Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque eccelesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocentii III tempora floruerunt .."

See other formats


Google 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 


Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 


public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 





We also ask that you: 


-* Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual 
personal, non-commercial purposes. 





and we request that you use these files for 


* Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


-* Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 






About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 
a[nttp: //books . google. con/] 

















HARVARD COLLEGE 
LIBRARY 


| 

| 

FROM THE BEQUEST OF 

JAMES WALKER 
(Class of 1814) 

President of Harvard College 


* Preference being given to works in the Intellectual 
and Moral Sciences" 








———— — — 


PATROLOGLE 


CURSUS COMPLETUS 


SIVE 


BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, 


OMNIUM SS, PATRUM, DOCTORUM NRIE TORUMQUE ECOLESTASTIGORUM 


AB EVO APOSTOLICO AD INNOCENTI In TEMPORA 


FLORUERUNT ; 


RECUSIO CHRONOLOGICA 


OMNIUM QU/E EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICAE TRADITIONIS PER DUODECIM PRIORA 
ECCLESLE S/ECULA, 


JUXTA EPATIONES ACCURATISSIMAS , INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANCSCRIPTIS COLLATAS, 
PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA ; 

DISSÉRTA TIONIBUS, COMMENTARIIS LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ; 
OMNIBUS OPERIBUS POST ANMPLISSIMAS EDITIONES QU/E TRIBUS NOVISSIMIS SACULIS DEBENTUR ABSOLUTAS 
DETECTIS, AUCTA ; 

INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI 
SUBSEQUENTIBUS, DONATA; 

CAPITULIS INTRA IPS7IS TEXTOM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM 
PISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS,. ADORNATA ; 

OPERIBUS CUM DUBIJS TUM APOCIÉPPIIIS, ALIQUA YERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM 
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ; 

DUOBUS INDICIBUS GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO &CciLicET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID- 
UNUSQUISQUE PATRUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO 
SCRIPTUB.£ SACRAE, Ex QUO LECTORI COMPERIRE 8IT OBVIUM QUINAM PATRES 
ET IX QUIBUS OPERUN SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM 
SCRIPTURE TEXTUS COMMENTATI SINT. 

EDITIO ACCURATISSIMA , CJETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA , 8]. PERPENDANTUR : CHARACTERUM NITIDITAS 
CHARTJ£ QUALITAS, INTEGRITAS- TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS 
TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO.OPERIS DECURSU CONSTANTER 
8IMILIS, PRETII EXIGUITAS, PRUESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METIHIODICA ET CHRONOIOGICA, 
$EXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC !LLIC SPARSORUM, 

PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS AD OMNES /ETATES, 

LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS , COADUNATORUM. 


SERIES PRIMA, 


IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESIA LATINE 
A TERTULLIANO AD GREGORIUM MÁGNUM. 


ACCURANTE J.-P. MIGNE, 


CURSPUM-COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIJE£ ECCLESIASTICA RAMOS ED'TORE. 





PATROLOGIA TOMUS LV). 


S. MAXIMI TAURINENSIS 
TOMUS UNICUS. 





PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM, 


WN VIA DICTA D'AMBOISE, PRES LA BARRIERE D'ENFER, 
QU PETIT-MONTROUGE. 


187 


OC € -—n twn —RHP M pum qua nume 
— — wa c 





j£ 75, Moanco 22 | 
JS egeat rr 
(9. L6. 075, ) | 


P 27 JyO Py cun 72 Aa. Una 














SANCTI MAXIMI 


EPISCOPI TAURINENSIS 


OPERA OMNIA, - 


PHI SEXTI P. M, 


AUCTA, ATQUE ADNOTATIONIBUS ILLUSTRATA 





KU 


VICTORIO AMEDEO 


SARDINLE REGI 
DICATA, 


WUNC AUTEM NOVISSIMA ET MULTO ACCURATIOBI EDITIONR DONATA 
PLURIMISQUE MENDIS EXPURGATA. 


zs qq 


TOMUS UNICUS. 


dio 














PRIX : 7 FRANCS 
; 
PARISIIS, VENIT.APUD EDITOREM ,8 


IN VIA DICTA D'AMBOISE, PRÉS LA BARIUERE D'ENFER , 
ou l'ETIT-MONTROUGE, 


1847. 


líomiliee CX VII. 
Sermones CXVI. 


Jractatus VI. 


Sermones XXXI. 


Homilia Ill. 
Epistole II. 


ELENCHUS OPERUM 


QU.E IN HOC TOMO CONTINENTUR. 





S. MAXIMI TAURINENSIS 


col. 


AÁPPENDLX COMPLECTENS. OPEKA DUBIA. 


MIGN É, succursaliste à Montrouge, de Vrayet de Surcy, 
imprimeur, rue de Sévres, 57, à Paris. 


291 
93f 
TI 








PIUS PAPA SEXTUS - 


.CARISSIMO IN CHRISTO FILIO NOSTRO 


VICTORIO AMEDEO 
SARDINLE REGI ILLUSTR! 


SALUTEM ET APOSTOLICAM RENED:CTIONEM. 


Preclara, quam de sancti Maximi Taurinensis episcopi eloquentia, doctrina, virtute jamdiu 
animo conceperamus, existimatio, cum confirmata in dies , auctaque majorem in modum esset 
(um eo nos denique adduxit, wt de illius operibus illustrandis, rursunque in lucem hominum 
e[ferendis cogitaremus. 1taque etsi multarum rerum, earumque gravissimarüm sollicitudine ur- 
gebumur ; curas tamen nostras huc etiam esse conferendas putavimus : ac porro jussimus, egi- 
musque sedulo, ut nova sancli ejusdem antistitis elomiliarum, Sermonum, Tractatuum editio, 
eaque accurata, quoad ejus fieri posset, atque elegans pararetur. Hanc ut perfecta partibusque 
suis omnibus expleta esset, pre[erre voluimus regale Tue Majestatis nomen, propterea quod 
ipsam, sí cui unquam, tibi cerle uni omnium mazime deberi arbitraremur. Cum enim ea in 
urbe natus, alius, educatus sis, alque imperio potiare, cui urbi Mazimus idem diu episcopi 
prefuerit dignitate, quamque doctrina $nstruxerit, muniveritque praeceptis et institulis ortho- 
doxe religionis : cumque iis majoribus sis prognalus, qui fam sancte doctrinam eamdem , ea- 
demgue instituta coluerint, ac veluti a Maximo ipso didicerant, tam fuerint devoti devinciique 
apostolice sedi, ut quod eos imitere, solide Tibi, vereque glorie ducas perpetuo futurum ; ec- 
quis neget, quidquid ab eo antistite ortum sit, ad eumque pertineat, id te sane posse, et vero 
debere jure quodam tuo vindicare ? Jam vero cum docti a Maximo fuissent Taurinates, cacen - 
dum esse, ne quid capiat detrimenti fides (a), manendumque propterea in navi esse, ad cujus gu- 
bernacula Petrus, totius opcris Christiani compagem molemque continens (b), sedeat ; tum 
Sabaudice gentis comites, duces, reges (quorum es ipse augusta progenies ac heres ut imperii, 
sic eliam virtutis ac pietatis) comites, inquam, Sabaudicae gentis, duces, reges id sibi summo 
esse opere enitendum, in eoque elaborandum judicarunt, ut in ditione universa sua locum er— 
rer, in quo consisteret, non. haberet ; perstaretque integra alque. incorrupta, quam cathedra 
Petri custodit ac praedicat, orthodoxa religio. Quare non prefectis tantum, vindicibusque sa- 
crorum pro veritate Christianorum dogmatum, pro unitate Ecclesie, pro pontificum dignitate 
awctoritateque certantibus adjumento, presidioque fuere ; sed et haereses, quas cum ante. (c), 
tum seculo xvi, factiones intulerant sectariorum, veluti pestem e suis finibus depulsuri, ma- 
gnos exercitus compararunt (d), et equestrem SS. Mauritii et Lazari ordinem, probantibus pon- 
tificibus maximis (e), instituerunt, ingenti pecunia in usus equitum collocata (f), cui quidem 
ordini ita pre[ugre magnorum magistrorum appellatione, dignitate, potestate, virtute, ut 
nemo sit, quin ex ipsis peli oportere exempla putel vigilantie, fortitudinis, studii, alacritatis 
amplificande reipublice populi Christiani, tuenda, propagandeque doctrina fidei catholice , 
ac primatus Romane cathedra defendendi ; simulque statuat, eorum quemque per se etiam pa- 
rasse sibi decus propugnatoris religionis, quod jam a majoribus suis haberet hereditarium. Ne. ^ 

e 


(a) Serm. 87, pàg. 620, et 88, pag. 624, et 96 aeqq., 
nj GS. seq. et homil. 45, pag. 140, et 47, pag. 
, eic. . 
(6) Homil. 54, p. 169 seq., etserm. 94, p. 640 seqq. 
i: Confer litteras Martini V ad Sabaodi:e ducem, 
an. 1430. Preuv. de l'Hist. généalogique de la royale 
inaitaon de Savoie, pag. 214, edit. Lugdun., an. 1660, 
et tom; 1, pag. 161, 18 , 479. 
(d) Vide litterae Eugeyit IV, ibid., pag. 501. Coir- 


l'Ar401. LVII. 


» 


fer etiam. qux ante ad Amedeum Y scripserat Innoc. 
VI, ibid., pag. 204, et Samuelem Guichenon., Histoire 


[apis de la royale maison de Savoie, chap. 9, pug. 


tom. 1l, edit. an. 1660. 
e Vide litteras Gregorii XII P. M., ibid., pag. 
seqq., 536 seq. et 529, et litteras Clement. VII 

P. M., ibid., & 1 95 seqq. ! 
(f) Gregor. XM, in litt. an. 1572. datis, qux ex- 
stant ibid., pag. 521. 


1 


44 EPISTOLA NUNCUPATORIA. A3 


que vero (am nosira hac est, quam vetus, perpetua, constans persuasio pentificum superiorum, 
Ac.nobis quidem memoriam repetentibus preteriti temporis, continuo Clementis V 1I venit in 
mentem, qui cum de Carole Emanuele I ageret ( a quo duce Caloinianam heresim in medium 
Htaliam irrumpere conantem fwisse compressum, 4nque angusta montiam juga redactam constat) 
hoc se dizit affirmare vere, sancteque posse : eum principem splendori generis, quod a cluris, 
augustisque imperatorébus duxerat, insignem junzisse in. Ecclesiam pietatem, ac summis opi- 
bus, invictaque animi. magnitudine, constantia, firmitate, Lam strenue pro sede Petri, fideque 
pugnasse, ut antiquam suorum progenitorum esstimationem servarit, inlecgramque perpetuo 
relinuerit virtutis, et glori:& haereditatem (a). Quo sane recidunt, que tetustiore memoria 
Alerander 1 V , Innocentíus V I, et Eugenius IV (quid enim omnes commemoremus?) testati sunt : 
quorum prior jam «nde ab aemo 1960 (b), alter an. 1362 (c), Sabaudice gentis comites devotos 
Ecclesise filios, quorum semper circa sedem apostolicam devotio ferbuit, zelatores assiduos et 
pugiles atque athletas Domini appellarunt ; tertius vero testis est locuples, comitesipsos, eosque 
qui deinceps consecuti sunt, duces et sepe alias ; et tum maxime patrocinium, defensionemque 
Ecclesie suscepisse, cum hujus exagitate a[flicteque res essent ; tantumque ipsos connilio, stu— 
dio, virtule, opera caluisse, wt eas non restituerint modo, verum etiam mirifice auxerint : Eccle- 
sic Dei, inquit, et apostolicie sedis quieti, paci, et unitati, consiliis, et auxiliis, ctiam perso-. 
nis propriis astiterunt, ac fidem catholicam longis finibus el limitibus ampliare adjuverunt, 
exterminantes eliam gladio ssvissimos hostes, qui illius gloriam obtenebrare conati sunt (d). 
Patent illustribus mandata monumentis , que hoc in genere prasertim fortiter , preclareque 
Humberti (e), Amedei (f), Philippi (g), Caroli (h), Philiberti ($), Caroli E manueles (5) gesse- 
tunt. Suscepta ab iisdem , inita, integrata interdum, secundis plerumque preliis confecta ad- 

versus Sarracenos bella (k) ; subsidia in Orientem laborantibus Christianis, inque amittendee 
. libertatis periculuta vocatis missa (|) ; Rhodum ( pulsis hostibus sancta religionis ) oppugna- 
tione vehementi, longaque obsidione ( dum essent, qui de deditione cogitarent) suis copiis libe- 
ratam (m) ; icta cum principibus viris federa sustinenda, asserendeque veritatis Evangelice 
causa * amplificatos constitutosve (n) episcopatus (o) : aucta ma,no impendio sacerdotia (p) ; 
magistros amplis propositis pramtis accitos (q), a quibus non modo populi in fide, atque in 
officio continerentur ; sed majorem etiam in modum confirmarentur ; aliaque prope innumera- 
bilia generis ejusdem, a principibus ipsis Sabaudice domus perfecta novimus ; quorum quidem 
principum nuRc, le rege, tecum una vivunt exempla et defendendi catholici nominis, et ampli- 
ficandi. Age vero cum tanla esset Maximi erga Pet(riim apostolum pietas (r) , st non ipse so- 
lum honores ei, cultum , preces adhiberet ; cerum auctor etiam suis auditoribus esset, ut eum- 
dem tanquam magistrum ac patrem martyrum venerarentur (s); quis dubitet justam, quam Au- 
guste Taurinorum habuit habetque is apostolus, venerationem, inde in animos principum 
Sabaudice genis permanasse ? Exstant ejus rei monumenta in diplomatibus Humberti 1I (6, 


(/) Guichenon., lib. u, cap. 98, in Amed. IX, p. 556. 

(2) Guichenon., lib. it, cap. 99, in Ame. V, ad an. 

1315, tom. I, pag. 362. Confer Scriptores, quos 

ibid. recenset, et cap. 38, in Car. Eman.ll, pag. 1U26. 
s p. 309 


(a) In litt. seriptis an. 1605, ibid., pag. 553. 

(b) In. litteris ad. Eleonoram Anglorum reginam, 
ibid., pag. t0. 

e ;pist. ad Amedeum comitem, ibid., pag. 204. 
Vide Samuelem Guichenonium Hist. généatog. de la (n) Guichenon., lib. i1, de Amed. II, cap. 5, p. 309 ; 
royale maison de Sayoie, (ib. 1, cap. 10, pag. 92, tom. — eap. 25, in Amed. VI, pag. 420 et 422, ct cap. 95, 

À, edit. Lugdun. an. 1660. pag- 461, 464 et 467; el cap. 54, in Carolo Ill, pag. 
) 


(d) Confer hujus epistolam ibid., pag. 301. 

(e) Vide Guichenonium Hist. généalog.. etc., tom. 
l, edit. an. 1660, pag. 191, 215, 255, et 239. 

( " Confer qux: de Amedeo Il. Baron. ad an. 1068, 
et Guichenonius pag. 209 seq. testantur. monunrentis 
fzgti pontificum maximor. De Amel. lll, vide Guiche- 
non. ipsum, ibid., pr 221 seq. ; de cxteris, ibid., 
pag. 548, 413, 418, 421, 427. 

(0 De Philippo vide Guichenon, ibid., p. 295, de 
loco testem appellat Matthzsum Paris, in Henric. lll. 
h) Vide Guichenon., ibid., p. 577, 610 et 613. 

i) Consule eumdem ibid., p. 680, 687 ct 690. 
i Ibid. pag. 729, 730, 765 et 791. 
Guichenon., lib. 1, cap. 10, pag. 92, et lib. x1, 
cap. 8. In Thom. pag. 246, et in AmeJ. V, cap. 20, 
pag. 362, et in Amel. VI, cap. 25, pag. 417 scq. 


91 seq. 

(? Vide ux de Humberto Il refert Guichenon., ad 
1054. pag. 190; et de Oddone 1, ibid., pag. 201 et 
202; et de Carolo Emanuele Il, pag. los. Patent, 
quiz a Victorio Amedeo, qui nune rerum feliciter po- 
us COC in genere gesta sunt. 191 

uichenon., tom. I, . , $244, 918, 
270, 126, 427, etc. P n 

(4) Consulendus Guichenonius, ibid., p. 656 et 765, 
ubi de Carolo Emauuele disserit. muRo.hac in re 
insignior fuit Victorii Amedei et Caroli Emanuelis, 
estque hujus, qui nunc reguat, opera. 

(r) Confer ejus homil. 68 seqq., pag. 215 seqq., et 
serm. 61 seqq. pag. 566. seqq. 

" Homil. '/0, p. 226, et homil. 71, p. 238. 
(t) Guichenon., tom. H, Pretves, etc., pag. 28. 





i6 EPISTOLA NUNCUPATORIA. . 14 


Amedei 14 (a), Amedei 41H (b) ceterorumque, qui postea rerum isthic potis sunt, sempierma, 
qua sí numerando cellemus persequi, excederemus profecto epistole perseribende modum. Jam 
de colenda disciplina , deque decretis pontificum retinentis , ecquid in diplomatibus comitum 
ducumque est mon prorsus consonum praceptionibus Maximi ?. Nimirum si sententia, quam 
is antistes de rebus ejusmodi in. synodo Romana sub IHiluro pontifice rogatus dizit, confera- 
(ur (c) cum dis que ab Adelaide (d), ab Humbertis, ab Amedeis (e) (Nono presertim (f), qui ob 
heroicas virtutes in numerum relatus est beatorum) ab aliis denique, qui deinceps floruere, Sa- 
beudici generis principibus aut gesta fuerant , aut gerenda fore viri doctrina, sanctitateque 
prasiantes. Anselmus Cantuariensis, Petrusque Damianus prospezerant ; omnium erit existi- 
satione censendum, nihil eos principes agere instituisse, quod non ad placita sancti ejusdem 
antistitis exegisse viderentur. Est autem memoria cumprimis dignum illud Anselmi in litte- 
ris ad Humbertum 11 comitem. Nam vir sanctus suspici illum ab se, atque observari testatur, 
quod vilam ejus, probitatem, voluntatemque tuendorum Romane Ecclesie institutorum per- 
spectam, planeque cognilam haberst ; sciretgue eum ad servandam pacem, alque justitiam, 
cam pfetate uti sui principatus potestate (9g). De Petro Damiano hoc dicemus breve : vidisse 
ipsum, quam esset decus illud et ornamentum vestri generis Adelais diligens custos, ac strenua 
prepugnatriz, et vindex ecclesiastice discipline ; quare post. ubi eam cum Debora ob firmita- 
tem magnitudinemque animé comparavit, hortatus est ut. episcopis clericos ad frugem corri - 
gere, reducereque ad officium connitentibus per[ugio esse atque opi vellet : sed ea in rc [quod 
Mazimus ante preceperat. (h)] ita lenitate severitatem esse temperandam animadvertit, ul.nc 
quid sit in earum alterutra nimium ; cum et immodica lenitas non (ollat, sed alat vitia ; et 
egros animos deterreat, avocetque a colenda virtute immoderata severitas (i). Verum quid opus 
est omnia ejus principis femine, ac comitum, ducumque etate posteriorum preclara hoc in ge- 
nere documenta proferre, qu& tam sunt pervulguta, ut cujusquam oratione non egent ? Quam- 
quam non esse arbitror omittendum , quod est de exercenda in Gdes sacras, atque in pauperes 
liberalitate, que virtus et crebris [uit sermonibus commendata a. Maximo !j), et a comitibus, 
ducibus , regibus Sabaudice gentis culta semper atque observata sic est, ut propria fuisse et 
esse vestri. sanguinis videatur. Qua quidem beneficentie virtute Adelais (k) , Amedeus I (1), 
Humbertus 11 (m), Amedeus 111 (n), Humbertus I11 (0), Thomas (p), Amedeus IV (q), Petrus, 
ejusque filia Agnes (r), Beatriz (s), Amedeus V (t), Haymo (u), Amedeus V 1 (v), Amedeus 1X (c), 
Emanuel Philibertus (y) (qui vires opesque omnes suas. ad religionis catholice propugnatio- 
nem sese ultro collaturum professus est), Carolus Emanuel ceterique excelluerunt (2). Jun 
Victorii Amedei inticti regis avi tui cum multa fuerint domi bellique gloriose magnificeque 
gesta, tum est illud certe commemorandum, difficillimis eum publica rei temporibus, in summa 
erarii angusita, non modo passum non fuisse, ut quidquam Ecclesiis detraheretur ; verum 
etiam eorum qui inopia conffictarentur, largilate plane regia levasse calamitates. Hunc imita- 
tus Pater tuus Carolus Emanuel rex, pauperum sollicitam adeo curam gessil. ut eorum alen- 
dorum recreandorumque gratia, salvis templorum collegiorumque sacroru n rebus, ptochoiro- 
phía, orphanotrophia, nosocomia constituerit, auzerit , locupletarit ; ac si quando fuit ( fuit 


laidis Diplomata, ibid., pag. 14 seqq. et pa. 4 sequ., 
ejusdem Guichenouii, pag. 185, 2 301 ct 302. 


(a) Guicbenon., tom. ll, Preuves, etc., pag. 55. 
(!) Ibid., pag. 194 


D TIhid., pag. *4. 
Án. 465, tom. II Concilior., pag. 801, edit. 


Paris. an. 4 Hi. 


[ d em. wd m m Guichenon., tom. II, 


Preuves, elc., ps dc A 
29) 9i os NX 'si5. DA pag. BIS equ 
96 pag. X 9T, pag. el: 98, Pag. 5st: 


et serm. 

99, pt o 
&) Vide oid. Petri Damiani ad Adelaidem, apud 
UG uichenon., tom. II, Preuv., etc., pag. 12. Et Ade- 


(m) Ibid., pag. 214. 

(n) lbid., pag. 224, 235, 227, 339. 

(o) Ibid., pag. 254 seqq. 

(p) lbid., pag. 244 seq., 248. 

(q) Ibid., pag. 270 seqq 

(r) Apud eumdem, tom. ll, Preuv., ete., pag. ! 


se 

p Ibid., pag. 64 set. 

(t Apud eumdem, i id., tom. I, pag. 562 seq. 

u) Ibid., pag. 10 seq; 

(o lbid., pag. Ff et 426 seq. 

(x) lbid., pag. 555 se 

(y) De Carol. 1l, de hilib., de Carol. IIl, deque 
Emanuele Philib. Vide ibid., pag, 580 seqq. 

(4) lbid., pag. 864 sequq., U10, etc 


15 | PRLEFATIO. 15 


autem persaepe) opus, in cives egestate pressos largiter argenti contulerit. Hec cum de maje— 
ribus tuis, Victori Amedee rex , dicimus, de te dicimus, cujus tot celebrantur ut religionis, 
pietatis, inque tuenda disciplina, constantia ; ita clementie , beneficentia , libet alitatis , pre- 
sertim in miseros argumenta, ul (ulisse nunquam, vinci te virtute ab eorum ullo videare. V e— 
ruintamen ne illa singulatim aggrediamur , distincteque describere, impedit perspecta, atque 
explorata nobis modestia singularis tua, quam ne ledi arbitrere, privari te potius debito testi- 
monio patiemur. Interea cernis, quorsum nostra hec omnis evadat oratio. Scilicet cum recta in 
doctrinareligionis,inque disciplina morum institutio traducta in posteros vigilantia, diligentia 
labore, opera sancti Mazimi fuerit; indeque per majores tuos in le ipsum ita manaril, ul samma 
semper cautione, ope, studio servata integra, atque incolumis sit, servarique pergal ; id tan- 
dem superesse, ut qua is anlListes reliquit monumenta ingenii, eruditionis , sapientieque sue, 
ea juris esse (ui. existinentur. Quocirca illorum, que reperiri hactenus potuerunt, omnia, 
jussu. nostro, annotutionibus, admonitionibus , praefatione illustrata, redacta in. volumen 
unum , typisque excusa, el si tibi non tam dono mittere, quam restituere videamur ; nobis ta— 
men humanitas singularis tua, atque egregia in. apostolicam sedem voluntas, et observantia 
pollicetur, id quidquid est sive restitutionis, sive doni, veluti specimen quoddam summi erga 
te studii , benevolentieque nostre, Majestati Tug pergratum fore. Quod cum nobis plane per— 
suasum siL ; tum tibi, familieque regie universe (ue bene precati, benedictionem apostolicam 
amantissime impertimur. 

Datum Rome apud Sanctam Mariam Majorem vi idus Julii anno salutis 1785 , pontificatus 
nostri anno x. 


somme 
—panase 











PR/EFATIO. 


[xm] l. Quanto in pretio, quantaque iu celebritate homilize, sermones, c:eteraque opuscula sancti Maximi 
Taurimensis episcopi fuerint, intelligi ex eo cumprimis potest, quo: vix ille mortalem hanc vitam cum im- 
mortali plena glori: commntarat, cum Gennadius scriptor et conspicuus eruditionis laude, et :equalis tempo- 
rum illorum iu libro, quem inscripsit de Viris illustribus, ea non recensuerit modo, verum etiam commenda- 
rit, veluti ab doctore profecta, qui satis fuerit. intentus in divinis Scripturis, et sufficiens ad docendam plebem 
ex tempore. Atque is Gennadius earumdem homiliarum, eorumdemque sermonum et opusculorum non pauca, 
titulis ipsorum argumentisque indicatis, distincte commemoravit , reliqua generatim; propterea quod lc 
aliquando fegisset quidem, sed minime retinuisset, 

Il. Horum deinceps pars magna cum commodo Ecclesiarum, separatim exscribi , ac referri in codices una 
simul cum variis aliorum Patrum honiliis sermonibusque multo ante z:tatem . Albini Flacci, scu Alcuini Be 
nedictini monachi, ccepisset ; factum inde partim oscilantia, partim imperitia librariorum est, ut vel nullum 
- orzeferrent auctoris nomen, vel aliorum, non Maximi, ad epigraphen nomine ascripto, circumferrentur. 
Quare in his dignoscendis, secernendisque ab alienis, ac Maximo restituendis, dici vix potest, quantum in 
sumpserim temporis ac laboris. 


PARS I. 


«Quibus scripterum et codicum adjumentis, et quo ordine sil hec a nobis perfecta editio 


[xwv] HII." Principio attendendum summo mihi opere esse duxi, quid ferrent. ii qui antehac sibi edendorum 
sancti prsulis operum ouus curamque susceperant, et quibus monumentis argumentisque (reti, eorum qux- 
dam in genuinis .numeranda , alia contra in dubiorum nothorumve Classem rejicienda esse judicarant. taque 
editiones operum Maximi, quotquot curat: hactenus fuere, mibi subsidio comparavi, non eas solum qu: ho- 
milias sermonesque omnes, qui tuic inquirendo reperiri potuerant, continerent ; sed eas etiam qux homilias 
quasdam sermonesve aliquot exhiberent, qui vel przetermissi ab aliis fuissent, vel antiqua collectione quapiam 
coraprehenderentur, quam editores ipsi superiores aut vidissent nunquam, aut ex vetere codice minus accu- 
rate descriptas publicavissent. Cumque eorum, qui primi omnium homilias sancti ejus antistitis typis vulga- 
runt, diuturnam iisdem colligendis operam navassent, unum Damianum monachum Benediclinum Ascendien- 
sem fuisse cognossem, alque comperissem ejus collectionem, quam ipse, prx:reptus morte, emittere in lucein 
nequiverat, a Joanne Gymnico editam demum fuisse Colonizx anno 1535, ad eam pervolvendqm stadioseque 
exponendam me contuli; ac legendo aniinadverüi nihil in ea comparare annetationum Damiani, sed hujus 


41  PRUEFATIO, 49 


fieri tantum in-epistola dedicatoria summa cum laude mentionem, propterea quod Ecclesiam illustrarit sarcti 
Maximi Taurinensis operibus. Inde cum editiones Galesinii, Theophili Raynaudi , Gallandii, perquam dili- 
genter lustrassem ; queque Maximi ejusdem monumenta ingenii sejunctim a exteris ediderunt. Combetisius, 
Joannes Mabillonius, Ludovicus Antonius Muratorius, Edmu:dus Martenius (quid autem omnes commeno- 
rem ? ), diurna nocturnaque manu versassem ; ad scripta virorum illustrium , historiz criticzeque arlis perito- 
rum perlegenda animum adjeci, qui certe viri de opusculis sancti illius pr:esulis non egerunt solum, sed quid 
eliam judicato sit opus constituerunt. . 

IV. In horum suut numero post Gennadium et Honorium Augustodunensem, Joannes Trithemius, Erasuius 
Roterodamus, Sixtus Senensis, Latiuus Latinius, Robertus cardinalis Bellarminus, Cesar cardinalis Baronius, 
Philippus Labbeus, monachi Benedictini congregationis Sancti Mauri sanctorum Ambrosii el Augustini operum 
editores, Natalis Alexander, Joannes Albertus Fabricius, Guillelmus Caveus, Ludovicus Elies Dupinius, Casimirus 
Oudinus, [xv] Sebastianus Tillemontius, Remigius, Ceillerius, Petrus ac Hieronymus Ballarinii fratres, aliique 
quos ne nominare quidem vacat ; quorum tamen studiis plurimum profecisse, libens gratusque profiteor. Nam 
primo, cur Maximo plures homilias sermonesque acceptis referri opportere statuerem, fecit summa eorumdem 
virorum in illis opuseilis Maximo ipsi ascribendis consensio. Secundo, ut sancto eidem antistiti opera qu:edam 
nunc demum reperta ascriberem, hi me ipsi permoverunt scriptores, qui etsi illa non viderant, docti tamen a 
majoribus, satis explicate^tribuenda esse Maximo tradiderunt. Tertio, ab iisdem me scriptoribus didicisse 
fateor, quam fuerit singularis sancti Taurinensis episcopi facultas habendarumn ex tempore conciogum ; quam- 
obrem mirum non esse, si lanta est. sermonum ejusmodi lromiliarumque vis atque copia, qux Maximi ejus- 
dem insignitx sint nomine. Quarto, testor denique, eorum me scriptorum adjumentis plura saucti nostri 
pr:esulis loca, qu:e feede ante vitiata fuerant, correxi:se. Quo in genere Erasmi potissimum, Latini Latinii 
Viterbiensis, monachorum Benedictinorum congregationis Sancti Mauri, fratrumque Ballariniorum mihi 
studia profuerunt. Atque Erasmi, qu:e fuerit in opusculis Maximi distinguendis, et ad manuscriptos codices 
exigendis industria, intelligi cum ex aliis sane multis, t&in ex Casimiro Oudino potest, qui in altero de Scri- 
ptoribus ecclesiasticis tomo edito Francofurti anno 1722 dc editione Operum sàncti Aibbrosii Roterodamensi 
anno 1527, cepta ab Erasmo ipso atque ab Custero perlecta, disserens, prater csetera : « Orationes, inquit, 
epistolas et conciones ad popubuni, breves complectitur, quas ultimas Erasmus nihil addubitat esse supposi- 
titias, in qua nihil ipse Ambrosianz venz, inquit, ut etiam Joannes Custerus in éditione operum sancti Am- 
brosii, qui. omnes omnino sancto Maximo Taurinensi episcopo, tum ex mss. éodituln fide, tum ex impressis, 
attribuit. » De Latino Latinio hoc breve dicam. Is absoluta Operum Teriulliahi, in quibus colligeudis, illu- 
strandisque diuturnam, eamque diligentem operam collocarat, editiohe ; cu:n Gregorio XIII pontifici niaximo 
obtenperaturus, sese ad tractationes, atque epistolas saucti Cypriahi accurate, ac ordine, juris rursum fa- 
ciendas publici, convertisset; magnasque inde nactus esset opportühitates legeudorüàm, considerandorum 
expone 'idorumque eoruin quz alii non pauci Patres Etterarum mandarant mónümehtis, multa ab se in iisdem 
amniadversa in. Commentarios retulit, qui ano tandem 1676 typis vulgati fuerunt hoc titulo : Bibliotheca 
sacra ei pfo[ana. lac in Bibliotheca cum homilias quasdam, que aut titulis carerent, aut pseudonyni» essent, 
restituit Maximo ; tum eas variis in locis amanuensium vitio corruptas emendavit apte ad fidem prostantioruu 
codicum maauscriptoftum; effecitque, ut prodire in hominum lucerh, genuinum Bitorem assecut:e, possent. 
Post nionachi Benedictini congregationis Sancli Mauri in appendicibus ad opera sancti Atbrosii, [xvi] et a4 
volumen V Operum sancli Augustini, quidquid attulerust homiliarum atque sermonum Maximi, non modo, 
quaur potuerunt, castigalissime formis excudi curarunt, sed appositis etiam variis, quas in vetustis codicibus 
deprehenderant, lectionibus, ostenderunt, qux essent, ipsorum quidem judicio, potiores. Qua in re video, 
Ballariniorum iu appendice ad sermones sancti Leonis diligentiam fuisse parem. 

V. Verum tametsi scriptoribus quos supra nominavi plurimum, uti me dixisse memini, debeam, non tamen 
adeo iis esse mihi insistendum putavi, quin ipse quoque codices manu exaratos conquirerem, invenirem, 
legerem, ipsosque inter se conferrem ; vel si exatarent in urbium bibliothecis, qu: hinc essent magnis locorum 
intervallis disjunctz, a viris, quorum in hisce studiis existimatio insignis esset, pervolverentur, atque ad nos, 
si quid in codicibus iisdem esset deprehensum ab vulgatis editionibus discrepans, referretur. Codicum autem 
ejusmodi precipuos esse cognovi omnino tres. Horum est prior monasterii Sancti Galli apud Helvetios; de 
'Juo quidem codiee hx ad nos P. D. Magnus Hungenblykerus San-Gallensi bibliothece prefectus, monachus 
impriniis eruditus, nonis Januariis anno 1779 comiter, uti solet, scripsit, assentiri se Joanni Mabillonio im- 
mortali memoria viro, et Martino Gerberto abbati doctissimo Sancti Dlasii, eidemque prineipi, codicem ipsum 
menibranaceum in-folio litteris Longobardicis exaratum non esse octavo seculo recentiorem aientibus ; eum 
codice falso sancti Augustini preferre nomen; nihil enim eo contineri homiliapeum aut. sermonum, quod 
accepüun. Augustino sit referendum ; constare id scilicet ex altero ejusdem bibliothece noni szepli codice 
Longobardicis itenr characteribus scripto cui hzc est prefisa epigraphe : Homiliarum Maximi episcop: per 
totum annum de diversis festivitatibus volumen valde vetus. Nam cum exdem prorsus homilix in hoc atque irn 
vetystiore illo codice contineantur, magno id certe argumento esse oportere, errasse vehementer librarium, 
qui opusculorum Maxini Augustinum constituerit auctorem. In eo. porro dissidere a Mabillonio se, quod ipsa 


5 PR.EFATIO. . € 


homilias Maximi non plus nonaginta in utroque illo codice numeret, Mabillonius vero septem ac nonaginta, 
Bed cur ita Mabillonius censuerit, hanc unam fuisse causam, quod de sacramentis libros septem, qui Am- 
brosio, minus, ut arbitror, recte, ascribi solerent, totidem esse Maximi homilias existimarit, qua de re alio 
equidem loco opportune videro. 

VI. Alter est proecipuorum, quos dixi, codex Nonantulani olim monasterii in agro Mutinensi, nunc Boma- 
in:e bibliothec:ze Cistereiehsium monachorum Sancte Crucis in Jerusalem. Et is codex membranaceus in-fol. 
notatus num. 90, ut frons exterior voluminis exhibet, quanquam intus pag... prx: se numerum 134 
ferat; ceterisque ejus bibliothece codicibus ut antiquitate, ita [xvn] accuratiore scripture ratione 
integritateque przcellit, spectatque ad vit vel summum ad vii Ecclesie sculum. Ductus littera- 
rum in eo Romanus est, xtatis, ut. aiunt, secunde paululum vergens ad Longobardicum. A pag. 129 
ad 169 sexaginta partim homilias, partim sermones compleetitur, de quibus eminentissimus cardinalis 
Besutius in indice bibliothec:e Sancte Crucis sic statuit : Aucterem eosdem habere sanctum Maximum, 
mili certum est. Munc ego codicem cum a Mabillonio Blanchinioque celebrari viderem, perquam di- 
lige;ter legi, indeque (adjutore usus eruditissimo humanissimoque P. D. Cypriano Travacato lingu:xe 
Grzce in Sanct» Crucis coenobio professore, eodemque bibliothec:e doctissimi P. Abbatis Rancati studio 
alque opera constitute przfecto) contuli cum altero ejusdem bibliothecze item membranaceo in-quarto , 
eleganti Romano rotundo charactere perscripto codice, qui numero est 94, etsi intus num. gerat 67, quique, 
teste cardinali Besutio, ad s:eculum Ecclesie xm pertinet. Atque is secundus recentior quidem certe, at 
plurimi tamen pendendus codex, principio exorcismos super energutenos continet; deinde epistolas ponti- 
ficis maximi A., videlicet, ut ego arbitror, Alexandri III, duas, quarum est prior ad inonacbos Sancti Be- 
nedicti Padilironenses, altera ad A. antistitem Rheginum data, utraque autem scripta fuit causa dirimendx 
litis, qux de curte sancti Cesarii inter monachos eosdem Padilironenses, et Nonantulanos exorta fuerat ; 
postremo a pag. 5 ad 163 homilias sermouesve sancti Maximi 96, In horum sunt numero sermones quadra- 
ginta et octo, in quibus vix quidquam deprehenditur ab iis, quos 90 codex exhibet, discrepans. Jam vero cuin 
iu utroque: codice iidem sermonum tituli sint eademque initia, dubitandum non est, quin oporteat Maximutu 
eorum haberi auctorem. Fuit bxc item cardinalis Besutii, rei antiquariz bene periti sententia ; quam quidem 


sententiam plaue confirmant qui in secundo codice ante homilias serinonesque leguntur. Nam priore loco 
liec sunt in. proposita carniina : 


. Ecce liber plenus, et summo nectare latus 


Maximi dictis, nam fertilis emicat illis. 

Hic prudens lector, morum virtute repertor 
Nutritur cibo puerorum lacte referto, 
Alque cibo firmo, perfectis utique digno ; 
Si vice sit prima fortis tractatio visa, 

Non tamen evitet, si lapsus palpebra vitet, 
Denique si studet, si mens non ebria nutet, 
Hauriet hinc magna multis virtutibus apta. 


Barbaricis hisce carminibus additur mox vrzfatio, cui suecedit titulus : Incipiunt .sermones sancti Maximi 
Taurinensis episcopi. ' 

VII. Sed quoniam de codicibus hibliothee:e Sancte Crucis dicere coepimus, non alienum videtur esse, bre- 
viter de lectiovariis duobus libris qui in eadem servantur, disserere. Sunt hi membranacei in-folio. grandius- 
eulis semigothicis , ut aiunt , litteris exarati. Continent [xvut] sermones sancti. Maxlmi omnino duodecim. 
lude ogo plura decerpsi plena utilitatis planeque digna, qus in hanc nostram collectionem transferrentur. 

Vill. Restat, .ut de codice loquar, quem, supra monui, statuendum esse tertium prxecipuorum. Est ille 
bibliothecte Ambrosian: Mediolanensis litteris Longobardicis. perseriptus octavo Christiani nominis seculo, 
signatusque littera C, num. 98. Pendi autem eum a summis viris permagni, presertim vero a Mabillonio, 
Muratorioque intelligo. Quo magis dolendum est, mancum ipsum pluribus locis esse, atque initio postremis- 
que paginis carentem. Hinc illa] est incommodi consecutum, ut opuscula qu:edam eodem codice compre- 
hensa, nisi multis magnisque suis partibus diminuta, efferri in lucem nequiverint. De quo quidem codice, cum 
ex Joanne Baptista Dranca viro sane docto ao diligenti, qui tanta sui laude substituti, ut aiunt, prefecto bi- 
bliothec:ze fungitur munere, qu:esissem, sic reperi : pertinuisse codicem ipsum olim ad monasterium Bobiense ; 
excidisse inde; magnoque diu post pretio ab eminentissimo eximíaque doctrina ac virtute "clarissimo viro 
cardinali Frederico Borromeo partum fuisse, illatumque in percelebrem Ambrosianam bibliothecam, qus non 
Mediolani solum, sed ltalix: etiam universe insigne est decus et ornamentum. Sermones in eodem codice 
plures, sed magnam partem deplorandum in modum discerptos atque decurtatos cerni. Horum aliquos au- 
ctorum nomina przeferre ; c:etleros contra non item. Eorumdem esse nonnullos ascriptos Maxino. Tam veteris 
tamque egregii codicis prxedicatores ac vindices non tanti ejus esse fidem putare, ut una ipsius auctoritate 
dijudicari statuique possit, cuinam Patrum quemque sermonem acceptum referre oporteat. Ludovicum An- 
tonium Muratorium ex co sermones cxscripsisse septem ac septuaginta, corumque plures qui editi antem 
non fnissont inscruisse quarto tomo Anecdotorum. Jam dc 98 bibliothec: Ambrosianz codice satis dictum &st. 


01 | PRAEFATIO: 21 


De reliquis deinceps agam, qux magno mibi usui fuerunt; agam aotem quam nprevissume potero. auo 
illum priore loco commemorabo, qui nuper Ambresianz ipsi bibliothec:e contparatus est, quemque saeulo 
xi fuisse scriptum accepimus. Est is membranaceus, continetque homiliam Maximo attributam de Symboli 
Traditione. Hanc inde canonicus Joannes Baptista Branca, cujos proxime meminimus, descripsit, et ad nos 
una cum variantibus codicis 98 lectionibus mitti curavit. Quod eo dicimus, ut quisque nos erga virum sunu- 
lari doctrina humanitateque preditum pernoscat: esse gratissimos. 

Jam de cxlieris codicibus Mediolanensibus sie leetor habeat. Horum (uti nos imperialis basilic: Modeetien- 
sis canonicus theologus Antonius Franciscus Frisius, vir splendido ingenio exquisitaque eruditione illustris, 
certiores fecit) horum, inquam, fuere in [xix| &mbrosiara basilica membranacei duo in-folio, quos an. 1514 
exscripsit canonicus Casula. AKer manet adhuc, alter intercidit injuria temporum ; at hujus tamen exemplum 
Casulanum exstát. Ex utroque Frisius bomilias aliquot nomen Maximi prxferentes excepit, quarum ea, uti 
mihi quidem videtur, principem locum obtinet, qux de fteparatione Ecclesia majoris Mediolanensis inscribi- 
tur. Non enim mediocriter ad ztatem Maximi statuendam confert. De ceteris in admonitionibus disseram, 
quas cuique homilix:: atque sermoni prx:mittam opportune ac tempori. Codices prxterea idem ipse Frisius 
consuluit seculo xt perscriptos omnino tres, quorum priores duo qd Modaetiense capitulum pertinent, tertius 
ad bibliothecam Ecclesi» metropolitan: Mediolanensis. Qus in iisdem ille animadvertit digna opere ac labore 
nostro, sedulam operam, ut diligenter transcriberentur et. ad nos tito perferrentur, dedit, Sed de Mediola- 
nensibus Modetiensibusque codicibus hactenus. 

IX. Nunc de Subalpinis. Horum aliquot (beneficio Josephi Vernazz», domo Alba, viri nobilis studiosissi- 
mique antiquitatum) esl ad nos perlata notitia. ls ut primum intellexit, a Pio Vl pontifici maximo impositum 
nobis fuisse sancti Maximi operum colligendorum atque edesdórum onus, Francisco Meyranesio academia 
Taurinensis theologo, amico suo reique christigpa antiquarix peritissimo, persuasit, ut qux diuturno studio, 
illustrandorum sancti antistitis monumentorum causa, eompararat, nobis ipsis in potestatem perin'ttere ;;6 
gravaretur. Quatuor jam codices viderat Meyranesius, cosque eum editis considerate ac diligenter contulerat, 
multaque inde hauserat, qux editioni (si qua demum accuratior pararetur) partem afferre commodorum at- 
que orpamenii possent. liec ille rem et amice gratam et Ecclesiz utilem facturus, nobiscum liberaliter 
communicavit. Codicum autem illorum quatuor prior est Taurinensis; alter ac tertius monasterii olim 
fuerunt sancti Palmatii Pedonensis; quartus, ad prigratum de Appaunis spectabat, qui in agro erat Salu- 
tiarum. 

Priori hxc est apposita recentiore manu inscriptio : Ad usum majoris Ecciesie Taurinensis. Continet is 
' partim homilias, partim sermoaes Maximi 122 quorum plures nondum publicam lucem aspexerunt. Eorum 
posunodum indicem dabo, ac homiliz: cujusque atque sermonis titulos et initia describam, simulque osten- 
dam, multo plures habitas fuisse orationes a Maximo, qux edacitate vetustatis invida perierunt. Interea hoc 
monebo : in hoc eodem priore codice, ut in reliquis tribus formas plerumque characterum aut prursus, aut 
pene essc deletas, vix ul fragmenta quedan remaneant, qux | intelligi facile, aut non difficulter suppleri a 
perito lectore queant. Est is codex membranaceus in-fol.; cumque jam usque ab xi Christiani nominis szculo 
scriptus fuerit, ut usui esset Ecclesi;e Taurinensi, nil impedit profecto quin ex optimis exemplaribus exceptus 
fuisse videatur. Quod autem huic est codici peculiare, series [xx] est continua, et colligatio bomiliarum 
titulorumque appositorum satis castigate perfecta descriptio. 

Membranaceus item in-fol. alter est codex, quem monasterii Sancti Dalmatii Martyris, Pedonensis tractus, 
fuisse diximus. Qui sane tractus (post eversam Pedonam urbem sitam olim ad pedes Alpium) attributus, sedis 
apostolic:e auctoritate, fuit Montis Regalis episcopo. Quanquam vero mutilus multis suis partibus is etiatn 
codex est, ex numeris lamen apposilis plane dignoscitur ^oinprehensas eodem fuissc homilias 242 et sermu- 
nes 20. Sed deest index, quem sublatum inde atque avulsum fuisse arbitror. 1n fronte prioris homilix litteris 
majusculis scriptum est : In Christi nomine. Amen. [ncipiunt homilie sancti Muximi episcopi Taurinensis. 
Prioris ejusdem howiliz hxc est inscriptio : In vigiliis Nativitatis Domini. Incipit autem hoc modo : Letitia 
quanta esi, quantusque concursus. Sequebantur porro homili:e de Nativitate Domini, de Epiphania, de Baptismo 
Christi, de Quadragesima, de Pascha, de Ascensione Domini, de Pentecoste. His succedunt sermones, quoruut 
cst à nobis paulo ante facta mentio. Qua vero xtate perscriptus is codex fuerit, cognosci eX his aue niox a4d- 
dam potest, qud&que in extremo ipso codice licet legere : ' 

Accipe, Dsimati martyr, quod trado munusculuim, 

Morachus Atpertus in tuo ceenobiarcha 

Sancto monssterio de civitate Pedona. 

Maximus hoc scripsit prasul de civitate Taurina 

Quondam . . . aescripsimus et nos. . . . Lmperio nostri venerabilis abbas Ratpertus.— . 
regnante Domino nostro Karwlo rege Longobardorum et Francorum, anno... . Vn octavum igitur scecu- 
luu. conjiciendus is codex est. Nam aliunde constat, Ratpertum eo temporc przefuisse coemobio Pedoncusi, 
«quo tempore rerum potiebatur Carolus Magnus. Is autem regnare capit an. 768, ac redimitus imperiali co« : 
rona fuit ab Leone Ill P. M. an. 809, Christi Servatoris natali dic. 





"P 


93 —— — PRAEFATIO. JA 


Tertius codex, quem Pedouensis ejusdem monasterii fuisse docuimus; exaratus ab 4osepho inonacho fiuit, 
quo tempore abbas Henricus monasterio ipsi prxerat, rexque Henrieus i in Italia obtinebat principatum. Nam 
in, extremo eodem codiee sic habetur : 


fosepfi monasticus librarius, atque peritüs 

Scriba descripsit librum, quem vides, maxime presul, 
Taurinas, Urbe, Hénrico abbate regnante, 

Pedona, ac armario cum maltis quuque libellis 
Semper condendo; Henrico quoque rege regnante. 


Hinc facile perspícitar, teferri codicem illum in xi &eculum oportere. Membranaceus is quoque est, in- 
quarto. Ín eo, etsi non ordine, exstant homili:e 170, sermones 40. Ejus est fronti litteris e ininio majusculis 
sancti Maximi inscriptum nomen. Priore loco homiliam exhibet, cujus hoc est initium : Ante dies commonuwe- 
ram caritatem vestram, fratres, ut tanquam religiosi, et sancti, (xxi] idolorum omnem pollutionem, etc. Edita hacc 
fuit in IV Anecdotorum volumine a Muratorio. Postrema est homilia, qu:xe incipit : Non incommode unte dies 
paucos proseculi sumus [unctionem hanc sucerdotalem, etc. Hanc autem homiliam Mahillonius ex San-Gallensi 
codice descriptam intulit in priorem Italici Musei tomum. 

Venio ad quartum codicem. Membranaceus is quoque est in-folio parvo. Juris olim fuerat, uti supra monui, 
prioratus Appannrensium rnonachorum, cujus quidem prioratus -dium ac przediorum, ex edicto pontificum, 
data post fuit episcopo Salutiensi possessto. Complectitur is Maximi sermones 51 hoiniliasque 70, ut ex nu- 
meris ad sermones qui supersunt et ad homilias ascriptis liquet; at ab szva, nescio cujus, eaque indocta 
manu, muftis inde avulsís detractisque foliis, commissum est, ut res litteraria publica magn:xe homiliarum 
earumdem sermonumque partis jacturam faceret. Initio codicis hzec exstat. rubris characteribus scripta epi- 
graphe : In Cristi nomine. Amen. Homilie sancti Maximi episcopi Taurinensis. là exwemo folio sic habetur: 
Accipe congestum, quod tu petisti libellum Maximi, Taurini, quas scripserat homilias, ut legas. 
monachus, quod. transcripsit Waldus . . . . . . . . . . . . . . 4. 4.4 4 lon s 


"v, . e [4 Lj rj * . . * $ [ . * . . 4 * * 4 4 . 4 . . . r] . 


^—-- 


- 2.» . 4 rmario nostrum . . . eh ooo. 9o oos o9 oot or 9 s s s t$ t! 9 5 
« . . . Ffeliquasque rescribam. Imperante dominus noster Lotharius. S,cctat is igitur codex ad seculum 
Ecclesi: nonum, vel summuni ad decimum. Nam fornie characterum plane demonstrant ipsum non esse re- 
centiorem. Verum sub Lothario ne 1l Ludovici Pii filio, qui anno 841, an sub altero qui an. 947 potitus im- 
perio est, perscriptus is codex fuerit, non satis constat. 

J3m vero cum horum codicum quatuor insignis vetustas sit, et in homiliis, etc., Maximi auctori suo as- 
cribendis mira consensio; non erat profecto cur dubitarem opuscula quaedam hondum edita, qu:xe Maximi 
ejusdem in codicibus illis praveferrent. nomen, ipsi esse Maximo adjudicanda. In horum sunt numero cgregii 
tractatus de Baptismo tres, quos equidem post homilias et sermones (uti specimen, Maximianz nun doctrine 
soluin, sed etiam peritix rituum sacrorum) dabo. 

X. Subalpinis hisce annumerandi sunt Vercellenses codices, quorum tres accuratissima diligentia versavit 
pervolvitque canonicus. Ant. Franc. Frisius, cujus est ante a nobis cuin laude facta cominemoratio ; quxeque 
in iis deprehendit notatu digna, mandavit litteris, egitque sedulo, ut eorum me participem faceret. Prior est 
horum homiliarius codex num. 66 in-folio maximo s:zeculi xi, vel xim, in tabulario cathedralis ecclesix integer 
servatus cum aliis, quorum est ibidem insignis copia. In eo codice homilia illa legitur sancti nostri przesulis, 
quz est inscripta de Mirabilibus. Hanc mox.sequuntur de sancto Eusebio episcopo Vercellensi sermones quin- 
que, duoque inde sermones de sancti Laurentii martyris Festivitate. 

[xxu] Alter codex, in serie Vercellensium tabularii ecclesize cathedralis est septimus numero, membranaceus 
perinde in-fofio maximo spectatque ad x1 seeculum. Ünam is continet homiliam sancti Maximi przferentem 
nomen, cujus ha:c est inscriptio : In octava Domini, id est, kal. Januarii. Eam Gymnicus, deinceypsque alii edi- 
derunt. . 

De tertio, id ego animadverti volo : membranaceum quoque ipsum esse, pertinereque ad idem xi seculum, 
ac homilias complecti 18, quas, etsi jamdiu typis vulgatas, is tamen codex majorem in modum confirmat at- 
tribui Maximo oportere. 

XI. Idem nos Frisius certiores fecit, se, prseter Subalpiros, vidisse alios homiliarios libros quatuor in bi- 
bliophylacio ecclesizx cathedralis Novarie, exque iis velut e fontibus multa hausisse, quie prospexisset magno 
editioni huic nostrx: ornamento atque utilitati fure. Cujusinodi autem hi sint codices, paucis exponam. Prior 
est metnbranaceus in-fulio, estque in serie codicum ejus ecclesix manuscriptorum numerys septimus. Conti- 
net saucti Maximi homilias duas i;seriptas de Communi plurimorum martyrum, quarum quidem prioris lioc est 
initium : Cerona universorum martyrum fulget, etc. ; alterius vero : Sufficere nobis deberet ad prefectum nostrae 
salutis, etc. Exstat utraque in variis mss. codicibus, qui ab hoc Vercellensi quibusdam in locis discrepant, ut 
opportune a nobis, duin tempus monucrit, anuotabitur. Alter codex, membranaceus item in-folio sxculi cjus- 
dem xu, unam illam houiliam exhibet, cujus esse initium diximus : Sufficere nobis deberet, etc. Vetustior est 
tertius, membranaceus perinde in-folio, signatus num. 27 et initialibus litteris vario colore. pulchre atq'ie 








25 PR.EFATIO. . 29 


affabre pictis ornatus, Pertinet enum ad ix vel summuin ad x Ecclesie secalum. Is nonnisi Maximi homilias 
orationesque complectitur. Principio eas exhibet que habit:e fuere ante Domini Nativitatem, deinde illarum 
plures quie sunt. de reliquis mysteriis Servatoris Christi ; qu:e quidem omnes, etsi edite antehac fuerant, il- 
lustrari tameu codicis hujusce ope majorem in modum possumt, ascribique Maximo tutius. Huic est quartus, 
tametsi uon :etate (scriptus namque fuit xi seculo), at par tamen. elegantia picturaruni et. characterum, ra- 
tioneque co-lectionis homiliarum atque sermonum plane similis. Est is quoque membranaceus in-fulio, pluri- 
miumque nobis ad hanc editionem accuratius adornandam attulit oois et adjumenti. Atque hzc quidein de 
Subalpinis Novariensibusque codicibus dicta sunto. 

XII. Sequitur, ut de Florentinis agam. Qux autem me primum impulerit cau-a, uti me ipsum ad bos per- 
volveudos conferrem, brevibus accipiat lector, velim. Cum Florentie an. 1778 versarer, ecce mihi, quidquam 
tale ne suspicanti quidem, reddite fuerunt litter nonis Aprilibus Pii sexti pontificis maximi jussu seriptr, 
quibus monebar, ut onus colligendorum sancti Maximi Taurinensis operum edendorumque suscipercui, 
Etsi noveram ipse me, eique oneri ferendo imparem non agnoscebam modo, sed etiam profitebar ; xxi] 
cum tamen novis epistolis ad lantum opus ineundum urgerer, dicto tandem audiens, mecum cugitavi : 
me, quod neque ingenio, neque exercitatione, boc prwserlim in genere studiorum, assequi posse confidereui, 
id esse fortasse diligentia consecuturum. Itaque cum animo circumspexissem quxcunque operi eidem ycerfi- 
ciendo conducere posse viderentur, rationemque cumprimis codicum veterum manuscriptorum habendam 
judicassein; cumque considerassem, in ea me urbe degere, in qua codicum ejusinodi copia insignis esset, 
quorum pars maxima in Laurentiana bibliotheca diligentissime servaretur; esse wibi vitio vertendum pu- 
tavi, nisi eo me etiam couferrem, indeque presidium peterem meditato operi auue instituto labori meo. 
Neque vero cst, cur hic ego ejus bibliothec:e decora persequi celebrando velim; cum hoc jamdiu perfuncti 
fuerint munere eruditissimi viri Mabillonius, Montfauconius, Pearsonius, Vossius, Lambecius, aliique prope 
innumerabiles, quorum sunt mandata testimonia memorix hominum sempiternze. loc dicam serbreve : eai 
a Mediceis magnis Etrurix ducibus, commodo rei litterarizx publice, summa liberalitate, muliis iisque insigui- 
bus elegantia atque vetustate codicibus locupletatam ; deincepsque a Francisco I. P. F. Augusto, accessione 
codicum Gaddianorum, quos ille sibi vere ingenti suo paraverat. auctam; ac mirandum denique in modum a 
Petro Leopolio archiduce Austrie magnoque Etruris duce luisse amplificatam, illatis ip eam maximo nu- 
ero codicibus, qui dispersi ante iu quibusdam minus notis bibliophylaciis, velut in tenebris, latuissent. 

Quanquam atem multa prius collegeram, quam ad pervolvendos Laurentianos codices accessissem, 
anceps tamen adhuc hzerebam, Maximo ne, an alteri cuiquam Patrum hoinilie plures sermonesque tribui 
deberent ; quarum quidem homiliarum quorumque sermonum pars in quibusdam codicibus nullius auctoris 
preeferret nomen, pars Maximi ejusdem, pars aliorum. Sed posteaquaih facta ibihi ejus bibliothece codicum 
legendorum potestas fuit, eosque (Ope accuratissimi indicis summo studio elaborati perfectique ab Augela 
Maria Dandinio viro sane docto, canonico Laurentian. basilicie. eique bibliothecze profecto) reperi, reco- 
gnovi, contuli ; tum obtigit ex sententia, ut orationes nou parvo numeto vel aliis attributas errore librario- 
rum restituerem Maximo ; vel minus tuto, falsove Maximi inscriptuih ferentes nomen in operum dubiorum 
aut nothorum classem rejicerem. Sunt porro hi Laurentiani codices fere omnes liomiliarii, hoc est sancto- 
rum homilias continent, que legi solebant in Dominicis, in Natali, et in [estis sanctorum propria evangelia 
habentium, et in Paschate, et in Pentecoste cum ferialibus eorumdem (a). Legi autem hx: Patrum homilizx con- 
sueverant publice, vertique etiam interdum in popularem sermonem, quo (facilius cuncti [xxiv]. intelligere 
possent, qua dicerentur (b). Neque vero cathedralibus ecclesiis solum sxculo vi et seq., sed parocbialibus 
quoque ac monasticis ; quin etiam cuique sacerdoti, in aliquot regionibus saltem sui erant homiliarii codice :. 
Ac de parochialibus quidem illustris est synodi Vasensis an. 529 celebrat: locus (c). De monasticis. exemplo 
nobis pre ceteris erit. Florentinus Sanct»? Crucis, nunc. Laurentianus ille codex, qui aliquorum Patrum 
homilias per totum annum complectitur, estque distributus in partes duas, quarum priori hzec est przeflxa 
Inscriptio : LipE& sancrissutE. TrixrrATIS DE Engno, pars 4. Homilimg a Dominica prima de Adventu usque ud 
Pascha Resurrectionis, secundx vero hiec altera : Homilie a Paschate Resurrectionis ad Dominicam ultimam 
: post Pentecostem. Quod ad homiliarios libros cujusque sacerdotis attinet, satis erit Capitulare Ahytonis epi- 
scopi Basiliensis, qui nono Ecclesiz szxculo vixit, consulere (d). Age vero cum tanta esse debuerit ejusmodi 
codicum copia; quid tandem mirum videatur, si non omnes a perilis calligraphis perscripti fuerint, multique 
inciderint in imperitorum librariorum manus, sintque adeo mendurum inscriptionumque falsarum pleui? C;e- 
terum exstant plures optimze not:e, cujus plane generis sunt : 1? Sanctacruciensis ille, cujus est a nobis proxime 
facta mentio, spectatque, judicio quidem meo, ad undecimum seeulum ; £* is qui Ecclesise primum Mel.lc:isis 
fuit, nunc autem juris est. Laurentianz bibliothecze ; 5^ duo Ecclesi Florentin:e, quos fuisse ad usum chori 


(a) Confer Cangii Glossar. meaie et hme Latini- — Moguntina an. 847, cap. 2, pag. 8, tom. V eorumdein 
tatis ad verb. HowiLimiUs, pag. 1093 edit. Venet: — Concilior. 
an. 1738, tom. lli. (c) Cap. 2, pag. 1105, tom. II Concilior. editionis 
(b) Synod. Turon. an. 815, cap. 17, pag. 1025, — cjusdem. 
tow IV Concilior. egit. Paris. an. 1714; et Synod. (d) Cap. 6, toin. IV Concilior., pag. 12H. 


* 


*1 * — PRAEFATIO. $8 


paratos arbitror, quique iu litteris initialibus varia eniblemata rengionis christianz egregie picla exhibent : 
hi codices duo ad bibliothecam modo Laurentianam pertinent; 4* codex saculi xiv, in quo sunt homiliz ea 
scrie eoque ordine distribut:» quo proponuntur in 99 codice Sanct; Crucis in Jerusalem, de quo me supra 
dixisse memini. De Lucensibus, deque monasterii Sancti Salvatoris Montis Arniatz: monachoram olim! Cister- 
ciensium in agro Senensi codicibus, e quibus nonnihil est aliquando luminis consecuta nostra collectio, alias. 

XII. Postulat nunc ratio ut de codicibus Romanis agam. Jam ut primum elatum divulgatumque est, datum 
nobis a Pio sexto pontifice maximo in mandatis fuisse, ut. studium omne nostrum, omnemque operam ad 
illustranda, inque lucem publicam emittenda sancti Maximi opuscula conferremus ; difficile existimatu est, 
quam multi pr:estautes eruditione viri, uti rem et tanto pontifici pergratam, et christiane reipublicz impri- 
mis utilem facerent, ad afferendas nobis suppetias conspirarint. Ex pluribus Petrus Aloys'us Galletius mona- 
chus Benedictinus congregationis Casinensis, nunc Cyrenensis episcopus insigni eruditione, multisque libris 
editis clarus, unus omnium maxime, variis lectionibus, quas e codicibus hibliothecze [xxv] Vatican: deprom- 
pserat, ac sermonibus aliquot, quos inde summo studio diligentiaque descripserat, incredibilili nos est hn- 
manitate, comitate, liberalitate muneratus. Etsi id* genus doni tam mihi usui fuerit, ut quantum eani ob rem 
clarissimo prsuli debeam existimare, vix eloqui autem, ne vix quidem possim ; superesse tamen quamplu- 
rima intelligebam cum in bibliotheca eadem Vaticana, qua certe nulla est copiosior, tum in tabulario Basi - 
lice Sancti Petri, qu:e nisi cognita, planeque perspecta habere curassem, suscepto certe operi ac utilitati 
public defuissem. Itaque, cum a Pio VI pontifice impetrassem ut mihi utrumque illud venerandi antiquitatis 
sacrarium pateret, ac frequens primum ad Vaticanam me bibliothecam conferre capissem, cod:cesque in ea 
plus triginta homiliarios reperissem, quorum vetustiores ad initia szeculi octavi referri posse viderentur, sunt 
enim Romanis characteribus quadratis perscripti, continere non potui- me quin eos cupide legerem, simulque 
inquirerezn, congruerentne, an alicubi alter ab altero discreparet. Sunt hi codices plerique omnes integri 
servati," quorum pars olim ad Sirletum doctrinz laude celeberrimum cardinalem pertinebat, qui aliqua in 
jisdeu annotavit sua manu; pars ad reginam Suecorum Christinam non litterarum minus, quam regie digni- 
tatis gloria pr::cellentem ; pars denique ad Petrum Cardinalem Ottobonium. 

In tabulario basilic Sancti Petri homiliarios item codices septem vidi , pervolvi, contuit, qui Vaticanis 
adjuucti, mirum, quam lectionibus emendandis conduxerint, quantumque attulerint adjumentorum non solum 
aid homilias, sermonesque plures tutius asserendos Maximo; sed ad eos etiam supplendos, si qua ex parte 
diminuti sive in editis, sive in aliis manu exaratis voluminibus fuissent, indiligentia inscientiave librariorum. 
Verum de Vaticanis ac de basiltcze Sancti Petri codicibus hoc eximium addam : eos et emendatiore textu, 
et characterum nitore atque elegantia, et concentu przferri cxteris omnibus oportere. Eorum ego formam 
desciibam, :etatemque indicabo in codJicum serie, quam «cri incisam paulo post oculis lectorum sub- 
jiciam. 

XIV. Vaticanis adjungam Lateranenses. Horum in ejus basilice. tabulario inveni quatuor perinde honii- 
uarios, $&eculo (ut mihi persuasi) x1 perquam castigate scriptos dignosque, qui cum Vaticanis potioribus 
tomparentur. Sunt hi quidem omnes membranacei in-folio maximo, characteribus satis nitidis atque elegan- 
tibus exarati. In iisdem numerantur grandiores duo, qui, ut fert pagine prim: inscriptio, confecti fuere 
ab Taurominitano episcopo Secundino. Ex his qux»dam Maximi nostri hactenus inedita deprompsi; ho- 
rumque przsidio quxdam etiam qu publicata jampridem fuerant, aut firmius asserui auctori suo. aut 
emendavi. 

,XV. Chisianx bibliothec:ze (qux, ut testatum pervulgatuumque est, eodicibus mss. iisque egregiis abundat) 
homiliarii mihi [xxvi] ostensi fuere tres, quorum duo seculi sunt xr, tertius xv. Venerant hi olim in Ána- 
guiensis Ecclesie potestatem. Ex iisdem variantes aliquot leetiones, et nondum vulgata quxdam opuscu!a 
sancti Maximi Taurinensis excepi, qu: post (dum tempus monuerit) proferam. 

XVI. Est prxterea Vallicellana PP. congregationis Oratorii bibliotheca copia mss. codicum insigniter lo- 
cuples. In horum numero sunt membranacei quindecim sarti, tectique servati probe, quorum pars ad xm, 
pars ad xim seculum pertinet. Orationes in his, Maximi nomine insceriptas, quinquaginta deprehendi, quas 
cum exemplo sancti antistitis operum, quo uti solebam, contuli. Quantum autem inde perceperim fructus 
et commodorum, iotelligi ex nostris admonitionibus poterit, qu:e homiliis sermonibusque prevertunt, exque 
animadversionibus quas pagin:x fere cuique subjici curavi. Cujusnam autem codices illi sint existimationis et 
pretii, ex Josephi Blanchinii clar. viri commentariis cognosci, quam ex ulla mea laudatione malo. Sunt enim 
tanti, ut oratione nostra non egeant. Interea hoc esse testatum velim : patri Simoni de Magistris congrega- 
tionis Oratorii Sancti Philippi presbytero, quod mihi eos codices conferenti adfuerit studio, diligentia opera- 
que diuturna sua, plus multo debere me, quam exsequi verbis possim. 

XVII. De codicibus bibliothecxe Sanct: Crucis in Jerusalem, cum supra dixerim, mitto disscrere, ne actum 
agam: De Columnarum, Comitum, Barberiniorum, Albanorum bibliothecis, id unum commmnemoraho : ad eas 
quidem adiisse me, perlustrasse oculis codices illarum omnes, in quibus aliquid esset ad Maximinum nostrum 
pertineus, nihil tamen reperisse, quod non tritum editorum superiorum sermone, aut non pervulgatuin csset. 
Iu Casanatensi bibliotlieca homiliarios codices membranaceos in-foMo maximo vidi duos eleganti ac nitido 


e 














e9 - PRAEFATIO. | $0 


charactere Romano scriptos, eosque sat veteres ; spectant enim ad x1 Ecclesie szculum. Ex iis quid accepe- 
rim, in admonitionibus demonstrabo. 

XVHI. Auxit majorem in modum ampliflicavitque collectionem hanc nostram vir eminentissimus S. R. E. 
bibliothecarius cardinalis de Zelada. Is instructissimz, refertissimaque selectissimis libris bibliothece private 
sux codicem x seculi nembranaceum in-folio magno, sibi dono a canonicis cathedralis ecclesi: Urbevetanz 
datum, non solum ostendi mihi, verum etiam (gratum beneficentissimo, optimeque de se merito Pio sexto 
pontifici maximo facturus) commodari jussit, ut dum esset otium, arbitratu ineo conferre ipsum cum exemplo 
operum Maximi, quo uti consueveram, possem, Hujus duorumque aliorum codicum, quorum est xtas sxculo 
decimo quarto antiquior, quosque item mihi commodo liberaliter idem eminentissimus cardinalis dedit; ho- 
rui, inquam, codicum pr:esidio, qu:e faeta huic editioni fuerit accessio, opportune, ac tempori adinounitiones 
anuotationesque nostre docebunt ; [xxvii] simulque efficient, ut quisque pernoscat, quam idem vir summus 
arcte nos sibi beneflcio tanto devinxerit. 

XIX. Postremus esto codex ille qui Strigoniensis Ecclesie olim erat; quique non multos ante hos annos 
in Francisci Carrariz amplissimi doctissimique presulis, qui est sacr. congreg. concilii a Secretis potestatem 
venit. E membranis constat plane candidis. Litterarum charactere mire nitido atque eleganti, initio fere 
&eculi Ecclesie sexti ac decimi scriptus fuit; atque a Joanne Boccardino Florentino cive ornatus picturis 
rubenti minio fulvoque auro egregie variatis , exprimentibusque precipua christian: religionis mysteria. 
Jam vero ejus pictoris singularem fuisse hoc in genere facultatem, non is solum codex, sed plures etiain 
bibliothece Laurentian: Florentin, librique, quos chorales vocant, Benedictinorum sancti Petri Perusio 
demonstrant. Redeo ad Carrarianum codicem quo Breviarium continetur Ecclesiz Strigoniensis. Eum cum 
pervolverem, incidi in homilias sancti Maxini omnino septem, qux: cujusmodi sint, quasque varientes leclio 
nes exhibeant , suis est locis tempestive a nobis animadversum. Atque hic ego, ut par esset, utque debe- 
rem, de multis magnisque beneficiis à Francisco Carraria przsule in me collatis, deque ejus laudibus 
copiose dicerem , nisi ejusdem modestia impedirer, ac nisi una vererer, ne cum tanti viri amplificare velim, 
minuam potius gloriam. Jam de Romanis codicibus est, ut arbitror, dictum satis. 

XX. Nunc progrediar longius, deque iis agam, qui in bibliothecis tabulariisve monasteriorum atque 
urbium exstant pontificie ditionis. Principio vetustissimum monasterium Sublacense, e codicibus, quos 
esse ipsi reliquos passa est edax antiquitas, nonnulla nobis suppeditavit , quie qualia sint, quasque in 
editionem hanc operum sancti Maximi intulerint utilitates, in admonitionibus exponam, ut ratio postula- 
verit , diligenter. De Farfensis prisca item vetustate nobilis, totque non privatorum modo, sed imperatorum 
etiani , atque pontificum sermone percelebrati monasterii codicibus non multo longior nostra deinceps ent 
oratio. Exstant in hujus tabulario, quod Muratorius aliique doctissimi viri permagni nrerito fecerunt ; 
exstant , inquam , in hujus tabulario, preter cxteros, homiliarii duo litterarum characteribus Romanis, 
diligentia singulari, elegantia, nitore scripti. Hos eminentissimus vir S. R. E. cardinalis Tauburinius s:eculi 
esse xr judicavit, cui nulla est causa , cur non vehementer assentiar. In iisdem homilias sancti Maximi 
nomen przferentes quatuordecim offendi, quas typis jamdiu excusas ac publicatas Maximino certe ipsi ascribi 
oportere, eflicit atque confirmat tam illustrium monumentorum velustas et auctoritas. Ác de Farfensis 
quidem monasterii codicibus, deque homiliis Maximi . qux illis comprehenduntur, alias. Beneventanos vit 
Stephanus Borgia presul cum dignitate, tum magno ingenio, magno studio artium optimarum, ac liberali 
digraque homine nobili doctrina, eruditioneque [ xxvin] prestans; indeque multa expressit, mecumque 
(summa Pii sexti Maximi sapientissimique pontificis voluntate) communicavit : qux quanti sjnt , admoni- 
tiones ipsze nostra: annotationesque pandent, sed teurore. 

XXI. Longe ceteris monasteriorum tabulariis, ut amplitudine loci, ita przstantia, copiaque codicum 
antecedit illud, quod: in conobio est Casinensi; quo ex comobio przclaram originem , nóbileque nomen 
precipua congregatio monachorum Benedictinorum duxit. Cujus quidem decora , ne pluribus persequar, 
quam et velim, et vero possim, deterret me magni nominis scriptorum Christiani Lupi , Joannis Mabillonii, 
Bernardi Montfauconi , aliorumque existimatio atque celebritas, qui ea sic oratione illustrarunt, ut qui 
,ruürsum de iis agere instituerit, is spartse egregie exornat:e non tani quidquam addere ornamentorum , quam 
detrahere velle videatur. Itaque iis tantum codicibus ejus tabularii contentus ero, in quibus sit aliquid 
quod ad asgendam, amplificandam , perficiendam editionem operum Maximi conferat. Primum autem 
omnium hoc sciant lectores, volo : pr:fectum ei tabulario P. D. Placidum Federicium inclyti ordinis Sancii 
Benedieti monachum exquisita eruditione , singularique criticxe artis peritia przcellentem, statim atque ex 
Stephano Borgia przsule, quem rursum honoris causa nomino, intellexit, esse Pio sexto Christiani orbis 
universi pontifici vehementer cordi, ut homilize sermonesque sancti Maximi episcopi Taurinensis studiose 
colligerentur, inque publicam lucem rursum eiitterentur, quam fleri castigate posset; nihil tam habuit 
pensi, quam ut omni diligentia, labore, opera , codices creditos curz fideique su:e pervolutaret, atque ex iis 
et pluribus numero et vetustate integritateque insignibus multa promeret, caque pontificis ejusdem nomini 
ac najestati dicata, Romam «wsui nobis futura transmitteret. Hzec. ubi reddita pontifici fucre, isque pro 
sapientia, perspicaciaque summa sua animadvertit, magnas inesse Casinensibyus mouumentis opportunitates 


51 | PRLEFATIO. 52 


et ad opuscula quzdam vindicanda atque confirmanda Maxinio; ct ad collectionem hanc nostram non 
exornandam modo, sed etiam augendam; ut quam primum possem, atque liceret, Casinum peterem, eoque 
exemplum operum sancti ejusdem Taurinensis pr:esulis, quo uti consueveram, mecum asportarem, atque 
illud cum ejus tabularii codicibus accurate conferrem , imperavit. Parui equidem ut principi, promptus 
atque alacer, ut pro Maximo imperanti, libens. Ád Casinates cum venissem , omniaque pervestigassem que 
insütuto jam operi couducere posse viderentur, ac eos codices seposuissem quos prospexeram mihi s:epe 
ac multum ex usu fore, rogassemque porro monachos ut ipsi mihi eosdem codices ad exemplum quod attule- 
ram exigere volenti, adesse nc gravarentr; facile (quis illorum erga me benevolentia comitasque fuit) 
bnpetravi, ut plures qui hisce studiis delectarentur essentque in Patrum operibus doctrinisque versati, 
[xxi1] suam nobis operam pollicerentur. In horum fuit numero P. D. Claudius Trevisanius monachus pre- 
stans historie doctrinarumque ceclesiasticarum facultate. Hujus sodaliumque ( aberat autem Federicius ) 
adjumentis cum ex manuscripto exemplo nieo tres quatuorve codices uno tempore xstimarentur ; tantum 
inde cepi utilitatis, ut homilias sermonesque sexaginta, non modo satis tuto tribuere Maximo, sed cliam 
nova variantium bon: frugis lectionum luce illustrare me majorem in modum posse confiderem. Hoc vero 
iu iisdem codicibus notatione plane dignum animadverti : eos plerumque ita congruere cum Vaticanis, vix 
ut in iis quidquam deprehendi queat dissimile. Illud notabilius, quod homilia de Evangelica Piscatione, et 
quartus ac septuagesimus sermo, qui est de Natali sancti Laurentii, cum ascribi Maximo, nisi sola unius 
codicis Laurentianz Medicex bibliothecx epigraphe, nequirent ; tum inscriptione codicis alterius Casinensis 
oplinie notx (actum est, ut a nobis eidem sancto antistiti firniore asseveratione attribuerentur. Nolo autem 
quisquam miretur, sermones aliquot, qui in quibusdam Casinensis cà»nobii codicibus inscripti essent sancti 
Maximi nomine, rejectos a nobis fuisse in appendicem. Nam cum ab oratione ac stylo Maximi longe ipsos 
abesse perspicerem , adjungendam auctoritatem ac fidem iis codicibus non putavi, quos scirem iis tempo- 
ribus fuisse perscriptos, quibus nihil vigebat minus quam criticse artis peritia. Neque vero ilie solum, quas 
proxime commemoravi, in nostram operum Maximi collectionem ex congregatione monachorum Casinen- 
sium permanarunt utilitates; imino auct ilke quidem protens:eque fuere latius cura diligentiaque reveren- 
dissimi P. D. Dominici Favilke, qui tunc ejus congregationis abbas generalis erat. ls enim , cum ex edita a 
Muratorio (a) &eculi x indice bibliothecz antiqui sane ac celebris monasterii Bobiensis Sancti Columbani (quod 
monasterium in eo tractu est ducatus Mediolanensis, qui ante hosce non multos annos in ditionem Sardiuice 
regis venil) , is, inquam, cum ex eo iridice cognosset in monasterii ejusdem bibliotheca codices quosdam 
fuisse quibus opuscula sancti, nostri Taurinatis episcopi continerentur, abbati Bobiensi mandavit, ut| de 
codicibus iisdem cognosceret et ad se referret. Gessit is continuo Favilla: morem, sed cum inquirendo 
codices non reperisset , atque in eam proinde sententiam venisset, ut vel eos penitus periisse, vel inde 
sublatos, alioque asportatos, in abdito quopiam aut tabulario aut bibliophylacio, velut in tenebris, jacere 
existimarit, Favillam ipsum per litteras certiorem fecit, frustra codicum corumdem perquirendorum ab se 
suisque fuisse laborem susceptum. lloc autem scire se: in iis, qui adhuc in monasterio suo exstarent, 
codicibus sermones esse inventos octo sancti Maximi insignitos nomiue, quos.exscribi , ipse, Romamque ad 
nos mitti curavit. Sed horum quidem sermonum, cum redditi [ xxx] hobis fuissent quinque, hos jamdiu in 
lucem fuisse prolatos deprehendimus ; cztteros , quorum est prior de Nativitate Domini, alter ac tertius de 
Laudibus beate Marie Virginis, quod ob siccitatem humilitatemque orationis indigui oratore tanto essent, 
rejecimus in appendicem operum spuriorum. Atque h::c de Bobiensibus codicibus dicta sunto, de quibus 
agere przetermisissem , nisi monachorum Casinensium in hanc editionem merita prxdicanti mili in meno - 
riam rediissent. 


XXIl. Post codices Casinenses postulat ratio, ut reliquos memorem, qui in bibliothecis Neapolitani regni 
servantur, nobisque aliquid opis atque adjumenti ad collectionem operum Maximi adornaudain perficien- 
damque attulerunt. Offerunt autem sese nobis priore loco ii quos in bibliotheca Montis Oliveti Neapoli 
reperit Angelus Maria Bandinius, quem me supra nominasse memini. Sunt illi quidem numero tres , iidem - 
que homiliarii. Continent aliquot orationes Maximo attributas. Harum quinque, quod scripte minus polite 
minusque ad Maximi stylum apt» sint, in classem rejecimus nothorum opusculorum. In eorum codicuin 
uno is exstat sermo, cujus hoc est initium : Sepe intimatum est auribus vestris, (ratres, etc. Est idem codex 
membranacens in-folio maximo, charactere Rumano exaratus, pertinetque ad x1 s:eculum.. Quare hujus 
item subsidio firmius Maximi idem sermo esse cunstituetut. Huic primo codici persitilis est alter. Tertius 
est chartaceus in folio minori, sec. xiv recentior, cui est sermo ille insertus : de Adventu Domini, qui initio 
sic habet : Propitia Divinitate, quique etsi in hoc ipso codice, Maximi, in aliis tamen haud pauois, editis 
presertim, Ambrosii nomen przfert. Utri autem horum sanctorum antistitum tribuendus sit, judicent 
sapientes. Eqüidem vereor ne prorsus neutri. Sel ne quid egisse temere viderer, in seriem ipsum intuli 
operuin Maximi dubiorum. 


Neapoli perinde in Augustinianorum Sancti Joannis de Carbonaria insigni bibliotheca codicem menbrana- 
(a) Tom. lll Anttquitat. medii evi, pag. 819. 





22 PIL.EFATIO. 3t 


ceum in-folio medio fere s:cule tertio ac. decimo scriptum Bandinius idem legit, pluresque In eo serioncg 
sancto Maximo ascribi animadvertit, quos sancti ejusdem genuinos esse fetus, aliorum etiam magno numero 
codicum comprobat efficitque consensio. Multa porro vir clarissimus inde extulit, quze quidem ut. nos ad. it- 
stitutam editionem illustrandam juvarint, ex adimonitionibus cuique homili:e sermonique pr:efixis intelligi plane 
poterit. Illud interea sciri, attendique velim : sermonem in eo codice de Operibus misericordie inscriptuni, 
atque initio sic habentem : Videte, fratres, quare charissimi dicimini, ec., eximi, me judice, expungique ex 
albo Maximianorum operum oportere. Atque expunxi equidem, eumque in appendicem spuriorum immitti jussi, 
cum multo minus graviter, eleganter proprieque perscriptum cernerem, quam ferre Maxinii oratio posse videatur. 


[xxxi] XXIIl. Ad Venetos codices venio. Mirum quam hi contulerint ad collectionem banc nostram red- 
dendam non emendatiorem modo, sed eliam aucliorem. Serenissima quippe respublica Venetorum simul 
atque accepit, esse Pio sexto patri patrum vehementer curz, ut nova, eaque, quautum posset, suis omuibus 
partibus ac numeris constans, perfecteque absoluta sancti Maximi Taurinensis episcopi operum pararetur 
editio ; demonstratura summam suam erga tantum pontificem voluntatem, bibliotheca Sancti Marci przfecto 
id negotii dedit, ut laborem operamque omnem in exquirendis sancti illius przssulis howiliis, sermonibus 
reliquisque opusculis poneret ; ac si quid' horum quxrendo comperisset aut nondum vulgatun, aut. anneta- 
tione dignum, id accurate describeret, eL ad quem ipsa jusserat, magistratum deferret. l5 prxefectus, ut est 
eruditus cumprimis ac diligens, cum nihil przetermisisset vigilantize, industrie, studii, quo przcipier.ti prin- 
cipi cumulatissine satisfaceret, tanta est usus felicitate, ut sermones. invenerit non. adliuc. publicatos tres ; 
pluraque in Codicibus animadverterit, qux studiose, ordineque litteris mandata, magistratui tradilit, cujus 
jussu eadem omnia in thecam illata elegantem sane, ornatamque insignibus pontificii, Romam ad eximium 
Julianum reipublicze Venet:e apud apostolicam seem legatum missa fuerunt, ab eoque oblata poutifici, qui 
eadem accepit editis przeclaris indiciis magnisque signilicationibus grati animi, suique in ipsam rempublicam 
amoris ac pietatis. Prior autem illorun sermonum trium ex codice veteri ms. bibliothec:ie Sancti Marci 
exscriptus is est, ciijus hoc est initium : Ante paucos dies, quique exstat etiam in codice bibliothec:e Medicece 
Laureitianie inscriptus Maximi nomine, ut ex indice Bandiniano, tom. 1, pag. 81, liquet. De reliquis alio 
loco, pr:esertim autem. in admonitioi.ibus copiose dicam. Pr:zter. sermones przfectus idem  hiowilias attulit 
duas, qu:e etsi edite fuerint, codicum tamen Venetorum consensione fit, ut tutius Maximo attribuantur. Va« 
riantes lectiones vir clarissimus addidit, quas suis locis opportune irserere non prietermittam. Postremo idem 
nos certiores fecit, codices esse solum duos in Veneta Sancti Marci bibliotheca, qui sermoncs contit.eant 
Maximi ; liorum esse alterum inembranaceum, notatum. numero 155 spectareque ad xi Ecclesi sieculuin ; 
hunc primam esse partem bomiliarii distributi in ingentia. volumina membranacea duo in-folio, qux juris 
olim fuerant cardinalis Bessarionis, postque fuere ab eoJem cardinali dono, cum aliis ipsius libris, data 
reipublicz:e Venetorum; esse codicem eumdem satis emendate scriptum ; alterum codicem partem esse secun- 
dam alte ius homiliarii libri, qui, cum repertus in :ede Sancti Marci fuerit immixtus pauculis voluminibus, 
qu:e Petrarcha ei ecclesix: donarat, translatus. fuit in. bibliothecam, signatusque num. 508; esse hunc itein 
membranaceum in-folio szeculo xui exaratum, etsi non tam castigate, quam libri postulant, qui legi publice. 
in ecclesia [xxxn] solerent. Ac de Venetis quidem bibliothec:e Sancti Marci codicibus hzc paucis dicta sunto. 

Restat, ut de Patavino bibliothecxe canonicorum nonnihil memorem. Est is codex xv scculi. Descripsit ex 
co clarissimus idem Yenet:ze Sancti Marci bibliothec:e prufectus sermones duos, quorum alter incipit : Ad 
exhibendum vestra caritati sermonem, eic., magnaque pars refertur in officio communi martyrum Romani 
Brcviarii, editi an. 1478 Venetiis a Jensonio. Alterius autem sermonis hoc est inilium : Recte atque ex debito 
Eccles beatorum martyrum celebrant insignia. Cujusmodi autem hi sermones, quantique babendi sint, osten- 
. dam in admonitionibus, dum tempus ratioque monuerit. 


Quod ad Brixienses ac Veronenses codices attinet, hoc breve dieam : a Joanne Nannio Brixiensium, ct a 
Joanne Morosinio Veronensium, doctrinz: eruditionisque laude przstantissimis antistitibus' curam oumncin, 
: diligentiam, operam fuisse navatam, ut quidquid in codicibus mss. suarum ecclesiarum exstat ad. Maximum 
pertinens, ad nos perferretur, non modo ut gratum Pio Sexto pontifici facerent, verum etiam ut quod enite- 
rentur ac laborarent, ad gloriam sancti przsulis verterent. Nannius sermones aliquot atque homilias, va- 
riantesque lectiones optimzx notze misit, de quibus suis in locis, dum ratio exiget, disseram. Morosinius ex 
vetustissimo sui capituli codice signato num. AU ut describerentur Lectiones seu Expositiones Evangeliorum, 
utque nobis redderentur, jussit. Ac iibi quidem veri perquam esse simile videtur, burc librum illum esse 
Maximi qui de Capitulis Evangeliorum inscriptus erat, qui a Gennadio, ab Honorio Augustodunensi et a Tri- 
themio menioratur, quique jamdiu cum nos latuerit, existimabatur funditus periisse: Ex eodem pr:etereà 
cudice Morosinius exscribi voluit tractatus duos, qui etsi anonymi sint, non indigni tamen baberi possunt, 
qui sancto ipsi Maximo ascribantur; atque ut eos sancto eidem viro ascriberem graves me caus» pormove- 
runt. Verum de his alias. Hoc moneo : opusculorum ejusmodi nondum editorum accessione, collectionem 
lianc nostram multo cxeteris locupletiorem prastantioremque futuram. 

XXIV. Jain vero etsi satis firmo, non uno tamen contenti fuimus prxeidio codicum Italicorum, Germanicos 


etiam duxünus consuli atque conferri oportere. Itaque a Pio Sexto pontifice maximo scriptuin Jusepho Ga- 
« . 


90 PIUEFATIO., Su 
rampio, summa eruditione et mira touus antiquitatis comprebensio::c éxcellenti, episcopo Moutis Falisci, et 
apud Vindobonensem C:saream aulam apostolicze sedis legato, datumque in mandatis fuit, ut eam sibi spar- 
tam ornandam susciperet. Is principi tanto optime de se merito obtemperaturus, evolvit ipse per se biblio- 
thece. Auguste manuscriptos codices; cumque nullum reperisset qui Maximiani quidquam complecteretur, 
ad monachos erdinis Sancti Benedieti sese convertit, presulesque monasteriorum Ratisponensis, Gotwi- 
censis, Lambacensis, Augieque divitis [xxxm] majorem in modum hortatus est atque excitavit, ut in vetera 
mss. volumina insignium suarum bibliothecarum inquiri juberent. Ejus exhortationum tanta vis fuit, ut exitus 
nequiverit esse secundior. Nam cursum ad id opus certatim a monachis est : perfecti ab iisdem indices locu- 
pletisstmi homiliarum sermonumque Maximi ; variantes ezeque permagni pendendz lectiones diligentissi:ne 
transcript ; indicata codicum :etas atque prxstantia, in quibus opuscula exstarent, ad quie saiicti episcopi 
esset ascriptum nomen. Ea omnis tot egregiorum monumentorum, tam frugifera tamque preclara, ad nos 
est a sapientissimo przesule transmissa collectio, cui quantum debeam, etsi possim cogitatione coll'gcre, 
exsequi tamen verbis non possum. 

XXV. Percrebuerat interim multorum sermone, apud Belgas exstare haud raros codices generis ejusdem 
in bibliothecis presertim monasteriorum. Qui eam in rem inquireret, nemo succurrebat aptior Ignatio Busca 
apostolic:e sedis legato, eodemque archiepiscopo Emesseno. Ad hunc pontifex scribi jussit, uti strenue age- 
ret, codices ubi essent pervestigaret, nuntiaret denique, cujusmodi essent, quam veteres, quam accurate 
scripti, quibusnam in locis ab editis discrepantes. Egit ille impigre, ut debebat. Viris doctis, quibuscum ami- 
citias junxerat, mandavit, ut, quoniam ipse per se, tot curis distentus, id laboris sustinere non posset, suam 
illi ad eam rem operam conferrent. Cum hi sedulo fecissent, in duabus bibliothecis codices totidem reperc- 
runt, quarum quidem bibliothecarum una canonicorum regularium Lovaniensium Saucti Martini est, altera 
monachorum Cisterciensium cenobii Camberonensis. Id ubi legatus rescivit, perillustrem canonicum Vande- 
velderum bibliothecr Lovaniensi prxfectum, eumdemque facultatis the;logicze doctissimum professorem ro- 
gavit, ut quas homilias quosque sermones Maximi in iisdem codicibus deprehendisset, ad vulgatos exigeret, 
notaretque quidquid prx» se varii ac diversi ferrent. Gessit is legato roganti morem. Homilias ipsas triginta 
cum editis Colonix an. 1555 contulit, quodque in iis offendit varietatis, commentariis consignavit, eidemque 
"legato dedit, qui cunctandum non putavit, quin Romam ad pontificem mitteret. Eas ego varias lectiones suis 
locis ingerere non omittam. Quanti porro ducendi codices illi sint, ex verbis Vandevelderi, quam ex meis 
'cognosci malo. « Prior codes, inquit ille, est in pergameno, forma quain in-folio vocant, duobus voluminibus 
exhibens homilias de Tempore, et de Sanctis, in quarum numero aliquot beati Maximi homiliz occurrunt. Hu- 
jus codicis introscripta sunt : Iste liber pertinet ad librariam monasterii regularium Sancti Murtini in. Lovanio 
in die Gimstrete. Wem : Istam. partem. homiliarum habemus ex domo Florentiana Daventrensium. (ratrum 
in erectione hujus domus" circa annum Domini 1454. Sed longe antiquior est codex, quod ex characterum 
forma apparet ; et quod null:e Bernardi homilizx sint insert:e ; tametsi usui lectionis in [xxxiv] refectorio, cui 
Tic volumina. inservierunt, egregie accommodat. Omnes videlicet decerpt:e sunt ex sanctis Joanne episcopo 
Coastantinopolitano, Augustino, Leone papa I, Gregorio Magno, Beda, Haymone Alberstadiensi, et demum 
Auselino Cantuariensi. Alter codex est papyraceus, nitido charactere exaratus a fratre Joanne de Waulx an. 
1620, ut ad cálcem notatur, forma quam vocant. in-8". Titulus przfixus est : Sermones beati Maximi Tauri- 
nensis episcopi an. 1620 est bibliothecae abbatie Camberonensis ordinis Cisterciensis in Hannonia. » 

X1 VI. Sed erit fortasse qui miretur, quid sit, quod cum tam diligens a me facta fuerit Italicorum, Germa- 
nicorum, Belgicorum codicum enumeratio, tum Gallicorum ne leviter quidem mentionem injecerim. At is cum 
viderit quam simus caute stadioseque in cxteris recensendis, expendendis dijudicandisque versati, si cognorit 
preterea, Gallicorum seriem variasque lectiones, etsi diu exspectatas, nondum tamen perferri potuisse Ro- 
manm, non modo desinet mirari, verum etiam secum statuet, dum ad nos pervenerint, non esse me commis- 
&urum, ut in iis quoque numerandis, testimandis, utque par erit, celebrandis studium quisquam meum, dili- 
gentiamque desideret. Qaamohrem autem exspectandum diutius non existimarim, ea fuit potissimum causa, 
quod cum divulgatum faerit, perfectam jamdiu ac typis excusam collectionem hanc nostram esse, plerique 
omnes emitti ipsam denique in publicam lucem expeterent. 

XXVII. ln dijedicandis porro tot mss. codicibus hxc est principio a me adhibita cautio, ut. antiquiores 
generatim przferrem recentioribus; deinde, ut emendaliores minus castigatis anteponerem, etiamsi 
minus castigatorum esset ztas vetustior; post ut iis plus tribuerem, quos ex optimis exemplaribus 
descriptos fuisse cognoram. ld vero ut dignoscerem, regulas mihi subsidio tres comparavi. Earum 
fuit prior codicum plurimorum, corumque antiquiorum emendatiorumque concentus; altera veterum 
monumentorum scriptorumque auctoritas; tertia historicorum criticzeque artis peritorum consensio. 
His ego przsidiis munitus, permulta opuscula jure asserui Maximo, etsi essent qui ipsorum aliqua eidem 
accepta referri oportere aut inficlarentur, aut. dubitarent. Quod si aliquando horum mihi pr:sidiorum vel 
aliqua vel pene omnia defuerunt, induci tàmen non potui, ut sancto antistiti abjndicanda esse Mucerem, quie 
ab ipso fuisse scripta styli ae orationis similitudo, et doctrins, atque afferendorum locorum sacre Scriptur:e 
Maxiniana plane ratio, simulque unius alteriusve codicis auctoritas suaderet. Neque gero quod in quibusdain 








51 PRAEFATIO. 50 


opusculis humilior, quam in cseteris sit oratio, idcirco ab iisdem Maximo ascribendis deterreri potus. Non 
enim sum nescius, consuesse sanctos, ejus prxsertim tatis, antistites sublimiore elegantioreque oratiotio 
uti, cum nacti auditores eloquentie. dectrineque jJaude prestantes. essent; [xxxv] humiliore cohlra, cum 
conciones ad imperitum vulgus haberent. Honoratus certe in sancti Hilarii Arelatensis episcopi Vita : Si pe- 
ritorum, inquit, turba de(nisset, simplici sermone rusticorum corda. nutriebat ; ei ubi ineiructos supereenisse 
vidisset, sermone ac vultu pariter in quadam gratia insolita excitabat. Verum etsi par omnino in aliquot Maximi 
opusculis atque in aliis pluribus esse non videatur sublimitas sermonis et elegantlà, adeo tamen est series, 
collocatio, verborum ductus, afferendorumque saerze Scripture locorum ratio. similis, ot faeile in utrisque 
Maximum auctorem possis agnoscere. 

Jam vero si qua in opuscula ineurri, qux sermone tam vulgari, humili, abjecto, itnplicato scripta essent. ut 
prorsus indigna Maximo viderentur, ea equidem nihil lxesitans statoi, rejici oportere in nmmerum operam 
spuriorum, quanquam in aliqnot codicibus inscripta essent Maximi ejusdem nomine. Qua in re exemplum 
sum imitatus monachorum qongregationis Benedictinze Sancti Mauri, aliorumque virorum peritia critic artix 
Wlustrium, qui in eo elaborarant, ut. opera sanctorum Patrum aut recenserent, ant volgarent. Ac monachi 
quidem Sancii Mauri, qui editionem sancti Ambrosii operum curarunt, eo no nomine plures saucto ipsi Am 
brosio sermones adimendos jadicarunt, eorumqne partem Augustino, partem Maximo, partem denique horam 
neutri, sed vel Cresario, vel obscuris quibusdam scriptoribus sequioris vi adjudicandos esse statuerunt, de 
quibus ne fando quidem unquam audissent. Quod idem factum ab iis fuisse videmus, qui onus sihi secernen- 
dorum genuinorum sancti Augustini operum a nothis, rursumque in lucein emittendorum sasceperant. Atque 
hi sane in accuratiseima illa ac elaboratissima editione sua, magno numero sermones, qui olim Angustino 
attributi fuissent, ob "orationis dissimilitudinem, Augustini esse negaront. Quorum sermonum aliquos idcirco 
asseruere Maximo, quod.praz se similitudinem orationis ac styli Maximiani ferrent, et in quibusdam codicibus . 
Maximi ejusdem nomen eorum titulis inseriptum legeretur. Quin etiam P'trus et Hieronymus Ballarinii fra- 
tres (qui tot editis egregiis libris non minus decori Veron:x patrke sw, quam emolumento rei christianze pe 
blic faerunt) in editione oper&m sancti Leonis Magni, quam sunmuma sua ut diligentia, ita glorià curaverunt, 
hemilias sex, quas sancto eideu pontifici ab editoribus olim fuisse attributas noverant, quod stylo' esse plane 
Maxnniano scriptas vidissent, animadvertisseatque in codicibus aliquot manu exaratis Maximi eas praeferra 

nomen ; nihil Ixesitantes Maximo ipsi restituerunt. Earum bomiliarum prior est de Epiphania, quie incipit : 
In hac, dilectissimi, celebritate; secnnda vero et tertia, et quarta sunt de saxctis Apostolis Petro et Paulo : 
postrem:e denique du:e de Natali sancti Laurenti levite et martyris. 

Longe secus de sermonibus duobas illi stateendwm censuerunt, quorum est unus de Naiivitate Domini, 
incipitque : Ezsultemus in. ( xxxvi] Domino, dilectiesimi, et spiritali jucunditate letemur ; alter autein, de 
Epiphania, qui initio sic habet : Celebrato preximo die, quo intemerata virginitas, eic. Nam elsi in codicibus 
aliquot efferri hos illi cernebant Maximi nomine, cum tamen nihil ipsos pr: se Maximianc orationis ferre, 
styloque plane esee Leonianos, idque aliis codicibus confirmari, perspicerent, ademptos Maxime, eos in Leo- 
nianorum sermonum seriem retulerunt. 

Hxc vero si tantorum virorum fuit in dijudicandis operibus Patrum iisque a spuriis secernendis ratio, cur 
demaiu a me neglecta fuisset, cüm praesertim oernerem, magnam inde invectam esse in reni litterariam pu- 
blicam partem commodotum ? Kaque ego is, qui homiliam de Manu arida « Domine curata (ut Luce vi) cujus 
hoc est initinn : Diligenter «udisse credo, alteramque in Evangelii Marci locum : Cum turbe irrucrent in Jesum, 
quz incipit : Christus in [mmanis actibus divina gessisse mysteria, ete., Petro Chrysologe ab aliquibes tribui 
vidissem, contra atque et oratio, quxc omnino Maximiana in iisdem est, et codices antiqui postulent, facere 
minus non potui, quin utramque Maximi nomine inscriptam ederem. Quod idem in aliis haud paucis homiliis 
sermonibusque publicandis ita praestiti, ut majorem in modum caverim, ne quid alieni Maximo attribuerem, 
ueve quidquam Mazimt acceptum alii cuiquam referrem, etiamsi plares codices secus poscere viderentur. 
Quid eniin eos codices morarer, in quos oscitantia imperitiave librariorum opuscula Patrum etiam Grzcoruni 
intulit inscripta Latinorum nominibus * Exemplo sint conciones dux» quarum est una de Confessione peccati, 
quam codex Vallicellanus velut a Maximo scriptam exhibet, quzeque a Gymnico post Maximianas refertur 
pag. 597, ac 3i Grace fuerit composita a Joanne Chrysostomo. Exstat hzc etiam in aliquot operum sancti 
Joannis Chrysostomi editionibus, quarum est una Parisiensis anno 1556, tom. I, cura Philippi Montani Ar- 
menteriensis perfecta ; altera item Parisiensis compta atque absoluta anno 1581 typis Henrici Thierrii ac Se- 
bastiaui Nivellii samptibus, tom. 1, col. 989 et 99), etc. Verum id concionis genus cum posteriores operum 
saycti Joaanis Chrysostomi editores nihil olere Chrysostomiani censuerint, onüiserunt. Áltera est concio de 
Avaro divite, seu de co quod scriptum est in Evangelio :. Cujusdam divitis. (ructus uberes ager attulit. Fuit 
hzc a Rufino de Graco 1n Latinum conversa; eszstatque tom. fll operum Basilii Magni, pag. 722 et seqq. edit. 
Paris. an. 1723. Atque hanc quidem, qu:e Basilii est, in quibusdam codicibus Ambrosio, in aliis Maximo 
uibutaua lego. Sexcentze sunt generia ejusdem, qux plane demonstrant quam sit parum inscriptionibus 1s. 
codicum sequiorum temporum fidendum, nisi ad casdem confirmandas concurrant aliqua saltem corum, qua 
Sutra Courmemoravi przesidia. 


$9 PR.EFATIO. s 

XAXVHI. Quo perro ordine, quaque serie homiliarum, sermonum ceterorumque opusculorum Maximi 
hxc nostra sit digesta atque perfecta collectio, explicabo brevi. Priore loco homilias protuli [xxxvi] 
distribütas in classes tres. larum sunt primo loco qui de Tempore, tum qux de Sanctis, post. quae 
de Diversis inscripte sunt. De Tempore dici plerumque solent ex€ qux» habit: fuere mobilibus, ut vocant, 
diebus festis ; de Sanctis autem, qu:e de laudibus aliquot sanctorum marlyrum confessorumve recitat» fue- 
runt eorum solemni natali die ; de Diversis tandem, qux ad locum aliquem sacrarum Seripturarum illustran- 
dum pertinent. Post hohuilias, distribuendos item sermones in Lotidem classes putavi, quarum iisdem titulis 
insignita esset partitio. Homiliarum vero atque sermonum hoc esse discrimen animadvertit in. Glossario 
Cangius : « Homilias, inquit, fuisse familiares collationes, que a prwsulibus habebantur in zedibus sacris, in 
quibus e! interrogabant populum, et interrogabantur a populo : lta enim &u)iu; a 2o;o distinguit Photius 
in biblioth. cod. 172. » Nam cum sermo haberetur nec interrogabatur orator a populo, neque populum in- 
terrogabat. Tractatus populares a Latinis Patribus dici consuesse eos, qui a Grzecis homiliz appellabantur, 
idem est Cangius auctor, qui sauctum Augustinum testem citat. Augustini auteg: hunc affert ex prooemio in 
psal. cxvuir locum : Statui per. sermones id agere, qui proferuntur in populis, quos Greci ós0izc vocant. At jam 
inde ab aliquo tempore vocis ógóia«; variata est notio. Nunc eniin eas vocamus hoc nomine oraüiones quae 
explanandi alicujus loci evangelici causa' conscript:e fuerint. Curavi porro ut sermonibus tractatus succede- 
rent tres de Daptismo, quos esse Maximo ascribendos, eviucit codicum subalpinorum consensio. Sequuntar 
porro tractatus duo qui e codice Veronensi deprompti sunt, quorumque alter contra Paganos, alter contra 
Judeos inscribitur. Nullius illi scriptoris nomen przferunt ; verumtamen quoniam et styli eorum ratio a 
Maximiana non discrepat, et ex eo volumine exscripti sunt quo alia sancti episcopi opuscula continentur, 
egissem profecto imprudeuter, si eos ex serie operum Maximi expungendos existimassem. His demum addidi 
Evangelicas Lectiones, seu Capitula Evangeliorum, quorum (ut supra animadverti) Gennadius, recentioreque 
inemoria Trithemius meminerunt: Non sum nescius, Lectiones ejusmodi Evangelicas in codice Veronensi ne- 
que Maximi, neque allerius cujusquam nomen przxferre. Sed ea nominis prztermissio tanti non est, uti me 
3 sententia deterrere possit, quam et conjectur:e sane graves, et insignium vetustate existimstioneque seri- 
ptorum confirmet auctoritas. Cum enim permulta argumenta, qux in homiliis atque sermonibus illustrata a 
Maximo sunt, ea sint oratione, ac stylo, eaque ratione tractata, qua in lectionibus iisdem tractantur, non 
equidem video, cur hxe non debeant ei attribui auctori a quo homilias illas illosque sermones fuisse perseri- 
ptos constat. Jam vero cum, teste Gennadio, opus de Capitulis Evangeliorum editum a Maximo fuerit, eaeque 
Lectiones ita sint comparatze, ut inscribi recte de Capitulis Evangeliorum possint, [xxxvii] quid est quod im- 
pediat, quin Lectiones ipsm sint ezedem ac illa a Maximo edita Capitula Evangeliorum ? 

Sunt bh:xec selectiora Maximi opuscula, quibus prxcipue nostra hzec constabit collectio. Quanquam vero in 
alia quzedam incurrerim, qu: tauto auctore indigna non esse viderentur ; quoniam tamen non erant nobis 
satis gravia monienta rationum in promptu, quibus efficeretur ea nonnisi ex Maximo fuisse profecta, hzsi 
equidem anceps ; cumque inde mihi de iis temere stutuendum uon esse judicassem, continui ita me, ut ea 
neque afürmarem, neque negarem Maximi ejusdem esse, rejicefemque proinde in apoendicem operum 
dubioriun. - 

At enim cum multa opstarent quominus estorqueri ex me posset ut homilias quasdam atque ser- 
mones aut in certis, aut. in dubiis Maximi opusculis numerari oportere arbitra*er, eas homilias eosque 
sermones: iu appendicem alteram retuli, que est spuriorum operum. Neque vero, quin id facerem, commo- 
vere me potuit vel codicum quorumdam celebritas, vel doctorum aliquot virorum opinio, Maximi eas hon.i- 
lias eosque sermones esse aientium. Quas autem ob causas his assentiri nequiverim , cum salis in pr:efatione 
. ad alteram illam appendicem explicatum sit, non est cur esse rursum explicandum putem. 

Jan opuscula Maximi nondum edita quibus ex codicibus acceperim, supra docui. Nunc de jamdiu editis 
dicam, quaimque in iis rursum publicandis lectionem secutus fuerim, indicabo. Itaque quod ad higmilias 74 
a Gymnico primum, tum a Galesinio vulgatas attinet, sciat quisque velim, sic me Gymnici ejusdem lectioni 
adh:esisse, ut ejus tamen nonnulla aut suppleverim, aut emendarim, exegerimque ad probatiorum mss. co- 
dicum tidem. In reliquis vulganüis exempla sum secutus editionum Parisiensium operum sancti Aubrosii 
annor. 1569 et 1690, Anecdotorum Muratorii à. 1715, et Musei Italici Mabilloniani an. 1794. 

Extremum est, ut lectores moneam : quidquid in hac nostra editione bonz frugis, preeclarique est, id quan- 
tum quantum prospicienti, vigilantie inunificentiteque Pii Sexti optimi sapientissimique pontificis acceptum 
esse referendum. Cum enim nihil ci magis sit cordi, quam ut omnia paret, qux: ad religionem catholicam 
propagandam, illustrandam, confirmandam. conferre plurimum posse videantur; cumque plane cognorit, 
quantum operibus sárcti Maximi ad eam rem opportunitatis insit ; non xre solum permagno suo, sed ouini 
etiam sollicitudine, diligentia, studio, vt undique colligerentur, emendareninr, illustrarentur, typis mag»i- 
fice excuderentur, prodireztque in publicam lucem, curavit. Quem quidem pontificem sanctissimum dominum 
nostrum Deus creator omnium conservet. lon,avum ad. sanctarum. ejus Ecclesiarum. et orthodoxe fidei stabi- 
litatem | (a). 

(a) Episcopi insuke Cypri epist, 3d sanctum. Theodorum papam, qus exstat in. Actis Concil. Later. sub 











u PRUEFATIO | "m 








PARS II. 


Que est de doctrina Maximi, deque cateris de quibus esse nos in. Prolegomenis 
acturos promisimus. 

[xxxix] I. Ac de nostra quidem opusculorum Maximi collectione, de subsidiis qui nobis ejus perficiendze 
causa paravimus, deque ordine quem in ea disponenda atque adornanda secuti sumus, hactenus. Restat ut 
de sancti ejusdem episcopi doctrina deque czeteris agam, de quibus me in prolegomenis dicturum proimise- 
ram. Quz autem tanti viri doctrina fuerit, quam excellens, quam exquisita, quam apte ad sacra Biblia, ad 
traditionem, ad Ecclesize decreta , quam distincte quamque explicate ab eo adversus profanas sententiarum 
vocumque novitates proposita , ex ejus bomiliis, sermonibus reliquisque opusculis cognosci adeo perspicique 
potest, nibil ut ad eam illustrandam noetra sit opus oratione. Quo sane magis admiror, hominem, qui non 
adversus hereticos ex instituto scribere, sed de colenda virtute, ac pietate orationes ad populum habere 
instituisset , tam accurate de sublimioribus orthodox:x religionis mysteriis, tam presse contra inventa per- 
versaque dogmata hzreticorum, tam ad intelligentiam plebis quam docebat, accommodate disseruisse, ut 
hihil desiderari supra posse videatur. 

ll. Jam de mysterio Trinitatis sic ille agit , ut quanquam brevius multo quam Athanasius , Hilarius , Basi- 
lius, Augustinus aliique Patres Antitrinitariorum oppugnatores, at ::que tamen solide accurateque disputet. 
Nam sermone 43, qui est 1 de Pentecoste, pag. 525 : Quorum , inquit, indivisa sunt munera, est utique inse- 
parata Divinitas. Quod vero ingreditur Spiritus in quos habitat Christus, non eis ad Deitatis crescit augmentum, 
sed ad fidem proficit unitatis. .. .. Hc est, ut credimus, incomprehensa dispensatio Trinitatis, ut cum omnia : 
simul Pater, et Filius, et Spiritus sanctus ejusdem Deitatis effectu. inseparabiliter operentur; quedam tamen 
specialiter a singulis tribuantur. . . . quod prestat Spiritus, praestat et Pater, qui (Spiritus) totum cum Patre 
habet; qui totus semper a: Patre procedit; et quod prastat cum. Patre Spiritus, prastat. et Filius, quoniam de 
eodem Patre natus est Filius, a quo procedit et Spiritus. Ait enim Christus : Omnia qux habet Pater mea 
sunt. Si omnia que habet Pater, Filii sunt, ergo et quod Spiritus habet, cum Patr? et Filio commune est. 
Et ideo quorum in nomine nulla divisio est, una eorum in omni operatione, et volunias credenda est, et potestas. 
Sic igitur in suis fidelibus celestia Trinitas peragit sacramenta , wt quamvis discreta videatur operatio, indiscre- 
tum tamen. probetur [xv] mysterium. Una itaque Filio ac Spiritui sancto cum Patre est Deitas, quia sicut de 
Deo nasci non potuit, nisi Deus, ita dubium non est esse Deum, qui procedit a Deo. Qualiter aute ab unu 
eodemque Patre, ei Filius, qui erat, natus sit; et Spiritus, qui natus non | est, procedat , nisi soli Divinitati 
notum est, qua ut est sola, ae novit. Nemo enim, sicut lectum est, novit Patrem, nisi Filius. Quod ergo novit 
Filius, novit et Spiritus, cui cum Filio, et Patre unum nomen, ac una est Deitas. Eoderti spectant quie sanctus 
ipse antistes persequitur serm. 54, qui est de Pentecoste 4, pag. 530, quo loco Filium , Spiritunique sanctum, 
atque adeo Patrem indiséreta majestate regnare scribit; et serm. 52, de Pentecoste 5, pag. 532, ubi : Mutua, 
inquit, invicem se attestatione pronuntiant, ut unum esse, unum velle, et unum semper posse credantur. ., . . 
M cc idcirco sanctarum Scripturarum testimoniis edocemur, ut personarum nobis indiscrela quidem majestas, 
sed distincta proprietas reveletur. Nam quantum ad Deitatis pertinet unitutem, in. verbo Patris consensus est 
Spiritus, el in sermone Spiritus voluntas est Patris. Quis enim Spiritum sanctum, nisi forle aut impius hare- 
ticus, aut perfidus Judaeus dubitat esse Deum?..... Quis illum ita demens abnegat Deum, in quem blasphemasse 
ita est impium, atque mortiferum, ut blasphemantis peccatum nulla venia subsequatur? Hic, inquam, Spiritus 
sanctus procedens a Patre, promissus a Filio dona gloria sua in apostolos Christi est dignatus infundere, etc. - 
Et serm. 55, de Pentecoste 6, pag. 555 : Spiritus sanctus est indivisus a Patre, et inseparatus a. Filio, quibus 
utique, sicut sacra lectionis fidelis sermo nos edocet, non. est. in virtute distantia, etc. ltem de seipso aii 
Salvator : Ego sum via, verRas, et vita. Ego sum, inquit, veritas. Si ergo Filius, qui veritas est, Spiritum 
asserit esse veritatis, quis illum negare poterit Deum, nisi. qui veritati de veritate non credit? Itaque Spiritus 
verus est Deus, quem Christus et a. Patre procedere, eta se mittendum pari professione testatur. Mittit autem 
Dei Filius Spiritum Patris sui; mittit, non quasi obedientem pracepto, sed mysterio concordantem. Et ob hoc 
ipse Spiritus procedens a Patre sequitur missus a Filio, ne aut aliud esse quam Pater est, aut quidquam diver- 
sum velle, quam vult. Filius , crederetur. Propter quod , fratres, sine cunctatione clarescit, unam esse Patris, 
et Filii, et Spiritus sancti voluntatem. Sed nimius essem, si omnia que de sancte Trinitatis mysterio com- 
plexus egregie Maximus est, vellem describere. Venio ad Incarnationis mysterium. . 

Ill. Haud minus accurate Maximus quam Cyrillus Alexandrinus, quam Leu Magnus, quam alii qui medio 
quinto szeculo contra Nestorium et. Eutychem heresiarchas:pro dogmate orthodoxo pugnarunt, scripeit. 
Factam enim in persona divini Verbi, seu Filii [x11] unionem duarum naturarum, diving scilicet et humane, 


sancto Martino.an. 649, action. 2, pag. 751, tom. III Concilior. edit. Paris. an. 1714 : *0 6e;c, à Anptovpyic 
té &m&vcov Otxtupügot paxpatorvx 769 mrocieyuo dip dgamocay, mrpóc augtagie c6 &yiey excoU "Exx)mgtóv, xal 
tüc opflodoSou miactox. . 

ParRoL. LVII. 2 





i PRLEFATIO. 207 AR 


ita ut una in Christo persona sit, naturz duz, clare, distincte, exacte ad sacra Biblia, ad traditionem, ad 
synodorum Ephesins et Chalcedonensis, et ad epistolam sancti Leonis ad Flavianum episcopum Constanti - 
nopolitanum docet; neque vero uno, alterove in loco, sed pluribus. Longum est proinde omnia ejus de 
doginate eodem dicta persequi. Perpauca describam, e quibus, quid reliqua ferant, dijudicare quisque atque 
statuere tuto possit. Homil. 6, qux est 4 de Nativitate Domini, pag. 19: fodie, inquit , ex virgine nullius 
jriri ynara commercii homo processit , qui Deus simul est, et homo. Hodie unus idemque carnali sine ulla con- 
' ceptione natus est Deus , et sine ullo generante factus est homo. lllum ab eterno genuit Deus ; et in tempore 
Dei omnipotentis operante viríule castà virgo suscepit. Natus est ab eterno sine ullo conditionis principio ; 
ortus est in tempore ez immaculala virgine. In prima nativitate natus est. Deus, in secunda procreatus est 
homo. Huc pertinent qux idem complexus est Maximus homil. 8, de "Nativitate Domini 5, pag. 24, et 
homil. 9, de Nativitate Domini À, pag. 24. Rursum homil. 10, de Nativitate Domini 5, pag. 25, eic. Hudie, 
inquit, Salvator mundi per matrem nascendi tempus accepit , qui de Patre nativitatis non habet lempus. Ilodie 
per hominem Filius Dei ingressus est mundum , cujus manu ante hominem factus est mundus... . .. Unus 
idemque sine conceptione natus est Deus , et sine. creatura [actus est homo. Duas in Christo generaliones leyi- 
mus, sed in utrauue incomprehensa Divinitatis est virtus. Ibi enim illum ex semetipso genuit Deus, hic eum 
virgo, Det sperante, concepit. Ibi sine initio, hic sine exemplo. Quod hic natum esse Deum sine conceptione 
dicit, eo sane dicit, ut genitum ex Patre, natum, non factum Filium indicet, excludatque temporis succes - 
sionem quamlibet ex ipso Deo. Hinc homil. 6, de Nativitate Domini, pag. 19: Natus est ab eterno, inquit, 
SINE ULLO CONDITIONIS PRINCIPIO; ORTUS EST IN TEMPORE EX IMMACULATA VIRGINE. Et homil. 9, de Nutivitute 
Domini &, pag. 24: In fine temporum ille natus est homo qui ante omnia secula Unigenitus procedit a Putre. 
Natus quidem homo in tempore, sed ab eterno Deus. Quod autem adjungit: sine creante factus est homo, ».on 
aKo spectat quam ut significet, non opera víri, seu non generante viro, Filium Dei factum hominem, Quare 
quod hoc loco verbis hisce, sine creante, exprimit ; idem, uti paulo ante vidimus, hisce aliis verbis explicat; 
sine yenerante. Atque hac ipsa in homilia coo sine creante loco, legitur in cod. 1267 Vaticano, pag. 90, sine 
generante. Quid? Si homil. 15, de Nativitate Domini 10, pag. 4l, có sine generante sic efferat : nutus est 
homo non per hominem procreatus. Moxque addat : Sed quamvis novum videatur, non tamen incredulum, quod 
Christus in wtero Marie siNE GENERANTE conceptus est; qui de Deo Patre sine [xyu] conceptione processit! 
Jam vero c) sine creante a Maximo homilia 10 usurpatum eodem recidere, ac «à sine procreante, ac c. sine 
generante, liquet etiam ex homilia 25, quie est 10 de Epiphania, pag. 67, ubi de Christo loquens : Vudit.ad 
meptias, inquit, quem nupti& Now cREARUNT. Quanquam autem natura Christi humana creata a: Deo est 
(saneti Maxini homil. 7, pag. 22), adeo ut diei nequeat eam sine creante Deo factam (confer sanctum Tho- 
mam tertia parte Summa theologice, quixst. 16, att. 10), dici tamen recte non potest creatura Christus, 
quin una dicatur: secundum humanam naturam. Alioqui $uipicari quis posset, personam Cbristi esse 
creatam, quod est Arianum. Catholice vero fidei dogma est, personam Christi divínam esse, atque adeo 
increatam. Videsis sanctum Thomam ibid. art. 8. Pergit MaXiinus de Incarnationis mysterio scribere homil. 
15, qus est de Nativitate Dom. 8, pag. $5. Christus, inquit, in quo Divinitatis est plenitudo, carnis nostre 
ánfirma suscipiens , novuà ndlus est homo.... Neque enim ut temporalis quidam, aut qui ante non (uerit, de 
femina nobis repentinus emersit; sed qui semper erat cum Patre Deus, semperque regnabat , novo per virginem 
voluit mortalibus apparere myslerio : novus quidem homo, sed Dominus sempiternus. Horum sunt similia qux 
profet homil !4, gag. 359 seq. ; homil. 20, pag. 55 ; homil. 25, pag. 75 seqq., quo foco: Nova stella, inquit, 
"ovum adventasse hominem  revelabat, et ita. revera novum, ut, cum esset Dei Filius, indueret carnem sine 
generatione carnali, e! haberet, secundum hominem, tempus nascendi, qui secundum Deum nativitatis initium 
non habebat... Quod enim Deus est, creator est mundi; quod homo est, redemptor est mundi. Quomodo ergo - 
noh privilegio UrRIUSQUE sUBSTANTLE Dominus est omnium Christus, qui sibi universa aul creatione, au! redem- 
ptione subegit? Homil. 26, pag. 75, et homil. 27, pag. 19, ubi sic loquitur ; Christus Jesus a Patre veniens 
Deus, et homo natus a. (emina sub specie adorantium Chaldaeorum fidem gentium dedicavit , qui quamvis Divini- 
latem. suam nostri corporis obumbratione velaret, Deum tamen esse illum celum prodidit et terra cognovit. 
Humilis quidem, sed mitabilis venit, ut pariter in eo et assumpta carnis veritas, et ineffabilis Deitatis natura 
[ulgeret. His consonant qu: docet homil. 29, qux est de Baptismo Christi ptima , pag. 87 seq. ; homil. 20, 
pag. 98; homil, 55, pag. 99, in qua Redemptionis , inquit, nostra auctor eternus, omnipotens Dominus, Uni- 
genius. Dei vivi inseparabilis semper permanens apud. Patrem, ita pro nobis PERFECTUM suscipere diynatus est 
hominem; ita auod. Beus erat esinanivit in semetipso, ut per omnium legalium sanctionum sacramentá transiret. 
Nam ut primum beate matris sanclo processit ab utero, circumcisionis signaculo dedicatur, sive ut INDUBITATÀM 
CARNIS SUE OSTENDERET VERITATEM, sive ne eum alienigenam alumna cireumcistonis plebs Judaica declinuret. 
[xum] Paria babet homil. 42, pag. 135; homil, 45, pag. £29; homil. 56, pag. 177, ubi posteaquam de hu- 
manitate Christi ac de Christo e mortuis resurgente dizH, deqne ejus verbis ad Mariam Magdalenam : 
Nondum enm ascendi ad Patrem, tum, Videamus, inquit, quomodo ud Patrem nondum ascenderit Christus, 
cuim ipse dicat : « Quia Pater in me, et ego in Patre, » a quo per MDISCRETAM DIVINITATIS SUBSTANTIAM NUAQUON 
est sebaratus ; dum enim unus in. uno manet, semper Patrem. Filiumque simul oseo. significat ; aut nunquid illu 
; -— e. N 








45 PR/EFATIO. 46 


ascendere se dicit Filius, ubi ante habital, quam ascendat? Dixit enim idem Dominus : Nemo ascendit in celum, 
nisi qui descendit de celo, Filius hominis, qui in celo est. Si ergo cum descendit Salvator, in celo est; mulio 
etiam magis, priusquam ascendat, in celo est. Sed vide ne [orte ad objurgationem Marice vox. ista pertineat, 
cui paulo ante inter sepulcra quaerenti Dominum dicitur : Quid queris viventem cum mortuis, etc. ? Non discre- 
pant qu: persequitur homil, 59, pag. 190, et homil. 68, pag. 217, quo in loco disserit hoc modo : Tu, Do- 
mine, de carne virginis factus es Christus, qui Dei vivi es Filius sempiternus. Tu, Domine, ab hominibus natus es 
homo, qui incogitabili majestate Deus es apud Deum, etc. Consentanea sunt qu:& Maximus comprehendit ho- 
mil. 85, pag. 270; et sermone 7 de Tempore, pag. M5; serm. 10, pag. 421; serm. 12, pag. 427; et serm. 
16, pag. 438, etc. Jam ex iis tam egregiis testimoniis perspicue palam est, Maximum in uno Christo fateri 
naturas duas. Quod quidem majorem in modum confirmari potest illustri loco illo qui homil. 14, pag. 40, 
continetur, estque hujusmodi : Stupet omnis creatura tam grande miraculum, quod uxvs meuur et. Deus - 
regnat in celo, et homo nutritur in terre. Neque vero. hoc solum, verum etiam iis qu» exstant homil. 17, 
pag. 50 : Id quoque nos, fratres, toto corde credamus : 1suu nempe, etsi nostre consortem nature, paterna 
tamen diving substantia esse comqualem. Et homil. 19, pag. 53: Quis explicare queat cur unigenitus Dei Filius, 
cui cum Patre et Spiritu sancto UNA. ATQUE EADEM EST DIVINITAS ATQUE OMNIPOTENTIA, CUIQUE UNUM IDEMQUE 
VELLE KT POSSE EST, NOSTRAN famen dignari adeo voluerit NATURAM, uf, quod non habebat, ASSUMENS, ef QUOD IN 
SE ERAT, 0n DIMITTENS, DIVINAM CUM HUMANA INSEPARABILITER ADEO NATURAM COMPUTAVERIT, UT DEUS SIMUL 
'ESsET ET B0u0. Et homil. 29, pag. 85: Magnum hoc tremendumque mysterium, cum unus idemque annuutiatur 
de Patre Deus, et homo de matre; unus idemque Filius femine, et Filius majestatis ; unus idemque hominum 
particeps et Dominus angelorum..... Ille fugit ubera, qui pascit ómnia, et qui universis. animantibus vivendi 
subsiantiam prestat e celo, ob salutem terrestrium terreno lacte nutritur. Nullus ergo ambigat; nemo cunctetur, 
quod Christus in terra degens, [ulgebat in celo, quia sic venit ad terras, ut non relinqueret [x1iv] celum. Et ho- 
mil. 77, pag. 245 de Petro agens, ostendisse ipsum ait : Qua esset in uxo EopEMQUE Dei Filio et susceptae 
carnis ratio, et naturalis privilegium Deitatis.. E& homil. 85, pag. 270 : Quod Christus est factus, qui Filius 
erat, dispensatio est redemptionis humane; quod Dominus est , de proprietate nature est ; unicus autem vel 
Unigenitus annuntiatur, et creditur, quia unus ita est geritus, nec habet in talivitate consortem. Filium audis, 
fon ut illum sexu aliquo editum putes, sed ut credas incomprehensibili majestate Deum prodiisse de Deo, ut ipse 
ait : Fgo a Patre ezivi, et veni in hunc mundum. Qui natus est de Spiritu sancto ex María virgine. Spiritum 
sanctum audis, ut partum illum mirabilem simul et inculpabilem recognoscas... Nam cum Unigenitum Dei fieri 
hominem redemptionis nostre necessitas flagitaret, hoc nutivitulis sud privilegium proprie Divinitatis invexit, 
ut de virgine nasceretur... Unigenitus igitur Dei factus est Filius hominis, ut quicreator mundi erat, fieret el 
redemptor. Et serin. 8, pag. 465 : Ita disposuit Dominus... ut... certi essent homines, quia ipse esset. Filius 
Dei, quem virgo pepererat, Divinitas agnoscebat, etc. Sed adducendorum Máàxiti locorum est tanden wihi 
faciendus modus, cum et iuflnituin prope esset omnia persequi, et minime necessarium. Nam qux adducta 
sunt, satis superque demonstrant, de mysterio Incarnationis agere sanctum episcopum, ut agit Leo Magnus, 
utque egerunt Patres synodorum Ephesin:ze et Chalcedonensis. Qui enim unum. eumdemque Filium Dei natum 
ab eterno ex Patre Deo sine ullo conditionis principio, ortum in tempore ex virgine, $cribit, atque eum fatetur 
in prima nativitate natum esse Deum, in secunda procreatum hominem ; rursumque qui affirmàt in uno eodeni- 
que Christo et plenitudinem esse Divinitatis, et hominis naturam, Christumque ipsum privilegio utriusque sub- 
stantie Dominum esse omnium, quod universa sibi subegerit aut creatione àut fedemptione, eumdemque qui 
natus ab eterno ex Deo est, natum esse in tempore ez [emina, ac inseparabiliter semper ipsum umnipotentem 
Dominum, Unigenitum Dei vivi permanere apud Patrem, a quo per indiscretam divinitatis substantiam nun- 
quam est separatus; qui quidem Filius perfectam in tempore susceperit humanitatem ; i$ denique qui testatur, 
unum eumdemque Christum ex virgine natum esse hominem, qui incogitabili majestate Deusest apud. Deum ; 
et Filium ipsum Dei, cui cum Patre et Spiritu sancto una atque eadem est. Divinitas, idemque velle et posse, ita 
nostram assumpsisse naturam, €t quod in se erat non dimittens divinam cum humana natura mirabiliter copula- 
verit inseparabiliter, ut simul Deus eit, et homo, sitque Filius femine, et Filius majestatis ; qui, inquam, hzc 
confitetur, is personam Christi unam confessus fuerit necesse est, in qua inseparabiliter naturx subsistant 
inconfusxe impermixteque dwe, divina scilicet et humana. Nam si personz flngerentur dux: , non unus et 
idem Filius esset Dei, et [xtv] Filius virginis, sed essent filii duo, quod Maximi dogmati repugnat. Quid autem 
desiderari supra potuit ad evertendas h:reses Nestorii et Eutychis, quorum alter personas duss in Christui 
eonstituebat, alter naturam post snitionem unam? Profecto qui h$c Maxim! £»:& cum doctrina Cyrilli 
Alexandrini et sancti Coelestini I adversus Nestorianos, cumque epistola sancti Leonis Magui ad Flavianum 
contra Eutychem conferet, is cerle comperiet, sententias Maximi ejusdem Cyrillianis Leonianisque ita con- : 
ruere atque ita similes esse, ut ovum nequeat ovo esse.ehnilius. T. 
IV. Quid si Maximus, Deum Dei Filium ex Maria Virgine esse natum, adeoque matrem ipsam esse Dei - 
affirmans, funditus evertat hzereticum dogma Nestorianurum, eamdem 6«ocóxov, Dei genitricem, e&se negau- 
tium? Quod quidem et uianifestum ex eahcH episcopi, quie supra descripsimus, testimoniis est; et flet iis 
que mox proferemus illustrius. Àc seruone quidem 96, pag. 409 : Et, inquit, ex Maria virgine secundum 





0. z 
M | | , . PR.EFATIO. 48 
carnem natum esse, et secunaum Divinitatem processisse ex Dei Patris ore. Et serm. 47, pag. 495 seqq. : Quis 
dubitet ineffabiliter eum. Filium Dei, Filiumque esse hominis, qui potuit et. mortem perpeti, et, morte devicta, 
semetipsum suscitare de tumulo (a). Nam suscepia carne de virgine, ne quam in fide nostre con[essionis nebulam 
pateremur, toto pra dicationis sut tempore VERUM $E REVELABAT DEUM, PERFECTUM OSTENDEBAT € HOMINEM...... 
Ita sane incomprehensibiliter caro in Deo, el in carne Deus, ut neque Deum ab homine passio separaret , neque 
per hominem Deus humanis passionibus subjaceret. (Quod vero annuntiatur Filius Dei NATUS DE VIRGINE, tanto 
in. miraculo non debet humana fluctuare [ragilitas, quia stupende huic novitati Deum, cui omne opus possibile 
est, confitemur auctorem..... Voluit virginem parere, , et obumbratione majestatis ejus , nullo virginei pudoris 
damno, Christus processit ex Maria... Sed fortasse perfidus occurrit, et dicit : Nemo unquam ita est natus. 
Nemo revera, quia nullius, prater hanc, caro unita cum Deo est.... Mirabiliter natus est. Christus, et obstina- 
tione perfida non credis Deum ? Quod praecipuus apostolorum. redemptorem omnium Filium Dei vivi. dicit, pa- 
terne in eo Deitatis substantiam confitetur; quod ECupEM Christum pronuntiat, MATERNI inesse corporis asserit 
veritatem. Sic revera beatissimus Pelrus vTRAMQUE in Christo naturam (b) sub wuna est appellatione complexus, 
ut ineffabilis mysterii sacramentum brevissimo sermone delibans, NEQUE GEMINATA DIVIDERET, NEQUE UNITA CON- 
 FUNDERET (c). Ut autem plenius adverteremus, in Salvatore neque a Deo hominem, neque. Deum ab homine se- 
parandum, ait. gloriosissimus magister fidei Paulus apostolus : Misit Deus Filium suum [actum ex muliere, 
factum. sub lege. Non utique factus est Filius Dei, ut mitteretür; sed ad id quod missus. est, [xtvi] Filius factus 
est hominis. Salva enim divina proprietate (d) nature, naturam in se suscepit humanam, non facta con(usione, 
sed unitione per[ecta (e). Confer qui: sequuntur, quie et rei nostrze institutoque conducunt, et sunt a Maxiiuo 
'jradita atque explanata egregie. Sermone autem 15, pag. 511 : Per hoc, inquit, sacratissimum Incarnationis 
mysterium ita in unum Dominum, UNAMQUE PERSONAM (f) CARO CONVENIT, el. VERBUM, ut et Deus putaretur natus 
€ [emina, et homo credatur venisse de colo, secundum quod ait Dominus : Nemo ascendit in celum, nisi qui 
descendit de colo, Filius hominis, qui est in celo..... Erat Filius hominis et Filius Dei. Nec possumus seorsum 
aul Aominem sine Deo, aut. Deum sine homine confiteri. Nonne ridetur celum. transcendisse homo, quando in 
utero virginis unitus est Dei Verbo, Et serm. 46, pag. 520 : Qua est hujus profunditas sacramenti, quam. im- 
perscrutabile diving operationis arcanum, quod is qui ante secula prodivit a Patre, ille qui in. fine temporum 
processit ex femina, unus (actus est Deus; atque hoc ideo, ut cum esset Unigenitus indivisus a Patre, haberet 
homo in Unigenito Dei paterna cum immortalitate consortium. Et serm. 59, pag. 953 : Tenuit suo Pater in 
Filio GEMIN.£ SUBSTANTIA vir(utem, quatenus. majestate virtutis ejus VENERANDA PUERPERA UNUM EUMDEMQUE 
 Cunisrua Er vr DEUM CONCIPERET, ET UT HOMINEM PARERET. An non ille Dei Filius videtur esse conceptus, ubi 
carnali cessante germine, et homo creditur virgineo formatus in utero, et DEUS. NON DUBITATUR ESSE, QUI NATUS 
csT? Mirabilis partus MATRIS intacte. Et serm. 61, pag. 554, ubi de die natali sancti Joannis Baptiste disse- 
vens : Cui, iuquit, tanti honoris collata est gloria, ut nativitati ejus ipsa DEI GENITRIX. interesset, ejusque prin- 
cipium latens in utero. mundi conditor sua presentia dedicaret. Et serm. 62, pag. 558 : Christus 10EM 1e8E 
Verbum, et caro unus est Dominus, atque unus ideinque wiernus, et novus (g) est; eternus a Deo, novus a fe- 
mina. Ibi incomprehensibiliter genitus ab ingenito, hic mirabiliter natus a virgine ; ibi paterna majestate editus, 
hic spiritus operatione formatus ; tibi simplez in Genitore natura est, hic ckwwNA iN. Redemptore substantia... 
Si novum (h) fuit quod Deus est natus in terris, multo magis est novum quod homo regnet in. celo, elc. Nam, 
ut serm. 107, pag. 669, scribit : Consideranda est in uno eodemque Redemptore nostro. disjuncta ( hoc est di- 
stincta) (i) operatio divinitatis et humanitatis ; atque omnimodis detestandus error Eutychetis, qui unam tantum 
in Christo dogmatizare praesumit operationem. In alterutra enim parte, vel qui solum hominem fuisse dixerit, 
gloriam negabit conditoris ; vel qui solum Deum, negabit misericordiam Redemptoris. |xvu] Et. tract. 2, 
de Baptismo, pag. 715 : Hec est Christianorum catholicorum fides,. ut credamus, nos cum hac, in qua 
"nunc sumus, anima resurgere, habentes idoneum [uture nostre resurrectionis exemplum Dominum. nostrum 
Verbum Patris, qui cum sit Deus, et Dei Filius, seu. Verbum, et secundum substantiam | divinitatis Patri 
cogternus ei consubstantialis; ideo naturg nostra suscepit hominem, juxta quem DE VIRGINE NASCI , et postea 
puti et mori voluit, et die tertia resurgere, etin celumascendit (j), ut nos ad spem resurrectionis accenderet. Sunt 
his similia, quz persequitur tractatu 5, contra Judaos, pag. 159 et de Capitulis Evangelior., pag. 159. Age 


(a) Eodem recidubt qu: scribit sanctus Leo I pt . 500, et serm. ss . 509, et serm. 44, pag. 
serm. 20, de Nativ. Christi 1, pag. 45, tom. 1 oper. 14, et serm. 46, p et serm, 51, pag. 29U. 
, edit. Rom. an. 1755: — Deusque verus et homo verus in (f ) Confer sancli V eonis epist. eamdem, cap. 5, 
unitatem Domini temperatur, ut quod nostris remediis — pag. 119 seqq. 
congruebat, unus atque idem Dei hommumque media- — (g) S. Leo, ibid., cap. 4, pag. 121. Mitto sancto- 


tor, ei mori posset ex uno,et resurgere possel ex altero. — rum Cyrilli. Alexandrini , et Colestini, ac synodi 
KU) S. Leo, epist. 25, al. 24, ad Flavianum, cap. —Ephesiu:x loca, ne sim in Te non necessaria longior. 
"uis tom. ll, pag. 125 seqq. . h) S. Lev, ibid. : 
Leo, ibid., cap. 2 seqq., pag. 18 seqq. . (i) Vide annotat. ad pag. 671 seqq. hujusce colle- 
d) Vide etiam sanctum Leonem, ibid., cap. 5, p. — ctionis. : 
(j) S. Leo, ibid., cap. 5, pag. 124 seq. 


, 
. 
2 7 7 i 


HO Vide preterea sanctum Maximum, serm. 38, 


49 PRAEFATIO. 50 


vero cum Dei Filium, Patri consubstantialem natum ex Maria Virgine in tempore secundum hominem, Maxi- 
mus fateatur ; cumque divinam et humanam naturam, salva utriusque subetantize proprietate, in unam divini 
Verbi personam coivisse testetur, ipsamque proinde Mariam et matrem Christi Dei et Dei genitricem appel- 
let; quid est, quod quisquam in invidiam sanctum episcopum vocet, quasi minus accurate minusve ad synodos 
Ephesinam et Chalcedonensem apte de Incarnationis mysterio adversus Nestorium atque Eutycbem disputa- 
rit, aut quidquam dixerit, quod cum sanctorum Cyrilli, Celestini, Leonis doctrina haud facile componi posse 
videatur? Equidem fidem lectorum postulo, ut adsint, cognoscant, animadvertant, sitne in definitione synodi 
ejusdem Chalcedonensis quidpiam quod non satis distincte perspicueque sanctus Maximus adductis proxime 

Mlocis homiliarum, sermonum atque tractatuum suorum comprehenderit. En synodi verba : Sequentes sancti 
Patres, unum eumdemque confiteri Filium. et Dominum nostrum Jesum Christum consonanter omnes docemus, 
eumdem per[ectum in Deitate, et eumdem perfectum in humanitate, Deum verum, et hominem verum, eumdem 
ex anima rationali, et corpore, consubstantialem nobis secundum humanitatem, per omnia nobis similem absque 
peccato. Ante secula quidem de Patre genitum secundum Deitatem, in novissimis autem diebus, eumdem pro- 
pter nos et propter nostram salutem ex Maria virgine Dei genitrice secundum humanitatem , unum eumdemque 
Christum, Filium, Dominum, Unigenitum, in duabus naturis incon(use, incommutabiliter, indivise, inseparabi- 
liter agnoscendum; nusquam sublata differentia naturarum propter unitionem, magisque salva proprietate utrius- 
que naturg, et in unam personam, atque subsistentiam concurrente, non in duas personas vartitum , atque di- 
vtisum, sed unum, eumdemque Filium (a). 

V. At enim carnis quidem corporisque Christi meminit Maximus ; anime autem rationalis non item menni- . 
nit. Quasi vero'qui perfectam in Christo humanam naturam salvamque ejus proprietatem testatur, is non 
una testetur, animam ratione przditam fuisse simul cum corpore [x.vis] assumptam a Verbo? Sed quid 
multis opus est, si Maximus idem sermone 51, pag. 470, scribat hoc modo : Et revera dignum erat, ut veRA 
illa corporis aN1IwiQUE substantia una cum Christo in eternum exaultaret in celis, qua terrena ista impedimenta 
conculcans, soli ipsi servierat in terris. 

VI. Verumtamen simulasse Christum esuriem, scribit Maximus sermone 1o, pag. 454 : Videte, inquit, artem 
Domini, qua adversarium arte circumvenit. Post multa jejunia esurire se simulat, ut diabolum, quem jejunande 
jam vicerat, iterum esuriendo sollicitet. Spem enim illi congrediendi ex infirmitate carnis quodammodo tribuit, 
et dum veluti contra imbecillem congreditur, gloriosius superetur. Quod si, auctore Maximo, ea fuit a Christo 
s$imulata esuries, cur non item dici poterit simulatas fuisse a Christo ipso, Maximi ejusdem sententia, lassi- 
tudines, gemitus, tristitias, mortem? Ego veró cum sancti episcopi homilias sermonesque considero, plane 
video in iisdem satis aperte constitui re quidem vera esurisse Christum. Homil. 57, pag. 107 : Ignorabat, iun- 
quit, nimirum diabolus, quia quod Christus nutrimenta perferebat in[antim, quodque esuriebat ut homo, non 
erat fragilitatis corpore, sed collestis gratie sacramentum. EscnigsAT igitur ut homo Christus , teste Maximo. 
Rursum idem Maximus homilia 58, pag. 112 : Quomodo , inquit, potest fieri, ut qui tot dierum numero (jeju- 
nans) famem sitimque non senserit, postea esurierit? ESURIEBAT PLANE, NEC NEGARE POSSUMUS QUOD ESURJERIT. 
Et homilia 45, pag. 129 : Nobis, inquit, vicit, qui dignatus est esumiRE pro nobis. Aggreditur itaque diabolus 
tentare Christum..... Suspicatur illum Dei esse Filium, quem continuatum quadraginta dierum videt explicuisse 
jejunium, sed. rursum dubitat, divinam illi inesse naturam, quem quasi infirmum inter ceteros homines, PER- 
8PICIT esurire. Stupet attonitus que sit ista novitas, humanum non habere peccatum, et necessitatem peccatoris 
hominis sustinere. Christus autem Dominus Redemptor noster , ut perditu- infirmumque hominem revocaret ad 
Deum, ESURIEM, LASSITUDINEM, MOEROREM ET OMNIA IN 8E HUMANI CORPORIS INFIRMA SUSCEPIT. Esuriit igitur Chri- 
stus revera, ut lassitudinem, mcerorem aliaque infirma humani corporis revera perpessus est; sed esuriit, 
nostri causa, uti nimirum nos revocaret ad Deum. Quare quod superiore homilia 58, pag. 119, dixit : Esuriit 
ton cibum hominum, sed salutem ; nec escarum secularium. epulas concupivit, sed animarum desideravit cele- 
tium. sanctitatem. Cibus enim Christi est redemptio populorum, cibus Christi est paterne voluntatis effectus ; 
non alio pertinet, quam ut significet, esuriisse quidem vere Servatorem generis humani; sed nón tani esu- 
riisee cibum hominum quam salutem, cujus certe salutis afferendx causa esuriem, lassitudinem, mero- 
remque susceperat. Atque idem Maximus homil. 4$, pag. 150, Magis salutem [xrrx] hominum esu- 
riisse Christum , pergit scribere, videlicet hanc magis quam cibum : Sed vero, inquit , ^omnipotens 
Unigenitus, qui nostram MAGIS ESUBIBET SALUTEM, (ali tentatorem suum responsione con[udit : « Non in 
80l0 pane viit homo, sed in omni verbo Dei. » Quo responso, charissimi, wt explorator, qui incertus 
venerat, incertior redderetur, inestimate prudentie Dominus NEC INESSE 8IBI ESURIRM DENEGAVIT, NEC MANDU- 

*" CANDI NECESSITATEM 8E HABERE PROFESSUS EST. « IVon, inquit, ín pane tantum, » ete. Hoc est, etsi ego esuriam, 
mihi tamen, diabole, NON EST NECESSARIUS panis, etc. Homilia porro 49, pag. 154 : Moyses non esurivit, ut in i 
homine fragili operata Divinitas probaretur; EsumiviT Dt FILIUS, UT ASSUMPTIONE CARNIS NOSTRAE FRAGILEM SE 
SUSCEPISSE HOMINEM REVELARET. Quod non esur&t Moyses , colestis est. possibilitatis exemplum; quod esurit 
Christus, nostre est redemptionis sacramentum. Hujusmodi Dominus peregit in sua carne mysterium, ut sicut 


(a) Action. 5, pag. 455, tom. II Concilior. edit. Paris. an. 1714, 





voc 
$. 


7 ——— PRÁARFATIO. 5a 


Deus esse divinis virtutibus credituz; YA. BY HONO ROSE, JNFIBMITATIRUS, PIGNOSCATUR RUMANIS. Et Ainc est quod 
Christus vT Bowo gsonrT, 66 esyrientes pascit ut Deus. Hinc quod (atigatur itinere, et claudis virtutem tribuit 
ambulandi. Hinc quod oculos suos lazaá in lacrymas, et mirabiliter cgcis reformat aspectum. Hinc quod ap- 
propinquante morte tristatur, et. mortuum. Lasarum suscitat de sepulcro. Hec omnia, [ratres, Conditor ac 
Biedemptor noster, ut Deus et homo agit, W0R QUIA TALIS ILLI NASCENDI NECESSITAS FUIT, sed quia tale in celo 
et in terris voluit regnare mysterium. Eodein spectant qu:e complexus est homilia 108, pag. 357 : Quid mirum, 
[ratres ? inquit. Christus venit suscipere. infirmitates nostras et suas nobis can[erre virtutes; humana querere, 
prastare divina; accipere injurias, reddere dignitates ; (erre tedia, referre sanitates..... Christus..... nisi im- 
plesset carnis ordinem, carnis in ilo esset otiosa susceptio. Sustinuit ergo has necessitates, ut nowo vkRUs hu- 
manis necessitatibus PRoBARETUR. Jam vero sermone 42, pag. 509, ethnicos refellens. qui objicere solerent 
timuisse Christum : Timuit, inquit, Christus, sed ut timere aut vellet, aut posset, de nostri illud corporis infir- 
mitate suscepit. Inde enim timuit, unde el esurivit, unde tristis erat, unde dormivit, unde doluit, unde flevit. 
Quid hoc rei est? Vides Christum tünentem. mori, et non aspicis eun triumphali manu captiva mortis. spolia 
detrahentem? Quotus autem quisque est, qui ex hactenus allatis Maximi nostri locis non plane perspiciat, 
quorsum accipiendum sit «o esurire se simulat a. sancto episcopo sermone 15, pag. 454, usurpatum ! Non 
enim hie c; simaíat eodem atque có fiagit revolvitur. Quo namque modo Christus finxisset esurire se, Maximi 
quidem sententia, si Maximus ipse aperte docet, tam non finxisse Christum, ut re sane vera esuriein per- 
pessus fuerit, haud [1] secus ac lassitudinem atque moerorem ? Qua quidem de re conferri, qux: paulo ante 
descripsi, testimonia Maximi ejusdem cuperem. His autem accedunt qux? mox addqiu, qu:zeque ad veritatem 
plane persuadent, vere hzc, aliaque generis ejusdem, qua hominem, pertulisse Christum. Sermone 538, de 
Tempore, pag. 500: Nunquid, inquit Maximus, frustra vagire (Christus) in cunis voluit?... Nunquid incassum 
flevit ?..... Nunquid otiose potatus aceto , cibatus est felle?..... Nunquid inunis ejus est passio ?..... Et ideo qui 
crassitudine carnalis ingenii, passionis ejus mysteria comprehendere non valemus ; CREDULITATE RECTA FIDEI, 
QUA PRAESTITIT, TENEAMUS. Et serm. 45, pag. 512 : Erat simul in Christo et regnantis dominatio, et ministe- 
rium servientis. Nam cum in forma Dei esset, ut docet Paulus apostolus, (ormam induit servitutis. Erat revera 
in forma Dei Christus, cum aquam in vina vertendo, creaturarum se esse Dominum revelabat..... In (orma as. 
lem aervi erat, cum itineris fatigatione lassatus, veluti requiescens auper os putei sedebat. Formam servi agebat, 
cum in eum insultantes impii sordidissimi oris sui sputamenta projicerent. Servi formam susceperat, cum (a. 
ciem suam, quam intueri credentibus pavori erat, a palmis et ictibus ludentium non vertit; et quod his, qui vere 
Sunt servi, perpeli eral turpissimum, etiam scapulas suas, quibus nostra venerat peccata porlare, verberantium 
manibus. iuclinavit...... ltaque, fratres, cum unus idemque Dei Filius mira (ecerit, YLENDA PERTULERIT ; unus 
idemque erat et servus, et Dominus. Totum enim, ut Dominus, poterat ; et totum patiebatur, ut servus. Huc re- 
«idunt qux idem docet Maximus sermone 37, de Tempore, pag. 495 seq. : Suscepta, inquit, carne de virgine, 
t€ QUaJA i. FIDE NOSTRA CONFESSIONIS NEBULAM PATEREMUR, (o£o pradicationis sufe tempore verum se revelabal 
Deum, PERFECTUM OSTENDEBAT ET HOMINEM. FLEBAT quippe, ut nostro dolore WoERENS ; sed ut. sua virtute po- 
tenus miseraius cecorum tenebras, huie necdum formatos faciebat oculos, illi reddebut amissos : navigans cum 
discipulis suis SOMNO NOMINIS DORMIEBAT IN PUPPIS ; sed conscig majestatis imperio insurgentium fluctuum moles 
sinacesque ventos &erena protinus tranquillitate compescuit..... Ut Filio hominis ingerebantur convicia; sed wl 
ignara mortalitas inostensam credendi disceret veritatem, quasi unicum Filium suum Pater alloquebatur e celo. 
Si egga eredis, o homo, indigna qua pertulit Christus, cur non magis credis miranda que prestitit? Si ergo 
8n jrustra, non otiose, non incassum, non inaniler vagiil in cunis, flevit, potatus aceto Christus revera fuit, 
$Q.te Maxino, eodemque fatente ea sunt recte fidei credulitate credenda, cur non item, illo ipso plane assen- : 
Uepte, tenendum recte fidei credulitate erit, Christum esuriisse, cum Maximi ipsius sit satis explorata ( ut 
Supra est ejus verbis demonstratum [Li] sententia, merorem Christi, atque adeo fletum, eodem haberi loco, 
atque egsuriem oportere ? Rursum, au non, defatigationem, seu lassitudinem Christi eodem esse nnmero, at- 
que esuriem, ut paulo ante vidimus, affirmat? Quid erit igitur, quod suspicari quis possit, auctore Maximo, 
defatigatum ex itinere fuisse revera Christum; esurientem autem non revera, sed simulate fuisse? Quid ? si 
Maximo teste, flebat Christus, ut nostro dolore maerens? Cur, rogo , nisi ut perfectum se ostenderet hominem, 
se quam in«fide nostro con[essionis nebulam pateremur ? Et. existimare quis poterit eam nebulam fuisse fidel 
nostra confessioni olfusam obductamque a Maximo, ut simulate, non vere, esuriisse Ghristum eumdein dice- 
ret ; a Maximo, inquam, qui idem esse statuerat de merore Cbristi, ac de esurie sentiendum? Nobis, inquit 
ille (a), vicit, qui dignatus est esurire pro nobis; et paulo post : Christus, ut perditum infirmumque hoyninem 
revocaret ad. Deum , EsuBikM, lassitudinem, merorem, et emnia in se humani corporis infirma suscepit. Age 
| vero, perfecuum bominem esse Christum, cum fide constare Maximus affirmet, cumque ex humanis infirznita: 
tibus ejus dignosci hupianitatem confiteatur; quas demum infirmitates commemoret videamus : Mwujusmodi, 
inquit, pesegit in sua qrne mysterium, ut sicut Deus esse divinis mysteriis creditur, ita et homo esse infirmitati- 
bus dignoscetyr humanis. Quibus autem, queso, infirmitatibus ? Adjungit mox Maximus : Et hinc ess quoá 


(a) Vide hujus pref. pag. xvii. 


uw PRAEFATIO d 
ChrigGs ut home esurit. Quid? Simulatamne esuciem quisquam dicet, egm ex qua digneacehalur eue ho- 
minem Christum ? At simulata si esset, quid restaret, pisi ut ficta item ac simulata, nos vese, esset con- 
sepda in Christo humanitas ? Quid autem esse potest hoc opinionis monstro cum Maximi dootrina puguan- 
tius ? Manet igitur, non simulasse esuriem Christum, sed vere esuriisee, Maximo nen teete selum, sed etiam 
prxdicatore ac vindice. Roges me cur erge Maximus simalasse Christum esuriem seripsit. Dicam brevibus : 
«b simulasse, ut ex Maximi ejusdem dictis inter se collatis. perspicitur, eodem recidere, ac retulisse Christuin, 

seu expressisse in se, ut homine, esuriem non pecessitate, sed voluntate. Voluisae eni esurive Christum ; 
cum tamen si noluisset, non esuriisset, etiamsi ad annos sexcentos jejunium produxisset. Quare quod Chri- 
gtus esurierit, fuisse ille scribit : non fragilitatis corporeg, aed celestis. gratia sacrementum. Quin. etiam ibi- 
dem de Christo disserens, voLUNTARIAM, inquit, per(orebat esuriem. Quid ? si ille ipso in sermone 13, peg. 494, 
ubi simulasse esuriem Christum dieit, aperte indicet Maximes, voluisse Christum ipsum esurire, ut diabolum, 
quem celarat incarnationem suam, confusum a se saperatumque depelleret ? Ut diabolum, inquit , quem jeju- 
nando jam vicerat, iterum ESURIENDO sollicitel, Spem enim illi congrediendi ex. infrmitale famie quodammodo 
tribuit, et dum veluti contra imbecillem congreditur, gloriosius superetur. Hasc est euim vera victoria, [Li] ut quia 
Adam immortalem, gloriosum et epulantem subverteraé ; uunc ab. homine meriali , hmmili (a) atque. xSuBuNTE 
vincatur. Cernens enim esurientem diabolus, hominem putat, dubitat Salvatorem , et ideo. ait: Si Fils Doi es, 
dic lapidi huic ut fiat pauis... Suspicabatur, inquam, ipsum. esso. Christum, cum postulabat ut de lapide panem 
[uceret; sed putabat tantummodo solum hominem, cum &GURUNTEM VIDEBAT. Salvelor autem versuliam ejus mira 
responsioue condemnat..... Respondit erge illi : Non in solo pane virit homo, sod in omni verbo. Dei. Hoc est, 
mon in p«ne terreno, non materiali cibo , quo Adam primum decopisti, sed in verbo Dei, in quo sunt wite 
alimenta celestis. Verbum autem Dei Christus esti Dominus, etc. Sed de vera Christi esurie post diuturnum 
quadraginta dierum jejunium, satis dictum ex sententia Maximi est. 

VII. Nunc de cxteris mysteriis Servatoris Christi pergam agere. Jam natam ipsum ex Maria, cujus origi- 
nalis fuerit gratia, qu:eque virgo ante partum, in partu ac post partum fuerit, Maximus ubique predicat. At 
que est ejus illustris locus de originali gratia Marie in homilia 5, pag. 48. Sic autem is locus habet : )doneum 
plane Maria Christo habitaculum, non pro habitu corporis, sed pro gratia originali. E4 in homilia 4&, pag. 138.: 
Quin potius, inquit, ipsam Mariam manna dixerim, quia est subtilis, splendida , euawis et virgo; qua veluti ce- 
litus veniens cunctis Ecclesiarum populis cibum dulciorem melle deflusit, quem quà edero ed maxducare neglexerit, 
riam in semetipso habere non poterit. De Marix porro virginitate sic statuit homilia 5, pag. 17 seqq. : Nascé- 
Wr salus omnium Christus, quem regem gentium prophete testantur; nascitur ex. wirgine, sicut Ionas declarat, 
Vicens : Ecce virgo concipiet, et pariet filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel , quod est interpretatum. nobio- 
:um Deus. Probat ergo veritatem Domini ordo nascendi. Concepit virgo virilie ignara consorti ; impletur wie- 
rus nullo libatus amplexu; et Spiritum sanctum castus venter excepit , quem pera membra servarunt , innocene 
rorpus gessit. Videte miraculum matris Dominica. Vi&co ker CUM CONCIPIT, ViRGÓ CUM PARTURIT, VIROO POST 
PARTUM. Gloriosa virginitas et preclara [fecunditas ! Virtus mundi nascitur, et nullue eet. gemitus paoturientis. 
Vacuatur uterus, infans excipitur, nec virginitas violatur. Et homilia 7, pag. *1 seq. : Gentiles , inquit (ut nunc 
hereticos seponamus), carnalibus argumentis hebetati, adhuc recusant credere ex virgine nasci potuisse (Christum) 
el sacerdotem ista docentem irrident..... Verum quenam hac est prudentium hujus seculi stulta dosirina , dicam 
potius, insania ? credere Deum mirabilia aliquando fecisse, facere etiam e£ snc; in. sacratissima autem. Fill 
| um] sui Domini nostri nativitate, ex virgine id nullo modo potuisse prastare? Ille enim idemque Beus, quice- 
[um atque colos celorum, singula etiam qua in eis sunt, divina arte aliquando creavit ex nibilo... . ., ie est 
qui virgini purtum dedit et sobolem. Si Deum credis, celum , solem , stellas condere potuisse ex nihilo. ..., cur 
illum intacta virgini ipsius Dei operante virtute dare non potuisse contendis? Que enim. major omnipolentis 
Dei virtus erit, cuncta qua in celis et in mundo videt creavisse ex nihilo, aut in intemerata virginia utero, nullo 
precedente curnali complexu, hominem creare? etc. Confer homiliam 8, pag. 34, et homil. 9, pag. 24 seq., 
et homil. 14, pag. 50 seqq., et homil. 12, pag. 54 seq., et homil. 14, pag. 59 seq, , et hosmiL 15, pag. 4d, 
et homil. 20, pag. 55, et homil. 22, pag. 62, quo loco: Nowus, inquit, quidem homo im tempore , aed ab 
eterno Deus; novus quidem. Christus, sed. Dominus omnium saculorum. Hodie boatissime illa Virgo Maria 
peperit hominem, quem non suscepit ab homine et que aute partum inviolata virgo permansit. Bidet tanti pro- 
funditatem mysterii ceca et stulta. gentilitas; irridet quoque impia illa blasphemia quas superioribus diebus, dum 
partum virginis atlenuare presumpsit atque corrumpere, Christum Dominum ez virgine procreari non potuisse 
blasphemavit. Hanc sancta Mediolanensi Ecclesia horruit blasphemiam ; illam synodalis noster uno ore damnavit 
cónventus; eamdem exsecrata est pia ipsa imperialis potestas. Etenim dum venerabile connubium virginitati 
ausus est quare, Christum blasphemat, Ex VIBGINE NON POTUISSE GENERARL; CUM NMEGARE NOS AUDNAT EX 
MULIERE, EDITIS HUMANORUM PIGNORUM PARTUBUS, VIRGINES PERMANERE. Sunt boc iis, qua synodali epistola 
coneilii Mediolanensis provincte adversus Jovinianum Symmistasque continentur, plane consona. Nam in 


(a) Vide sanetum Angustin., serm. 155, al. M, de — an. 1700. Mitto czeteros Patres, quorum sunt similes, 
Verbis Domini, cap. 2, pag. 419, tom. V edit. Antuerp. — planeque conformas sententize, 


— 


55 to PRAEFATIO. 56 


epistola eadem, num. 4 (a), sic legitur : Quanta amentia funestorum latratuum, ut. iidem. dicerent, Christums 
EX VIRGINE NON POTUIBSE GENERARI, QUI ASSERUNT EX MULIERE, EDITIS HUMANORUM PIGNORUM PARTUBUS, VIRCINES 
PERMANERE, etc. (uod autem scribit Maximus : Eamdem (blasphemiam) exsecrata est ipsa imperialis potestas, 
id exceptum ex iis est; qux» synodus ipsa litteris iisdem est persecuta. Sunt vero ea hujusmodi num. 8 (5) : 


Dignum illi (Jovinianenses) premium retulerunt perfidiam sue, qui ideo huc venerunt , ne superesset locus in que 


non damnarentur, qui vere se Manicheos probaverunt (c), non credentes, quia ex virgine utique venisse non 
creditur. Quaenam hac est suppar novorum Judeorum amentia? Si venisse non creditur, nec carnem creditur 
suscepisse; ergo in phantasmale visus est, in. phantasmate crucifixus est. Sed nobis in veritate crucifixus [11v] 
est, in veritate Redemplor est noster. Manichans est qui abnegat veritatem, qui carnem Christi negat , et ideo 
non est illis remissio peccatorum, sed est impietas Manicheorum , quam et clementissimus exsecratus est impe- 
rator, et. omnes qui illos viderunt , quasi quedam contagia re[ugerunt. Verum de hac synodo alias. Redeo 
ad Maximi de virginitate Dei genitricis doctrinam. Ergo is homilia 25, pag. 74, Judxum reprehendeus : 


, Apud te, inquit, virgo-concepit, et virginis tue partum alienus agnoscit ; tibi salutem tuam angelica voces per- 


suadere non possunt, et ad Christum tuum una  Chaldeos stella perduait. Et homilia 29, pag. 87, Joaunem 
Baptistam sic inducit alloquentem Christum : Me viri et femine naturalis copula procreavit; te autem, Altis- 
simi obumbrante virtute, veneranda nobis virginitas dedit. Sed quid his ego immoror, qui si omnia persequi 
proponendo velim qux» Maximus hoc de dogmate homiliis sermonibusque suis complexus est, vix aliquando, 
faciam scribendi finem? Itaque modum huic argumento statuam, unoque illo sancti episcopi testimonio 


tontentus ero, quod legitur in sermone 57, pag. 491 : Voluit virginem parere, et obumbratione majestatis, 


uullo virginei pudoris damno, Christus processit ex Maria. Et inde est quod philosophi gentium prudentesque 
mundi, qui omnia sibi propria volunt disceptatione constare, dum terreno sensu divina discutiunt, suptentia sua 
desipientes ad plenitudinem non perveniunt veritatis. Qui hanc igitur desudant habere doctrinam, ut quod ipsi 
advertere nequeunt, superbo tumentes spiritu, Deum aut non recte velle, aut non posse contendunt. Qui, ut oit 
Apostolus : Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt ; et iterum : Evanuerunt in cogitationibus suis. Quis enim 
ila demens in illo conceptu virgineo semen querat humanum , ubi agitur celeste mysterium? etc... Jam de virgi- 
nitate beate Maris hactenus. 

VIll. Hujus item Maximus passim celebrat sanctitatem, eamque repletam gratia fuisse predicat. Confer 
homiliam 5, pag. 17 seq., et homil. 7, pag. 22, et homil. 8, pag. 24. Nihilominus fuerunt qui Maximum eum- 
dem culpx vertisse beatx Virgini arbitrarentur, quod a Christo petiisset ut vinum, quo in nuptiali convivio 
Can» Galilex carebat sponsus , suppeditaret miraculo. Sed quam hi longe errarint, et demonstratum a 
nobis in ea annotatione est quam ad homil. 25, pag. 67, ascripsimus, et ex homilia eadem plane liquet, in 


qua (pag. 68) : gratwe temporalis fuisse, Maximus ait, qued petebat Maria, nec vero piguisse benignissimum 


Dominum, dum magna veniunt, parva prestare; et ideo venerabilem Mariam, et vere ut matrem. Domini futura 
prenoscentem , ac Dominicam previdenlem voluntatem, sollicite admonuisse ministros, dixisseque : Quodcunque 
dixerit vobis [acite. Scivisse auem Matrem sanctam objurgationem illam Domini Filiique sui : Quid mihi et tibi 
est, mulier, [Lv] non irascentis offensam pratendere, sed miserationis portare mysterium. Quid? In culpam ne 
vocatain fuisse putemus eam, qux» gratiam petierit, etsi temporalem; at quam tamen graliam Christus pra- 
stiterit? Vitione dandum Marix erit, qux prenoscens, quod Filii voluntas ferret, quodque is concessurus 
esset, id et flagitarit ab ipso Filio, et ministris mandarit ut quod ille jussisset facereut? Jam vero «à quid 
mihi, ac tibi mulier, si culpam ullam hzesisse Maris indicaret, opinione Maximi, quo tandem modo idem 
Maximus dixisset, objurgationem illam non fuisse irascentis offensam , sed miserationis portasse mysterium ? 
Qu: cum ita sint, quid erit reliqui, nisi ut a Maximo id non fuisse Virgini tributum culpe contiteamur? 

IX. De Christo proficiente, ut dictum a Luca est, sapientia et etate, quid sanctus episcopus scripserit, 
gatis est a nobis copiose explicatum in annotationibus ad homiliam 21, pag. 58 seq. De jejunio autem ejus- 
dem Servatoris et Domini nostri Jesu Christi tnultis ipse Maximus planeque theologice disputat. Longuin esset 
loca omnia indicare in quibus hac de re ille disserit. Unum afferam ex homil. 4, pag. 135, in quo sic habet : 
Moyses veteris editor legis est, Christus Novi conditor Testamenti. Jejunat Moyses, ut preceptis legalibus unius populi 
erudiat disciplinam ; Christus jejunat, ut universus redimut gentes. Jejunat Moyses, ut presentis vite mandatu 
suscipiat; jejunat et Christus, ut eterna salutis sacramenta constituat. Jejunat Moyses,'ut Deum videret ; jejunat 
et Jesus, ut unum se esse cum Deo, dum diabolum triumphat, ostenderet. Moyses post jejunium scriptas digito Dei 
tabulas populo pravaricante con[regit ; Christus suo jejunio mansurunt per secula Evangelium consecravit. Quid 
illud est autem, quod cum uterque quadragenos jejunaverit dies, non uterque post jejunium esuriisse perhibetur ? 
Moyses utique non esurivit, ut in homine fragili operata Divinitas probaretur ; esurivit Dei Filius, ut assumptione 
carnis nostra, fragilem se suscepisse hominem revelaret. Quod non esurit. Moyses, ctelestia. est. possibilitatis 
ezemplum, quod esuriit Christus, nostra: est redemptionis sacramentum, etc. Quod hic de humanitate fragili, in 


(a) Pag. 670 tom. I Epistolarum Romanorum pon- — manca lic lectio ita suppletur : « Non credentes quia 
tificum edit. Paris. an. 1721. ex virgine natus est Christus." 'Si autem uon natus 


b) Ibid., pag. 673 seq. est ex virgine, utique venisse non creditur.» 
le In nott Petri Coustant. ad hanc epist., p. 675 rine, utiq 

















527 PRA&FATIO. 58 
qua sit operata Divinitas, scribit, eo sane revolvitur, quo illud quod complexus est homilia 12, pag. 55 : Ad- 
verte, inquit, eum et ut hominem IurIRMA pro infirmis pzaTULISSE, el ut Deum potentiam exercuisse celestem. 
F4 homil. 15, pag. 35 : Hodie Christus Jesus Dominus noster, in quo Dieinitatis est plenitudo, carnis nostre 
INFIRMA suscipiens, novus uatus est homo. Et pag. 58 : Quod si tibi, sensuum. tuorum fragilitate, minus dignum 
videtur Filium Dei natum de femina credere, virginem cogita peperisse. Si tibi panni quibus obvolutus est. for- 
tasse vilescunt, angelos collaudantes ei multitudinem calestis exercitus admirare. Si praesepe in quo. Infans ja-' 
cuit despicis, erige paulisper oculos, et novam [Lvi] in celo stellam protestantem mundo nativitatem Dominicam 
contuere. Si vilia credis, crede mirifica. Si de iis que humilitatis eunt. disputas, que alta sunt et celestia vene- 
rare. lisdem enim referentibus, iisdemque auctoribus de Domino Salvatore, qum humilia et que gloriosa sunt, 
didicisti ; universa qua ad salutis tum mysterium pertinebant, sacra tibi Evangelia prodiderunt. Habes in his 
unde Dominum Jesum et natum hominem credas, et Deum esse dubitare non passis. 

X. Quanquam porro Maximus tot indicüs manifestatam Christi Divinitatem fuisse animadvertit, Incar- 
nationis tamen mysterium diabolo cognitum fuisse, Patrum superiorum (a) traditionem secutus, negat. Ho- 
milia enim 57, qu:e est prima de Qwadrages., pag. 107, sic diabolum inducit loquentem : Que hec tam nova 
potensque generatio est? Inter peccatores et impios natus, mortali etiam de matre progressus, purgatior cunctis 
nascentibus, et ipso mihi ccelo purior apparet. Avaritig in eo radix nulla consurgit, nulla cor ejus pulsat invidia, 
nescit lingua ejus mendacium, oculi ejus concupiscentiam non admittunt, nulla aurium. voluptate mollitur, et 
quid plura? nihil in eo reperio quod me deleciet; omnes meos conatus evacuat. Quid ugam? quo me convertam? 
Fortiorem sentio. Puto illum in regno meo velle regnare, ne forte Deus sit iste, quem nullum potest maculare 
delictum. Sed si Deus. esset, quomodo indignitates partus feminei sustineret? (Quomodo esset. cunis pannisque 
contentus ? Quis credere possid infantie vagitus in Deo? Cui non audienti ridiculum est, Deum femineo lucte nu- 
triri? Post omnia ecce esurit, cum utique esurire Deum ratio nulla persuadeat. Ignorabat nimirum diabolus, 
quia quod Christus nutrimenta per[erebat infantim, quodque esuriebat, ut homo, non erat fragilitatis corporee, 
sed celestis gratias sacramentum... Ecce tentator trina jam interrogatione nihil proficit. Incertus venit (tentare 
Christum) ; redit incertior. Eodem pertinent quie copiose scribit homilia 42, qux est sexta de Quudragesima, 
pag. 125 seqq., et homilia 45, qux» est septima de Quadragesima, pag. 129 seqq., et homilia 25, qux est 
septima de Epiphania, pag. 06, pluribusque aliis in locis qux indicare non est necesse. 

: [vn] XI. De baptismo Christi , deque sanctificatis aquis egregie disserit homilia 93, qu:e est sexta de 
Epiphania , pag. 62 seqq., quo loco etiani agit de stella magis visa, deque insigni miraeulo aqu:e converse 
in vinum. Hodie, inquit, illud colimus, quo se (Deus) in homine virtutibus declaravit; eo quod in hac die, sire 
quod in celo atella ortus sui nuntium prabuit, sive quod in Cana Galilem in convivio nuptiali aquam in. vinum 
convertit, sive quod in Jordanis undis aquas ad reparationem humani generis suo baptismo consecravit. In quolibet 
horum salutis nostre mysteria continentur, ct gaudia. Nobis enim ex Virgine natus est, quod stella monstravit. 
Nobis ex baptismo lavacrum concessum esi, quod in Jordanis alveo. consecravit. Nos quoque in melius esse mu- 
landos operis miraculo premonstravit, quando aquas in vina convertit... . . Insinuarit. nobis muneris. sui 
baptismum per. secunde nativitatis exemplum 7? et quod nos facere voluit, prior ipse fecit. Legimus Judeos 
diversa sub lege habuisse baptismata, sed nullum ez lis contra praaricationis malum generalem conferre 
potuit medicinam. Et ideo pro absolutione lotius mundi indigebant regenerationis aque coelitus sanctificari. Et 
quia per universum mundum sacramentum. baptismi humano generi opus. erat, omnibus aquis benedictionem 
dedit, quando in Jordanis alveum unica ac singulari pietate descendit. Tunc Christum Dominum non lavit unda, 
quam lota est. Tibi ergo nascendo Christus advenit, tibi vivendo militavit, tibi moriendo conflixit. Quem vides 
pro te mortuum, pro te intellige baptisatum. Talis omnino etiam ante baptismum fuit; et ideo precursor ejus, 
aique Baptista ita eum, cum ad se baptizandus veniret, alloquitur : Domine, ego a te debeo baptizari, el tw venis 
ad , me? Quid evidentius de Christi nondum baptizati puritate? Qwid fortius? Ego a te debeo baptizari, id est, 
qui (ons es innocentia, qui nullo indiges, dare scis, nescis accipere. Haud secns agit homil. 29, qu:e est prima 
de Baptismo Christi, pag. 86, quo loco : Hodie, inquit, Salvator humani generis celestibus ostensus indiciis a 


Y S. Ignat. mart. epist. ad Ephes., num. 19, pag 
44 


tom. ll apostolicor. Patrum edit. Londin. an. - 
4746; Origenis homil. 6 in Lucam, pag. 54, tom. ' 


Ml oper. edit. Venet. an. 1745. Vetus auctor homilia 


in sanctam Christi generationem, n. $5, qux exstat 


ju gppend. ad opera sancti Basilii Magni, tom. 1l, 
pag. 994 edit. Paris. an. 1722; sancti Joannis Chry- 
sostomi Exposit. psal. xix, num. 2, pag. 
V oper. edit. Paris. an. 1724; sanctus 


Jib. 1 in. Mattheum, cap. 4, pag. 15, tom. IX edit. 


Lips. an. 4654; sanctus Leo Magnus, serm. 21, qui. 
»  transferreturque in. AEgyptui, ut est in Evangelio 
secuidum-Mattheeum, cap. n. Non ergo ex occultata 


- est secundus de "Nativitate Domini, cap. 5, pag. 

tom. 1 operum edit. Rom. an. 1755, quo loco : Hoc 
ipsum, dilectissimi, inquit, quod Christus nasci elegit 
ex virJine, nonne apparet altissimee (wisse rationis? Ut 
scilicet natam humani generis salutem. diubolus igno- 


935, tom. - 
jeronymus, : 


raret, eic, Eodem recidunt qux scribit Jobius 1no- 
nachus, lib. vi apud Photium cod. 222. Mitto de 
atictore commentariorum jn Evaugelia (que quidem 
commentaria nomine Theophili Antiocheni cireum- 
feruntur), de Andrea Cretensi, de sancto Bernardo 
dicere. Hoc dicam breve : communem hanc et fuisse 
sanctorum Patrum, et esse theologorum sententiam. 
Quid? An diabolum inetuebat Deus? Minime. Sane 


:non metuebat Herodem (quem epim Omnipotens 


metuat?), sed consilio sumnio suo voluit, ut eum 
Christus infans lateret, ejusque furori subduceretur, 


diabolo incarnatione Verbi verendum erit ne metu: 
ulla in Deum cadere possit suspicio 


A n 


- | PRAEFATIO, 60 
Ghatdatis est adoratus. Hodie Christus beati Joannis ministerio fluenta Jordania benedictione proprii baptismex tis 
consecravit. Hodie ctiam invitatus ad wuptias divinitatis sum potentiam manifestans , aquas in vinum , aquas, 
inquam, vertit in vinum, hoc est, quas sauctificavit in baptismo, nobilitayit in nuptiis. Tria quidem hec, fratres, 
unius fidoi mysteria secensemus, sed qua per unum Dominum dignatio Trinitatis implevit. Neque etiam aliquara do 
in operatione vir(utwn abesse silà unitas potest, aut unquam separari ab invicem poterit, quod deitate est inddi- 
vistp. Denique cum baptisaretur Salvator, nou se deesse Unigenito Pater in voce prodidit, Spiritus in columba. 
' Non ergo miremur, .[ratres, quibus in. fide eat Trinitas, si tria unum nobis diem mysteria consecrarunt. Hodie 
itaque, v. diximus, majus per stellam [Lvin] reperit, quod Judeus credere noluit per prophetas. Hodie genti- 
litaa edocta de calo Redemptorem muudi inquiri( wt regem, muneratur u( (ortem, adorat ut Deum. .. . . Videte 
94 intendite, fratres, quantum gratiam de divina dignatione mortalitas consequatur. Nam ut sacratissima redern- 
ptionis nostre mysteria confirmentur, ei ui suani(estius aterna nobis Trinitas revelaretur, bapüzatur Filius im 
Jordane, Spiritus. sanciificat sacramentum, Pater. aperit. veritatem. . . . Hodie nihilominus, ut perhibetur a 
Patribus, Dominus Jesus in Cana Galilea de aquis effecit vinum. Nihi[ a vobis est, (ratres, in hujusmodi mi- 
gabilibus de Creatore cunctandum. Qui enim in exordio mundi dedit esse aquas; in fine quoque mundi, quod 
voluit, fecit ex aquis. 
Verumtamen roget quispiam, qui tandem Maximus Christum, etsi sanctum , regeneratum tamen baptismo, 
eum alibi aliquando, tum homil. 50, qux secunda est de Baptismo Christi, pag. 89 seq., affirmet, neque 
vero id solum, sed etiam sanctificatum dicat? Habet enim hoc modo : In uno eodemque tempore, quem geni- 
ium homines gratulabantur in terra, sanctificatum lataretur in colig . . ... Novi partus nova merentur. obse- 
quia. Ibi eum secundum hominem nascitur, mater Maria eum suo sinu circum[ovel : hic cum secundum myste- 
rium cjoNI TUR, eum. Deus Pater sua voce complectitur. Sed nihil est quod expediri tam facile possit. Renatum, 
regeneratum, sanctificatum dici a Maximo Christum, aio, pon quo Christus ipse quidquam fuerit consecutus, 
quo antea caruisset; sed quo se talem manifestarit mortalibus, qualis erat reipsa, sanctum nempe; et quo 
Christus idem sanctificarit aquas, adeo ut qui baptizati suo baptismo essent, iidem renascerentur ac regene- 
rarentur. Nam in eadem illa homilia 30, pag. 90, cum hoc sibi objecisset Maximus : Si sanctus est, quare 
voluit baptizari? Sic respondit : Audi ergo, ideo baptizatur Cliristus, non wt sanclificetur ab aquis, 
sed ut aquas ipse sanctificet, et purificatione sui fluenta. purificet. illa que tangit. Consecratio enim 
Christi consecratio est major. elementi. Nam cum Salvator noster abluitur, jam tunc in mostri baptisma 
tota aqua mundatur; et purificatur (ons, ut secuturis posimodum | populis lavacri gratia ministretur. Pre- 
cedit ergo per bapüsmum, wu Christiani post eum confidenter populi subsequantur, etc. Et in. superiore 
homilia qux 29 numero, priorque est de Baptismo Chris, pag. 87 seq., Joannem sic Christum allo- 
quentem proponit : Ego utique a (e debeo baptizari, quia mihi est ex paterna prevaricatione corruptio, et 
tibi in paterna majestate communio. . . . . Ego terrenum animal, tu Agnus Dei. Ego peccati lege mortalis, 
tu aulem adversus peccata veniens nescis subjacere peccato; et post omnia, ego sum (actus redimendus a 
te, (uw autem nalus ut redimas. Mox Jesum Joanni respondentem inducit hoc modo : Omnia quidem vera 
qunt qug memaras; sed hac mei adventus est ratio, ut, quia sub lege (actus sum, ordo legitimus supplea- 
tur. [Liy] Veni enim, non ut mihi viverem, cui vita eterna cum Patre est ; sed ut conditionem vestire mortis au- 
[eram... Et revera, fratres, quomodo pro nobis Christus ad baptismum uon veniret, propter quos etiam corporeae 
circumcisionis non. vitavit injuriam? Unde et Joannes salutare mysterium recognoscens, non jam Dei Filium, wt 
Baptista sanctificat, sed ut devotus minister celestibus obtemperat imperalis... Videte et intendite, fratres, 
quantum gratie de divina-dignatione mo:talitas consequatur. Nam ut sacratissima redemptionis nostre mysteria 
GONFIRMENTUR, e( uí MANIFESTIUS ETERNA NOBIS TRINITAS REVELETUR, BAPTIZATUR FiLiUS IN JonpANE, Spirilus 
ganclificat sacramentunft, Pater aperit veritatem. Quid? si hoinilia 55, qux quinta est de Baptismo Christi, pag. 
95, sanctificatum quidem a Christo suum Baptistam scribat ; ipsum autem Christum, qui sine PECCATO esset, ac- 
cessisse inter peccatorum turbas ad baptismum, sanctificasse non modo Jordanis uquas, sed etiam aquarum. que 
sunt ubique substantiam universam, ac salutaris lavacri instituisse sacramentum. Quin etiam homil. 34, quae est 
sexta de Baptismo Christi, pag. 97 : Predicabat, inquit, in deserto Joannes baptismum penitentie populo pec- 
catori ; non quia crimina commissa deleret, sed quo emendaret errantes. Nas remissio peccatorum Chriati gratice 
servabatur... Confluebat ad Joannem desiderio lauacri diversarum copiosissima multitudo... Inter hujusmodi 
homines ille virium eclestium. Dominus... Christus Jesus non dedignatur humilis, et quietus ad servuli sui ba-- 
ptismum properare... Baptizatuwr ergo Jesus woN sw, sed mobis. Baptizatur NON UT  PÜRIFICETUR AQUIS, 
sed ut aquas ipse sanctificet. Baptizatur novus homo, ut novi baptismatis constituat sacramentum... Ad. 
vertite quanta nobis in. baptismate Domini PATEFACTA SiT. GRATA, quam. subtili sacramwnto Trinitas se hodie. 
homini revelarit... Quam mirifico mysterio Dominus noster Jesus Christus vel tactu corporis sui, vel transitu 
glorie sue omnem ud momentum creaturam | sanctificet, vivificet et illustret, etc... Conlfirmat majorem in mo- 
dum sermone 10, pag. 421 seq., Maximus id quod de manifestatione Christi paulo ante animadverti : Dies 
Eypiphaniorum, inquit, Graco nomine .sic vocatur. Quod enim nos. apparitionem vel ostensionem. dicimus, id 
Greci epiphaniam vocant. Hoc tamen ideo dicimus, quia hodie Dominus noster ac Salsator apparuit secundum 
carnem in terris. Licet enim olim natus esset ex. Maria, et triginta annorum explesset etatem, tomen iynora- 








i 


, 


& PRLEFATIA, e 


batur a wuudo.. Eo tempore cognilus est quo ad Joannem Baptistam, ut in Jordane baptisaretur, advenit; et 
vor de cado Patris intonantis audita est : « Hic est Filius meus dilectus, inquo mihi bene complacui. » Quem Pa- 
ter de colis voce swonstraverat, hunc Spiritus sanctus verus quasi in. columba, e$ eupes caput illius sedens tactu 
volui( DEMONSTRARE, t6 quis alius Bei Filius putaretur ex populo... Beplisatur [Lx] a Joanne in carne, sed ipse 
Joannem in spiritu (avat. Aque, qua caetera mundare consueverant, Bomino nosiro lavante, mundates sunt, eto. 
His paria dixerat serm. 9, pag. 418 seq., quo Joco : Appartit, inquit, non tam oculis hominum, quam salut. 
Nam elsi prius natus ex virgine oculis carnalibus videbatur, tamen non apparobas, quoniam virtutem ejus adhuc 
fidei acies ignorabat... Postea enin quam humanitatem suom mirabilibus declaravit, humanis mentibus tanquam 
novus, et inopinatus apparens, oculos quasdam cordis infudit, ut cognosceret sensua, quem non cognovit aspectus. 
Et serinone 11, pag. 424 : Nunquid propter se baptizari voluit, cum peccatum non haberet, sicut dicit pro- 
pheta?.... Sed propter nos utique, qui multorum criminum peccatis obnoxii, opus habebamus, ui in Christi baptis- 
mate purgareuur; aique ideo venit Dominus ad lavacrum, wow UT PURIFICETUR ipse aquis, sed uT MORIS AQUA- 
RUM FLUENTA PURIFICET. Ex quo enim ille in aquis se mersit, ex eo omnium credentium peccata delevit. Necesse 
est autem, u$ omnium peccata deleverit, qui omnium peccata suscepit, sicut ait evangelista : Hic est Agnus Dei ; 


hic est qui tollit peccata mundi. Mirum ergo in modum unus mergitur, et salus omnium reparatur. Adest ergo. 


Deus Pater, cum baptizatur Dominus, adest Spiritus sanctus. Videte Salvatoris benevolentiam : quia solus se ia 
passione contumeliis subdidit, in lavacro solus gratiam non quasivit. Vult participes esse glorie. Adest ergo, sic. 
dixi, Pater ; adest et Spiritus. sanctus; ei quia Deus videri non. potest, Spiritus in. columba, Pater descendit in 
voce; quodque solum ad astruendam fidem necessarium erat, exnisev SaLva TOREM. Et serm. 19, pag. 427 : No- 
stri, iuquit, plane causa heec universa. perfecit. Nam illi ad quem profectum necessaria consecratio, qui ipse est 
sacramentum ? Ád quem usum in eo myaterii solemnitas, in quo est plenitudo mysterii ?... Sicut att evangelista : e 
plenitudine ejus omnes Accepimus. Ergo in quo plenitudo divinitatis erat, non indigebat, wt sacramentorum my- 
steriis impleretur ; sed ideo mysterium implere voluit, non ut ipse profectum caperet, sed ut nobis plenitudo my- 
elerii proficeret. Denique Joanni Baptistm renitenti e$ dicen : Ego a te debeo baptizari, ét tu venis ad me? 
ait illi Dominus : Sine modo : sic enim. oportet nos implere omnem justitiam. Implere, inquit, omnem justi- 
tiam. Cur ergo baptizatur Dominus? Non justitia justificat Christum, sed ipsa justitia sanciificatur a. Christo ; el 
semipleua virtus ab. eo. impletur, cui inest plenitudo virtutum... Quid enim illi consecrationis poterat (Joannes) 
tradere, u quo sanctificationem accipere ipse optabat. Igitur cum, teste Maximo, tam fuerit sanctus ante baptis- 
mum Christus quam suscepto baptismo fuit, tantaque fweri innocentia ub nullo indigeret, sciret dare, 
nesciret accipere; cumque non ideo accesserii ad baptismum ut sanctificaretur ipse |ux1] au$. purificaretwt 
uquis, cui vita elerna cum Patre esi, sed ut conditionem nostre mortis auferret; adeoque wf. baptisaretur 
non sibi, sed nobis, utque aquas samcWficaret purificaretque, atque u&. consetraret. fluenta. que tangeret, 
Gc pro cunctis regeneratiomis insHtueret lavacrum ; cumque, confitenle eodem Maximo, mom ad pro- 
fectum Christi necessaria [uerit consecratio, cum ipse sit sacramentum ac plenitudo mysterii; sed ideo my- 
sterium implere ipse voluerit, non wt ipse profectum caperet (non enim iMi consecrationis quidquam trudé poterat), 
sed ul nobis plenitudo mysterii proficere; eum, inquam, hzxec ita se. (concedente Maximo) habeant, quid est, 
quud quemquam dicta illa Maximiejusdem conturbent, qu:e sunt de renato, de regenerato, de senctificato, 


. deque consecrato baptismi aquis Servatore Christo? Nain qui nobis, non sibi, Christum fuisse baptizatum 


scribit ; idem, certe renatum ac regeneratum dicens, satis indicat : non in se Christum, sed in membris suis, 
eujusinodi nos baptismo efücimur, sanctificatum ipsum, renatum regeneratumque dici. Atque is ipse Maxi- 
mus honil. 21, que est quinta de Epiphania, pag. 58, idcirco profecisse Christum, dici monet, non qubd 
proficiat Christi eanctitas, qua perfecta est, sed quod proficere dicatur, cum in nobis facit credulitatis augmen- 
ium. Quod cuin ita sil, cur non item, cum ipse Christum rena(um, regeneratum. sauctificatumque alicubi scri- 
bit, ideo scripsisse censendus est, quod renatus, regeneratus, sanctificatus, consecratus dicatur Christus, quia 
nobis iustituit sacramentum, *quo renascimur, regeneramur, sanctificamur? Quia in Jordanis undis uquas ad 


regenerationem hwunani generis suo baptismo consecravit. (a)? Quia quod baptizatus sit Agnus Dei, regenerantis 


baptismi salutare nobis munus fuit dedicatum (b)? Quia jam non sui causa baptizatus est, sed nostri (c)? Quidui 
etian) renatus in iysticu suo corpore, quod est Ecclesia, dici potuit Christus a Maximo; eum idem sancius 
episcopus doceat : In Christi baptismate spiritualiter fuisse renatam, et quolidie renasci Fcclesiam ? Quotidie 
enim ad regenerationis vitam ipsa transit. Ecclesia, quoties ad baptismum cateclhymenos recipit. Preterea cut 


P manifestatio virtulis sanctitatisque, Christi sanctificatio, consecratioque vocari nequivit a Maximo; a Maximo, 


iuquam, qui accessisse Christum ad baptismum negat, ul profectum caperet; sed eo aflirmat accessisse, ut 
nobis proficeret ; quique indicaturus, quo demum modo enuntietur gigni baptismo Christus : cum, inquit 
cum Deus Pater sua voce complectitur (ait enim, hic est Filius seus, etc.) : Pater colendun | gentibus. mani- 
festat. (d). 

XII. Sed quoniam de baptizato Bervatore Christo, (eue. institutione baptismatis actum a nobis, ex doc- 
trina Maximi, hactenus est; non abs re arbitror futurum, si paucis exponay, quam sanctus episcopus era- 


'H Homil. 22, pag. 08, et Homil. 29, pag. rA (c) Homil. 51, pag. 91. 
to Homil 35, Pa. t5, e$ Homil). 50, pag. 90, (d) BMonil. 80, pag. 90 





05 PILEFATIO. 64 
viter tulerit fuisse aliquos sefate sua, qui sacris baptismi initiari differrent, sive quod tingi se aquis Jor- 
danis, at tenipore, frxa] posse confderent; sive quod sibi persuasissent, puriores se migraturos iu. ccelusn, 
si distulissent baptizari, ad summ usque supremum diem. Ergo ille sermone 13, qui est de Gratia baptissmi, 
pag. 490 seq. : Quia constat, inquit, sicat ante prosecuti sumus, »esum' Christum non sui causa baptizatum esse, 
sed nostri; debemus (vobis catechumenis loquor) gratiam. baptismatis ejus ouv FESTINATIONE SUSCIPERE (a), et 
de fonte.Jordanis, qufm ille benedizit, benedictionem consecrationis haurire, curareque, ut in eum gurgite in 
quem ae illius sanctitas mersit, nostra peccata: mergantur... Baptizari ergo, fratres, debemus eodem gurgite. quo 
Salvator ; sed ut eodem [onte mergamur, non nobis Orientalis petenda est regio (b), non fluvius terre Judaice. 
Ubi enim nunc Christus, ibi quoque Jordanis est. Eadem consecratio, que Orientis flumina benedixit, Occidentis 
fluenta sanctificat. Unde si nomen - [orte fluvio aliud. sit de seculo, inest tamen illi mysterium de Jordane. 

XIII: Quam autem sit baptismo Joannis baptismus Christi prestantior, multis in locis (Patribus cxteris 


'Bcripturisque insistens) Maximus ostendit. Homil. 22, quz est sexta de. Epiphania, pag. 65 : Legimus, in- 


quit, Judaos diversa sub lege habuisse baptismata, sed nullum ex his contra prevaricationis malum generalem 
potuit conferre medicinam. Et ideo pro ,ubsolutione totius: mundi indigebant (homines) regenerationis aqua ca 
litus sanctificari. Et quia per universum mundum. sacramentum baptismi humano generi opus erat, omnibus 
aquis (Christus) benedictionem dedit, quando: in Jordanis alveum unica ac singulari pietate descendit. Tunc 


Christum Dominum non tam lavit unda, quam lota est. Tibi ergo nascendo Christus advenit, tibi vivendo mil:- 


tavit, tibi moriendo conflixit. Quem vides pro te mortuum, pro te intellige baptizatum. Talis omnino etiam anie 
baptismum fuit; et. ideo precursor ejus, atque Baptista, ita eum, cum ad se baptizandus veniret, alloquitur : 
« Domine, ego a te debeo baptizari. » [Lxi] Quid evidentius de. Christi nondum baptizati puritate? quid fortizs? 
Eygo a te debeo baptizari, qui [ons es innocentim. . .. Ego a te debeo baptizari , quia tecum exhibes et in te pos- 
sides puritatis munera et baptismatis sacramentum ; et quod ego dubo , te largiente, per.gratiam , tu possides per 
naturam. À tactu membra tinguntur, et. fluenta ditantur.. Descendere in. se fontem. suum feliz unda miratur, 
sub uno momento remedia : eterna concipiens, etc. Homil. $5, qu:e est quinta de Baptismo Christi, pag. 95 
seq. : Crevit (Ecclesia) quia hac die etiam salutaris lavacri a. Christo Domino institutum est sacramentum . . .. 
Hodie demum Redemptor noster in Jordane baptizari voluit , suumque vicissim sanctificare Baptistam. Baptizatur 
iyitur in Jordane Christus, et Jordanis aquas suo hac die sanctificavit baplismate. Sed quid dico Jordanis? 
Universam enim aquarum. substántiam qua ubique est. suo sanctificavit baptismate. Ecce ergo quomodo in. kac 
sanctissima. die et Ecclesia ex gentibus in magorum vocatione est congregata, et quomodo etiam in Christo baptis- 
mate el spiritualiter renata, et quotidie renascitur. Quotidie enim ad regenerationis vitam ipsa transit Ecclesia , 


guoties ad baptismum catechumenós recipit, etc. Et homil. 54, de Baptismate Christi sexta, pag. 96 seq. : Quod 


uentis Jordanis baptizatur Christus, aque nostro baptismati consecrantur. Oportet itaque, charissimi, ut aliqua 
uunc de ipso. baptismate sanctitati vestra , prout Dominus donaverit , proferamus.... Predicabat in deserto 
Joannes baptismum panitentie populo peccatori, non quo crimina commissa deleret, sed quo emendaret errantes. 
Nam remissio peccatorum Christi gratie servabutur .... Quo properante ad fluvium , talem Joannes, circum- 
glantibus (urbis, erupit in vocem : Ecce agnus. Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Hoc est dicere : cessate jam, 
cessate a baptismo meo, quo penitentia suscipitur; ecce Baptista, per quem crimina dimittuntur. Desinite ulterius a 
conservo vestro baptizari velle. Praesens est Dominus omnium nostrorum , qui baptizat ad vitam. Illum sequimini, - 
illi credite, ab illo lavacrum salutis tota mente supplices postulate, a quo et ego ipse Baptista vester cupio bapti- 
sari.... Baptizatur Jesus non sibi, sed nobis ; non ut purificetur aquis , sed ut aquas ipse aanclificet ; baptizatur 
nóvus homo, ut novi baptismatis constituat sacramentum. Sed, ut loca cxetera Maximi qu:xe huc recidunt, bre- 
vitatis causa, preetermittam, duobus ad extremum utar, quorum est locus prior acceplus ex serm. 12, pag. 
427, habetque hoc modo: Ideo (Christus) mysterium implere voluit, non ut ipse vrofectum caperet, sed «t 





: (a) Exstat Gregorii Nysseni in eos oratio, qui 
baptismum differunt, tom. Il. oper., pag. 224; Gre- 


' gorius Nazianzenus orat. 40, quaest in sanctum bap- 


tisma, pag. 647 edit. Colon. an. 1690 : Quandiu in 
catechumenorum numero es, iuquit, in. pietatis vesti- 
bulo. es. Intrare te oportet, atrium pertransire, sancta 
contueri, in sancta sanctorum prospicere, cum Trinitate 
conjungi. Magna sunt ea ob que oppugnaris; magno 
quoque presidio opus haubes. Quocirca fidei clypeum 
adversus eos objice. Confer qux: sequuntur. Vide prz- 
terea pag. 50 seq., ubi eorum qui baptismum differre 
non dubitabant, excusationes refellit. Huc pertinent 

ux sanctus Joannes Chrysostomus disputat homil. 

in Acta Apostolorum, num. 6, pag. 11, tom. IX 
oper. edit. Paris. an. 1734, et homil. 25, num. 4, 


pag. 190. Haud secus reliqui sancti Patres statue- ' 


runt, quorum sententias describere non vacat. 

M uisse haud paucos qui baptismum differrent, 
ut baptizari in Jordaue possent, intelligitur ex Euse- 
bii libro de Locis Hebraicis, quem sanctus Hierony- 


mus Latinum fecit, pag. 181, tom. llI oper. sancti 
Hieronymi edit. Lips. an. 1684. In eorum qui illam 


. ob causam baptismum distulerunt, numero ponit Eu- 


sebius Constantinum Augustuu, lib. iv de ejus Vita, 
cap. 62, pag. 599 edit. Taurin. an. 1746. Distulerat 
item baptismum Constantius imperator, ut est pro 
ditum memori:x ab Athanasio epist. de synod. Arim. 
et Seleuc.; num. $1, tom. lI, par. n oper., edit. Pa- 
tav. an. 1777 pag. 597, sed quam ob causam, sanc- 
tus doctor non indicat. Distulit item aliquandiu Theo- 
dosius senior susceptionem baptismi, qua de re vide 
Socratem, lib. v Hist. Eccl., cap. 6, pag. 226 edis. 
Taurin. an. 1747. De Arinth:eo prztore vide que 
scribit sanctus Basilius epist. 269, al. 186, ad Ariu- 
th:ei ejusdem conjugem, num. 2, pag. 46, tom. 1l 
oper. edit. Paris. an. 1750. Sed etai in aliquibus, oh 
temporum conditionem, id non palam reprelieude- 
rint Patres; cum tamen generatim atque aperte re- 
prehenderint, ut supra vidimus, satis ihdicarunt, suo 
quidem judicio, ferendum id in nemine fuisse, 





o5 : PRAEFATIO. | 66 


nobis plfitudo mysterii proficeret... . Ait Joannes : « Ego a te debeo baptizari. » Contestatur erge Donnum, 
mon swi causa. esse baptizatum, cum. antequam baptizaretur, ab eo se magis baptizari Joannes expostulubat. 
Demonstrat enim hoc dicendo, majorem gratiam [txw] esse in mysterio Domini, quam in (Joaune] magistro 
mysterii. Quid enim illi (Christo) consecrationis poterat tradere , a quo sanctificationem ipse (Joannes) accipere 
optabat? Inferior enim erat magister meritis, quam discipulus sanctitate? Christi enim comparatione, et magister 
(Joannes) imperitus , et justitia semiplena, et aqua est turbulenta. At ubi baptizatur Dominus, benedictionem 
ejus et magister (Joannes) proficit, et justitia impletur, etunda purgatur. Purgata est unda , que, cum esset 
vilis et frigida, benedictionis Dominice calore ditata est; ita ut que vix antea mundanas rerum maculas diluerit, 
NUNC SPIBITUALES PUBIFICET MACULAS ANIMARUM. Nec miremini, quod aquam, hoc est substantiam corporalem, 
AD PURIFICANDAM ANIMAM DICIMUS PERVENIRE. Pervenit plane, penetrat conscienti universa latibula. (Quamvis 
enim ipsa subtilis et tenuis, benedictione tamen Christi facta. subülior, per occulias vite causas, ad scelera 
amma SPIAITUS RORE PERTRANSIT. Subtilior ENIM £ST BENEDICTIONUM FLUXUS, QUAM AQUARUM MEATUS. Unde et 
diximus quod in Salvatoris: baptismate benedictio , que defluxit tanquam fluvius specialis , omnium gurgitum tra« 
ctus et cunciorum fontium venas infeceril. Mirum enim, inquam, dum Christo in Jordane posito, aquarum quidem 
f'inina lavantur.. Sed et benedictionum fluenta currebant.. Inde alvei gurges turbidior ferebatur ; hinc fons Sal- 
tatoris purissimus emundabat, et stupore quodam deorsum ad Jordanis originem consecratio baptismatis ascen- 
. debat, et contra aquarum fluviun, benedictionum fluvius ferebatur, etc. Alter est locus exceptus ex seri. 15, qui 
est de Gratia baptismi, pag. 429 seq., estque hujusmodi : Quod salva fide dixerim, licet baptisma utrumque (neue 
Joannis et Cbristi) sit Domini, tanto gratius puto hoc baptisma esse quo nos abluimur, quam illud (Joannis) quo 
Salvator baptizatur. Hoc enim celebratur per Christum, illud celebratum est per Joannem. In illo se mayister 
(Joannes) excusat, in isto nos Salvator invitat. In illo justitia semiplena, in isto Trinitas perfecta. Ad illud sun- 
ctus venit, sanctus egressus est ; ad istud peccator venit, et sanctus abscedit. In illo benedictio confertur mysteriis, 
in isto: mysteriis delicta donatur. Ac de comparatione baptismi Joannis, cum baptismo Christi, hactenus. 
XIV. Nunc de miraculis, deque przdicatione Servatoris Christi, ut fleri poterit, brevibus. Ac miraculis qui- 
dem Christum manifestatum fuisse Deum, qui huuianam naturam eamque infirmitatibus nostris obnoxiam susce» 
perat, monet Maximus homil. 47, pag. 50. Christus, inquit, Dominus noster ad terrenas invitatus nuptias advenerat, 
non ut illo delectaretur convivio, sed ut se nuptiarum esse demonstraret auctorem ; easdemque sanctificans divina 
ipsius incresceret virtus,quando nuptiantibus, quod i ipsisdefecerat vinum, ipse dedit. Dedit quidem vinum. Aqua reple- 
tas [xv ] hydrias ipse in vina mutavit. . Tantum ergo videntes miraculum crediderunt, uti habet sermo divinus, 
in eum discipuli ejus, non jam quod ipse esset hominis, sed Dei Filius, quod tanto comprobabatur miraculo. Id 
quoque et nos, fratres, toto corde credamus, ipsum nempe, etsi nostra consortem nature, paterne tamen divina 
substantia esse comqualem. Et homilia 25, qux est septima de Epiphania, pag. 69 : Permutatio aquarum a 
sua in alienam creaturam praesentis Creatoris est testata virtutem. Neque vero quisquam convertere aquas in usus 
posset alios, nisi ille qui eas fecit ex nihilo... Nec dubitandum, charissimi, quia ipse aquas traduxit in vinum, 
qui eas ab initio creavit in nives, duravit in glaciem... Crediderunt discipuli, non utique hoc quod fieri cernebant, 
sed illud quod carnalis videre non possit aspecius. Crediderunt, non quod (Christus Jesus filius esset virginis, 
quod sciebatur, sed quod idem: Unigenitus esset. Altissimi, quod in opere probabatur. lU nde et nos, fratres, tote 
corde credamus ipsum esse Dei Filium, quem Filium hominis confitemur. Credamus illum et nostre consortem 
naturg et paterne substantie cogqualem, quoniam. et nuptiis interfuit ut liomo, et aquas in vina. mutavit wl 
Deus. Quo plane recidunt quie idem sanclus autistes complexus est homilia 24, pag. 70 seq., et homil. 29, 
pag. 87 seq., et homil. 52, qux est de Christi Baptismo quarta, pag. 95, quo loco : Salratoris, inquit, Do- 
iini nostri Jesu Christi omnipotens virtus ex lectione quam modo audivimus evidenter colligitur. Quamvis enim 
omnipotentia illius, qua in principio rerum una cum Patre et Spiritu sancto callum ex nihilo creavit et terram, 
latere videretur in homine, quem pro nostra assumpserat. redemptione, suis est tamen discipulis manifestata. 
Nam cum ad nuptias veteris instituti venisset in Cana Galilec, et de repente convivantibus de[uisset vinum, ipse, 
qui nuptiis illis non erat dedignatus adesse, nuptias quoque illas miraculo veluit comprobare, atque aquas con- 
vertit in vinum. Nec alio perlinent qux idgm persequitur homil. 34, pag. 96 seq. Jam vero sermone 9, qui 
est tertius de Epiphania Domini, pag. 418 : Quia, inquit, tunc. primum apparuit Salvator in mundo, ipsa dies 
eodem vocabulo Epiphania nuncupata est. Quomodo autem apparuerit, requiramus; non quod in mundo ante 
non (uerit, cum mundus per ipsum factus sit; sed quod tunc primum signis atque. miraculis credentium cordibus 
Deus Christus illuxerit, et in tenebrosas conscientias hominum fidei splendor advenerit... Apparuit autem non 
tum oculis hominum quam saluti. Nam si prius natus ex virgine. oculis carnalibus videbatur, tamen non aypa- 
rebat, quoniam virtutem ejus adhuc fidei acies. ignorabat... Postea enim quam humanitatem suam mirabilibus 
declaravit, humanis mentibus tanquam novus et inopinatus apparens, eculos quosdam [rxvi] cordis infudit, ut 
CognosCeret sensus, quem non cognovit aspectus. Unde fit ut nos Christum Dominum per fidem, quem nunquam 
vidimus, contemplemur ; Judei quem perspezerunt oculis, palpaverunt manibus, hodieque non videant. Requira- 
mus igitur quod signum operatus sit, ut divinitatem suam populis declararet. Dicitur hoc primum fecisse mira- 
Clim, ut aquam. mutaret in. vinum. Magnum plane signum, et ad Dei credendam sufficiens majestatem. Quis. 
Tn miretur, in aliud quam erant elementa.esse translata? Nemo. enim potest mutare naturam, nisi qui Dominus. 


4 


4 
.-* 





"v ya, 


61 PILEFATIO. C8 


esi natura. Credendum est jam ex hoc mortalem hominem in immortalitatem posse convert, quanto ilis sub- | 
stantia in pretiosam est conversa substantiam. Nolim enim, auditor, nomina tantum perspicias vini ef aquae, sed 
si vis potentiam comprobare, virtutem rerum uspice. Tanto enim altius nesclo quid demonstratur... Boc igitur 
dignum est credere, operari Dominum voluisse, ut per hoc terrenum signum, [uturum jum tunc a sapien tibus 
celeste mysterium videretur. Nam si mirabile est utique, qute defecerant, convivis vina supplesse, quanto es; 
mirabilius, vitam qu& est exhausta, hominibus reparasse. De czeterls prodigiis a Christo patratis, ut de curato 
repente illo cujus arida erat manus, de restituta paralytico sanitate, deque Petro Christi virtute super aeruas 
ambulante, scribit Maximus homil. 108 et 146. Atque in hac quidem postrema, pag. 283 : Dominus Jesus 
Christus, inquit, ingressus sabbato synagogam, hominis habentis manum aridam spiritali medicina curavit; men 
appositis herbarum succis, non pigmentorum medicaminibus colligatis, sed verbo jubens, et in ira praciptesns | 
re(udit corpori sanitatem... Verbo igitur jubet, ut arenti dexter venarum se succus infenderet. Non mirum est, 
si is arenlem reparavit dexteram, qui totum corpus de arenti pulvere procreavit, et id verbi imperio resiitmit, quod 
in principio factura operationis instituil, velut auctorem suum plasma cognoscens obsequitur. Homilia porro 
108, pag. 560, post ubi Maximus obloquentes Pharisxos meminit, atque interrogantes quis ille esset qui 
paralytico dixerat : Fili, remittuntur tibi peccata tua, cum remitti, nisi a Deo, peccata non possint; tien allata 
respousione Christi, Quid est facilius dicere, Remittuntut tibi peccata tua, an dicere, Surge et ambula, etc.?... 
Scrulator animarum, inquit, preveni! mentium maligna consilia, et. deitatis sue potentiam operis attestatione 
monstravit, dum dissipati corporis membra componit, nervos stringit, jungit ossa, complet viscera, firmat artus, et 
gressus ad cursum suscitat in vivo cadavere jam sepujtos. Tolle lectum tuum, hoc est porta portantem, et omnes 
muta vices, ut quod est infirmitatis testimonium, sit probatio sanitatis, etc. De Christo auteni concedente ut Petrss 
euper aquas ambularet, paulo aute pagina nempe 357 dixerat : Nonne hic est qui Petri pedibus marinos vortues 
[xvii] inclinavit, ut iter liquidum humanis gressibus solidum praeberet obsequium? etc. Jam vero serm. 94, pag. 
639, de miraculis curationum geueratini disserit, et pag. 642, de sedata a Christo tempestate, et serm. 95, 
pag. 044 seq., de mirabili piscium captura, et serm. 106, pag. 668, de quinque panibus ac duobus piscibus 
quibus Christus quinque hominum millia explevit. Quinque panes illati sunt, inquit, et duodecim fragmentorum 
cophini sunt relati. Plus ergo inveniunt qui reliquias colligunt, quam detulit qui cibum contivio ministravit. De- 
nique saturalis quinque millibus virorum, vix duodecim apostoli duodecim cophinos sustulerunt, quod unus puer 
manu, antequam aliquid expenderetur, attulerat. Ita panis in manu Domini multiplicatur dum frangitur, crescit 
dum minuitur, dum erogatur augescit, atque utiliore dispendio creatura cibi populos pascit et proficit ; crescit in 
ore comedentium, quod minus putabatur in. manibus ministrorum. Denique ait sanctus. Andreas : Est puer wis 
hic, qui habet quinque panes et duos pisces, et reliqua. Mirum igitur in modem benedictione Christi Domini panis 
eolida natura fluit, abundat, exuberat, et quodam vigoris irriguo comedentibus, non jam. aquarum fons efficitur, 
sed escarum. Legimus in prophetis, quod idem Dominus potum sitientibus de duro saxo protulerit; ecce nunc 
esurientibus de sicco paue saturatis fluenta produxit. Quin etiam sermone 107 de simili prodigio septem panum 
quibus Christus quatuor millia virorum satiavit, deque muto ac surdo cul audiendi loquendique facultas resti- 
tuta a Christo fuit, deque sanata filia mulieris Chananzze acturus, pag. 6609, scribit hoc modo : Altitudinem 
Divinitatis sue, et misericordiam humanitatis mullis et variis modis in. Scripturis sanctis Dominus noster Jesus 
Christus ostendit, quemadmodum solet, in mysteriis et sacramentis, ut et petentes accipiant, e$ quarentes inveniant, 
et pulsantibus aperiatur. Omnia enim qua in hoc mundo sub fragilitate nostra exhibuit miracula, nobis profi- 
ciunt. Non utique. sine causa faciebat ea Dominus, vel quasi frustra et inaniter. Verbum Dei est Christus, qui 
non solis verbis, sed etiam (actis loquitur hominibus..... In alterutra parte vel qui solum. hominem [uisse dizeril, 
gloriam negabit Conditoris; vel qui solum Deum, negabit misericordiam Redemptoris. Nempe quod super turbam 
miseretur Dominus, ne vel inedia, vel longioris vie deficiat labore, novimus affectum atque compassionem huma- 
na& fragilitatis ; quod autem de septem panibus et paucis piscibus satiavit quatuor millia hominum, credimus di- 
vind opus esse virtulis..... Relictis Judxis venit in finibus gentium, ubi mulier Chunanaa..... Dominum depre- 
catur, que tandiu postulavit, donec acciperet quod petebat. Post hec iterum curavit mutum et surdum. Ergo in 
his diebus cum multitudo populi concurrisset, nec haberent quod magducarent... Dixit Dominus... Dimittere eos 
gejunos nolo... [Lxvui] Dicunt discipuliejus : Unde istos quis poterit saturare panibus in solitudine? Adhuc apostolos 
tenebat incredulitas, donec mysteria revelarentur ; nec recordabantur quod. fecerat de quinque panibus et duobus 
piscibus. Et interrogavit eos quot panes haberent. Qui dixerunt septem, et precepit turbae, ut discumberent super 
terram .. Et manducaverunt, et saturati sunt, et sustulerunt septem sportas plenas. Erant autem qui manducave- 
runt, quasi quatuor millia extra mulieres et infantes... In superiori lectione de quinque panibus et duobus pisci- 
bus quinque millia hominum satiavit ; hic septem panibus satwravit quatuor millia hominum, eic. Et sermone 45, 

P pag. 519 : Erat in Christo et regnantis dominatio, et ministerium servientis..... Erat in. forma Dei Christus..... 

! eum precepto ipsius de obsessis corporibus ac vetustis e sedibus reclamantes. demones pellebantur. Erat in Dei ! 
forma, cum mediis in fluctibus unda solidata venerandis ejus vestigiis serviebat. Totum enim ut Dominus poterat, — 
et totum patiebatur ut servus. Sed jam videamus quibus potissimum virtutibus quibusque gradibus ille qui servus 
erat Deum se esse suis discipulis confirmavit. Primo omnium fRideliseimi centurionis necessarium famulum, cum 
lethali urgeretur incommodo, rogatus nb ojus demino , absens abeentem, ut vere Deus, missa sanitate curarit, ct 


"^ . -: w- 





6$ PRAEFATIO. TU 


eygrotum ilium, quem paulo longius. decumbentem corporaliter non videbat, deitatis sum oculis visitavit. Denique 
miseranda vidue unicum. filism, cum jam sepeliendus lecto portaretur ad tumulum, jussione vivificantis imperii 
sascilatum, vita simul ac metri medias inter turbas, et morte ipsa teste, restituit. Post haec sacerdotum principe 
pro salute filie sna supplicante, ipse, qui vitam nascenti dederat, defuncta puelle animam. proprium induzit in 
corpus. Ác ne miraculis recentioris obitus apud impios concludi remaneret ulla suspicio, et putarentur non. esse 
mortui tam velociter suecitati, aed 6eati Lazari pergitur sepulturam, qui quatriduanus et fetidus, vinculis insuper, 
ut moris est, colligatus, ed preceptum Christi vocantis exsiliens, [actus est continuo Domino suo in colloquio par- 
liceps, et in mensa societate conviva. Quw omnia (acta sunt idcirco, charissini, ut nemo penitus de ejus. reditu 
ab inferis disputeret. Ac de miraculis quidem satis. Nam longum est iter ad omnia. Qux vero in norte Christi 
evenere, quique deinceps ab eo patrata sunt, et qu:e Maximus fuse copioseque tractat, ea equidein opportune 
post, cum tempus monuerit, describam. Nune de predicatione Christi paucis. Jam vero qux Servator generis 
humani aut palam aperteque eut parabolis usus docuit, comprehensa a Maximo video fuisse homilia 108, pag. 
921 seqq.; 109, pag. 361 seqq.; 111, pag. 569 seq. ; 114, pag. 380 seqq.; 116, pag. 382 seqq.; 117, pag. 336 
Beqq.; serm. 2, pag. 398 seqq., aliisque in locis qux» ne numerare quidem vacat. Hoc breve afferam, quod san- 
ctus antistes [Lxix] animadvertit sermone 37, qui est nonus de Paschatis Solemnitate, pag. 495 : Suscepia 
carne de virgine, ne quam in fide nostre confessionis nebulam pateremur, TOTO PRADICATIONIS SUE TEMPORE 
verum se revelabat Deum, per[ecium ostendebat et hominem. Flebat quippe, ut nostro dolore maerens ; sed ut sua 
virtute potens miseratus c&corum tenebras, huic necdum formatos faciebat oculos, illi reddebat amissos. Nuvi- 
gans cum discipulis suis somno hominis dormiebat in puppi ; sed conscig majestatis imperio insurgentium fluc- 
iusm moles minacesque ventos. serena. protinus. tranquillitate compescuit. Moriturum se, ut temporalis vite 
homo sepissime testabatur; sed ut. clernus Deus, re(ugo in corpore vituli spiritu, ad lucem mortuos redire 
precepit. 

XV. Venditum porro ad extremum a Juda proditore, per summum scelus fuisse Servatorem Christum, 
eamque ob rem Judam ipsum fuisse sua sententia condemnatum , Maximus docet homilia 47, pag. 144; 48, 
pag. 147 seqq. Homilia autem 51, pag. 157, latronem qui in cruce cenfessus Christum est, cum Juda , idem 
Maximus conferens : Recte plane, inquit, Dominus huic (latroni) donat paradisum , quia quem Judas Iscariot 
in hortulo paradisi distraxerat, hic in crucis patibulo confitetur. Mira res ! confiletur latro quem discipulus 
abnegavit. Mira, inquam, res ! Latro honorificat patientem , quem. Judas prodidit. osculantem. Ab hoc pacis 
blandimenta venduntur, ab illo crucis vulnera praedicantur. Et homilia 52, pag. 162 : Judas postquam fidbm 
perdidit, innocentiam apostolatus amisit. Ümnium enim crininum reus [actus est, postquam viriutum omnium 
Dominum denegavit. . . . . . Facit igitur et fides innocentes latrones, et perfidia apostolos criminosos. Sed hac 
de re plura persequi non est opus. De judicio in Christum iustitutu a Pilato Jude preside (quod quidem 
judicium injurie plenum injustitieque fuit) egregie Maximus disserit homilia 46, pag. 145. In Christi accu- 
satores autem Hebrzos, qui se suosque posteros irent perditum , sic habet serm. 99, pag. 415 seq. : Crudeli 
sententia sua. filios posterosque suos sceleribus. addixerunt, dicentes : « Sanguis ejus super nos el super filios 
nostros.» Crudelis sententia Judaeorum, qui [acinore suo non solum presentes liberos damnant, sed etiam non 
natos occidunt. Quantos enim hac voce ad conscientiam (acinoris vocant, quos scientia. criminis non tenebat. 
Crudelis, inquam, impietas, quód posteros ante in reatum vocat, quam producit in lucem, ut prius futuris contin- 
geret peccare quam vivere. Cruenti plane genitores, qui ante parricide [acti sunt. quam parentes; et ante eos 
socios suos aceleribus assumpserunt, quos utrum sanguinis participes possent habere, nescierunt. Non igitur 
mirandum est si in Salvatorem tam crudeles (uerunt, qui exstiterunt in. suos. posteros tam crudeles. Tacuisse 
vero Christum, duin accusaretur, [Lxxj Maximus monet, tacendoque suam confirinasse innocentiam, atque 
victoriam reportasse. Homilia 46, pag. 141 seq.: Mirum, iuquit, forsitan videatur, [ratres, cur Dominus upud 
preeidem Pilatum a principibus sacerdotum accusetur, et taceat , nec nequitiam eorum sua responsione convin- 
ca, cum ulique ingestam accusationem nonnisi refellere soleat subsecuta de[ensio. Mirum, inquam, fiat, [ratres, 
quod arguatur Salvater, et tàceat.. Taciturnitas enim interdum pro consensu habetur; videtur namque confir- 
mare quod objicitur, cum non. vuit respondere quod queritur. Accusationem ergo suam Dominus tacendo con- 
firmat? Non plane accusationem suam tacendo confirmat, sed despicit non. refellendo. Bene enim tacet, qui 
de[ensione non indiget. Ambiat defendi, qui meluit. superari. Festinet loqui, qui timet vinci. Christus autem . 
eum condemnatur, et superat : cum. judicatur, et vincit , sicut ait propheta ; Ut justificeris in sermonibus (uis 
el vincas cum judicaris. Quid ergo opus ei lÓqui ante judicium , cui ipsum judicium erat plena victoria? Vincit 
enim cum judicatur Christus , quia sic innocens. approbutur ; unde ait Pilatus : Innocens ego sum a sanguine 
hujus justi, etc. Jam vero pro quibus, quamobrein, quam sxva Servator generis humani pertulerit, ex iis 
que mox afferam plane liquet. Homilia 52, pag. 162, sic habet: Unus passus est pro salute cunctorum. 
lursus homilia 50, pag. 153 : Passio Christi, iuquit, nostra redemptio est, mors ejus vita nostra. Ideo autem 
mala hec cuncta sustinuit, ut nos bona omnia sentiremus. Ideo crudelitatem in se exerceri muluit, ut nobis 
misericordiam largiretur. Auferens enim per crucem humani generis injurias , eas omnes in suu pussione con- 

sumpsit. Consentanea sunt , qux scribit homilia 83, pag. 270. Naui : Unigenitus, inquit, Dei factus est Filius 
Yéminis, ut qui creator mundi erat, fieret et redemptor. Qui aub Pontio Pilato crucifizus. est, et. sepultus, 





T PRUEFATIO 72 
Nulla nobis sit de Christi cruce«con(usio, quia habemus de ejus. passione. victoriam. ... Immaculatus Agnus 
non sibi, sed nobis est passus. . .. Nec incogitata ei, quod peremptus est , aut improvisa res accidit , qui divint- 
latis suc consilio idcirco suscepit hominem, ut pro homine posset occidi. Supplicium autem. crucis elegit, ut 
sublimiorem victoriam pareret pena deterior; él qui UNIVERSITATIS BONO- PATIEBATUR, quasi in conspectu. swundi 
in altum sublevatus occumberet; simul ut qui crucifizsum viderent , mirabilia cernerent crucifixi. 

De crucis autem symbolis quid dicam, qu: sic percensendo explicavit Maximus, ut ea Justinus martyr 
lique czeteri explicarant, qui deinceps adversus ethnicos pro religione Christiana pugnaverant. Ác Justinus 
quidem, apologia 4, num. 55, pag. 78 edit. oper. Venetze an. 1747 : Intuemini, inquit, animo, quecunque in 
mundo versantur, an. sine hac figura. administrari et commercio [Lxxi] inter se conjungi possint. Mare mon 
scinditur, nisi tropheum illud, quod dicitur velum, integrum in navi maneat. Terra vero absque eo non aratur. 
Fossores opus non faciunt, nec manuarii pariter artifices, nisi adhibitis hanc figuram pre[erentibus instrumen- 
tis, etc. Consonant his quie Tertullianus Apologetici cap. 16, Minutius Felix in Octavio pag. 502 edit. Lugdun. 
Batavor. au. 1709, ut reliquos preteream, disputant. Age vero Maximus, an non homilia 50, pag. 254, 
perinde agit de navis arbore, que prx se similitudinem crucis ferat, et sine qua scindi mare non queat ! 
Grande, inquit, crucis est sacramentum, et si intelligamus, per hoc signum etiam mundus ipse saleutur. Nam 
cum a nautis scinditur mare, prius ab ipsis arbor erigitur, velum distenditur, ut cruce Dumini facta, aquarum 
fluenta rumpantur ; et hoc dominico securi signo portum salutis petunt, periculum mortis evadunt. Figura. enim 
sacramenti quedam est velum suspensum in arbore, quast Christus sit exaltatus in cruce. Sicut autem. Ecclesia 
sine cruce stare won potest, ita et sine arbore navis infirma est..... Sed et bonus agricola cum parat terrae solum 
vertere, et vit? alimenta perquirere, nonnisi per signum crucis id facere conatur , dum enim aratro dentale saó- 
ficit, affigit aures, stivam ingerit, figuram crucis imitatur : compactio enim ipsa similitudo quedum est Domizice 
Passionis. Pergit Justinus : Humana forma non alia re ab animantibus rationis expertibus differt, nisi quod erecta 
€8l, et extensionem manuum habet....... nec aliud quam crucis formam ostendit. Horum sunt similia, qu:e profert 
Tertullianus in 1 ad Nationes libro, cap. 19 : Ipsi, inquit, corpori nostro tacita et secreta linea crucissitus est. 
Minutius item Felix in. Octavio, pag. 504 : Deum homo porrectis manibus pura mente veneratur. Ita. signo 
erucis aut ratio naturulis innititur, aut vestra religio formatur. (Juid Maximus? Ibid., pag. 155 : Ipsius, inquit, 
incessus hominis, cum manus levaverit, crucem pingit. Eam autem ob rem expansis manibus orare olim con- 
suesse Christianos Maximys animadvertit. Ideo. inquit ibid., elevatis manibus orare precipimur, utipso quoque 
membrorum geslu passionem Domini fateamur. Ejus consuetudinis meminit Tertullianus in eo libro quem 
inscripsit de Oratione, cap. 12 : Nos, inquit, non attollimus tantum (manus), sed etiam expandimus e Dominica 
Passione modulantes, et orantes confitemur Christo. Et Apologetici cap. 50 : Sursum, inquit, suspicientes Chri- 
&tiani, manibus expansis, quia innocuis; capite nudo, quia non erubascimus; denique sine monitore, quia de 
pectore oramus. Jam hoc diu ante Tertullianum litteris consignarat Clemens Roman. pont. Evist. 1 ad Co- 
rinth., num. 2, pag. 10, tom. 1] Epistolar. Romanor. pontific. edit. Paris. Coustantii an. 1721. Hinc in vete- 
ribus Christianorum monumentis, ccmeterialibus cumprimis, imagines exhibentur firorum mulierumque 
manibus extensis [.xxi] orantium. Revertor ad Maximum. ls de cruce Christi scribere pergit hoc modo : Hc 
etiam exemplo Moses sanctus, cum contra Amalec bellum gereret, non. armis, non ferro, sed elevatis eum ad 
Deum manibus superavit. Protulerat ei facem vetus auctor in primis Epist. ascriptze sancto Barnabs, num. 132, 
tom. I Apostolicor. Patrum, pag. 61 edit. Londin. an. 1746. Hujus est exemplum imitatus Justinus martyr 
Dialogo cum Tryphone, num. 91, pag. 198, quo loco : Cum populus cum Amalec, inquit, bellum gereret, a 
Nave filius, qui Jesus cognominatus est, primus esset in acie, Moses ipse Deum orabat manibus utrinque ez- 
lensis. Hur autem et Aaron eas toto die sustinebant, ne eo lassato, demitterentur. Si quid enim de hoc signe 
crucem imitante remiserat, populus vincebatur, ut in. Mosis libris acriptum est. Sí vero in hoc situ permanebat, 
tandiu vincebatur Amalec, et qui viribus prastabat, per crucem prastabat. Non discrepant quz scripserant Ter- 
tullianus lib. adversus Judzeos, cap. 10, pag. 196, et lib. n1 contra Marcionem, cap. 18, pag. 408 edit. Venetc 
an. 1744; sanctus Cyprianus lib. u Testimonior., cap. 21, pag. 46 edit. Oxon. an. 4682; Julius Firmicus lib. 
de Error. profanar. relig., pag. 448 edit. Post. Octav. Minuc. Felic. Lugdun. Batavor. an. 1709; utque cz- 
teros przetermittam, ne sim in re minime necessaria nimius, Gregorius Nazianzenus Carm. Lm, pag. 127 edit. 
Colon. an. 1690. 

Neque vero his tantum figuris symbolisve sese continuit Maximus. Nam illustre etiam ae memorandum 
illud in memoriam populo revocavit, de serpente :xreo erecto a Mose Dei jussu, curandürum eorum causa qui 
serpentum morsibus adducti fuerant in extremum discrimen vitz. Itaque homilia 49, pag. 152 : Cum, inquit, 
Moses sanctus filios Israel de captivitate Zgypti produxisset, atque idem populus in deserto gravi a serpentibus 
incursione laboraret, nec aliqua illis armorum defensio posset obsistere, tum sanctus Moses divino repletus spi- 
ritu, serpentem cereum affizum ligno inter medius morientium erexit turbas, et mandavit populo ut de illo signo 
spem gererent sanitalis; atque hac re tanta medicina contra morsum aspidum provenit, ut quisquis vulneratus 
in illam serpentis crucem aut respicerel. aut speraret, statim remedium salutis acciperet. Cujus facti etiam Do- 
minus in Evangelio meminit, dicens : Sicut. Moses exaltavit serpentem in deserto, ita exallari oportet Filium 
. hominis. Unde si afficus seroens ligno filiis Israel contulit sanitatem; quanto magis salutem vrestat populis 





(2 


25 PRAEFATIO. ?i 


Dominus m patibulo crucifixus? Et si figura tantum profuit, quantum prodesse credimus veritatem? Serpens 
igitur primus crucifigitur ; recte plane, vt qui primus apud Deum peccaverat diabolus, primus crucis sententia 
[eriretur. In ligno enim crucifigitur, ut, quia homo in paradiso per arborem concupiscentim deceptus. (ueret, 
nunc idem per ligui arborem salvaretur, atque eadem materia que causa mortis (werat, |.xsiu] nunc idem eseet 
remediun sanitatia, etc. Mirum quam hzc. congruant doctrine Patrum swperiorum. Auctor vetus. Epistolam 
sancto Barnahz apostolo attributz num. 12, pag. 65 : Moses, inquit, facit figuram Jesu (quod passurus eeosf, 
et vitam prabiturus ipse, quem Judei putabant periisse) in signo cadentis Ieraelis. Effecit enim. Deue, ut cum 
serpentes morderent eos , et morerentur ; quoniam transgressio per serpentem in. Eva contigil... Moses (aeeret 
serpentem. &neum, ac gloriose collocaret, atque per preconem convocaret populum.... Dix autem. Moses ad 
illos : Cum aliquis ex vobis morsus (uerit, veniat ad serpentem tn ligno positum, ei credat, aique speret quad, 
lieet. mortuus ille sit, poterit vitam prestare, et confestim servabitur. -Atque ita facicbant. Habes etiam ín hoc glo 
rians Jesu. His consentanea tradidere Justinus martyr in Dialogo cum Tryphone, num. 91 , p. 199; Tertullianus 
Vib. exdversus Judeos, cap. 10, p. 596; Cyrillus Bierosolymitanus eatech. 15 , num. 20, p. 192 edit. Paris. an. 
4730». Sed longum est omues commemorare. Àc satis multa de üiguris symbolisve crucis. Reliquum est, ut quse de. 
Servatoris Christi morte, Maximinus suis opusculis complexus est, paucis, quoad ejus fleri poterit, exponam. 

Ergo ille homilia 51, pag. 158, quid de morte Servatoris ejusdem mostri devotio fldei ferat, proponens : 
H ec est, inquit, fidei plena devotio, ut cum de vulneribus Domini proffuus sanguis cornitur , tum de potestate 
ejus venia postuletur ; cum videtur ejus humilitas, tum magis ieneutur ejus divinitas ; cum morti addictus puta- 
tur, tunc regis illi honorificentia deferatur. Quemadmodum delata à sancto latrone fuit, de quo homilia 59, 
pag. 105, Maximus idem sie testatur : Salvatorem tunc^majestatis Dominum recognoscit , cum videtur humili- 
tatis patientia cruciari. Jam vero howilia 54, pag. 175 : Quis, inquit, in Eliseo prefiguratur , nisi noster Jesua 
Christus, qui resurrectionem de morte largitur, et vitam. sepultus operatur? Et paulo post Jon: prophete, 
quem nautz increparant, Christum comparans : Naute, inquit, dimissuri Jonesm , tamen verentur. et dicunt: 
Domine, ne des super uos sanguinem innocentem. Nonne vobis videtur nautarum increpatio, Piluti esse con[es- 
sio, qui tradit Christum, ei tamen larat manus suas et dicit : Mundus ego sum a sanguine justi hujus ? Dicit 
itaque Junas in oratione sua : Tolle igitur, Domine, animum meam, quia melior est miki mors quam vita. Dicat hoc 
verius Dominus noster Jesus Christus, quia melior est mihi mors quam vita ; id est, vivens unam Judaeorum gentem 
salvare non potui ; moriar, et universus mundus UNA MORTE SALVETUR. Jonam cetus piscis excepit immersum, sed 
won contigit devoratum... Quis est iste qui intra avidos rictus assumi potest, consumi nom poltegt...? Quis eet iste qui 
vastissimos sinus periculorum tutus ingreditur, ei sub altitudine immensa conclusus, atque mortifera, |Lxxiv] vitali 
aere pascitur, et demissus in alienam rerum naturam, in vite exsilium cum vita peregrinutu? , e mortis superstes 
annuntiat venturam mundi salutem ?... Hic est Dominus noster Jesus Christus, quem serva mors, inexplebilisbellua, 
in escam euam rapuit, et predum suam captiva contremuit. Contremuit, inquafn, am si noverat crucifixum, tamen 
quem non meminerat reum, non poterat tenere damnatum, quia culpam non (acit pana, sed causa. Quasi solitum 
cibum perditum in origine mundi hominem devoravit ; sed maguam esse cibi ipsius dignitatem pre(ocata. cognovit, 
atque ideo divinus sermo commemorat : Et precepit Dominus pisci, e! evomuit Jonam in aridam. Preceyit eryo be- 
stic, precepit morti semper esurienti, precepit abyssis et inferno, ut mundo restituant Salvatorem. EvonuiT au- 
tem hoc debemus accipere, quod ex imis visceribus mortis victrix vita remearit, atque eam ex imis praecordiis in- 
[erni perditio exulcerata reddiderit. Videmus itaque in prophete afflictionibus apertissime prefiygsratam et mor - 
tem pariter (Christi) et resurrectiqnem. Quapropter, quod impletum cernis in servo, credere non cuncteris in Do - 
mino. Przenuntiarat quidem Servator se futurum in ventre terra tribus diebus tribusque noctibus , quemadmo- 
dum Jonas fuerat in ventre ceti (Matth, xii, 40). Atque hoc scilicet Jonze symbolo usi plerumque fuere Pa- 
tres, cum vel Jud:eos refellerent, vel de morte, resurrectioneque Servateris scribendo loquendove, populum 
docerent. Adeundi Justinus martyr, Dialog. cum Tryphone Judeo, num. 107; Tertullianus, lib. de Pudicitia, 
cap. 10, quo loco Jonam exemplum esse passim dominice passionis scribit; Origenes, Commentariorum in 
Matth. tom. XII, pag. 277 edit. Venetze an. 1745; Gregorius Nazianzenus, orat. 1, pag. 45; Cyrillus Hiero. 
solymitanus, catech. 14, num. 17 seq., pag. 215 seq., ut Hieronymum, Augustinum, Cyrillum Alexandrinum 
preetermittam, quorum sunt testimonia descripta a Natali Alexandro, dissert. 10 in Histor. eccles. Vet Testam., 
art. 5, tom. Il, pag. 169 edit. Lucensis an. 1748. Quid ? si Christiani ipsi veteres et anaglyplo opere et pi- 
curis Jonam expressere, ut intuentes, mortis resurrectionisque Christi reminiscerentur ? Conler Aringhium 
Rome subterr. lib. 1, cap. 10, pag. 525 et 555; lib. ur, cap. 38, pag. 555, 551, 585 seq., toin. I; et lib. 1v, 
«ap. 14, pag. 71, 97, etc., et lib. v, cap. 22, pag. 505 seqq., tom. I1; Philippum Bonarotam, Osservazioni so- 
pra alcuni frammenti di vasí antichi, tab. 1; Bottarium, Hom. subterr., tab. 42, pag. 191; Equitem Victoriuu, 
Opusc. de septem Dormientibus, pag. 55, 55. 

Sed redeo, unde huc diverti, ad Maximum de Christi Servatoris morte, deque miraculis qu: tuuc. patrata 
sunt, disserentem. Homilia 57, p. 181 : In resurrectione, inquit, Christi elementa omniu gloriantur. Num et solem 
ipsum arbitror esse in hac [Lxxv] die solito clariorem. Necesse enim est ut sol in. ejus resurrectione gaudeut , in 
cujus passione condoluit; et cujus MORTEM LUGUBRI QUADAM CALIGINE PRUSECUTUS EST , ejusdem vitam nitidioris 


hucis splendore suscipiat. Verum quid uultis lectorem inoror? Omittam cetera Maximi, qux sane perplura 
ParaoL. LVII. 





15 | PRAEFATIO. . 70. 
ent, eademque pr:eclara.hac de re loca. Eo deinceps ex homilia 85, pag; 270, contenti erimus uno. Est - 
a&ténà hujusnindi * Ünigenitus Bei. füctis est. Filtus hominis, nt qui ereator mundkerat, fieret et redemplor. 
Qni sub Bontio Pilató crudifexus vsi, et sepultus. Nulla wobis sit de Christi cruce con[usio, quia habemus de ejus; 
péesiónie wictoriam 7: ^1... Supplicium autem trucit elegit, at sublimiorem gloriam: pareret pena deterior ; et qui 
ukitersitatis bono patiebatur, quasi in conspectü rkundi in altum sublevatus occumberet ; simul ut. qui Crucifizum 
videbant, mirabilia córnerent Crucifixi. Nam satis abundeqüe gloriam patientis ostendunt repentina solis obscu- 
nitas; tremór lerrartit , saxorum divisio , resurrectio mortuorum. Hiud autem quanti esi testimoni, quod. etium 
pititer cwücifizub Intro memoriam sui'in celesti regno fieri a consorte supplicii precabatur ? Hinc esi, carissimi, 
qWod itlustones et probra, quar pertulit Christus, crucem, MORTEMQUE ejus non suspiriis ingemiscimus , sed con-' 
tinis laudibus célebrámus. Sepultus est autem, quia consequens erat, ut qui MORTUUS FUERAT, acciperet sepul- 
tuam; .;. Sepultus: est, ut^qui YERE- WORTUUS CREDEBATUR, VERE REDISSE A MORTUIS CREDERETUR. Tertia, 
inquil, die resurrektif'a mortuis. . .... Si credidisti (de Christo) ovop wonis est, crede Quob vrt& EST. Sicut 
eMm in paesione mysterium pielatir est, ita in resurrectione operatio potestatis, ut ait ipse : « Potestatem! liubeo 
petendi animam meam; et potestatem habeo iterum sumendi eum. Quomodo itaque" non illi suppetebat vitd post 
MORTEM, Cui MORÍ rin fit conditio, sed potestas? .. .. Quomodo poterat inferni legibus detineri, qui idcirco Est . 
MORTUUS, 4f rhof'e amitteret! potestatem? | (7 
: Ak mirabitur:fortasse quiapium quid'sit, quod cum Maximus, Christum mortuum revera fuisse, credi ab 
omnibus oportere, jure precipiat; tum sancto latroni, quod id non crediderit, vertisse laudi videatur. Sic 
' enim scribit homil. 84, pag. 1568: Iste fidelis latro non credidit moriturum , quem annuntiat regnaturum ; RON. 
putat. subdendwum. in[eris, quem. dominaturum confitetur in. celis. Verumtamen qui seriem orationis Maximi - 
diligenter considersrit; is plane perspiciet non eo laudari sanctum latronem a sancto antistite, quasi i$ - 
lajro.crediderit, non fuisse.pmorsus moriturum Cbristum ; sed quod crediderit Christum ipsum non fuisse 
moriturum, si mori noluisset. Nem ut idem paulo post docet Maximus : Cognovit latro, ómneni Domini pas- 
sionem.ex ipsias fieri volunalé, ol-in. potestate ejus esse morti animam tradere vel ad vitam iterum remeure. 
Nisi autem ita sensisset Meims, secum iffse profecto conflixisset, Eum vero pugnantia [Lxxvi] fuisse locu- 
tum quis sibi prudens persnaserit? Atque i5, ut vidimus, vere fuisse mortuum Christum, idque credi ab 
omnibus oportere statuit. Quod porro adjungit : Non putat latro subdendum inferis, quem dominaturum con- 
fitetur in celis; id profecto non: impedit , quin Christum latro crediderit moriturum. Imo ostendit atque 
effieit, moriturum credidisse, Nam, ut' fert de nou subdendo inferis Christo homilia Maximi 53, pag. 174, 
Dominus eastissimos sinus periculorum tutus ingreditur, el sub altitudine immensa conclusus, atque mortifera. 
vilali aere pascitur, et demissus in alienam. rerum naturam , in vitte exsilium, cum vita peregrinatur, et moris 
sspersies annuntiat venturam mundi salutem. Hic Dominus noster Jesus Christus, quem seva wons, inezplicalilis 
bellua, IN ESCAM SUAM RAPUIT et predam suam captiva coniremuit. Conttemuit, inquam : nam si noverat cruci- — 
feum, tamen quem non meminerat reum , non poterat tenere damnatum... . Ideo divinus sermo commemorat : 
Ex precepit. Dominus. pisci, el evomuit Jonam in aridam. Procepit erjo bestie, precepit MonTI semper esu- - 
rienti, precepit abysais et inferno, ut mundo restituant Salvatorem. Evouuir autem hoc sic debemus accipere, 
quod óz mis VIBCERIBUS MORTIS VICTRIX VITA REMEARIT , aíque cam ez imis pracordiis inferni perditio exulce- , 
- rata. reddiderit. Videmus in prophetg (Jonz) affictionibus «pertissime prafiguratam, et wonTEM pariter, el. 
resurrectionem (Christi). Quapropter quod impletum cernis in servo, credere ne cuncteris in Domino. 
Sed quoniam de sancto latrone incidit mentio, est profecto cur ei eliam scriptori faciendum esse satis. 
: videatur, qui ante annos paucos in invidiam Maximum vocavit, quasi is latronem ipsum sola fide salutem 
fuisse consecutum existimarit. Quid autem scriptori illi offensioni fuerit, explicabo brevi. Legerat ille in 
- homilia 594 Maximi. Latro « in cruce positus Christum credidit crucifixum, et ideo qui consortio passionis 
. utitur, consortio paradisi condonatur. » T6 credidit autem ita hominem commovit , ut nihil in latrone meriti 
ac virtutis, preter fidem, agnitum concessumque a Maximo fuisse arbitraretur. At is scriptor non animad- 
vertit agnovisse in latrone ipso criminum penitudinem, Maximum; pradicasse latronis ejusdem meritum, 
inque supplicii peena pro delictis suis perferenda patientiam ; commemorasse ardentem ejus in Deum 
caritatem. Caritate autem mullitudinem operiri peccatorum , ecquis orthodexus ignorat? Quod si fide 
.ad gloriam pertigisse latronem Maximus dixit, fide certe per[ecta , hoc est per caritatem operante, non 
3$ . informi, dixi ; haud secus atque dixerit Apostolus in Epistola ad Hebrxos, sanctos per fidem vicisse regna, 
udepiosque. [fuisse repromissiones. Sunt, autem verba Maximi homil. 51, pag. 156 seq. , hujusmodi : luii 
latroni cREx QUAM PERTULIT, Jon lam supplicii damnatio, quam SALUTIS OCCASIO. . ... dut SEPPLIGIUM PATITUR, 
. |oxxvir] REGNUM COELESTE CONSEQUITUR....  Jleminiscens scelerum suorum , et POENITUDINEM GERENS , plua 
incipit AvERE uUop &PERAT, quam sentire quod patitur. ... Intellexit, quod pro alienis peccatis (Christus). has. 
plagas susciperet. .. , et scivit, quia in corpore Christi vulnera , non essent Christi vulnera , sed latronis, aique 
,üdeo PLUS AMARE COEPIT , postquam in corpore ejus sua vulnera recognovit. Et homilia 52, pag, 162: Macwa . 
igitur er PERFECTA FIDES ih. illo latrone [uit. Magna et admirabilis fides ,.que Christum crucifixum gloriari 
wtagis credidit, quam puniri. ... Dominus autem secu dum fidem el meritum tribuit el remunerationis obsequium. 
Iw ergo ea fuic de sancto latrone Maximi nostri oj inió, quan ci scriptor ille recens afünzit,. 


- 


U 


LI 








7 PRAEFATIO. 18 


Neque vero hoc ipso scriptore novo minus injurix: Maximo conflant ii, qui eo -deductuin fuisse sauctum 
episcoputri süSpleábtur, ut à Christi corpore triduo inortis fuisse petsonam Terbi sejunctam pularint. Naim 
hujusce sententie in opuscülls Maximi ne vestigium quidem cernitur. Quod autem vir sanctus homil. 45, 
pag. 138, scribit, clamasse Christum ín eruce : Deus ineus, cur me dereliquisti, id profecto non el(cit, ut, 
ejus opinione, derelictum a Verbo fuisse corpus suspicemur. Hzc enim apte ad Evangelium Maxiniun tcri- 
psisse, quis neget? Quid? Evangeliine àuctoritate osténdi à se quisquam arbitratur posse, Verbi divini yor- 
sonam dimisisse corpüs, (uod assumpserat salutis humanz: causa? Nihil minus. Át enim addit Masiinus : 
Hoc dixit, (Christus) ut marifestdrél, propler nos &e esse derelictum , quorum peccata portabat. Ego vero illud 
rogo quo tahdem modo derelictum propter nos se Christus dixerit, teste Maximo? Equidem in homiliis Maximi, 
propter nos Christuin objectum injuriis Jud:orum, plagis, malis, morti luisse lego; derelictum autem a 
persona Verbi-corpus, quod assumpserat, nusquam lego. Quid ergo est, cur non eadem ratione derelictum 
Christum, teste Maxirho judicetn, qua derelictum docuit sanctus Leo? Serm. 66, cap. 2, pag. 187 edit. Rom. 
an. 4755 : Jdeo Jesus voce mugna. clamabat, dicens : Quare me dereliquisti ? Ut notum omnibus faceret quare 
oportueril ewm foh erui , non deferidi , sed savientium manibus derelinqui, hoc est salvatorem mundi fieri, ct 
omnimn lrominum tedemptorein , non. per miseriam , sed per misericordiam ; nec amissione auxilii, sed def[ini- 
tione morleudi, etc. Quid autem est horum similius doctriua Maximi? Homilia 46, pag. 142: Nolo sic de- 
fendi- justitiam, sicut sblet iniquitàs excusari... . Causam suam mavult comprobare, quam dicere. Suam salutem 
perdidit, ut salutem omnium lucraretur; in se vinci maluil, ut viclor esset in cunctis. Pergit autem Maxünus, ac 
pag. 144 pettitissutn Pilato ostendit, ut adversum Servatorem Christum furentis Synagoge | sacrilegitm con - 
firmare. Et honmil. 50, pag. 154: Passio illius, inquit, nostra redemptio est, mors ejus vita nostra est. 1deo 
autem [Lxxvir]. mala hec cuncla. sustinuit, ut nos bona omnia sentiremus : ideo crudelitatem in se exerceri 
maluit, ut nobis misericordiam largiretur. Áge vero si divini Verbi persona dereliquisset corpus, ab coque 
se disjuntisset , auctore Maximo; qui landem sic induxisset idem Maximus Christum dicentem : Palpate 
manu, alque videte fide, quia inest mihi iilius corporis veritas , quod pependit in cruce, atque mortuum depo- 
situm fuit in sepulcro ; et proprietas Deitatis, qua WE MORTUUM ATQUE IN SEPULCRO DEPOSITUM SUSCITAVI. Cus 
anima jam sejuncta esset a corpore, si divina perinde Christi persona corpus idem deseruisset, quo demuia 
modo dici a Maximo potuisset, Christum ipsum sepultum fuisse, sEkQuE deinde in e&rUuLCRO pEPOSITUM Susci- 
tasse? Non ergo Maximi opinione, sejuncta a Christi corpore triduo mortis fuit persona Verbi. 

XVI. Vidimus proxime de sepultura Christi, quid Maximus noster senserit. Multo ille plura ea de re suis 
in homiliis ac sermonibus disputat, quz tamen describere non est opus, cum eodem atque mode descriptus 
Maximi ipsius locus recidant, neque quidquam ferant, quod majorem in modum illustrandum essc videatur. 
Venio igitur ad articulum qui est de Christi descensu ad inferos. De hoc sic Maximus disserit homilia 57, 
pag. 182 : Quid mirum si apud superos (mortuo Christo sunt tenebre, cum Ius descendit ad inferos. Serm. 9, 
pag. 479: Dum mortem, inquit, ad inferna wsque persequitur, ad paradisi eempiterna gaudia, quem creavit 
atque redemit hominem, revocare dignatus est. Ad inferna usque persecutus est mortem , aique eamdem in regno 
suo gloriosius captivam fecit atque de eadem triumphavit. Aperta tunc eunt tenebrosa illa infernorum penetrahia, 
Quod iiunquam viderat celeste lumen, &terna noz mirata est. Unde cum propheta ipse dicere poterat : 0 mors, 
ero mors tua, ero morsus tuus, inferne. Namquem ut mortuum putabat, coacta est dimittere, et illorum quos j«m 
retinebat, experta est liberationem. Sermone 45, pag. 514 : Que omnino facia sunt idcirce , carissimi 
wt nemo penitus de ejus redilu ab inferis. disputare, qui probabatur tanta. gloria auscitasse. de[unctos .. .. . . 

ÁAmemus eum tam magna nobis beneficia con[erentem, suscitantem mortuos; veneremur ab inferis resur- 
gentem; columus , adoremus etiam ad Patris dexteram. considentem. Quamobrem vero. ad inferos Chri- 
stus descenderit, idem exponit Maximus homilia 57, pag. 180. Scribit enim hoc medo: (Quod in 
inferno luceat , ait. propheta : Qui sedebant in. regione unbre mortis lax oria est illis. Et homilia 60, pag. 
189 seq. : Quam bene triumphum Domini propheta describit. ....  Kcce Dominum euntem ad. colos non 
praecedit, sed comitatur gloriosa captivitas. Quo etiam revolvuntur, «qwe prodit sermone 99, pag. 476, et 
sermone 31, pay. 479, ubi : Dum mortem (Christus) ad inferna usque persequitur, ad paradisi sempiterna gau- 
dia, [.xxix] quem creavit ac redemit hominem, revocare dignatus est... In hac sacraliesimte resurrectionis festi- 
vitate, suscilante se Domino, multa sanctorum corpora resuscitata reviserunt atque emciam introierunt. civita- 
tem. Hostias namque suas Salvator hodierna die, cum, resurrexit, suscitavit. Et sermone 4 » pag. 507 : Easultet 
' caro nostra, qua vere est terra, quoniam glogificata per Christum societatem. Divinitatis emerait. Erumpant, ait, 
montes jucunditatem, et colles justitiam. Hos montes collesque qui excitantur ad. gaudia, patriarchas dici, non 
inconvenienter accipimus, sicut et in David sancto legimus : llluminans tu mirabiliter a montibus erternis... Nec 
immerito justi quique montes nuncupantur et colles, qui terrena conversationis humilia relinquentes ad superiora 
celestis vitee fidei sua verticem sustulerunt. Justissime itaque venerabiles patriarche assumere mcunditatem soi - 
mone prophetico commonentur ; quorum proles, id est Christus Dominus, mortis sue resurrectionisque mysterio, ' 
etiam preteriti seculi Patribus vitam re(udil. amissam. Jucundantur omnimodis patriarche, quorum de germine 
natus Dei Filius, universam mundi [aciem diabalicis dudum impietatibue sordidatam, $mmaoulato corporis sui 
Novo Cruorü détéfell, eic. Kt sermone 42, paz; 40 ; Elegil mori, non ut ilium sibi vindiwaret infernus, erd ui 


Fat tht ire —-^-- "02" 


19 PRJEFATIO. 70 


mortuos a mortibus liberaret. EX sermone 4&, pag. 915 : Inferua non. horruit, damnutoque ipso actore delicti, 
susceptum hominem portavit in celum... Houo qui pravaricationis humiliatus lege captiva diabolico jugo colla 
subjecerat, omnia tyrannice captivitatis vincula a Dei Filio captus evasit. 

XVII. De resurrectione porro Servatoris Christi preclare Maximus agit homilia 57, pag. 179 seqq.; howi- 

lia 58, pag. 172; et homil. 88, pag. 271, quo loco : Tertia, inquit, die resurrexit a mortuis. Si credidisti de 
Christo quod dedecoris est, crede quod glorie est. Si credidisti quod mortis est, crede quod vita: est. Sicul enim 
in passione myslerium pielalis est, ita in resurrectione operatio potestatis, ut ait ipse : Potestatem habeo ponendi 
animum meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. Quomodo ergo non illi suppetebat vita post mortem, 
cui mori non fuit conditio, sed potestas?... Quomodo poterat inferni legibus detineri, qui idcirco est mortuus, ul 
mors amitteret. potestatem ? eic. Sed, ne pluribus lectores detineam, uno illo utar loco ex sermone 29, pag. 
472, qui plane demonstrat veritatem plenz: miraculorum resurrectionis Christi. Est is vero hujusmodi : Om- 
nium revixit saluti, qui Pho o«NIUM PECCATIS addictus esi passioni. Resurrezit igitur Salvator a mortuis. Nova 
res et mira ; sed habet hac assertio veritatem. Nam ut taceum prophetarum oracula, angelorum ministeria, aperta 
sepulcri penetralia, ipsum Dominum post resurrectionem cum discipulis loquentem, conversantem [1»xx], eden- 
tem, Thomam quoque clavorum vulnera etiam digito contrectante; ut hzc omnia pretermittam, tamen fidem 
nostram confirmat impietas Judeorum. Nam sufficit ad credulitatem nobis eorum nimirum cauta credulitas. Quo 
enim studiosius custodierunt. tumulum, eo constat. illum manifestius surrerisse. Quo plures apposuere custodes, 
eo plures testes reliquere. Nam hoc procuravit divina providentia, ut resurrectioni non solum angeli, non solum 
discipuli, sed et testimonium perhiberenl, quod est amplius, inimici. Libentius ergo accipimus, quod eum diligen- 
tius observarunt. Credimus enim aub custodibus potuisse illum prodire citius quam perire, et de tumulo jure Do- 
mini progredi quam discipulorum (raude.subduci. Tanta enim sollicitudine sepulcrum obstruxit impietus, ut id 
non pravaleret manus humana destruere, nisi sola virtus resurrectionis aperiret. Denique dicit sanctus evange- 
lista, descendente ungelo, magno terram tremore [uisse commotam, ut (undamenta tumuli moverentur, et percus- 
s0& pavore custodes, qui venerant custodire mortuum, esse factos ut mortuos. Ut mortuos, inquam, dignum plaue 
judicium, si eum justus resurgit, peccator moritur ; cum reviviscit. innocens, ejus interficitur inimicus : nam ideo 
nec progredientem Dominum cernere potuerant, quia criminosas mentes lerror oppresserat, dum sustinere (ulgo- 
rem resurrectionis rutile non solebant. Majore ergo sollicitudine Pharisaei Dominum custodierunt mortuum, quam 
vivum sunt persecuti... Cugtodiebant ergo eum sollicite in &epulcro, presertim quia se die tertia dixerat surrectu- 
rum. Custodiebant auem sollicite in sepulcro, quia necesse illis erat eum jam non doctorem timere, sed judi- 
cem, etc. Confer preterea serm. 355, pag. 491 seqq., et serm. 57, pag. 498 seq. 
. De resurrectione deque ascensione Christi in ccelum sic iden! Maxiumus edisserit sermone 57, pagina ipsa 
498 seq. : Neque superflue voluntatis erat aut vacug, ut Dei Filius per tantarum dedecora passionum materia 
humanitatis moreretur in terris, qui coelesti in regno paterna deitate vivebat, nisi nusci illum remedii nostri ieces- 
aitas flagitasset. Quid Deus ad carnem? quid immaculatus ad crucem? quid &ternus ad mortem ? Essent quidem Dei 
Filio verba ac vulnera, omniaque illata passionis opprobria reputanda, nisi universa qua passus est, resurrectio 
moz; secutura curasset. Quis ergo ita desipiens retractando decolorare presumat, quod crucifixus est Christus, qui 
TOT VIRTUTIBUS TANTISQUE MIRACULIS MIRABILIOR FACTUS EST SUA PASSIONE? (Quis illi triduanam exprobrure audeat 
sepulturam, cujus cum sempiterno Paire permanens. aternitas praedicatur? Imo quis non toto stupore mire- 
(ur, INFERNA ILLOM fuisse dignatum, qui VIRTUTE PROPRIA ET AD VITAM POTUIT REDIRE posi moriem, el CUELUM NON 
[Lxxxi] puBITAVIT ASCENDERE POST INFEROS. Rursum homil. 60, pag. 188 : Granum est (Christus) inquit, cum 
solus crucem patitur ; fructus est, cum plurima apostolorum credulitate circumdatur. His enim post resurrectio- 
nem quadraginta diebus cum discipulis conversatus , tota illos supientie maturitate edocuit, et ad bonam frugem 
eos omni disciplinarum fecunditate convertit. Deinde ascendit ud celum , ad Patrem scilicet, fructum carnis 
pre[erens in discipulis justitie semina derelinquens. Ascendit ergo ad. Patrem Dominus. Et sermone A4, 
pag. 514 : Colli alta transcendens ad paterne. sedis. incogitabilem majestatem Cliristus ascendit, et hominem, 
quem invidia malignantis inimici primd' illa paradisi habitatione depulsum projectumque in. hanc mundi labem 
(ecerat esse peregrinum , angelica in patria collocavit, et paradisi exsulem civem celestium fecit. Paria scribit 
sermone 44, pag. 514 seqq.; 45, pag. 516; et sermone 47, pag. 519 : De spoliutione sua dolet cum suo prin- 
cipe tartarus; de eui autem damni restauratione laetatur. universus calestis exercitus. Hodie caro, quum in 
terris Spiritus sancti operante virtute a virgine matre assumpserat, ad Patris dexterum est. collocata, eidemque 
omnium celestium. spirituum. sunt. curvate. natura. Hodie nova ill& via, de qua olim dicebat Apostolus, nobis 
est initiata , quia per beatissimam illam Christi carnem «ternus ille celi aditus, per quem nulla prius caro 
transierat, nobis est deseratus. Hodie ille liber quem nemo, nisi agnus, potuit aperire est reseratus, quonium in 
illius morte, ejusdem sunt libri revelata sacramenta; et. ea qua in lege et prophetis de eo scripta inveniuntur, 
consummula dispensatione majestatis ejus, hodierna die completa sunt. Descendit primo Christus, wt nostre cou- 
Yors fieret nutura ; uscendit nunc, ut sue nos comparticipes ejficeret glorie. Descendens mirabili conversatione, 
visibilis miraculis delectuvit infantes; ascendens. dedit dona hominibus, quibus in fide eruditi atque in virite 
vobur educati, temporalem ipsius visionem non ultra appeterent , sed quo eos ipse precesserut, tota. cut. amisied 
cotientione illum sequi etuderent. ' 





2! PR EFATIO. 82 

XVIll. Quemadmodum jam Christus ad dexteram Patris sedeat, ex Maximi doctrina, breviter exponain. 
Ergo is homilia 85, qu: prima est de Diversis, sic habet pag. 911 : Sedet ad dexteram Patris. Quod sedet 
Ghristus, victoris munus est; quod ad dexteram Patris sedet, divinitatis est privilegium, el indiscrete consortium 
caritatis. Homilia vero 629, pag. 197 seq. : Credendum est, sicut ait de Salvatore David, in Dei dextera con- 
sidere, quia cernimus Spiritum sanctum, sicut. promisit. Dominus, in apostolis exsultare. Ait. ergo propheta 
psalmorum : « Dizit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis.» Secundum consuetudinem nostram illi con- 
sessus offertur, qui aliquo opere perfecto adveniens, [txxxn] honoris gratia promeretur, ut sedent. Ita ergo et 
homo Jesus Christus, passione sta diabolum superans, resurrectione sua, in[erna. reserans, tanquam. per[ecto 
opere, ad colos victum adveniens andit a Deo Patre : Sede ad dexteram. meam. Nec mirum. si unius. sedis 
offertur Filio consessus a Patre, qui unius est substantiae et mutura cum. Patre. Cur autem ad. dexteram Filius 
esse credatur? moveat aliquem fortasse. Licet enim dignitatis gradus non sit ubi plenitudo divinitatis est, tamen 
ideo ad dexteram sedet Filius, non quo praferatur. Patri, sed ne inferior esse credatur (a). Pergit. Maximus, 
apte ad sancta Biblia, scribere : Et ideo ad dexteram Filius, quia secundum evangelistam , ad dexterum oves, 
ad sinistram vero. constitwentur. hdi. Necesse est ergo, partem. ovium primus agnus. obtineat, et secuturo 
imamaculato gregi locum dux immaculatus anticipet, sicut ait Joannes in Apocalypsi : Hi sequuntur Agnum, etc. 
Refert ergo propheta David : Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dexieram | meam, hoc est, Dominus Puter 
Domino Deo Christo Filio throni sui offert. sublimem consessum , et, honoris gratia, ad dexteram suam illum 
eterna sede (b) constituit. Legimus autem in. Actibus apostolorum , dicente beato Stephano , cum lopidaretur a 
Judeis : Ecce video celos apertos , et stantem. Dominum Jesum ud dexteram Dei. Videamus ergo que sit ratio 
quod idem Dominus a David sedens prophetatur, stans vero a Stephano praedicatur. Primo omnium Deus , qui 
incorporalis es! et invisibilis . . . sedere quomodo potest?. Deinde autem quali subsellio sedeat Deus, qui infi- 
nitus est et immensus , et intra se ipse magis creaturam. cunctum contineat? Hoc autem. propterea a. sanctis 
viris dicta arbitror esse de Domino, non quo sint contraria sibi ; sed ut modo ejus omnipotentia, modo miseri- 
cordia describatur. Nam utique pro potestate. regis sedere dicitur, pro bonitate intercessoris stare suggeritur. 
Ait enim beatus Apostolus, quia advocatum habemus apud Patrem Jesum Christum. Judex ergo est. Christus 
cum residet, adrocatus est cum assurgit. Sunt hzec consentanea iis quse post a sancto. Gregorio fuere com- 
prehensa lib. m, homilia in Evangel. 29, num. 7, pag. 285, tom. V edit. Venet:e an. 1769. Nam est. hzec 
Gregorii interpretatio : Quid est quod [rxxxw] (Christum) Marcus sedentem, Stephanus vero stantem se videre 
testatur ? Sed scitis. fratres, quia sedere judicantis est, stare vero pugnantis vel adjuvantis. Adeundus sanctus 
Thomas, Summae theologice part. 5, quxest. 58, art. 1, ad 1. Sed moderabor orationi mex. Quare non 
versabor hoc in argumento explicando confirmandoque diutius. Ad ea progrediar qu» sunt de preesidils 
salutis, de donis, de ornamentis, quibus maximis atque amplissimis (beneficio incarnationis, passionis, mor- 
tis Christi Servatoris) auctum esse, ostendit Maximus, genus hominum universum. 

XIX. Atque is quidem sauctus antistes illud principio. animadvertit, quod Pelagianum cvertit dogtna, 
quodque est hujusmodi : Adamum non fuisse mortalem creatum. Hunc culpa sua peccatum originale intulisse 
in mundum seu in. posteros, perque peccatum mortem. Homilia 8, qu:e est tertia de Nativitate Domini, 
pag. 25 : Hodie, inquit, novus ille Adam (Christus) sua nativitate mirabili nostram de novo plasmarit naturam; 
ET QU/E£ VETERIS ÁDA MISERABILI LAPSU FUERAT FOEDATA ET CORRUPTA, pretiosa sua nativitate et lacrymabili 
morte reduzit ad vitam. Homilia 11, pag. 30: Hodie natus est Christus, sed in nativitate ejus. nostra. habet 
vita natalem; quia qui PRIVILEGIA PRIME NATIVITATIS AMISUMUS , tisitante mos Christo, sanctiore partu redimus. 
Homilia 99, qux est prima de Baptismo, pag. 87, ubi Joannem Baptistam sic inducit loquentem Christo : 
Mihi est ex paterna pravaricatione corruptio , ei tibi in paterna majestate communio ...... Ego peccati lege 
mortalis, tu autem adversus peccata veniens nescis subjacere peccato. Homilia 85, pag. 272 : Credenda est pre- 
cipue, fratres, peccatorum remissio, quia hoc unum est remedium quod BOMINUM GENUS A SENTENTIA PERPETUJ/E 
MORTIS ABSOLVIT. Idcirco Unigenitus Altissimi sumere dignatus est carnem, complexus est crucem, ut (e, qui 
crimina tua evadere et peccata non poteras, indulgentia faceret innocentem, Ideo immaculatus occisus est Agnus, 
ut ejus cruore humani generis macula tergeretur. Qux autem macula? Nempe originalis culpa. Sic enim scribit 
sermone 35, pag. 489 : Qui primitiva originis nostre culpa late ad mortem eramus damnati, nunc morte 


a) Vide sanctmu Cyrillum Hierosolymifanum, ca- 
tech. 14, num. 27 seqq., pag. 219 seqq; et sanctum 
Augustinum, serm. 212, pag. 652, tom. V;.et sanctuni 
Thomam rit part., quzst. 58, art. 2, quo loco : Sedere, 
inquit, ad dexteram Patris nihil aliud est quam simul 
cum Patre habere gloriam divinitatis, et beatitudinem, 
et judiciariam potestatem , el hoc immutabiliter et rega- 
liter. Hoc autem convenit Filio Dei, secundum quod 
Deus. Unde manifestum est quod Christus, secundum 

od Deus, sedet ad dexteram Patris : ita. tamen quod 
Mec prepositio ad, que transitiva est, solum distinctio- 
Hem personarum importat, et originis ordinem , non 
quiem gradum nature vel dignitatis, gui nullus. est in 


divinis personis. 

(5) Quo h:ec pertineant, qu:e ceteri etiam Patres 
consectantur, ostendit sanctus Thomas ibid., art. 5, 
quo loco : Christus, inquit, secundum quod l'eus, sedet 
ad dexteram Patris, id est. in equalitate Patris; secun- 
dum autem quod homo, sedet ad dexteram Patris, id 
est, in bonis paternis potioribus pra ceteris creaturis, 
id est, in majori beatitudine, et licbens judiciariam 
potestatem. Si vero [y secundum quod designet tenita- ' 
tem suppositi; sic etiam, secundum quod homo sedet 
ad dexteram. Patris, in quantum scilicet eodem honore 
veneramur ipsum Filium Dei cum natura. assumpta, ut 
snpra dictum est. 


[E d 


S5 o PRAEFATIO. Sb 84 
Christi ad pristinam. sumus. innocendlami  revoenti. Qui peccatis. noglris inferni penas merueramns, sua 
pretiosissima morte ad eterne beatitudinis gaudia sumus rewpcatj. Qui vasa ire per Ade prevari- 
cationem eramus, nunc propter ipsius resurrectionem sanctorum cives evasimus. Nam ut homilia 15, 
pag. 42, monet : Tantis vinculis humanum. genus vingergb. inimicus , tantaque. nog moles immanium 
presserat peccatorum , ut nullus nobis esset reditus ad salutem , nisi uasceretur ille qui virtute proprig ad vitam 
posset redire post mortem. Jam vero serm. 61, qui est de Nala[i suncti Joannis Baptiste quintus, pag. 
554, non modo meminit Maximus peccati originalis, verum eliam remejgiorum (circumcisionis przeser- 
tim) qux in [Lxxxiv] veteri lege (ejus peccati maculz reatusque tollendi causa) adhibebantur. Scribit eniin 
ille hoc modo : Joannes cum Domino circumcisionem quidem in sug carne suscepit ; sed suscipiens terminavit. 
Et ideo qui nove gratie praco , et magnificus annuntiator enituit ad EVADENDUM ORIGINALE PECCATUM circum- 
cisione non eguit; sed eum supra legem, supra humane conditionis ordinem electio divina provexit. Animadverti 
autem hoc loco vellem , non eum fuisse Maximum , qui Joannem sic evasisse putaret originale peccatum, ut 
illud nunquam contraxerit. Hoc enim sanctus episcopus censuit : evasisse quidem Joannem originalis culpz 
malum : non ita ut illud prorsus effugerit; sed ita ut, cum jam ipso illigatus esset, solutus fuerit beneficio 
Redemptoris, cum adhuc in utero esset Elisabeth». Quare idem est auctor Maximus : fuisse Jounni ex 
paterna pravaricatione corruptionem , factumque fuisse redimendum « Christo; cum Christus, non ut redine- 
retur, sed ut redimeret, natus esset. Homilia 29, pag. 87 : Quin etiam sermone 61, pag. 554, docet, princi- 
pium Joannis a latente in utero Virginis conditere mundi fuisse sua presentia dedicatum. Sed de circumcisione 
postmodum. De originali culpa rursum Maximus serm. 88, pag. 625 : Intelligamus, inquit, quantum valuerit 
ad auferendum mundi peccatum passio Redemptoris. Ecce innocenfiam et vitam probatur conferre mors hominis. 
Hinc intelligamus. quantum in omnium (salute) profuarit sacra. mors Filii Dei. Ecce proprium, et onicmALE 
DELICTUM LAVAT SANGUIS HUMANUS, etc. Constat porro ex iis, qux hactenus descripsimus, Maxüni locis : 
1» non modo lapsum fuisse Adamum , mortisque in eum sententiam fuisse latam, cum creatus fuisset im- 
mortalis, verum etiam peccatum in posteros suos intulisse, perque peccatum etiam mortem ; 2» bomines 
non in originalem tantum illam et communem culpam misere incidisse , sed cum etiam culpe ejusdem vitio 
proni ad malum sint, actualibus qux dicimus seu proprii$ peccalis sese illigare; 5? quapropter vasa irz 
fuisse homines, damnatosque ad interitum sempiternum ; 4? ut hi liberari ab utroque peccati genere, redimi, 
reparari, revocari ad innocentíam vitamque possent, opus Redemptore fuisse, qui Deus simul et homo 
esset. Quare personam Verbi divini humanam eibi assumpeisse naturam, peccati quidem prorsus exper- 
tem, sed in qua (nostre salutis causa) incoommíoda sane magna, cruciatus, mortem perpeteretur. 
Atque homilia 12, pag. 35 : Quod visitare, inquit Maximus, mundum suum Dei dignatus est Filius, 
mosir, hoc salutis necessitas flagitabat ; nimirum ut colestis tandem  geteratio  repararét , quod mati- 
vitas (bominum) ferrena perdiderat. Sed [ortassis hunc qui natus. pradicatur ex femina, dum pilibus 
obvolvitur pannis, dum jacere contentus est in. prosepe, dum lacrymosis wagitibus concrepat , . . . . . . 
Deum esse diffidis? Imo per ista, frater, adverte, eum et ut. hominem infirma pro infirmis pertulisse, et ut 
[xxxv] Deum potentiam exercuisse colestem. Et homilia 12, pag. eadem ; Christus Jesus Dominus noster 
in quo divinitatis est plenitudo, carnis nosire infirma suscipiens , novus natus. es! homo. [lodie re[ulsit secun- 
dus ille Adam, non incola, sed Dominus paradisi..... Hodie exzortum est in tenebris. lumen.,... Novus qui- 
dem homo, $ed Dominus sempiternus; novus Christus, sed rex omnium saculorum..... Hic est pradictus a 
patriarchis , a. prophetis . praedicatus....... Percepisti donum, quod Abraham in spiritu se. vidisse (tatus 
est, etc. Et sermone 14, pag. $9 : Hodie nobis..... secundum. carnem. natus est Chriatus , incipiens quidem esse 
quod non erat, sed non desinens esse quod erat. Nec enim. nutivitas hominis impinuere, aut eoparare indiscreta 


majestatis poterat unitatem. Quod Deus de euo Patre processit, ineffabilis ac permanentis est. secretum virtutis : 


quod homo est natus ex femina, NoSTR.£& SALUTIS E6T GRATA. Jilic gloria nature, hic mysterium voluntatis... 
Quis ergo, [ratres, profundum hoc celestis consilii valeat eestimare, quod immortalitatis. Dominus... ut cendi- 
tione carnis mortem suscipere pro mortalibus possit, de femineo utero..... humana voluit sub lege prodire..... In 
pannis nostras infirmitates, nostra se indicat suscepisse peceata..... Talis Salvatorem mundi decebat ingressus, 
ut qui humani generis veniebat peccata mundare, pr ceteris mundius nasceretur..... Cui ulii omnis debet can- 
ture terra, nisi qui universo terrarum | orbi delictorum veniam, et spem sempiterna: salutis invesit?..... Dignum 
est, ut eorum pracipue laudibus honoretur, quos proprii corporis passione et sanguinis sui effusione. salvavit. 
Et sermone 15, pag. M : Ez Patre Deus est, et ez matre homo est ; hoc est Deum ei hominem unum Dominum 
confitemur. In ejus nativitate nos omnes natos sentimus ad vitam. Factus est enim homo non ut sibi viveret, 
qui auctor est vit ; sed ui morte suya vitam redimeret mortuorum, ut nullus nobis esset reditus ad satu- 
tem , nisi nasceretur ille, qui virtute propria ad vitam possit redire post moríem. Eodem pertinent, quae 
Maximus docet honiülia 19, pag. 59 seq., et homil. 20, pag. 55 seq., et homil. 25, pag. 78 seq., e& bho- 
mil. 27, pag. 79 seq., et homil. $5, pag. 100 seqq., et homil. 57, pag. 105 seq., et homH. 49, pag. 
182 seqq., et homil. 50, pag. 435, ubi: Passio, iuquit, illius nostra redemptio est. Mors ejus vita mo- 
atra est. Ideo autem mala hec cuncta. sustinuit , u$ nos bona. omnia sentiromus. Ideo crudelitajem $s& se 
exerceri maluit. ut nobis misericordiam largiretur..... Áuferens enim per crucem humani generis injurias, 

* 


* 








95 PRAEFATIO, 


(5 
e :86 


emnes éas 14 sua passione consumpsit. innumera prope generis ejesimua dn. wweris Maximi honmiliis, 
senuopibus alque opusculis reperire licet. Paseum autem Christum mertüunique pro. cunetis hominfbus, 


| adeoque tnisericordiam cunctis impertiri voluisse, Maximus idem affirmat aperteinterdmn, plerumque [Lxxxvi| 


obscurius ; at certo semper nallum, ut unquam reliquerit de sua sententia dubitandi locum. Atque hoinilia 
quidem 19, pag. 54 : Qui cuNcTOG, inquil, MIBERICORDITER REPARATUROS ABVENERAT, ne et ipsa (gentilitas) in fa- 
crymabili sua eemper cecitate maneret, dedil ei etiam signum, quod et Judeus videre potuit in stella, que tanti 
regis uunliabat ortum, el prarsentis venisse prodebat redemptionis auctorem. Et homilia 90, pag. 55 seq. : Cum 


, ipse non Judeum tantum populum dedempturus advenisset e colo, sed et' cunctas gentes, quas ab initio seculi 
una cum Patre creaverat , et Spiritu sancto, eignum dare voluit in stella, quod et Judca videre, atque univeréus 
, posset orbis agnoscere... Illo visibili signe ad se vocabat cuwcrOS, ONUS GRa'TlE. NUR POLLICEBATUR DONA. 


Age vero qui sqribit : infirma pro in&rotis pertulisse Redemptorem, qui ut. nohttze salutis. necessitas flagitabut, 


. 8dvenerat ; atque ite quidem pertulisse, ut gemeris. Ánmmani peccata mimdare voluerit, redimere morte suu nior- 


. $worum vitam, invehereque paesiono eua, effusioneque sanguinis universo terrdárum orbi veniam delictorum. Vpém- 


. que reditus ad saluiem nunquam. interituram, quam consequi homines nequivissent, hisi natus ille fumvset ; 


qui, inquam, h:ec scribit, ostenditque universi orbis ferrarum ac generi bumáni voctbelis cinetos homines to- 


. €atos esse a. Redemplore ipso ad se, iieque omnibus hominibus promissa qratie divine dena, an non planc de- 
, monstrat Redemptorem eumdem generis humani pro cunctis seu ommbus horsinibus natmm, passum, mortuun 
: fuisse, adjumentaque parasee, quibus illi omnes gratize illius, quee ipse pollicetem, dona possent percipere? Rür- 
. eum, in mundum venisse Christum, Maximus docet, fermene 19, pag. 490, ut salti hominum provideret... ti- 
. que animas gratia sancti Spiritus irrigarct. Homilia vero 116, pag. 584 : Non uri, inquit, hominis tantum per 


Salvatorem causa qeritur, nec wies hominis imbecillitas procuratur ; sed totius generis. Incmani salvattr infirmi- 
ias. Nulliu& autem hominis oblivisci Deum; sed &desse omnibus, sebsidtaque parasse monet, dum sérm.16, pay. 
499, ecribit : (Quwamodo petest oblivisci nostri Deus, qul eliam capillos capitis nostri in. Evangefio apud $e dicit 
esse numeratos ? Si. enim capillorum nostrorum meminit, magis nostrarum animarsm merhinit. Per nimertm 


. enim eurem cirea nos sollicitudinemque cognoscimus, Nemo enim nurherat, nisi quod vuli difigentius custodire... 
. Usque adea ergo habelur. in tutelis, qui habetur. in mumero... Deus omninm meriinit, omnium recordatur, tan- 


ium st non nostris inférvenientibus peccatis, 6i inferatur. oblivio. Quemadmodum autem meniherit nostri, "int 


. quam euram sollioitudinemqueé omnibus: przstet is qui nom adjuménta przebeat vel paret quibus iumbecfliitas 


atque inürinitas roboretur hütnana ; eum sír.e tis djumentis süffragtisque prapotentis Dei id homo agere nc- 
«queat, quo disponeré sese, wi gratia. saneti Gpirítus irigetür, pertingerequé [rxxxvn| demum ad salutem 
beatitatemque sempiternam póssit?. Ae &uffrapio quidein divinó opus esse, docet Maximus lonilih 42, 
pag. 28, et homi]ia 64, pag. 306; Quin. etiam ad se Christum vocare cunétos, mónet, omnibusqué sue 
gratiz polliceri dona, homilia-90, pag. 50. Efficatitatem porro gráti, qua facit Christus, ut ii quos 
efficaciter vult, resipisennt, opero&turqué bonu, sic explícát Maximus homil. 108, pag. 258 : Revéid, [ra- 
tres, quando medicus. lahgueniritmt aut queehit. alit. respicit eoluntates, cum semper contraria. desiderat 


et requiral infirmus ; hinc esl, quod itic februm, mne ignem, hnnc umara poculà ingerit et apponil invitis, ut 


curam sani sentiant, quam fon poterit sentire egrotimtes. Ed si homo injurias. despicit, maledicla conieinnil, 
wt sauciatis morbo sponte vitam coh(erat, et salutem ; quanto magis Christus medicu& bonitate divina morbis saü- 
cios peccatorum, et phrenosi criminum laborehtes, dd sülutem etiam invitos AtThABHIT, el nolentes. O sí belímus, 
fratres, si oolifnus omrem smentie nostro patalgsim pervidere, animam nostram birtutlbus destitutam facere in 
vitiorum stratis cerheremus; luceret nobis, quemadmodum Christus. et nostras quotidie nózias respicit Volunta- 
fes, et ad salutaria os remedia »ER'TRAmT ET PÉRURGET INVITOS. TÀ peftrahit vero et perurget. invitos nón eo 
pertinet ut indicet necessitate illos qui pertrükunter peturgetturque premi nt agant, séd libertate moveri, in- 
daci, determinari ; etsi quod libere tunc águnt; amarmn interdum sit ipsis, nec libeat, ut non libet amarum 
eegroto, nec placet, quod libere a ntedito sibi propinatum sorbet. Neque vero secus id Maximus accipit, atque 
illud aeciptat Ecclesia collecta Hla, dua. dorfnica quátta. post Pentecosten &acerdos sacrificaturus orat, u* 


' Deus noeiras ad se rebelles competiat propitius voluntates. Quotus enim quisque catholicus est, qui Ecclesiam 


precari arbitretur, et Deus nobis inferat necessitatem? Profecto nemo est, quin sic intelligat : obluctari 
quidem eos qui malis eupiditatibus agitantur; sed gratiá ipsa ita moveri ac vinci denique, ut determiranti ad 


bonum Deo hbere cedant, seseque una. determinent. Confer annotationem nostram ad pag. 559. Jain quid 


sibà Maxime itvltorkm nolentisnque vocabulis velit, cognosci ex ejus praefatione ad homil. 109, pag. 364, 
in notis plane potest. Ibi enirn ideo se invitum loqui ait, quod ii qui ipsum audirent non emendarentur, pí- 
griueque agóPem. Quid an loquebatur adactus necessitate? Nihil minus. Nimirum cum sine. fructu loquere- 
tur, Joquebutur nen lbens, etsi ei tacere non liceret. Qua ex re liquet, c invitus idem esse Maximo àc rà non 
libens. Csetetum constanter affirmat libertatem arbitrii illesam: cuique mortali manere, sive is probe, sive 
secua agat. Tractatu de Capitulis Evangeliorum, eap. 8, pag. 761 : Liberum, inquit, quod homini dedit arbi- 
trium, noluit iterum abrumpere, ne a se nuper concessam, ut diximus, animi libertatem ín fringeret. Ergo dimisit 
jn uniusenfusque jadicio, pro: quibus examen futurum [txxxvm) sibimet reservavit, ut puniatur qui fuerit reus, 
ei salvetur qui crimen nolnil, ne puniret«r, admittere. Quid? si Christus Deus servorum suorum, quos actione 


1 | ! PRAEFATIO. "T. 


sua movet, ac ducit, non adimat, sed perficiat, teste Maximo sermone 40, pag. 504, libertatem* Sermone 
autem 58, pag. 515 : Beata est, inquit, in Christi captivitate libertas..... Videte, et advertite, quam nos expediat 
Christi esse captivos, qui captis suis non solum eternam tribuit libertatem, sed et ineffabilia caelestium mun*rum 
dona largitur. Ideoque alio in loco patriarcha decantat : Converte, Domine, captivitatem nostram sicut torrens 
in austro. CosvERTE, ait, non averte, id est, pRsTA, DowiNE, ut. qui jamdudum capti a diabolo sumus, tui tam- 
dem mereamur esse captivi. Scimus enim, quia diubolo esse subjectum peramara conditio est, et. inexpleta tibi, 
Domine, servire jucunditas, etc. Christus igitur in nobis dum operatur, nostram perficit libertatem, ac jucuu- 
ditatem affert, tum maxiuie, cum habitans Salvator idem hoc desertum corporis nostri , omnes ibi diaboli fa- 
Cliones EXSUPERAT, el secrelum ac securum a cogitalionibus seculi esse suum rACIT habitaculum , ut deinceps nos 
inira nosmetipsos velut in solitudine constituti, nonnisi colum respiciamus et terram ; hoc est, non cogitemus 
alium nisi celestis regni Dominum, et terrenc resurrectionis auctorem ; sermone 19, pag. 446. Quidquid porro 
gratie tributum; hominibus est post Ad:e lapsum, id Maximus Servatoris Christi virtuti, Patres superiores 
Scripturasque secutus, acceptum esse referendum docet. Cum enim quidquid adjumentorum ad beatam vi- 
tam, jam inde ab eo tempore, Ád:xe posterisque obvenit, ex redemptionis fonte manarit; ex ejus certe vir- 
tutb manarit necesse est, quem passione morteque sua et ex sacris Litteris ac traditione constat, et Maximus 
fatetur, seculorum esse, et cunctarum gentium, quas ub initio seculi creaverit, Redemptorem. Homilia 49, pag. 
54 ; homilia 20, pag. 55; homilia 25, pag. 65, 66, 67, quo loco non latuisse ín opere ait, ut omnes ubique qui 
in Dei Filio Verbum et carnem crederent, salvarentur. Ipsum autem fuisse qui esurientem Hebraum populum, 
angelieo [ecit pane veluti celesti lacte. pinguescere ; ipsum fuisse qui Hebreos comitstus per arentia deserta 
esset, cum illos celum pasceret, petra potaret. Quis autbm ignorat orthodoxorum, a petra indicatum Christum, 
teste doctore gentium Paulo? Et homilia 24, pag. 72 ; homilia 25, pag. 74 ; et sermone 19, pag. 445, vbi 
fecisse Dominum ait, ut, quia primus Adam in paradiso constitutus per intemperantiam gule gloriam immorta- 
Ktatis amiserat, eamdem immortalitatem secundus Adam Christus per abstinentiam repararet..... Hoc enim egit 
Salvator, ul iisdem vestigiis, quibus admissa fuerint delicta, purgentur...... Igitur hoc agit Dominus, ut iis pra- 
judiciis, quibus homo obnoxius peccato fuerat liberetur. Serm. vero 20, pag. 448, Salvatoris misericordia fac- 
tum fuisse Noe tempore, animadvertit : ut justi. evaderent, et. injusti. amplius |.xxxix] non. peccarent.. Pro 
misericordia plaue enim videmus, inquit, illud [wisse diluvium quo, teluti baptismo quodam, totius. mundi 
facies est innovata; scilicet ut qui perditorum scelere sordebat ad crimina, beati Noe habitatione floreret 
ad graliam , et qui iniquilatis (uerat postribulum tunc, modo fieret domicilium sanctitatis. Diluvium illud 
hujus nostri fuit. similitudo baptismatis. Hoc enim (unc gestum est, quod munc agitur : hoc. est , «wt 
exuberantibus aquarum fluctibus, periclitarentur vitia et justitia sola regnaret ; mergerentur in. profundum pec- 
cata, sanctitas vicina celo portaretur. Tunc enim, sicut dizi, hoc agebatur, quod nunc agitur in Ecclesia Christi. 
Nam sicut Noe arca, submersis omnibus vitiis peccatorum, ferebatur, ita buptismatis fonte celo vicina porta- 
tur Ecclesia, et deletis omnibus superstitionibus idolorum, fides regnat in terris, qum de Salvatoris arcd proce- 
dit. Quidqu:d e.im boni, salutis, vite supra naturam in homine fuit, est, erit, ex Salvatore nostro est, qui 
cum Deus sit, humanam ob id sibi nostram assumpsit naturam. Sermone 29, pag. 474 : In Salvatore enim 
fostro omnes resürreximus, omnes revirimus, on:nes ad celestia transmigrdvimus. Est enim in illo Christo ho- 
mine uniuscujusque nostrum carnis et sanguinis portio. Ubi ergo portio mea regnat, regnare me credo; ubi do- 
minatur sanguis meus, me sentio dominare ; ubi glorificatur caro mea, me gloriosum esse cognosco... Etsi. deli- 
cla nos excludunt, natur communio non repellit. Nam propter bonitutem divinitatis, peculiarem nobis Salvator 
debet affectum ; scilicet quia sicut Deus noster in ipso est, ita et sanguis noster in illo est... Neque enim tam 
immitis est Dominus, ut obliviscatur hominis, et non memineril illius quem ipse gestat, etc. Confer et sermonem 
35, pag. 489, et sermonem 36, pag. 491 ubi : Una plane dies est Christus, inquit, quia una est in eo divinitatis 
elernitas. Hodie autem vocatur, quod eum nec vetusta antiquitate subter[ugiunt , nec futura ignoratione prater- 
eunt; sed tanquam potentissimum lumen cuncta continet, universa cognoscit, et velut in prasentia habens, pos- 
side! omnia, quia apud eum nec preterita labuntur, nec. futura. celantur... Sicut nobis in [uturum vitam et 
gloriam pollicetur, ita etiam in pratteritum de salutis nostre causa et occasiones nascuntur, ac sic qui ideo coli- 
tur, ut misereatur jam misertus. Áó eo ergo [acti atque reparati nunc impensius exsultemus in. beneficiis suis, elc. 

XX. Justitiam autem ac sanctitatem sacramentis vel conferri nobis, vel augeri, constitui a Maximo video. 
Ante Abrahamum, etsi sanctus antistes sacramenta non memoret fuisse, signa tamen quidam fuisse quibus 
sacramentorum coinpelteret appellatio, quibusque sancti patriarch:e suam testarentur in Christum venturum 
fidem, qua quidem fide charitati conjuncta sanctificarentur, cum ex sacris Litteris Patrumque traditione li- 
queat, non est cur ipsum dubitasse arbitremur. Jam vero quanquam, teste Maximo , circumcisione [xc] pec- 
catum originale jam inde ab Abrahami temporibus ad Christum usque Hebrzi evaderent, ut supra animadver- 
suin est, non tamen ei sacramento vis per sese inerat tollendi peccati, sed per fidem. Sic enim scribit Maxi- 
ius tractatu 5, contra Judeos, pajf. 140 seq. : Abraham fide justificatus est, nou circumcisione. Ita cnim dicil 
Scriptura : Credidit. Abraham Dea, et deputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est. Ergo Abra- 
ham non ex circumcisione justificatus est, sed ex fide. Credidit enim verbo Dei, et justificatus est, et benedictio- 
«em a. Deo consecu(us. est, et. iv3 et semen fidei ejus. Nam considera, ne putes, circumcisionem signum esed 


85 PRAEFATIO. 90 


fidelium. Ante Abraham omnes sancti incircumcisi (uerunt, et puritate mentis Domino placuerunt , ei populum 
Christianum magis ipsi in. se monstrarunt. Percurre ordinem in sacrosanctis Litteris positum, et invenies omnes 
ita esse, ut dicimus. Primus ipse Adam, qui manibus Dei' psalmatus est, incircumcisus permansit, deinde Abel 
justus, Enos et Enoch, Noe et Melchisedech sacerdos summi Dei, justi omnes , neque circumcisi, ut dicimus, se- 
cundum carnem fuerunt, etc. Sub lege porro Mosis czeremonix quidem perplures atque varia Daptisuata erant ; 
sed nium ex his, contra pravaricationis malum, generalem potuit con[erre medicinum ; homilia 22, pag. 65. Nam 
quod ad eorum applicatio:em afferebatur gratixv, ad novum pertinebat Testamentum ; adeoque justi, qui fue- 
runt, iidem etsi ante incarnationem Verbi vixerint, christiani fide, et caritate revera, et fuerunt, et dici 
merito potuerunt. Quare Maximus homilia 5, pag. 10, legem cum Evangelio conferens : Duos molares lupides, 
inquit, duo esse arbitror testamenta, hoc est legem Mosis et Evangelium Domini, qua ita sunt disposita vel pa- 
rata, ut sibi testamentum utrumque conveniat, sicut aii Salvator : Non veni solvere legem, sed adimplere... Nisi 
Evangelium superpositum fuisset, adhuc lex veluti tara et gravis jaceret in terra Judaica, et unius provincie 
cooperiretur angustiis... Hoc autem lex operabatur sine Evangelio, quod uno saxo fieri potest. Con[ringere pote- 
rat, non prodesse, sicul ai beatus apostolus : Lex autem iram operatur, gratiam vero non prastat. Stante autem 
lege, Evangelium datum est, quod.veteri superpositum Testamento utrumque condecoret, ac tanta velocitate ae- 
culum omne circumeat... quod Evaugelium tanquam superior mola cuncios credentes suscipit , omnes advenientes 
accipit, et veluti per quasdam cavernulas preceptorum ad. interiora transmittit; ut ibi hinc inde duorum Testa- 
mentorum salutaribus mandatis gentilitatis asperitate mollita, producat omne quod purum est... Molit igitur Sy- 
nagoga, sed inutiliter molit, quippe qua wno saxo nititur laborare, atque ideo non tam molit, quam dissipat, et 
Con[ringit, etc. Homilia 59, pag. 146 : Habebat fons (veteris leis) aqwam, sed dulcedinem non habebat. 
Erat delectabilis] ad visionem , sed sincerus [xci| nou erat. ad soperem : injecio enim per Mosem ligno, 
dulcedinem. suaviter potaruni; | austeritatem , quam nozia (a) unda gestabat, ligni abstulit sacramentum. 
Quod quidem in figuram factum puto. Aquam amaram in myrrha legem esse puto Veteris Testamenti , 
qug ler priusquam cruce temperaretur Domini , erat. immitis... Hac — est illa amaritudo que dulcedine 
comms!ata est, id est, austeritas legis. Evangelii gratia. temperata est.. Amara enim est. legis littera. sine 
crucis mysterio, de qua ait Apostolus : Litera occidit; at ubi passionis illi sacramenta junguntur, omnis ejus 
spiritualiter amaritudo conditur, et de ea dicit Apostolus : Spiritus. autem vivificat. Et homilia 116, 
pag. 985, scribas phariseosque redarguens, qui neglexerant, Christum et ante et post ejus adven- 
tum corpori suo velut escam porrigere : Non unius hominis, inquit, tantum per Salvatorem causa geri- 
tur, nec unius hominis imbecillitas procuratur, sed. totius generis. humani salvatur infirmitas. Nulli autem du- 
bium esi, dexieram vel potius corporis preclariorem portionem, hoc officii gerere, ut diurna alimenta suo corpori 
submsnisiret, et providentia quadam ad (ruendam vitam membra cetera pascat ac nutriut. Hauc igitur dexteram 
in Judaico populo scribas esse dixerim vel doctores, qui velut preclarior portio in Pharisaeorum corpore a Domino 
constituti neglexerunt et celera membra sua prophetarum oraculis saginare, hoc est, noluerunt Christum corpori 
suo, secundum prophetarum oracula velut escam vite eterna porrigere; et ideo doctrina eorum tanquam manus 
aruit imbecillis, quia [ontem perennis sapientie non quaesivit. Propterea denique factum est, wt quasi contracta 
dextera clavem scientie tenere non posset... Hec autem clavis Christus est Dominus, quo ad credulitatem fidei 
pectorum nostrorum arcana reserantur. Ista clavis a Phariseis perditur, ab apostolis intenitur, etc. Sed de vir- 
tute, qua sacramenta legis veteris niterentur, hactenus. Nunc quid Maximus de sacramentis Novi Testawenti 
statuat, disserendum est brevibus. 

De baptismo autem, etsi supra nonnihil diximus, h:ec tamen pauca huc esse transferenda existimavi. Ser- 
mone 5, pag. 402, baptismum necessarium dicit Maximus, quia in eo remissio peccatorum tribuitur. Homilia 51, 
pag. 91, catechumenos alloquens : Sine baptismate, inquit, paradisi gaudia non. potestis consequi. Et homilia 
35, pag. 96 : Suscepto baptismate (catechumenus) fidelis evadit... Redemptor noster pro cunctis regenerationis 
salutare instituit lavacrum. Homilia 48, pag. 150 : Nos peregrini in hoc mundo sumus, et tanquam hospites in 
hac luce versamur... Peregrini, inquam, sumus, et nobis Salvatoris sanguinis pretio empta est sepultra. Conse- 
pulti enim sumus, sicut [xci] ait Apostolus, cum illo per baptismum in mortem. Baptismus igitur nobis est sepul- 
tura, in quo peccatis morimur, criminibus sepelimur, et, veteris hominis conscientia resoluta, in. alteram natii- 
tatem. rediviva in[antia reparamur; baptismus, inquam, Salvatoris nobis est sepultura, quia et ibi perdimus 
ante, quod viximus, et ibi denuo accipimus, ut vivamus. Magna igitur sepultura hujus est gratia, in qua nobis et 
utilis mors in[ertur, et vita utilior condonatur ; magna, inquam, hujus gratia sepulture, que et purificat pecca- 
lorem et vivificat morientem. Et homilia 59, pag. 185 ; Interveniente mysterio (baptismi) ex vetulis iterum ci- 
deamus infantes. Innovatio enim. quedam est desinere quod eras, assumere quod ante non. [ueras; innovalio, 
inquam, est, snde et neophyti nuncupantur, quod novitate quadam maculas vetustatis abjecerint, gratium. simpli- 
citatis assumpserint, dicente Apostolo : Deponentes veterem hominem cum actibus suis, induite novum. hominem, 
qui secundum Deum creatus est. Inde Maximus de vestibus, qu:e a recens baptizatis neophytis assumi consue- 
- verant, deque earum significatione loquens pag. 186 : Üiique, inquit, neophyli nostri nuper baptizati, tanquam 


(a) Noxiam dicit, non quod quidquam ipsa affer- — nemque Hebraeorum malitia inde sumeret przvari- 


ret imali; sed quo gravis el ammara esset, occasio- — candi. 


€" PRUEFATYO. «n 


aquila, depositis vetustatis exuviis, nova sanctitatis indumenta sumpserunt, et fatiseentibus antiquis maculis, sieut 
plumis levibus rediviva gratia immortalitatis ornantur, ita ut in his senectutis occidua peccata eenterint, vitu eon 
'senuerit; tanquam aquila in pullum, sicut illi in infantiam revocati. Est eis ecculi. de conversatione notitia; aed 
adest illis justitie de reparatione securitas. Confer sermonem 8, pag. 418, et serm. 41, pag. 426, ubi : Cwuw 
"Christus Dominus, inquit, initiaret Ecclesie sacramenta, celo supervenit columba. Intelliqo mysterium, qqnosco 
eliam sacramentum. Columba enim ipsa est que nunc ad Ecclesiam Christi in baptismo venit, que q ? in 
arcam Noe diluvio properavit, tunc ili securitatem annuntians olive ramo, modo Ituic srERNiTATEW conferens 
divinitalis indicio. Et homil. 98, pag. 599 : Quanam est illa aqua que consumit flummas, nec ipsa consumitur? 
Illa est, puto, qua in lavacro de Christi fonte profluens, non. consumitur a peccatoribus, sed óehenne cónsümii 
incendia. Que dum per baptismun: infunditur, et ipsa in hominibus et tartari restinguit'ardorem. Veit pine in 
hominibus, sicit ait Dominus: Aqua autem quam ego dabo ei, fiet in eo fons aque salientis, et'reliqua. Mirum 
ergo in modum aqua Christi una eademque operatione et vivificat et exstingwit. - Vitificat enim animas, délicta re- 
'atinguit. Has lavatri $ui refrigerio reparat, illas gurgitis sui unda consumit ; et, quod ad niajorem baptismatis 
pertinet gratiam, apud: &uperos tnysterium celebratur, et apud. inferos gehenna restiuguitur... -Hác 4n fonte homo 
mergitur, et illic de tartaro liberatur. Sed nec. mirum si in. baptismi sacramento. aperiatur infernum, oum tunc 
quoque reseretur et celum. [xcin] Aperiuntur enim hec elementa, ut ad. [avacrum Ghristi conceniat libertas el 
gratia. Libertas enim resurrecluris tribuitur, gratia regnaturis... Illi qui erant eervi peccati, ibori fiunt justitia; 
hi qui angustiis sceculi tenebantur, paradisi amena percipiunt. In. baptismo erga Christi aperiuntur. omi, aps- 
riuntur et tartara. Inde ut Spiritus sanctus adveniat, illuc ut enisericordia Salvatoris accedat. 

XXI. Negat porro Maximus iteraií baptismum posse, homilia 28, pag. 53 : aam id ille sacrameotum cum 
eleemosyna conferefis : Lavacrum, inquit, semel datur, et semel veniam pollicetur ; eleemosynam. auiem. quoties 
feceris, toties véniam promereris. ld autem quod est de eleemosyna, ut. éugureóc a se dietum ostendat, salva 
8e fide locutum scribit. Non enim is erat Maximus, qui eleemosynme vim esse vribuendam saeramenti arbitra- 
retur. Vide et tract. 2 de Baptismo, pag. "7 seq. ZEE M 

XXII. De unctionibus ante baptismum dequo aliis quibusdam vitibus eorumque signifieatione disterk Maoxi- 
mus tract. 1 et 2 de Baptismo, pag. 710 seqq. Reddi preterea symbolum, professionenbque fidei emitti ante 

' baptismum consuevisse, idem tradit Maximus ibid., pag. 714. Seribit insuper pag. 745 : Ostendimus eos per 
oleum sanctificationis ad auditum fidei praparatos, et bonum Christi odorem vocatos, ex tato eorde abrenuntiag- 
dum esse commonitos..... Emissa certissima eautione, qua vos abrenuntiare omnibus pompis, et operibus ojus, et 
omni fornicationi diabolict spopondistis, descendistis in fontern sacrum, fontem vite, fontem redemptionis, [on- 
lem. sanctificátum virtute celesti, et lta sanctificatum, wu homines, per multa pectata dilvendo, sanctifieet. Nón 
enim debetis illas aquas oculis estimare, sed mente. Nam etsi substuntiu. illius aque de commuhi dquarim nà- 
tura sit, effectus tamen ipsius ex Dei gratia et virtute proeedit..... Spiritus eni sunttus in ffla aqua operatut, 
ut qui ante baptismum diversorum criminum rei tenebantur... post baptismum in celoraim regnum intrare mere- 
 rentur..... In hoc ergo (onte antequam vos toto corpore tíngeremus : (immersione namque conferri baptismns 
consueverat), ifiterrogavimus : Credis in Deum Patrem omnipotentem ? Respondistis : Credo.: Rursus tnterrogà- 
vimus : Credis et ih Jesum Christum Filium ejus, qul conceptus est de Spiritu suncto, et natusest ex Maria vi?- 
gine? Respondistis singuli : Credo. Iterum interrogavimus : Credis et in. Spiritum. sanctum? Respondigtis yimiB- 
ter : Credo. Hac autem [ecimus juxta Domini nostri Jesu Christi Salvatoris imperium, qii, cum dd Patrem in 
, €&elos ascenderet, discipulis, id est apostolis, demandavit dicens : Euntes baptizate omnes gentes. in. nomine Pa- 
tris, et Filii, et Spiritus sancti, docentes eos servare omnia quecunque mandavi vobis. Nemo autem cum dudit 
- Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, tres deos nos aestimet confiteri. Quod sacrilegis [xc] absit (onge a 
fide nostra, quia unum Deum tantum esse, ipso attestante, cognovimus..... Tres ergo pérsonas tenemus et credi- 
mus, id est, Pgtrem et Filium, et Spiritum sanctum, unius potentid, unius. substantie, unius. ceternitatis, unius 
voluntatis, unius etiam deitatis, et totam Trinitatem unius Dei appellatione veneramur. Credere ttem plures 
deos, gentilis impietas est. Et iterum. Non credere tres personas unius substantia in una deitate, atque qualitate, 
vel coelernitate, haeretica dementia est; cum manifesta hc sit; quam diximus, auctoritas Christi : Bapiizate 
omues gentes in nomine Pátris, et Filii, et Spiritus sancti... Hec autem que hucusque diximus, postquam vos 
credere promisistis, tertio corpora vestra in fonte demersimus. Qui ordo baptismatis duplici mysterii significatione 
celebratur. Recte enim tertio mersi estis. qui accepistis. baptismum in. nomine Jesu Christi, qui tertia die resur- 
rexit a mortuis. Illa eniu tertio repetita demersio typum dominice exprimit sepulture, per quam Christo con- 
sepulti estis in baptismo, et cum Christo resurrexistis in fide, ut peccatis abluti, in sanctitate virtutum Christum 

vivatis imitando. 

XXIII. Jam quo tempore conferri tunc baptismus soleret, demonstrat Maximus homilia 61, pag. 194 : In 
pascha, inquit, omnes gentes baptizari solent. Agit item noster de baptismo sanguinis sermone 88, pag. 625, 
, quo loco : Incumbente, inquit, persecutionis furore adbuc catechumeni apimum ccelo przeparant, regenerantar 
"morte, damnatione solvuntur, gladio consecrantur. 

XXIV. Pergit Maximus scribere tractatu 3 de Baptismo, pag. AT. Nuno, inquit, de iis actus sums eue in 
jam buptizatis sancta institutione comn!Agur, Vnoleto enim baptismate, caput vestrum chrismate, id' est, oleo ean- 








95 PRAEFATIO. 9? 


glificaliguis, in(usdimus, per. quod ostenditur baptisatis regalem ei sacerdotalem conferri a Domino dignitatem. 
Nam in Veleri Testamento, bi gui legebantur in sacerdotio vel in reguo. sancto ungebantur pleo, ei unctioue ca- 
pitis olii regnaudi, alij sacrificia pfferendi gegipiebant a. Domino potestatem.... Sed illud in Veteri Tesjgmento 
eleum temporale regnum, temporale sacerdotium, con[erebgt..... Hoc autem chrisma, id est, hegc unctio que vobis 
imptita est, ijliua sacerdotii conii dignitatem, quod cum semel collatum fuerit, vynquam esi finiengdum. Mirum 
ceri&. quod disiumus, vos illa chrigmate regnum [utura glorie, el. sacerdotium esse consecutos. Verum non ego 
vobis, sed opos(olus. Petrus, imo per Petrum Christus, collatam hage pronuntiat dignitatem. Sic enim loquitur 
ad fideles, id est, ad eos qui baptismate abluti et chrismate consecrati sunt ; Vos aute genus regale et sacerdo- 
tale, gens sancta, etc. Considerate ergo honorem quem in jllo estis mysterto consecuti, eic. Quotus autem quisque 
hon intelligat, confirmationis [3cv] sacramentum, quod unctione potissimum chrismalis jn fronje perficeretur, 
hic indicari a Maximo, qui memori mente teneret, qui accepta a Christo atque ab apostolis tradila, coin- 
mendata a Patribus essent memorite hominum sempiternze? Sanctus Cyprianus epjst. 70, ad Januarium, pag. 
190 edit. Oxon. av. 1682 : Ung: quaque necesse. est eum qui baptizatus sil, wf accepto chrismate, id egt unctione, 
esse unctus Dei, et habere in se gratiam Christi possit. Huc recidunt que scribit sanctus Pacianus epist. 1, ad 
Sympronianum : Si ergo et lavacri et chrismatis potestas, majorum longe charismatum ad. episcopos inde de- 
scendij..... ergo nec chrisma, nec baptisma..... potestati ejus indulid &s1, quia nihil propria usurpatione manda- 
tum est, totumque id ex apostolico jure defluxit. Paria his babent sanctus Optatus Milevitanus lib. n adversus 
Parmenianum, cap. 5, pag. 62. edit. Antuerp. an. 1702; et lib. vy, cap. 4, pag. 10 seqq. ; et sanctus Augu- 
stinus lib. xv de Trinitate, cap. 26, tom. VII oper., pag. 708 edit. Antuerp. an. 1700, quo loco uuctum Spiritu 
sancto Christum ut hominem, aflirmat, non ulique oleo visibili, sed dono gratie, quod visibili significatur un- 
guento, quo baptizatos ungit Ecclesi. Et tractatu 5 in Joan. Epist., num. 5, tom. lll, part. n, pag. 616, ubi : 
Unctio spiritalis, inquit, ipse Spiritus sanctus. est, cujus sacramentum est in unctione visibili. Sed ne pluribus 
morer, anum illum describam locum qui exstat lib. i1 contra epist. Petilianj, cap. 104, pag. 199, tom. 1X, qui 
locus est hujusmodi : Sacramentum chrismatis... in genere visibilium signaculorum sacramentum est, sicul ipse 
baptismus, etc. Jam sanctus Leo Magnus serm. 25, qui est quartus de Nativitate Domini, cap. 6, pag. 54, 
tom. 1 oper. edit. Rom. an. 1755, populum docens, ita sane ut Maximus scribig: Vos, quos nullis dignius, 
quam beati Petri apostoli alloquor verbis, genus electum, regale sacerdotium, etc., permanele slabiles in ea fide 
quam con[essi estis coram multis testibus, et in. qua. renati per aquam et Spiritum sanctum, accepistis chrismà 
salutare et signaculam vite eterne. Et sermone 5, qui dictus in auniversar. Assumptionis ad pontificatum sua 
fuit, cap. 1, pag. 8: In wnilale, inquit, fidei atque baptismatis indiscreta nobis societas, dilectissimi, et gene- 
ralis est dignitas, secundum illud beati Petri apostoli 7 Vos autem genus electum, regale sacerdotium, etc. Ómnes 
enim in Christo regeneratos crucis signum efficit.reges, sancti vero Spiritus wnctio consecrat sacerdotes ; ut prat- 
ter istam specialera nostri ministerii servitutem, universi apiritales et. rationales Christiani agnoscant se regii ge- 
neris et sacerdotalis officii esse consortes. Mitto qux de chrismatis sacramento tradidere Salvianus Massiliensiá 
lib. n1 de Providentia, et Vigilius Tapsensis lib. rri contra 'Eutychem, nur. 7I, et sanctus Isidorus Hispalensis 
lib. v1 Origimui, cap. 19, et veu. Beda in Acta apostolorum cap. t, et in I Joan. Eyist., cap. n. Haud secu$ 
censuere Graci.'|xcvi] Confer concil. Laodicen., can. 48, pag. 789, tom. 1 Concilior. edit. Páris. an. 4714, et 
sanctum Cyrillum Hierosolymitanum, catech. 24, qu:x& est Mystagog. 5, qu: inscripta est mcpl Xpisuato; 
de Chrismate, nuu. 1 seqq., pag. 515 seqq. edit. Paris. an. 1720. ÁAnimadvertendum autem est, Antonium 
Augustinum Touteegm monachum Benedictinum congregationis Sancti Mauri, virum sane doctmn inque 
Patrun Grecorum doctrinis cumprimis versatum, in' admonitione ad proxime indicatam catechesim sancti 
Cyrilli, num. 5, pag. eadem, sic habere : Quod apud Latinos confirmationis nomine designatur, hoc Greci chri 
sm, vel upoy, unguentum, appellare consueverunt. Nam ii in hoc sacramento unctionem eemper uli precipuam 
ejus parlem. speciavere. Morum similia persequentur saneti Basilius Csesariensie, Cyrillus Alexendrinus, olii 
quorum loca describere et nimium longum esset, et lectoribus aliquantum fortaesis afferret satietatis atque 
fastidii. Qui plura volet, is cousulat egregiam Josephi Augustini Orsi S. R. E. card. de Chrismate confirma- 
torio dissertationem, pag. 135 seqq. edit. Mediol. an. 1755. Illud mihi paulo diligentius disquirenduin videtur, 
quid sit, quod precipuam sacraurenti partem confirmationis Manimus in unctione capitis constituat, Patres 
' vero permulti in unctione consignationeque frontis ? Innocentius I, epist. 25, qux est ad Decentium Eugubiuwan, 
nuin. 6, tom. 1 Epistolar. Romanor. pontif., pag. 858 edit. Paris. an. 1724 : Presbyteri, inquit, sive extra 
episcopum, sive presente episcopo, eum baptizant, chrismate baptizatos ungere licet, quod ab episcopo [werit 
consecratum ; non: tamen FRoNTEM ex. eodem [oco signare, quod solis debetur epiacopis, cum tradugt Spiritum 
paracletum. Confer annotationem Coustantii ad eumdem sancti Jnnocantii locum, Verum Maximo (quoniam 
non tractationem aliquam de confirmationis mysterio theologicam scribere, sed concionem ad populum ha- 
bere insttuerat) non tam minute, neque tam, ut aiunt, ad vivum res concidendae resecand:eque sunt visse ; 
: sed satis fuit (quod interdum alij etiam Patres feceruni) capitis, cujus certe pars est fryns, meminisee. 
XXV. Offerri sacrifieium corporis et sanguinis Christi in Ecclesiw altaribus, Christymque ipsum 1eipea prg- 
geuténi i Eucharistie sacramento esse, dogma est orthodoxum 3 Maximo assertum ac pra dicatum. Ser, - 
48, pag, 599 eq. : Quid roverentius, inqnit, quid honorabilius dici potest, qum (martyres) sub. dig usa. pee 





-—- 


95 PRLEFATIO, 96 


quiescere, in qua Deo sacrificium celebratur, in qua offeruntur hostie, in qua Domimus est sacerdos..... Sssper 
aam Christus imponitur.... super altare. Domini corpus offertur.... Ibi pro peccatoribus Christi sanguis effundi- 
tur. Convenienter igitur..;.. ibi martyri?us sepultura decreta est, ubi mors Domini quotidie celebratur, sicut ipse 
ait : Quoiiescunque hec feceritis, mortem meam annuntiabitis, donec venium..... Non immerito veluti consortio 
quodam illic occisis est tumulus. constitutus, [xcvu] ubi occisionis dominice membra ponuntur... Legimus 
plerosque justorum Abraham sinibus re[overi..., nemo tamen melius preter martyres meruit requiescere, 
ubi et hostia Christus est et sacerdos; scilicel , ut et propitiationem de oblatione hostie consequantur, 
el benedictionem per(unctionemque sacerdotis excipiant. Hinc plane liquet, 1" ' sacrificari in: aris Ecclesise, 
2* offerri hostias; 9" has esse Christum qui super aram imponitur, cujusque corpus super altare. offer- 
tur; Á* pro peccatoribus fundi ibidem sanguinem Christi, occisionisque dominicz membra poni, mortein 
annuntiari Servatoris nostri; 9' Christum ipsum sacerdotem esse; 6* sacrificium esse propitiationis , 
etc. Suit. h:ec. plane consentanea doctrinzs Patrum. Confer. sanctum. Thomam, part. im, quest. 82, art. 
1, quo loco Augustini, Ambrosii, etc., testimonia profert eadem confirinantium. Vide preterea qu:e ex 
Justino martyre, [renzo, ceterisque Patribus afferunt monachi Benedictini congregationis Sancti Mauri, 
Maranus preefat. in Justiu. operum, capp. 10 et 15, et Massuetius in Irensxi libros dissert. 5, art. 7, num. 
16 seqq., ut ezeteros pretemrmittam, quorum catalogum texere neque vacat, neque vero est opus. Quod 
autem habet Maximus de propitiatione, et benedictione sacerdotis, quam excipiant martyres, non eo 
pertinet, quasi sanctis martyribus, aut peccatorum quidquam, aut reatus insit, quod luendunt. propitiatione 
benedictioneque sit; sed quo id impetretur quod postulant. Non enim is fuit Maximus qui culpze quidquam 
aut reatus inesse iis arbitraretur, quos ibidem przedicat esse justos, sanctos, precipuoque loco propter fidem, 
pro qua pugnarunt, habendos. Postulari autem ait a martyribus vindictam sanguinis ibi, ubi pro peccatoribus 
Christi sunguis effunditur. Vindicta autem illa sanguinis non aliud indicat quam eversionem regni peccati, 
quam divin: justiti:e manifestationem, quam ut propitius sit peccatoribus Deus, eisque benediceus efficiat ut 
resipiscant, quam restitutionem et glorificationem corporum sanctorum, quam denique secundum adventum 
Christi. Altare porro seu aram Maximus mensam dominicam vocat tract. 5 contra Judos, pag. 745, in eaque 
paratum ait celeste convivium, nosque cum David cantare proinde, scribit, posse : Dominus pascit me, et nihil 
mihi deerit, in loco pascuce ibi 'me collocavit. De ratione autem qua tenemur refici Eucharistia, deque poena 
qu:e instat indigne eam sumentibus, h:ec idem docet Maximus homilia 45, pag. 138, cibum liuuc esse melle 
dulciorem, quem qui edere et manducare neglexerit, vitam in semetipso habere non poterit, sicut. ipse Dominus 
ait : Nisi quis manducaverit meam carnem, et biberil meum sanguinem, non habebit vilam in semetipso; sed 
potius ipse cibus in judicium convertetur, sicul Apostolus dicit : Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi 
manducat. Quod filiis Israel subtiliter prophetatum est in. Testamento. Manna enim illis contra divina precepta 
tractantibus, vermes effecti sunt,"id est, contumacia ultores et judices. (Qua similitudo Christum [xcvi] indica! 
Dominum, quem qui suavem cibum et dulcem potum haurire neglexerit, judicem patietur, sicut ipse ait. 
XXVI. Etsi non ex instituto (non enim occurrit, ut data opera ea de re ageret), at satis tamen Maxiuus 
estendit qu:e sua esset de peccatorum confessione sententia. Atque ille quidem homilia 115, pag. 382, ne- 
eessitatem confessionis indicans : Omnis Christianus, inquit, qui vult sua peccata. celare, hic spiritualiter 
vulpis est. Sicut enim vulpis propter fraudes suas latibulis demoratur, ita et peccator tacens propter conscientiam, 
suorum peccatorum (oveis delitescit. Et sicui. illa non audet inter medias hominum turbas morum suorum osten- 
tare fallaciam, ita et hic erubescit in media ecclesia conversationis sua nequitiam confiteri. Jam de resipiscentia 
deque spe indulgenti:xe consequend:e disserens sermone 39, pag. 501 seq. : Annon, inquit, (ectandum nobis est, 
quibus rovi mysterii sacramento peccata tolluntur, celum datur, redditur paradisus?... Omnia latronis anteacia 
ecelera unius meritum confessionis absolvit, et quidquid longa «tate deliquerat, brevissimo sermone delevit. Nec 
latrocinii eum sui apud Deum sanguis damnavit, quia. Christi sanguinem regnum credidit esse, non ponam. 
Quod factum, carissimi, universo hominum generi profecisse, non dubiuni est. Nam quis de Dei gratia, «bso- 
luto latrone, desperet, si tamen supplicantem preces latronis credulitas subsequatur? Habemus et aliud magnifi- 
cum dominice pietatis exemplum, quo omnem mortifera desperationis formidinem deponeutes, de ineffabili 
Retlemptoris nostri indulgentia confidamus. Cum enim condemnatus ab impiis penderet Christus in cruce, [uror- 
que Judaicus illuderet Crucifixo, omnipotentem Patrem inter[ectoribus suis ipse inler vulnera. pius suffrugutor 
orabat, dicens : Pater, dimitte illis : nesciunt. quid faciunt, etc. De poenitentibus, de horum gradibus, deque 
data ipsis peccatorum remissione a sacerdotibus, quibus de rebus alii Patres disserunt, Maximus non agii, 
quod sancto antistiti orationes ad populum habenti de iisdem disputandi opportunitas non obtulisset, quem- 
admodum ne de extrerna unctione quidem. 
XXVII. Sacerdotio quemadmodum habendus sit honos, ostendit Maximus homil. 85, pag. 285, quo loco : 
Si diligenter, inquit, audistis evangelicam lectionem, intelligere potestis, qua ministris ac sacerdotibus Dei reve- 
rentia debeatur. Nam hos Spiritus sancti remuneratione ditatos esse, ac pignus Spiritus accepisse scribit, 
ordinatione quidem certe - nam qua alia ratione, ne suspicari quidem possum. Eam 'ob causam altari eos 
servire, animadvertit, hoc est potestate, quam sunt consecuti, rem divinam facere, exque altari proinde ipsus 
vivere oportere. Cibum preterea verbi Dei a sacerdotibus esse populo oorrigendum docet. Id munus episco- 








97 PRLEFATIO. 99 


pis cumprimis competere, quibus non docendorum solum populorum, sed etiam sontium punlendorum, pro- 
bibendorumque communione sacrorum, [xcix| jus inesse, confirmat. Ac de pignore quidem Spiritus, etc., 
quod sacerdotes acceperint, deque sacerdotibus lisdem aliari inservientibus h:ec ille tradit homil. 114, pag. 
1 988 seq. : Domino et Deo militamus, sicut ait Apostolus : Nemo militans Deo implicat se negotiis secularibus. 
Videmur, inquam, non militare remissis ac ffuentibus tunicis, sed habemus militie nostre cingulum, quo casti- 
monia interiora constringuntur, de quo cingulo Dominus ait ad. apostolos suos : Sint lumbi vestri pracincii, et 
lucerne ardentes in munibus vestris. Milites igitur Christi sumus, et stipendium ab ipso donumque percipimus, 
sicut dicil beatus Apostolus : Qui dedit nobis pignus Spiritus, hoc est, qui Spiritus suncti nos remuneratione 
ditavit... Catholicus clericus hac sententia retinetur. Sienim non contentus stipendiis fuerit, que de al:ari, Do- 
mino jubente, consequitur ; sed exercet mercimonia, intercessiones vendil, viduarum munera libenter amplectitur, 
hic negotiator magis potest videri quam clericus. Jam vero homil. 12, pag. 571 seq., de Verbi divini predicandi, 
deque puniendorum sontium jure ad sacerdotes spectante, quos apibus comparat, disserens : Bene, inquit, 
dixi, examine sacerdotum ; quia sicut apes de divinarum Scripturarum flosculis suavia mella conficiunt, et. quid- 
quid ad medicinam pertiuet animarum, oris sui arte componunt. Recte comparantur apibus sacerdotes, quia sicut 
apes castitatem corporis pre[erunt, cibum vite celestis exhibent, aculeum legis exercent. Puri enim ad sanctifi- 
cationem, suaves ad refectionem, severi ad ultionem. Apibus plane sunt comparandi, qui velut alveario quodam 
gratia matris Ecclesie continentur, in qua diversorum meritorum cellulas dulcissimis pra dicationibus compo- 
nentes, de uno Salvatoris examine Christianorum examina multa producunt... Predicatio sacerdotis in plebe sal- 
tandis est correctio, et. contestatio judicandis. Contestamur enim illis ante judicium, quod illos maneat iu ipso 
judicio, etc. Quemadinodum autem episcopus docere, hortari, mouere, redarguere etiam, si opus sit, popu- 
lun debeat, intelligi ex serm. Maximi 103 plane potest. Sic vero ille ibid., pag. 659, scribit : Interdum, fra- 
tres, cum praedicamus, plerisque sermo noster videtur asperior, et ea qug secundum regulum prosequimur, ita a 
nonnullis accipiuntur, quasi nostre severitatis austeritate promantur.. Dicunt enim : Quam dure ei amare pra- 
dicavit episcopus, ignorantes quod sacerdotis necessitas major est quam voluntas. Necessitas, inquam, major esl 
dicendi, non quod verum prosequendi desit volunt s, sed quia tacendi silentium statuti poena depellitur. Necessi- 
tatem patimur, dum (inemus, ac per hoc cogimur plus posse quam velle; et metuenda aliis ingerimus, dum ipsi 
saluti proprie formidumus. Hac autem est conditio pradicantis, ut non alterius peccata taceat, si sua vult de- 
clinare peccata ; et [c] emendare objurgando fratrem, ut in se possit non perdere sacerdotem. Ceterum si volue- 
rit dissimulare, silere, celare ; et illum tacendo non corrigit, et se non predicando contemnit. Melius est igitur 
increpando emendare peccatum quam silendo peccantis delicta suscipere. In hoc enim positi sumus, ut si delin- 
quentibus non eorum scelera dixerimus, scelerum ipsorum etiam nos reatus involvat. Nam sic utique dicit Domi- 
nus per prophetam : Et tu, fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel, et audies ex ore meo verbum, cum 
dicam peccatori : Morte morieris, et non loqueris, ut caveat impius de via sua, ipse iniqvus in iniquitate £&iu moe 
rietur; sanguinem autem ejus de manu tua requiram. Evidens plane et mani[esta sententia, que speculatorem, 
cur lacuerit, sanguine polluit criminosi; nec contenta est, quod iniquum damnat iniquitas, nisi et illum reum 
statuat, qui eamdem iniquitatem noluit increpare. Videte ergo quantum. maium sit delinquentis. Delinquens ipse 
peccat, e£ sacerdos arguitur. Ipse se delictis suis jugulat, et de manu episcopi sanguis exquiritur. Loquendum 
est igitur el clamandum, ne silentium nostrum in die judicii idem peccator excuset; et qui dissimulat esse parii- 
ceps sanctitatis, tunc socium criminetur erroris... Speculator utique dicitur, qui veluti in quadam sublimi arce 
consistens adjacenti populo prospicit, ne quis in eum subito hostis obrepat; sed de illo sollicite curam habens, 
plebs pacis dulcedine potiatur ; qui si aliquid adversi repente conspexerit, mox indicet, constanter annuntiet, ut el 
civis ad cavendum periculum sit paratus, et hostis fugiat deprehensus. Caiterum oi, urgente adversario, speculator 
dissimulaverit, tacuerit, neglexerit; tunc fit, ut inopinatus praoccupetur populus, et inimicus superveniens debac- 
chetur, atque ideo omnis culpa ei ascribitur, qui loqui noluit, ut salvaret plurimos ; sed tacere maluit, ut periret 
ipse cum pluribus. Hos ergo speculatores a Domino constitutos, quos esse dicimus, nisi beutissimos sacerdotes, 
qui velut in sublimi quadam arce sapientie collocati ad tuitionem populorum, supervenientta. mala eminus in- 
tuentur, et adhuc longe positi contemplantur futura supplicia, non oculi carnalis intuitu , sed prudentie spiritalis 
aspectu. Et ideo tacere non possunt, sed clamare coguntur, ne per silentium gregem Christi diabolus hos is inva- 
dat. Consulito preterea sermonem 104, pag. 661 seqq. De jure quo eriminosos episcopus possit prohibere 
privareque communione sacrorum, paucis, sed satis explicate agit Maximus homilia 47, pag. 146; scribit 
enim : Criminosos episcopi sententia projici de consortio Christiano. Ad sacrorum eaim antistites, quibus onus 
est impositum tractandi Evangelii, pertinet, sordes amputare populorum ; quemadmodum ad ferrum gestuutem 
agricolam spectat sarmenta deputare vinearum; homilia $7, pag. 111. 

[(c| XXVIII. De nuptiis sic habet homilia 25, pag. 67 : Vadit ad nuptias Dei Filius, ut quas dudum pote- 
siate constituit, tunc praesentiam sug benedictione sanctificet. Et homil. 17, pag. 50 : Nec minus, iuquit, ctiam 
nobis exsultandum est, eo quod in hac sucratissima aiei hujus (Epiphaniz) celebritate, sicut paterna traditione 
instruimur, ipse Christus Dominus noster ad terrenas invitatus nuptias advenerat , non ut. illo delectaretur com 
vivio, sed uw nuptiarum se'esse demonstraret auctorem, easdemque saNCTIFICANs divina. ipsius innolesceret vire 
tus, etc. 





90 PREF ATIO. 199 


. XXIX. Eeclesiam e Christi Servatoris latere salutarique vulnere manasse, Patrum (a) ceterorum dicendi 
. rationem imitatus, scribit Maximus homil. 55, pag. 172, et serm. 34, pag. 486, ubi : 1n ipso, inquit, sraundi 
nascentis exordio, cum mater illa omnium viventium Eva de dormientis Ade costa producta est; mater univer- 
sorum credentium Ecclesia ex latere Christi in cruce morientis demonstratur nascitura, Quse quidein eg spectant, 
ut sanguine et aqua e latere Christi manantibus sanctam Ecclesiam fuisse significatam commonstrent. Atque 
huc revolvuntur qu docet sanctus Augustinus sermone 5, alias 1, ex Sirmondianis, num. 5, tom. V oper. 
edit. Antuerp. an. 1700. Nam, quid profluzit de latere, inquit, nisi sacramentum quod accipiunt fideles ? Spi- 
fitus, sanguis et aqua..... De ipso sanguine et aqua significatur nata Ecclesia. Et quando ezivit sanguis et aqua 
de latere? Cum jam dormiret Christus ih cruce. Quia Adam in paradiso somnum accepit, et sic illo de latere Eva 
producta est. Cur porro sanguine et aqua significetur Ecclesia, ex iis perspicitur, qux Joannes Chrysostemus, 
loco proxime indicato, auimadvertit. Atque is : Ez slla, inquit, aqua, et sunguine tola constat Ecclesia. Testis 
28i ipse dicens : Nisi qui renatus [uerit ex aqua et apiritu, non potest introire in regnum calorum..... Et ma- 
écimur quidem per aquam baptismatis, alimur autem per sanguinem. Vides quomodo simus ez carne ejus et ez 
055.bus ejus, dum ez sanguine illo et aqua tum nascimur, tum alimur? (b) Et quemadmodum Adamo dormiente 
mulier est condita, sic Christo mortuo (acta est Ecclesia ex ejus latere. Scilicet qui Ecclesiam constituunt ex 
aqua renati sunt, alunturque sanguine Servatoris. Quo quidem recidunt qux Maximus homilia 55, complexus 
est pag. 174. Przeterea Ecclesiam navis instar esse, cujus figura fuerit arca Noemi, Scripturis majorumque 
traditioni Maximus insistens, docet pag. 487, et homilia 55, pag. 174, et sermone 94, pag. 641, ubi : Que 
navis, inquit, in altum seculi hujus ita natat , ut pereunte mundo, omnes quos. suscipit servet illesos. Cujus 
figuram jam in |cn] Veteri videmus Testamento. Sicut enim Noe arca, naufragante mundo, cunctos, quos susce- 
perat, incolumes reservavit ; ita et. Petri Ecclesia, conflagrante s&culo, omnes quos amplectitur reprasentebit 
illasos, et sicut, tunc transacto diluvio, ad arcam Nee columba signum pacis delulit; ita et transacto judicio, 
ad Ecclesiam Petri Christus pacis gaudium de[ert. Atque Scripturarum quidem auctor;tate ostendi potest, ar. 
cam Noemi fuisse Ecclesiz symbolum seu figuram. Vide Epistolam priorem sancti Petri, cap. 1, vers. 29 
seq. Patrum autem, qui idem ipsum confirmarint, vetustissimus Justinus martyr fuit. Confer ejus Dialogum 
cum Tryphone num. 88, pag. 242 edit. Venet. an. 1747. Hunc est secutus Tertullianus, qui lib. de Baptismo, 
cap. 8, pag. 227 edit. Venet an. 1744, Quemadmodum, inquit, post aquas diluvii, quibus iniquitas antiqua 
purgata es(, post baptismum (ut ita dixerim) mundi, pacem calestis ir& praeco columba terris annuntiuvit de- 
missa ex arca, el cum olea reversa : quod signum etiam apud nationes pacis pretenditur; eadem dispositione 
spiritalis effectus, terre, id est carni nostra, emergenti de lavacro, post vetera delicta, columba sancti Spiritus 
advolat, pacem Dei afferens, emissa de celis, ubi ECCLESIA EST ARCA FIGURATA. Consentiunt sanctus Cyprianus 
Iib. de Unitate Ecclesie, pag. 109 edit. Oxon. an. 1682, ubi : Si potuit, inquit, evadere quisquam, qui extra 
arcam. Noe (uit; et qui extra Ecclesiam foris fuerit, evadat. Monet Dominus, et dicit : Qui non est mecum ad- 
versus me est, et qui non mecum colligit, spargit..... Qui alibi preter. Ecclesiam colligit, spargit, evc. Sanctus 
Cyrillus Hierosolymitanus, catechesi 17, num. 10, pag. 269 edit. Paris. au. 1720 ; sanctus Ambrosius, lib. 
de Noe et Arca, cap. 15, num. 95, pag. 276, et cap. 15, num. 52, pag. 290, tom. I edit. Venetze an. 1748; 
sanctus Hieronymus, epist. ad Damasum, quz est inter Damasianas 10, num. 2, pag. 546 edit. Paris. Cou- 
stantii an. 1721, quo loco de Ecclesia Petri, seu de Romana sede agens : Quicunque, inquit, extra hauc do- 
mum agnum comederit, profanus est. Si quis it arca Noe non fuerit, peribit regnante diluvio. Sanctus Joannes 
Chrysostomus, hormil. in terre motum et Lazarum, num. 7, tom. I, pag. 785 edit. Paris. an. 1718, ubi : 
Mysteria fuerunt, iuquit, que narrantur, et rerum futurarum figura, qu& tunc fiebant. Nimirum arca (uit Ec- 
clesia, Noe Christus, columba Spiritus sanctus, olec folium Dei benignitas, etc. Sanctus Augustinus, lib. v de 
Baptismo, cap. extremo, num. 59, pag. 108, tom. IX operum, et lib. xv de Civ. Dei, cap. 26, pag. 310, 
tom. VII edit. Antuerpic an. 1700, sic habet : Quod Noe homini justo..... imperai Deus, ut arcom faciat, ix 
qua cum suis, id est uxore, filiis et nuribus, et cum animalibus, qua ad illum ex Dei precepto in urcam ingressa 
sunt, liberarentur a. diluvii vastitate, procul dubio figura est peregrinantis in hoc. scculo civitatis Dei, hoc est 
Ecclesie , qu& fit salva per lignum , in [cm] quo pependit mediator Dei et hominum homo Christus 
Jesus. Hinc Christiani veteres id figurz genus pingi sculpive curarunt. Qua de re consuli poterunt 
Ciampinius , Bonarrota, Maffeius, Boldettus, alii quorum meminit Mamachius tom. l, pag. 78 et 
264, et tom. Ill Antiquitatum. Christianorum, lib. um, part. 1, cap. 4, $ 5, num. 5, pag. 314 seq. De 
navi quz Ecclesiam item exhibeat , quxque proinde pingi, incidi , insculpive lapidibus, etc., soleret, confer 
Clementem Alexandrinum, lib. mr Pedagogi, cap. 41, pag 245 edit. Paris. an. 1644, et sanctum 
Ambrosium in Luc. lib rv, num. 70 seq., pag. 848, tom. 1l. Vide preterea vetera ionu- 
menta que attulere Hieronymus Alexander Junior, aliique quos recenset Mamachius lib. indicato, 


(a) Vide sanetum Joannem Chrysostomum, homil. — num. 10, pog 44, edit. Paris. ann. 1720. et catech. 

de Laude Mazimi, num. 5, pag. 215, tom: lll oper. — 15, num. ?1, pag. 195, et sanctum Ambrosium, lib. 

edit. Paris. ann. 1721, et sanctum Augustinum loco — x in Luc. Evangel., num. 155, tom. Il oper. edit. Ve- 

mox describendo. nete an. 1748, Tertullianum, lib. de Baptismo, cay. 
(6) Cousule sanctum Cyrillum Hierosol. catech. 5, — £8, pag. 220, edit. Veneta an. 1744. 





101 PILEFATIO. 102 


riéth. 52, pag. 98. Jam Maximus homilia 50, pag. 154, explicans, quamohrem navi similem dicat Eccle- 
sium : Cmn e nantis, inquit, scindiar mare, prine ab ipsis (nautis) arbor erigitur, velum distenditur, ut , crucó 
JDomini facta, aquarum (Inenta rumpantur, et hoc dominico securi signo portum sabutis petant, periculum mortis 
euadum ; figura enun sacramenti quódem esi velum susponsum in arbore, qnasi Christus sit exaltatus in crue; 
ehque ideo confidentia de mosterio veniente, homines ventorem procellae négliquni , peregrinationis vola awsci- 
pent, Siout autem Eeciosia sino cruce stare non polest, ita et sine Grbore navis infirma est. Statim enim dia- 
bolke inquietat, et illom ventus allidit. At ubi signum. erucis erigitur, staóm. o6. diaboli iniquitas repellitwr, et 
ventorüm procelía sopiter. 

: Sic'de symbolis ares navisque haetenus. Nune de vinee lensqué comperatione eum Ecclesie, ae de 
KEcelésiee ipsis propegatione ampliieationeque ob pecedicationem Verbi Del , fusumquo a martyribus san- 
guinem, que suat a Maximo tradita, explieabo brevi. Ergo Maninres homilia 30, pag. 478, Noe, inquit, 
vit agriodía tum plantasest »inoeam. ... Christum significavit, qui vineam fecit Ecclosiam. Quotus autem quis- 
q66 est qui nea. a. Patribus modo, verum etiam a Christo ipso Servatore in Evangelio, Ecclesia vines 
foisse eóteparatam, ignoret? Jam vero homilia 401, pag. 358, Fwige! Ecctesia, inquit, not suo, sed Sulvatoris 
[trmihto, et radiat non proprio nitore, sed Patrio, vicui Apostolus ait, dicens : Vivo autem jam mon ego; wivib 
vefo in-me Christus ; et iterum ; Ut eit primogenitus in multis fratribus. Recie plano luna comparatur Ecclesie, 
quoniam et ipsa noo lasacri rore per(undit, et terream eorporis nostri baptismatie rore vivificat. Recte lune com- 
párétur Ecclesia, quia et ipsa augmentum acquirit, patiturque defectum. Minwitur enim sepe, frequenter augetur. 
Minuitur. pertecutionibus, predicatignibus ampliamr. Decrescit cum. minuitur. flite, erescit. cum. martyribus 
coronatur ; et eadem causa quar. tribuit ili. defecfum, ipsa prestat eugmertum : frequenter onim quos dolet per- 
s&ctlores, 1psos recipit confessores. Qua sane Patrum (cww| omnium uno voc fuit. Jostinus martyr in Dieloyo 
cum Tryphone , num. 110, pag. 214 edit. operum Venet an. 1747. Dum gladio, inquit, peroutimur, dum 
cracifigimur, dum feris tradimur, eicinculls, vt igni, et omnibus aliis tormentie, a confessione, wt mani[estam 
eet, non discedimus. Sed quanto magis salia nobis infliqnntar, oo piures ali per nomen Jesu Christi fideles inni. 
(Quemadmodum vilio, si qais partes illas ampulet , qua (rucium ferunt, ita proficit, ut alios florentes et [ructi- 
(eros palmites rarsus pro[evat. Idem nobis quoque oewnit.. Consoneut his qux seribit Tertullianus in lib. ed 
Secapulam, eap. 4, pag. 73: Non duficiot, inquit, h rc seota, quem mno magis aedificari scias cum cedi videter. 
Et Apologetiei eap. vltimo, pag. 40: Piures effeimmr, quolies metimur a vobis. Semen est sanguis Christiuno- 
rum. Horem sent similie que complexi sant swmetus Cyrillus Mieresolymitevos tatech. 18, uum. 27, peg. 
298, senetas Gregorims Nazianzenus orat: 25, pag. 4tà, tom. F edit. Colon. au. $690, quo loco, Persecutiones, 
inquit, ilustriorem ipsam (Kcclesian) splendidioromque per supphioia seddebant. EX eurmine 11 ad Episcopos, 
twm. H, pag. 93, ubi.sic hbubel : 


Namque etiam Lostifis fhror, atque imtranis quseque 
Supplieia addkderapt miimis ava robora Don ria, 
Iormenuüsque fides gravibus mage fulta vigebat. 
Sanctus Ambrosius epist. 73, num. 44, psg. 1173, tom. lll oper. edit, Venele an. 1751, Per martyres camu- 
lelam, ait esse, non minam religionem. Sanctas Joannes Chrysestomus, lib. adversus Judsos et gentiles, 
Qiod Christus sit Deus, num. 12, pag. 258, tom. I. Sanetus Augustinus in psal. xL, num. £, pag. 258. tom. IV 
edit. Antuerp. aR. 1700 quo loco : Persecutiones diabolus in. Ecclesiam concitavit ad perdendwm nomen Chris, 
inquit, .. .. Ut moreretur iterum Ghristus non in capite, sed in corpore sue, occisi sunt et martyres. Ad muiti- 
plicandom Ecclefiam valuit sanctus sanguis effusus : seminationi accessit. et mors mariyrum.  Pretiosa. ism. 
conspectm Domini mors: justorum. ejus. Multiplicati sum magis magisque Christiani, et won. est. impletum quod 
dizerent inithiei .... Sedent yagani, et computant sibi annos, audiunt (anaticos suos dicentes, aliquando Chri- 
stiani non erunt... 2e .. Adhete dicnnt : Quando morietur et peribit nomen ejus. Bie victi, vet tertio sapite. Mortuus 
est Christus, non periit nomen ejus : mortui sunt. martyres, muttiplicata est magis Ecclesia. Crescit per omnes 
gentes nomen Christi, qui de morte sua et. resurrectione predizit; qui de mortibus martyrum suorum. et de 
corona predizit. Et sermone f in psal. Lvnt, num. 5, pag. M8: Effusus eot magnus et. multus martyrum 
sanguis ; quo effuso, tanquam seminata seges. Ecclesias [ertilius totum mundum, siowt. mc conspicimus, occu 
pavit. Et sermone 52 im psal. cxvm, num. 6, pag. 121. Quis non videat owantum adjuvorit Kcclesiam san- 
guis [cv] Ecclesi&? Quanta ex. illa semente seges toto. orbe surrexerit? Bt lib. xxn de Civit. Dei, cap. 6, pag. 
499, tom. VII : A Christo Deo non solum colendo, verum etiam confitendo tantum pev orbem terrarum martyrunt 
multitudinem metus revocare non potuit, non levis offensionis animorum , sed immansarum variarumque porna- 
rum, et ipsius mortis, quae plus ceteris formidutur. Neque tunc civitas Christi , quamvis adhuc peregrinaretur 
i in terris, et haberet. tamen. magnorum. agmina populorum., advessys impios persecutores $408 pro temporali 
Saitie pugmavét; sed potius ut. obtineret eternam, non repugnawit.. Ligubantur, includehantur, cedebantur et 
ntultiplicobantur. Sanctus Leo Magnus sermone 83, qui est de Natali apostolorum Petri et Pauli, cap. 6, 
pag. 251, tom. I operum edit. Rom: an. 1755: Nor minuitur, inquit, persecutionibus Ecclesia, sed augetur * 
el semper Dominicus ager segete ditiori vesitur, dum gsana, quas singula cadunt, multiplicata nascuntur. Hos 
JPatres consectatus Maxine peni. scribere sermone DD,- pag. U98: Vezatur Kcolesia manibue cruentoriti "n 





105 ' PRJEFATIO. 104 
non ul inter supplicia poasque deficiat; sed wu per multimodos victoriarum titulos inh omnem pulchritudinem 
cruore triumphantium martyrum decoretur. 

Ante Christum üatum Ecclesiam Christi viguisse, Maximus idem animadvertit bomil 101, pag. 238, qua de 
doelrina, ut cteros protermittam, confer Augustinum, lib. 1 de Baptismo coutra Donatistas, cap. 15 seq., num. 
24 seq., tom. IX, pag. 62. Atque eam quidem Ecclesiam, idem docet Maximus, ibid., evertere fuisse conatos 
Jamnem et Maimbrem , cum Mosi restitere. Jam vero tunc eam, quod finibus fere Palzstinz coutineretur, 
propagataque ad gentiles non esset, fuisse sterilem. Homilia 95, pag. 255 : Requiramue, inquit, que si! ista 
civitas, qu sterilitate laborabat... Legimus in epdem apostolo dictum de Ecclesia : Latare, sterilis, quee mon 
paris ; erumpe, et exclama, que non parturis. Ergo Ecclesia est illa sterilis civitas, que ante .udventum Christi, 
aquarum vitio, hoc est sacrilegio gentilium populorum, sterilitatem sustinens, Dei filios procreare non potmissel. 
Ubi venit Christus, velut vas fictile assumens corpus humanum, vitia sanavit aquarum, hoc est resecavit sucrilegiu 
populorum. Statim Ecclesiu, que erat sterilis , cepit esse (ecunda. Unde et Apostolus dicit : Lettare, sterilis. 
Plures enim filios ex eo Ecclesia, qu& erat sterilis procreavit, quam Synagoga (a), que (cum.Palestiuse finibus 
contineretur) erat fecunda, susceperit. Sunt bxc plane consentanea iis que ab cxteris Patribus inonumentis 
fuere tradita litterarum. huprinis autem a Cyrillo Hierosolymitano catechesi 18, num. 26 seqq., pag. 298; 
ab Joanne Chrysostomo in lIsaig cap. n, num. 5, pag. 21 seq. , tomi. VI et in cap. iv Epist. ad. Galaias, 
puin. 4, toin. X pag. 710 seq., ubi S. doctor : Qua, inquit, antehac sterilis, et que deseria? An mon per- 
spicuum [cvi] est hanc esse Ecclesiam ex gentibus, que antehac Dei cognitione fuit privata? Que vero est illa que 
habet virum? Nonne liquet hanc. esse Synagogam? Attamen hanc. multitudinem liberorum. superavit. sterilis; 
siquidem luec unam. duntaxat. habebat gentem ; sed Ecclesie filii Greeciam, Barbariam, terram, mare, dewieue 
erbem universum implent. ' 

Credi porro Ecclesiam oportere, affirmat Masimus. Quemadmodum autem credenda sit, explicat tractatu 
2 de Baptismo, pag. 714. Quod interrogavimus, inquit, credis in sanctam Ecclesiam et. remissionem peccatorum, 
non eo modo interrogavimus, u! quomodo in Deum creditur, sic tN EccLESIAM SANCTAR CATBOLICAN. Propterea 
sancta ef catholica est, quia recte credit in Deum. Non ergo diximus, ut in Ecclesiam, quusi in Demn crederetis; 
sed intelligite nos dicere, et dixisse: Ut in Ecclesia suncta et catholica conversantes, (b) in Deum crederetis. FA 
hom.lia 85, pag. 272 : Sanctam Ecclesiam. Vere saneta est. Ecclesia confitenda, per quam et sanctificatio est 
data mortalibus, et crescente credentium numero , emnium pene linquis in Dei laudes sanctior mundus exsultat. 
Sancta est Ecclesia, que baptismi sacramento peccatorum contagione detersa, terrarum incolas trunsmittit ad 
celum. En modo quo sanctam intelligat, et quo catholicam Maximus : sanctam, quod recte in Deum credut, 
quod sanctificatio mortalibus data per eam sit, quodque baptismo peccatorum contagione detersa, terrarum 
incolas transmittat ad coelum; catholicam autem, quod propagata latissime per orbem terrarum ita sit, ut 
omnium pene linguis in Dei laudes sanctior mundus exsultet. Homilia quoque 9, pag. 26 : Ineíuctabili, 
inquit, fide ac devotione solita, sacerdotis tot semper monitis inherentes, per religiosi itineris vias ac veritatis 
semitas , quas universa tenet. Ecclesia qradientes, magis magisque hereticorum. devia et. diabolica calcate 
figmenta. Ac semper quidem veram dootrinam aL Ecclesia catholica teneri atque doceri idem Maximes 
statuit homilia 45, pag. 140 : Domini, inquit, sapientia nón asserta est, non quasita; non enim didicit « ma 
gistro, sicut ipsi Judei dicunt : Quomodo hic litteras novit, cum non didicerit, et ipse dicat : Mea doctrina non 
est de hoc mundo, sed ejus qui misit me. Hoc est, quod ait de suveriore contextum; quo vestimento, vel quibus 
omnibus vestimentis ECCLESIA CATHOLICA SEMPER AMICTA EST. 5 

[cvu| XXX. Age vero consideremus, quemadmodum et quam ob causam, Ecclesiau catholicam Maximus 
et navim et Ecclesiam Petri vocet. Scribit enim ille hoc modo (c) : Videamus , qua sit ista navicwla Simonis 
Petri, quam ad docendum de duabus magis opportunam Dominus judicavit, que et tutum Salvatorem prestet ab 
injuria, et credulitatis hominibus largiatur eloquia. Invenimus enim jam Dominum navigasse in alia navi, et gra- 
vibus injuriis lacessitum. Navigavit enim cum Moyse in mari Rubro, quando populum Israel per undarum fluenta 
transvezit ; sed gravibus est affectus injuriis, sicut ipse ait in Evangelio ad Judaos : Si crederetis Moysi, et mihi 
credereiis. Injuria autem Salvatoris est incredulitas Synagoga. Ergo Pet NavEM elegit, Moysi deserit ; hoc est 
spernit Synagogam perfidam ; fidelem assumit Ecclesiam. Due enim quasi navicule a Deo destinutee sunt, qua 
in hoc, tànquam in mari, mundo salutem hominibus piscarentur..... Ex his duabus naviculis una relinquitur ad , 
terram inanis et vacua , altera producitur in. altum onusta vel plena. Vacua enim Synagoga relinquitur. in. lii 
tore, quia Christum cum prophetarum amisit oraculis; onusta autem Ecclesia in altum assumitur, quia Dominum | 


(a) Vide etiam homiliam 18, pag. 5. minicorum nomine honestare nituntur), neque ubi sit | 


Hoc , 


(b) Vide Cyrillum Hierosolymitanum  Satech. 18, 
num. 95, pag. 297, ubi leges : Tibi tradidit fides ita 
tenendum : «Et in unam sanctam , Ecclesiam catholi- 
cam, » ut eorum abom'nanda . collegia (ugiens, adhe- 
reas femper catholice Ecclesie , in qua et renatus es. 
Et si quando peregrinatus fueris 1n. civitatibus , ne 
simpliciter requiras ubi sit dominicum (nam et impio- 
fum secte atque "ivreses suas ipsorum speluncas do- 


simpliciter Ecclesia ; sed ubi sit catholica Ecclesia. 
enim proprium nomen est hujus sancte, et matris om- 
nium nostrorum. Quo etiain spectant, qua docet san- 
cius Augustinus lib. contru Epistolam  Manichel 
cap. 4, num. 5, pag. 110, tom. VIII operum edit. 
Antuerp. an. 1700. 

(c) Sermone 94, pag. 040 seqq. 


105 PRAEFATIO, 006 


cum apostolorum doctrina suscepit. Synaqoga, inquam, relinquitur ad terras , quas terrenis. inheerens operanti- 
bus ; Ecclesia autem in altitudinem evocatur, tanquam colorum profunda sacramenta discutiens, in illam scilicet 
altitudinem de qua Apostolus ait : O altitudo divitiarum sapientie et scientie Dei. Propterea dicitur Petro : Duc 
in altum, hec est in profundum disputationum (a) generationis divine. Quid enim tam profundum quam quod ait 
Petrus ad Dominum : Tu es Christus Filius Dei vivi? Quid tam terrenum quam quod de Domino dizerunt Judai : 
Nonne hic est filius Joseph fabri?.... Unde ait Saleator Peiro : Quia non caro et sanguis tibi hoc revelavit, sed 
Pater meus, qui in colis est. Pharismis autem dicit : Quomodo potestis bona loqui , cum sitis nequam? Ilanc 
igitur soLAM EccLrSLE naven ascendit Dominus, iw QUA PETRUS MAGISTER EST CONSTITUTUS : DICENTE Dono : 
Super hanc petram adificabo Ecclesiam meam. Quee navis in altum emculi hujus ita natat, ut, pereunte mundo, 
omnes quos sucipit servet illasos. Cujus fiquram jam in Veteri videmus Testamento. Sicut enim Noe &rca , nau- 
fragante mundo , cunctos quos susceperat incolumes reservavit; ita gx PeTB Ecctesn, conflagrante seculo , ou- 
MES QUOS AMPLECTITUR, REPRASENTABIT 1LLASOS..... Sed quoniam hanc eamdem naviculam Petri , de qua nunc 
Dominus celestis doctrina suam sacramenta depromit, legimus in Matthaeo, dormiente in eadem. Domino, ventis: 
insurgentibus perturbatam, ita ut cuncti apostoli mortis periculum [ormidarent; videamus que causa (cvm) est 
quod una eademque navicula hic in tranquillitate doctrinam populis tribuit, ibi ín tempestate discipulis metum mor- 
lis indicit, prassertim cum ibi etiam cum ceteris apostolis Simon Petrus esset. Hac est autem causa periculi : erat 
ibi Simon Petrus ; sed erat pariter et proditor Judas. Quamvis enim illius fides (undaret naviculam, hujus tamen. — 
eam perfidia conturbabat. Tranquillitas est, (b) ubi PETRUS soLUS NAVIGAT,; lempesias ubi Judas adjungitur..... 
Metuentibus igitur discipulis, anziante Petro, dormiebat Dominus. Mirum [orte videatur quod , anxiante Petro, 
dormiebat Dominus. Deormiebat Petro, ne viyilaret Judee..... Si unius Juda peccato cuncti periclitantur apostoli, 
hoc exemplo caveamus perfidum, caveumus proditorem, ne per unum plurimi fluctwemus. Quin. etiam. hujusmodi 
abjiciamus de navicula, ut non obdormiat, sed vigilet in nobis Dominus, atque eo vigilante nulla nos piritalis ne- 
quitid procella concutiat. Ubi enim fides integra est, ibi Salvator docet, vigilat et exsultat; ibi requies , ibi trun- 
quillitas, ibi cunctorum est medicina. Ubi autem fidei est admiata perfidia, ibi Christus... dormit,... ibi metus, 
ibi tempestas, etc. De Ecclesia catholica agi a Maxüno, nihil dubii est. Nam hzc ab illo Synagog:e opponitur, 
atque sola esse dicitur, quam ascendit Christus. Jam vero, banc ipsai et navim, et Ecclesiam Petri a Maximo 
appellari tam est ex ejus verbis perspicuum, ut qui dubitet, non videam, cur non idem , $itne sol, an nullus 
sit, dubitare possit. Quamobrem autem ? Scilicet quia in ee. Petrus magister est constitutus. Unde vero id ina- 
gisterium ostendit Petri? Nimirum ex eo quod Christus dixerit : Super hanc petram edificabo Ecclesiam meam. 
Navim porro seu Ecclesiam Petri, seu in quu magister est constitutus Petrus, eui dictum proinde est : Super 
hanc petram edificabo Ecclesiam meam, velut arcam Noe, illósos servare omhtes quos. complectilur, Maximus 
docet; perireque propterea illos qui extra ipsam sipt, veluti aquis absorptos diluvii. AddR sanctus episco- 
pus, tranquillitatem esse ubi solus Pelrus navigat, tempestatem contra ubi adjunguttur bomines Judz similes. 
Quid autem hoc est, quam tranquillitatem esse übi sint, qui cum Petro de doctrina pietateque sentiant ; 
tempestatem contra, si qui exstant, qui a Petro dissideant ? Nain ài quies est, ubi Petrus est solu$; qui esse 
tempestas poterit ubi omnium sit summa cum Petto consensio ? Cumque petta supka quam zxdificata Ecclesia 
sit, fundamenti loco habeatur; binc Maximus fundamentum Ecclesi appellat Petrum in capitulis Evan- 
geliorum , pag. 778 : Pastor , inquit , Ecctesiés fuit, insuper e£ pastor gregis. Pasce enim , illi ait Jesus, 
oves meas. Discipulus, et EcCLESLE FUNDAMENTUM, ef apostolus , et martyr, capite deorsum Rome est crucifixus. 
Ac petram quidem, cujus Christus Petrum alloquens meminit, Petrum ipsum esse, idem testatur Maximus 
[crx] homilia 54, pag. 169 : Tanquam bonus pastor, inquit, TUENDUM GREGEM accepit , ut qui sibi ante infirmus. 
fuerat, fieret ouxipUS FIRMAMENTUM ; et qui ipse interrogationis tentatione nutaverat, CETEROS FIDEI STABILITATE 
rUNDARET. Denique pro soliditate devotionis ECCLESIARUM PETRA dicitur, sicut ait Dominus : Tu es Petrus, et 
super hanc petram adificabo Ecclesiam meam. Petra enim dicitur, eo quod primus in nationibus fidei fundamenta 
posuerit, ET TANQUAM SAXUM IMMOBILE TOTIUS OPERIS CHRISTIANI COMPAGEM MOLEMQUE CONTINEAT. Pastor igituc 
ovium Christi Petrus, idemque firmamentum omnibus, ac petra Ecclesiarum factus, teste Maximo, ceteros fidei 
stabifitate fundavit, ut qui et petra sit constitutus, et tanquam saxum immobile totius Christiani operis compagem 
molemque contineat. Id vero Petrus consecutus devotione est, quod virtute est Christus. Sicut ait Apostolus : 
Bibebant autem de spirituali consequente eos petra : petra autem erat Christus. Recte consortium meretur nomi- 
nis, qui CONSORTIUM MERETUR ET OPERIS, eic. Pastorem autem ovium dictum esse Petrum, propterea quod AL10S 
REGENDOS ACCEPERIT, Maximus ipse docet homilia 55, pag. 168. Jam petram Petrum fuisse constitutum ob con- 
fessionem divinitatis Christi, claves regni celorum accepisse, consecutumque judicandi potestatem, Maximi, 
ut ezterorum etiam Patrum, constans doctrina est. Atque is homilia 68 , pag. 17 seqq.: Ut confessionis (Petri), 
inquit, quanta esset magnitudo Salvator ostenderet; ait ei : Beatus es, Simon Bar-Jona, quia caro et sanguis 
non revelavit tibi, sed Pater meus qui in calis est : et. tibi dabo claves regni celorum.... Hoc illi confessio de- 
dit, ut ante claves regni colorum acciperet, quam coli januas introiret... Clavis celi lingua est Petri, quia singu. 
(a) Vide preterea serm. 95, pag. 644. Confer etiam (f) Adeundus sanctus Ambrosius, ibid, num, 70, 


sanctum Ambrosium, lib. 1v in Lecam, num. 71, pag. — pag. 848 
848, tom. Hl edit. Venet an. 1748. à 


ParsoL. LVII. ) ] b ar 


107 PfUEFATIÓ. 108 


lorum merita censendo, Aposlolus uniciique regnitm celorum aut. claudit, aul ayerit. Non. ést ergo tlavis ista 
mortalis artificis aptata manu, 4ell DATA & ÜgKiSTO POTESTAS EST JUDICANDI..... Hic est Petrus cui Christus Dio- 
minus communionem sui nominis libenter indulsit. Ut eniri, sicut upostolus Paulus edocull, beth etal CH|uiS TUS, 
ita per Christum PETRUS FACTUS EST PETRA, dicenle ei Domino (a) : Tu es Petrus, et super Hanc petrá ibdificabo 
Ecclesiam meam. Nam, sicut. in. deserto, dominico sitienti populo aqud fluxil & petra ; ita univérso müindo ari- 
ditate lassato, de ore Petri. fons salutifera con[essionis entetsil. Hic est Petrus, cui Christus &àcerisurus ad Pa- 
trem; pascendas oviculas suas agnosque commendat, tt quos ille pietati miseratione redimerel, hic FibE1 sv.s 
VIRTUTE SERVARET. Et recte $une el arbiter. occultorum Dei Fillu& PASCENDAS OVES TUENDASQUE COMMISIT, CEi 
fioverat, it nutriendo jrege dominico, nec studium deesse, nec fidein. Et homil. 70, pag. 224 : Petrum de pisca- 
tore doctorem factum, Maxinius ait, cujus Petri credulitas doctrine sil. [uhdamenium. Ádjungit inde pag. 935 : 
fex] Quanti igitur meriti apud Deunt. sum Petrus erat, ut ei post návicule parve remigium roris Eccr este 
GUBERNACULA TRADERENTUR ?... ()uíd de Petro referam, cujus tanta est à Deo approbala justitia, tantqque ei ro- 
TESTAS ATTRIBUTA JUDICANDI, UT IN ARBITRIO EJUS PONERETUR CELESTE jupiCiUM? Perspicite ergo et. estimate 
guanto nobis sit Petrus apostolus honore reverendus, CUJUS SENTENTIAM IN TERRIS PROLATAM SEMPITERNI JUDICII 
XQtiTAS Now REPELLIT. Et ideo diligenter intendite, qua sit ejus glorie magnitudo, cui DUM CLAVES REGNI COSM- 
MITTUNTUR celerhi, celum illi claudere et aperire permissum est. Quin etiam homil. 72, pag. 251, de Petro ac 


. Paulo disseretis : Ambo, inquit, claves a Domino perceperunt , sCiENTLE 1STE (Paulus), ille (Petrus) PorENTLE... 


Ergo beati Petrus. et. Paulus eminent inler universos apostolos, et peculiari quadam prarogativa precellunt. 
Confer przeterea homil. 107, pag. 554, quo loco : Implebat, inquit, bonitatis et discipline opus beatissimus Pe- 
frus, cum et tanquam vere bonus medicus oblatos sibi curaret infirmos, et UT DISCIPLINAE COELESTIS FUNDATOR * 
jUSTA PUNIRET ULTIONE MENDACES, Ánaniam Scilicet e. Saphyram : et serm. 37, pag. 498, ubi Petrum prec- 
puum vocat apostolorum. Et serm. 66, pag. 567 seq., quo loco Petro quidem, inquit, regni sui claves, Paulo 
verbi sapientiam dedit. Nec incredibile hoc, quoniam qui aquam produzit e petra, EccLEsiaM ruNpAviT 1N P- 
TRO..... Doctrine gratia colum Paulus ingreditur; simplicitatis merito aperiendi coli Petrus accipit potestatem. 
Denique sermone 69, pag. 577 seq., de Petro rursum deque Paulo agens Maximus : Diximus frequenter, in- 
quit, ipsum Petrum rErRAM a Domino nuncupatum, sicul ait ipse : Tu es Petrus, etc. Si ergo Petrus PETRA Est 
ÉUPR& QUAM JEDIFICATUR EccLESL, recte prius pedes sanat (claudi), ut sicut jN ECCLESIA FIDE] FUNDAMEIM 6M CON, 
TINET, ita et in homine membrorüm fandamenta confirmet... Paulus a Domino vas electionis est nominatus..... 
Optima apostolorum nomina PETBA, et vasculum necessaria domui Salvatoris. Domus enim. petrarum | fortitudine 
construitur, utilitate vasis ornatur. PETRA ad rigurTATEM, ne labantur, sustentat populos; vas ad custodiam, ne 
tententur, operit Christianos. De potestate judicandi collata divinitus Petro, de clavibus, de jure ligandi sol- 
vendique, de principatu Petri ejusdem, deque Petro ipso petra, columna et fundamento doctrinz, seu fidei 
Ecclesi» quod scribit Maximus, iis est plane coh:zerens et consentaneum, qux dicta fuere in Ephesina ecu- 
menica synodo, Patrum nemine repugnante, action. 5, tom. I Concilior. edit. Paris. an. 1714, pag. 1478: 
Nulli dubium est, imo saculis omnibus notum est, quod sanctus beatissimusque Petrus. apostolorum princeps, ei 
capul, fideique columna, et Ecclesie catholice fundamentum a Domino nostro Jesu. Christo salvatore. humawi 
generis ac redémptore claves regni accepit, [cx1] solvendique ac ligandi potestas ipsi data est, qui ad. hoc «sque 
tempus et semper in suis successoribus vivit, xoi Oixátri, ET JUDICAT seu jus dicit. Et aetion. 2, pag. 1471 : Non 
ignorat vestra beatitudo totius fidei, vel etiam apostolorum caput esse beatum apostolum Petrum. Eadem autem 
omnium Patrum, jam usque ab initio fuit ex Evangelio ducta doctrina, velut ostensum a nostris scriptoribus, 
demonstratumque tam vere perspicueque est, ut ad idem rursum demonstrandum non sit oratione nostra 
opus. Interea consuli Mamachius poterit tom. V, part. 1 Antiquitatum Christianarum, pag. 92 seqq., et pag. 
151 seqq., et pag. 286 seqq., et pag. 405 seqq. Rursus qued de Petro, cui tradita fuere totius Ecclesix gu- 
bernacula, quique potenti: clavim accepit, cum Paulus acceperit clavim scienti; quod, inquam, de Petro 
in hanc sententiam Maximus litteris commisit, doctrin$ majorum mirifice congruit, qui non solum hzc eadem 
BCfipsere, verum etiam monumentis zreis expresserunt. Exstat in museo archiducis magni ducis Florentino 
insignis coemeterialis aerea lucerna, quae pr:x& se navis fert figuram, ac Petrum ad puppim sedentem et guber- 
naculum moderantem ; Paulum vero ad proram stantem prwdicantemque exhibet. De qua quidem lucerna 
post alios, quos nominat, egit Mamachius idem tom. III Antiquitatum Christianarumn, pag. 99 seq., et tom V, 
pag. 291 seqq. Longum est iter ad Patres omnes, quorum seriem exhibet Mamachius tom. V, pag. 410 seqq. 
Perpaucos eorum commemorabo, quorum tarn fuit hac de re late propagata eonstansque sententia, ut v s2e- 
culo Bonilacius I id affirmarit, quod esse omnibus probatum sciret, : In Petro constare universalis Ecclesie 
regimen et summam, epist. 14, pag. 1057, tom. E Epistolar. Romanorum pontificum, edit. Coustantii. Pru- 
dentius autem im libro mpi Zeepcwov, hymno 2, qui est de saneto Laurentio vers. 460 seqq., de Petro ac 
Paulo, scribit . . 27 . 
Alter vocatur gehuuta, 


(0) Vide et homil. 145, pag. 575, et serm. 27, pag. 407, et serm. 57, pag. 407 seq. 











409 PFLEFATIO. 410 


Alter catbedram idens 
Prirhstd, recludit creditas 
Alernitatis janoss. 

Ardlor yr&léteá, socuti vt scriplér, lib. 1 Historie apbálolice, pag. 128, toni. X Biblioth. bátrum edit. Luc- 
dun. de Petto canit : 


Piitlillh dpostolico parva de puppe vocatus 


Agmioe Potros erst, cujus... quai gesserít barher, 
clavim translata manus... cui vradidit Agnus. 
uas passus salvavit oves, totumque per orbem 
atigét Pastore gregem, quo muherb sumrmes 
Surgit, etc; 


Quin etiam quód. Maxintus docet dini qul auam iri deserio eduxit Mosis ministerio &x petra, Ecclesiam [ut 
dassé in. Petrb, e tuftis ore [onà [c&li]-iahilifere confessionis emerkeril, lam trilum majorum nostrorum ser- 
ione, lainqtte testatum ac pervulgaturh olitti etiam fuit, ut non modo Mosi Petrum compdrarint, quod fecit 
Hüeronymus epist. 95 ad Rusticdm monachum, pag. 772, (om. IV operum, part. im edit. Paris. Mar- 
tianei; eumdemque Petrum, àb ipso tharismatum fonte tam copiosis fuisse írrigationibus inundatum dixe- 
fint (a), ut, cun multa solus acceperil, niliil in. quemquam sine illius participatione transierit..... et quamvis in 
populo Del multi sacerdotes sint mullique pastores, omnes tamen proprie regat Petrus, quos principaliter gin et 
Chrislus, ele., verum etiam ir vitris lpsis coemeterialibus Petrum eumdem Mosis Hebrxorum ducis tigura 
éxpresserini, aquam & petra educentis. Confer Mamachium tom. V Antiquitatum Christianarum, pag. 296. 
Postremo qu: proposiia atque explicata à Maximo de clavibus sunt a Christo collatis Petro, deque doctrine 
fldei fuhdániento, quod Petrus ipse beneficio Christi contineat, eadem sunt a Patribus cxteris non tradita 
inodo ác propugnatá, sed notata etiam monumenlisque incisa, quod et ex testimoniis illorum constat, qua 
d Sandero, à Bellarmino, a Maüclero, eté., dc recentiore memoria a Mamachio (5) collecta et relata in com- 
mentarios suht; et et vasé argehteo exque sarcophagis velerum Christianorum in ccemeteriis repertis liquet, 
in quibus figura cernitur Servatoris claves ac librum apostolorum principi porrigentis. Quo de vase confer 
qua post Bottarium scripta sunt a Mamachio tom. eod. V, part. 1, pag. 518 seq. De sarcophagis porro, 
picturis, inusivis, etc., consule qux idem complexus est ibid., pag. 297, et pag. 519, et tom. I, pag. 2832. 
XXXI. Cur porro Petrus ac Paulus martyres obierint Rom, exponit Maximus homilia 69, pag. 231 seq., 
vbi, Hi int, ipit beatissimi Petrus et. Paulus, qui sacramentum celestia. regni uno spiritu praedicantes, sub 
tiults passiotle diei doctrinam suam pio sanguine et morte fortissima consecrarunt; qui etiam tanquam Ecclesia- 
run omniufn principes facti, dispensatione celesti Romam petentes, sacratissima sua corpora in illius urbis arca 
reconderent, que lolius orbis. obtinuerat. principatum, quatenus potentiam virtutis sue Ghristus ostendena, wbi 
inunduá caput. liabebal imperii, ibi regni sui principes. collocaret. Et homilia 72, pag. 251 : Petrus et. Paulus 
emihen] iritér universos apostolos, et peculiari quadam praerogativa precellunt. Verum ihter ipsos quis cui pre- 
ponatur, incerlum est. Puto enim illos equales esse meritis, quia equales sunt passione, et similes eos fidei devo - 
lione vixisse, quos simul videmus ad martyrii gloriam pervenisse. Nom enim sine causa. factum putemus, quod 
una die, uno isi. loco, unius tyranni toleravere sententiam. Una die passi sunt, ut. ad. Uhristum. pariter perte- 
htirent ; uno ín loco, ne alteri Roma deesset; sub uno persecutore, ut equalis crudelitas utrumque [cym] con- 
stringerel. Dies ergo puto pro merito, locus pro gloria, persecutor decretus est pro. virtute. At in quo tatt- 
der loco marlyrium pertulerunt? ln. urbe Roma , qua principatum et caput obtinet. nationum, scilicet ut wbi 
caput superstitionis erat , illic caput quiesceret sanctitatis ; et ubi gentilium principes habitabant , illic Eccle- 
siarum. principes morarentur. Non discrepant qu: scripsit homilia 75, pag. 256. Sunt autem iis plane con- 
sentanea, quie sanctus Leo Magnus sermone 82, al. 80, cap. &, pag. 235 seq. edit. Rom. an. 1755, complexus 
est. Sunt autem hujusmodi : Ád hanc ergo urbem tu, beatissime Petre apóstole, venire non meluis, et consorte 
glorie tum Pa&ülo apostolo , aliarum adhuc Ecclesiarum ordinationibus occupato, silvam istam frementium 
bestiarum, et turbulentissima profundilatis oceanum, constantior, quam cum supra mare gradereris , ingrederis. 
Nec mundi dominam times Romam.... Jam populos , qui eg circumcisione crediderant, erudieras.... Jam 
Pontum , Galatiam , Cappadociam , Asiam atque Bithyniath legibus. evangelicee predicationis impleveras ; nec 
dubius de próvectu operit .. . . tropheum crucis Christi Romanis arcibus inferebas, quo te divinis predicationibus 
enteibat et honor potestatis, et gloria passionis. Cap. 0, pag. 231 : Ad quam beatus coapostolus tus vas. ele, 
cionis... . Paulus occurrens , eodem tibi consocialus est. tempore, quo jam omnis innocentia , omnis pudor, 
omnisque libertas ub Neronis laborabat imperio . . . . 1n horum excellentia Patrum merito est exsultantius glo- 
riatdum, quos gratia Dei in tantum apicem inter omnia Ecclesie membra provexit, ut eos in corpore, chi caput 
eM Chrisius ,. quasi. geminum comstittert lumen. oculorum. Dé quorum ieriis atque virtutibus, que omnium 
loquendi euperant facultatem, hihil diversum, nihil debemus sentire discretum , quia illos electio pares, et labor 
similes, e( finis [ecit equales. Quod autem Leo ac Maximus Petrum ae Paulum pares, sittiles, equales foissa 


(A Vide Sanclum Leonem serm. 9, cap. 2, pag. 8, tom. 1 operum edit, Rom. an. 1755. - " 
Tom. V, part. 1 Antiquitatuni Christtanarum, pag. 292 seqq., et pag. 996 seqq. 





11 PFUEFATIO. , £i2 


predicent, adeo ut statui nequeat uter alteri sit preponendus, non de dignitate et potestate, qua uterque 
Petrum fatetur fuisse Paulo potiorem ; sed de mira electione , de virtute, de merito, de martyrii gloria est 
itelligendum. ld vero ex serie ipsa verborum utriusque saneti episcopi plane liquet. Ac meriti quidem 
uterque, virtutis, martyrii meminit; dignitatis vero majoris ac potestatis dum meminit, ita meminit profecto, 
ut Petro eam attribuerit, Paulo non item. De Petro scilicet quadam Maximus scripsit, quxe indicat iu. Pau- 
lum perinde non cadere: Hic est Petrus, inquit, cui Christus Dominus communionem sui nominis libenter 
indulsit. Ut enim.... petra erat Christus , ia per Ghristum. Petrus factus est petra... Hic est Petrus, cui 
Christus ascensurus ad. Patrem. pascendas oviculas. suas. agnosque commendat (a). Rursum de Petro : Ei, 
inquit, (cxrv] post navicule parve remigium roriU$ EccLEsuE GUBERNACULA traduntur (b). Inde Paulum curn Petro 
conferens, quodque eorum cuique speciale ac proprium est (pag. 217) describens (c) : Quid, iuquit, hoc 
apostolo (Paulo) magnificentius , cui in medio mortalium constituto , et supra celos ire datum, et ad terras 
redire concessum est. Quid hoc beatius viro, qui inter secreta paradisi ediscere meruit, quod nec lingua. hominis 
loqui possit , nec quisquam mereretur audire?.... Quid etiam de Petro re[eram, cui.... tanta potestas est 
attributa judicandi, ut in arbitrio ejus poneretur celeste judicium? . . . . Diligenter intendite, quar sit ejus glorie 
magnitudo , cui dum claves regni committuntur &terni, celum iHi claudere et aperire permissum est. Sed ne 
longuin faciam , satis erit illud commemorare quod idem Maximus docet homilia 72, pag. 250 seq. : Petro 
sicut bono dispensatori clavem regni colestis dedit (d) : Paulo tanquam idoneo doctori magisterium ecclesiastice 
institutionis injunzit, scilicel ut quos iste erudierit ad salutem, ille suscipiat ad quietem ; ut quorum corda Paulus 
patefecit doctrina verborum, eorum animabus Petrus apetiat regna colorum. CLavEM ENIM QUODAMMODO a Chrislo 
scientie et Paulus accepit... (e) Ambo claves a Domino perceperunt, acientia iste, ille vorENTLE (f) ; divitias 
immortalitatis ille dispergit , scientie thesauros iste largitur. Confer qux supra de Petro apostolorum pre- 
cipuo dixi, auctore usus Maximo. De Leone, sic habeto. Is sermone 92, pag. 6. Manet, inquit, dispositio 
veritatis, et beatus Peirus in accepta fortitudine petra perseverans, suscepta Ecclesie gubernacula non relinquit, 
Sic enim PRU£ C&TERIS est ordinatus, ut dum petra dicitur, dum fundamentum pronuntiatur, dum regni coelorum 
janitor constituitur, ligandorum solvendorumque arbiter, mansura etiam in colis judiciorum suorum definitione 
proficitur, ut qualis ipsi cum Christo esset. societas, per ipsa appellationum ejus mysteria nosceremus. Et ser- 
mone 5, cap. 2, pag. 8 seq. : Je toto mundo unus Petius. eligitur, qui et universarum gentium vocationi, et 
OMNIBUS APOSTOLIS PRJEPONATUR, t quamvis in populo Dei multi sacerdotes sint mullique pastores, oMNES lamen 
proprie regat Petrus , quos principaliter regit et Christus. Magnum et mirabile, dilectissimi, huic viro consor, 
tium potentie suc tribuit divina dignatio, et si quid cum [cxv| eo commune c&rExIS. voluit ESSE PRINCIPIBUS, 
nunquam, nisi per ipsum dedit quidquid aliis non negavit. ... Propter hoc dicitur beatissimo Petro : Tibi dabo 
claves, etc. Transivit quidem etiam in alios apostolos jus potestatis istius, et ad omnes Ecclesie principes decreti 
hujus constitutio commeavit : sed non frustra uni commendatur, quod ómnibus intimetur. Petro enim ideo hoc 
singulariter creditur, quia cunctis Ecclesie, rectoribus Petri forma pRuepoxrruR. Manet ergo Petri privilegium 
ubicunque ex 18108 fertur equitate judicium. Nec nimia est vel severitas, vel remissio, wbi nihil erit ligatum, 
nihil solutum, nisi quod beatus, Petrus aut. solverit, aut ligaverit. Sunt qui (secus atque Maximus veteres 
plerosque secutus, putarit) eodera anno functos fuisse Petrum Paulumque martyrio inficientur. Verum nihil 
esse video, cur iis adjungenda sit auctoritas. Sed hac de re consuli poterunt Pagius ad an. 67, num. 5, et 
Tillemontius Mouumeht. histor. Eccles. Vit. sancti Petri, not. 40. Non enim est opus, ut plures memorem. 
De die ac loco martyrii eorumdem apostolorum, confer qux idem animadvertit Tillemontius ibid., not. 
A5 et 44. 

Quod adjungit Maximus homil. 72, pag. 252, Simonem Magum preestigiis in aera sublatum, beati Petri 
precibus dejectum actumque prwcipitem fuisse, ob eamque rem sxviisse in sanctos apostolos Neronem, 
traditum ab aliis etiam veteribus memori est, duorum Tillemontius in Vita sancti Petri articulo quarto 
atque tricesimo meminit. ] 

Postremo de lacte et sanguine e reciso sancti Pauli capite manantibus, quod scriptum a Maximo est, ab 
historicorum veterum, quibus fldes et auctoritas adjungi soleat, nemine fuisse video litteris commendatum. 
Adeundus Tillemontius ad Vitaw sancti Pauli not. 80. 

XXXII. In sede gloriosissimi Petri munere Diaconi fuisse sanctum Laurentium perfunctum, testatur Ma- 
ximus hoinil. 74, pag. 257. Nam quod in quibusdam codicibus pro PETRI. PATRIABRCHAE legitur, mendosum 


4) Homil. 68, pag. 217 seq. mus, cum de clavi agens : Clavis dicenda est, inquit, 
b) Homil. 70, pag. 225. qua , ad fidem , peccatorum dura corda reserantur, 
c) Pag. 226. mentium secreta panduntur, et quidquid intrinsecwi 

) Serm. 66, pag. 567: Petro quidem regni sui — clausum tenetur, in palam rationabili manifcstatient 


' elaves , Paulo verbi sapientiam dedit. Nec incredibile — producitur. Clavis, inquam, qua et CONSCIENTIAM AD 
hoc, quoniam qui aquam produxit e petra, ECCLE- — CONFESSIONEM PECCATI aperit, et GRATIAM AD ATERNI- 
SIAM FUNDAVIT IN PEgrRO.... Docirine gratia coelum — TATEM MYSTERII SALUTARIS INCLUDIT. 

Paulus ingreditur, simplicitatis merito aperiendi coli (f) Homil. 70, pag. 224: Magisterium Pauli fde 
Petrus accipit potestatem... plenitudinem esse, ait, et credulitatem Petri esse »o- 
(e) Sacramentum penitentic ibidem indicat Maxi- — cTRINE FUNDAMENTUM. . 


* 
"- 


. 4 


- - 


115 PR/EFATIO, 414 


est, ut res ipsa clamat. Quid? 8í homilia 75, pag. 959, dicat: Cum venerabilis Sixtus APORTOLICAR SEDIS 
SACERDOTIO FUNGERETUR? Ác Síixtum eumdem paulo post, sacerdotem Domini summum appellat : Xystum, 
inquit, ante omnes summum Domini sacerdotem (uror. gentilis aggreditur, ut ecclesiastica membra tam valido 
truncato capite, veluti munimine prasidii celestis amoto, cruentus persecutor invaderet. Summum autem Do- 
mnini sacerdotem &vrovouaci« eum dicere, qui Petri sedem Romanam apostolicam teneat, quique caput 
ecclesiasticorum membrorum universe sit; quid est , nisi episcopum Romanum caput fateri omnium Chri- 
Stianorum, qui cum ad clavum navis seu in Petri cathedra sedeat, tum navim Petri, hoc est (ut statui vidi- ' 
zmnus a Maximo) Ecclesiam catholicam moderetur? Quam quidem, navim, ut idem est auctor Maximus, Eccle- 
sic solam ascendit Dominus, [cxvi] in qua Petrus magister est constitutus, dicente Domino : Super hanc petram! 
eedificabo Ecclesiam meam. Qua navis in altum hujus smculi ita natat , ut, pereunte mundo, omnes quos suscipit 
aervet illesos. In qua navi tranquillitas est, ubi solus Petrus navigat (a), etc. Cui certe Peiro tradita sunt a 
Christo totius Ecclesim gubernacula (b), etc. Atque id dignitatis, auctoritatisque in pontifice Romano et 
agnosse, et confessum fuisse Maximum , ex actis concilii Romani sub Hilaro papa anno 465 celebrati liquet. 
Nam cum lect» fuissent littere, Ascanii episcopi Tarraconensis, reliquorumque antistitum ejus provinci» ad 
Hilarum ipsum pontificem in banc sententiam scripte : Etiamsi nulla exstaret necessitas ecclesiastice disci- 
plina, expetendum revera nobis [uerat illud privilegium sedis vestra , quo susceptis regni clavibus, post resurre- 
ctionem Salvatoris, per totum orbem beatissimi Petri singularis predicatio universorum illuminationi prospezit ; 
cujus vicarii PRINCIPATUS SICUT EMINET, ITA METUENDUS EST AB OMNIBUS, ET AMANDUS; proinde nos Deum in 
vobis penitus adorantes, cui sine querela servitis, AD FIDEM RECURRIMUS APOSTOLICO ORE LAUDATAM, INDE RE- 
SPONSA QUARENTES, UNDE NIHIL EBRORE, NIHIL PRJESUMPTIONE, SED PONTIFICALI TANTUM DELIBERATIONE PRELECIPI- 
TUR. Cum hec ita se habeant, est tamen inter nos falsus (rater, cujus praesumptionem, sicut diutius tacere non 
licuit, ita et loqui futuri judicii necessitas imperavit. ... Proinde quia his presumptionibus , que unitatem divi- 
dunt.... velociter debet occurri, qunsumus SEDEM VESTRAM , M6 QUID DE HAC PARTE OBSERVARE VELITIS, APOSTO- 
LYCIS AFFATIBUS INSTRUAMCR, QuUalenus.... VESTRA AUCTORITATE SUBNIX|, QUOD OPORTEAT FIERI INTELLIGBAE, 
Do ADJUYANTE, POSSIMUS. Erit profecto vester triumphus, si APOSTOLATUS VESTRI! TEMPORIBUS, QUOD SANCTI 
PETRI CATHEDRA OBTINET, CATHOLICA AUDIAT EccLEAA, 6i NOVELLA ZIZANIORUM SEMINA FUERINT EXTIRPATA. 
Cum hz, inquam, litterse (qux quantum pontifici Romano dignitatis auctoritatisque insit, demonstrant) lectze 
faissent (c); cumque episcopi qui aderant omnes ad unum clamassent : ORDINATIO APOSTOLICA JLLIBATA SER- 
VETUR; tum Maximus episcopus Ecclesix* Taurinatis dixit : In custodiendis omnibus que ad sacras ordinationes 
pertinent disciplinis, melius sententie mea professione denuntio, nihil a me unquam eorum que prohibita sunt 
esse faciendum. De reliquis censeo, ut quisquis talia fecerit, aut detecta in Ecclesiis resecare noluerit, se GRAVES 
CAUSAS IN APOSTOLICA SEDIS JUDICIO REDDITURUM, IN QUO ILLI NECESSE ERIT SUBIRE SENTENTIAM. Cumque idem 
episcopi Ebredunensis, Aquavivensis, Atellanus, Salpinas confirmassent ; indeque antistes Sabinensis Tibe- 
rius sumpsisset : Profiteor me statuta sedis apostolici in. omnibus , custodire; tum ab uxrvEkRSIS. EPISCOPIS, 
adeoque [cxvri| a Maximo etiam dictum est : Sententias fratrum omnes sequimur. .. . Exaudi, Christe. Hilaro 
vita.... Que male admissa sunt, per te corrigantur. Quin etiam cum altera epistola eorumdem Tarraconensis 
provincie episcoporum recitata fuisset, qua petebatur a beatissinfo, et apostolica reverentia in Christo ab 
ipsis episcopis colendo Patre Hilaro, ut statutum synodi Tarraconensis sua auctoritate (d) roborare digna- 
retur, ab universis episcopis, proindeque etiam a Maximo acclamatum est : Exaudi, Christe. Hilaro vita.... 
per Dominum Petrum rogamus, ut in perpetuum serventur. ... Hacutserventur rogamus. Postremo cum in 
synodo Hilarus pontifex dixisset nulli fas esse sine status sui periculo vel divinas constitutiones, vel aposto- 
Jicze sedis decreta temerare; quia nos, QUI POTIS8IMI SACERDOTIS administramus officia, talium transgressio- 
num culpa respiciet, si in causis Dei desides fuerimus inventi,.... ab universis episcopis , ac propterea a 
Maximo quoque, acclamatum est.... Huc pockMus. Huc rEeNENDA SuNT. H.gc SERVANDA SUNT. DocTRINAE 
VESTRAE GRATIAS AGCINUS, etc. Ex his satis perspicue quisque cognoscet, quam magbifice, quauique ad majo- 
rum, Scripturarumque doctrinam apte accommodateque Maximus de przstantia dignitatis , auctoritatisque 
Romani pontificis senserit. Ac de Ecclesia quidem, deque Ecclesiz capite Petro, deque Petri successoribus, 
qui Ecclesie ipsius gubernacula tenent, bactenus. 

XXXIII. De conventibus modo Christianorum in :edibus sacris, deque communibus precibus, breviter. 
Templa Maximus Ecclesie receptacula vocat. Homilia 94, qux est de Reparatione basilice Mediolanensis, 
pag. 916 : Nec ecclesiam suam, inquit, que vere est Ecclesia, consumi Deus jussit incendio, sed pro nostra cor. 
reptione RECEPTACULA EccLEsug permisit exuri. In populis namque civitatem, et iN PLEBE EccrEsiaM, nullus sa- 
piens. ac fidelis. ignorat. Propter quod, carissimi, non tigna, et trabes, sed vos Deo nosiro vivam prasentatis 
Ecclesiam.... Non ergo nunc ecclesia reparata est, que, Deo protegente, non periit; sed parietes. et tecta hac, - 


a) Serm. 94, pag. 640 seq. Tarraconensibus est : Suppljciter precamur apostola- : 

b) Homil. 70, pag. 225. tum vestrum, ut humilitatis nostre. decretum, quod ju- 

c) Syn. Rom. tom. II Concilior. edit. Paris, an. — ste a nobis videtur factum, vEsTRA AUCTORITATE FIR- 
METIS, 


Li 


1114, ei 
(d) lbid., pag. 801, additum ab episcopis iisdem 


us : ^ PRAFATIQ. 165 


in qua, ves, qui Dei estis. Ecclesia, recepiatis. Vos enim esis, uj. aij Apostolus, templum D)ei pipi... Nonnun-. 
quam pro terrere nostro, clementer nobis indignante Deo, ei calo tremendis vogibug infonante.... des sacr ad 
ictu (uminum. jaculantur, etc. Propterea vero templa receptacula Ecclesi vacak, quod in ea convenire 
fldeles, qui Ecclesium cogstituunt, eimulque una stationes babere, orare, rei diyjpse adesse, verhumque Dei 
audire, soliti sip£ e$ sane debeant. Hinc sanctus doctor suas oyes increpaf, quod, se absente, rare ip aedem 
Sacram seu divinam domum convenirent. Homilia 112, pag. 575 : Comperi, frajres, inquit, quod per qbsen- 
tiam meam ita rari quique [cxvru] ad ecclesiam veniatis, ita pauci admodum procedatjs, quasi pe proficiscente, 

mecum pariter vénerilis; et. quasi cum necessitatibus ego pertrahor, vos mecum traxerit ipsa wecessifag... INe- 

scitis quia etsi ego ab ecclesia desum, Ghristus ab. Ecclesia sua, que est ubique, non deest? Venise, (rnfgr, ad 
ecclesiam , non invenis. ibi episcoporum episcopum salvatorem ? Nam Christianus, qui tunc. tantum procedss. ad 
ecclesiam, quando episcopus prasens est, non tam Dei causa videtur processisse, quam hominis; nec inpfesse 

Christiani Deum timentis officium, sed amici deferenlis obsequium. 

Atque erat quidem cure cumprimis Maximo, ut synaxes magna populi Jteqgentia celebrarentur; pzro- 
pterea quod, ut constans fert doctrina majorum (a), plurimum conferant communes preces, ut id quisque, 
quod recte expetit, eonsequatur. Atque ille homil. 4, pag. 6 : Quale est, inquis, merifum largientis, wi solus 
quis operetur in domo, et per multos in Ecclesia Dominus deprecetur : et quod ille foríassis pelere de. Divinitafe 
non audeat, plurium interpellantium orationibus, etiam quod non sperabat, accipiat, Quod ad. adjutorium no- 
strum commemorans beatu& Apostolus, ait : Ut per mulios gratiarum actio re(eraíur orq. mobis. Et iferum : Ut 
fiat oblatio nostra aecepta, sanctificata in Spiritu sancto t 

Stationum meminit Maximus homil. 40, pag. 117. Erant autem stationes castus, qui baberi consueverant 
jejuniorum temporibus (5). Atque stationis vocabulo cetum seu congregaüogem fidelium €hristi indicari 

' gatis explicate ostensum a sanetis Cornelio et Cypriano episcopis, iisdemque martyribus est; a priore qui- 
dem epistola qu;e inter Cyprianicas est num. 40, pag. 95 edit. Oxon. an. 1682, ab altero autem epist. 44, 
pag. 85 (c). Sed, quoniam esse in sta£ione soliti erant Christiani, cum jejunarept, factum binc est, ut jejunia 
a quibusdam stationes appellarentur. (uare auctor vetus libri qui inscribitur Pastor, lib. imn, éipilitid. 5, 
pag. 231, tom. I Patrum apostolicor. edit. Londin. an. 1746, querens quid síatie eit, respondet esse jeju: 
nium. Quam dicendi rationem cum alii secuti sint, tum Maximus etiam probayit. Nam loco prozimeq indi- 
cato : [cxix] Intellerisse, inquit, vos credo, cum hac nostra jejunia illis mansionibus comparaserim, in quibet 
populus Israel tanquam in. procinctu quodam positus, Pharaonem rogem quotidiano labore superavit, et ab ini- 
micis suis, quasi quibusdam castris. mansionum sese statione defenderit; ita ut quicunqua ex. illa comitantium 
numero diurne stationis spatia non confecit, aut Pharao illum occupaveyit, aut solitude pervaserit. Sic ergo e 
nos propositum nobis quadraginta dierum iter debemus emni [abore conficere, et quibusdam quasi castris nes 
jejuniorum devotione munire. Castra enim nobis sunt nostra jejunia, qua nos a diabolica oppugnatione de[en- 
dunt. Denique stationes vocantur, quod sfantes et. commorantes in. eis, inimicos. insidiantes repellamus. Castra 
plane sunt jejunia Christianis, a quibus si quis aberraverit, a spiritali Pharaone invaditur, etc. 

Jam vero, quas in hac homilia s/ationes, easdem Maximus homilia superiore, qux est 59, pag. 114, man- 
siones vocat. . | 

XXXIV. Jejunium autem Christianorum precipuum illud est, quod ante Pascha servatur ; eumque qua- 
draginta dierum spatio contineatur, Quadragesima appellatum est, appellarique continenter pergit. De ejas 
jejunii origine sanctus Maximus homilia 38 scribit hoc modo : Ante dies devotionem sanctm Quadragesima 

pradicantes, sacrarum Litterarum exempla protulimus , quibus approbaremus hunc. quadragenarium yumerum 
non esse ab hominibus constitutum, sed divinitu& consecratum, nec terrena. cogitatione inventum , sed. cose 
majestate preceptum. Atque ideo qui constitutum numerum una die manducando praeterit, won unius diei violg- 
for accusatur, sed ut totius (Quadragesime transgressor arguitur. Unde bonum est homini ut dictum numerum 
sine labore jejunet, et totius Quadragesimae consequatur pariter sanctilatem. Hoc autem non (qm eqcendotum 
precepta, quam Dei sunt. ^ atque ideo qui. spernit, non sacerdolem. spernit; sed. Cliristum, qui in. suo Joquitur 





(a) Vide sanctum Basilium, epist. 150, ad Am- 
philochium, n. 2, pag. 240, tom. III edit. Paris. mo- 
nachor; Congreg. Sancti Mauri, et epist. 97 ad Tya- 
0. nensos, pág. 401 : Preces, inquit, ai. desint, qui con- 

opt; longe sunt. seipsis debiliores. Et epist. 174 ad 
Vidyam, pag. 262 : Ad communionem precum omnes 
adjunge ; magnum enim est eorum, qui Deum placare 
ossunt, auzilium. Sanctus Joannes Chrysostomus, 
exij. 5 ad populi Antiochenum, pum. 2, pag. 51, 
tom. II edit. 
' Ecclesie communio potest, si anima dolente, si corde 
-contrito preces emittamus. Idem, homil. 5 de Incom- 
wrehensibili Natura. Dei, num. 4, pag. 461, tom. I : 
recari etiam domi potes ; ita vero precari, ut in. Ec- 
clesia non potes, ubi tanta Patrum frequentia, ubi cla- 
mor unanimiter ad Deum emissus. Non perinde exau- 


aris. Montfaucon. Multum, inquit, : 


dieris cum penes te solus Deum precaris, atque ubi cum 
fratribus tuis. Hic aliquid amplius est, concordia, et 
consensus, caritalis vinculum, el sacerdotum orntignes. 
Ideo namque sacerdotes praesunt, ut multitudinis preces 
infirmiores cum hisce validioribus conjuncti, una cum 
eis in celum ascendant, etc. Tertullianus, Apolegetici 
cap. 59 : Coimus in celum, el congregationem (acimus, 
uk ad Deum, quasi manu (ac(a, precgtionibus ambia- 
mus. Hac vis Deo grata est, etc. 
| Hl Tertull., lib. deJejun., cap. 44, 16, 44. 

c) Cur appellate fuerint stationes, intelligi ex lib. 
Tertulliani potest, qui est inseriptus de B ine, 
cap. 14. Ductum autem id yocabujum ex sinilitudine 
-Matanu militarium est, de quibus ] preter ; 
entero Livium lib. xxxym, eap. 23, ec. XL'YHliy [ 








M7 PRJEFATIO, 118 


sacerdote. Videamus igitur, quo tempore hanc observantiam nobis. indixerit Dominus..... Hoc quadragenaio 
numero se ipse Dominus exercuit, non ut profectum ipse caperet ; sed ut profectum salutis nostra ostendere[..... 
Continuatis ergo quadraginta diebus hac. jejunia non. esuriens Dominus procuravit; sed. dicit illum evangelista 
esurtisse postea. ...... Esuriebat plane, nec negare possumus, quod esurierit. Esuriit enim non cibum hominum, 
sed salutem (a), etc. Et homilia $9, pag. 145 seq.: Divimus quod Dominus Jesus Christus hunc numerum jejunii 
consecraverit, et [cxx] continuatis diebus noctibusquue non capiens cibum, unum jejunii corpus e[fecerit..... Unde 
erant apud eum plurima temporum curricula ; sed abstinentie dies una, ostendens nobis ita nos hunc numerum 
integrum jejunare debere, ut quia totam Quadragesimam complecti non possumus solido et uno jejunio, vel 
quotidianis eamdem sine intermissione jejuniis celebremus; ut si quisquam unam diem, abstinendo, pratermise-, 
rit, totam Quadragesimam violarit, et propter modicum temporis cibum, magni fructum laboris amiserit... 
Non enim, fratres, leve peccatum est fidelibus indictam Quadragesimam a Domimo non jejunare, et jejunia con- 
secrata ventris voracitate dissolvere....... Qualis ergo apud conscientiam suam Christianus es, cum CnnisTO PRO 
TE ESUBIENTE, (u prandes?.... Non igitur, sicut. dixi, leve peccatum est. indictum violare jejunium. Huc reci- 
dunt, qux docet homilia 44, pag. 154, et sermone 17, pag. 442, ubi, Praecepta, inquit, ejus ante omnia con- 
servemus, et precipue de jejuniis Quadragesimae. Plerique, quibus hic jejunandi sacratiasimus numerus indici- 
tur, interpositis hebdomadis divinitus statutum tempus vielant comedendo, non intelligentes, quod non minoris 
pravaricationis, contra. interdictum guslando , rei sunt, quam ille Adam qui contra. vetitum manducavit; sed 
illius prevaricationes Ghristi redemit passio? At cnm Maximus virtute passionis Christi, remitti peccata pas- 
sim prodicet, ut paulo post. videbimus ; quid est quod prevaricatores post passionem Christi remissionem 
consecuturos negare videalur? Sed hoc negat Maximus, redemptionem aliam post passionem Christi futu- 
ram ; non negat remissionem peccatorum concedendam virtute passionis Christi, qui nos passione ipsa sua 


redemit. Eo tamen esse indigniorem illum, qui post Christi passionem prxvaricatur, quo peccare in eum sit . 


ausus, qui redimendi humani generis causa, sanguinem fuderit. Sermone 18, pag. M92 : Merito nos, inquit, - 


hunc (quadraginta) dierum numerum. custodire debemus jejuniis, quem. per talia. exempla (Christi imprimis) 
legimus consecratum. Ex his quz sunt hactenus descripta locis perspicere quisque potest, Maximum, Don 
esse institutionis humanze jejunium quadragesimale, sed ccelestis majestatis seu divinitus constituti praecepti, 
aientem, non ita presse angusteque loqui, ut illud imperante Deo constitutum ; sed ita disserere, ut illud 
ipsum inductum indicet, jussu Ecclesi: presidum apte ad exempla Christi, qui diebus totidem jejunarat. 
' Atque hoc ille pacto, non tam sacerdotum praceptum, id dicit esse, quam Dei, quod qui sperpit, non sacer- 
dotem spernat, sed Christum, qui in suo loquitur sacerdote. Verum id jejunii genus prz czeteris perquam dili- 
genter atque severe colendum atque custodiendum esse, monet, quod exemplo sit consecratum Servatoris 
generis humani, quodque, ut aliunde constat, sancte fuerit semper in orbe Christiano [cxx1] servatum jam 
usque ab apostolorum temporibus (b). Dubitanduih porro non est, quin xtate Maximi ad illud tenerentur 
fideles (c), ut eo diernm quadraginta intervallo sibi ab esu carnium, temperarent. Sermone enim 18, pag. 
A&8 : In his pracipue diebus, inquit, ad implendam Domini voluntatem accendamur, quando mazime per absti- 
nentiam volupias carnis exstinguitur...:.. Sed etilla est Quadragesimae diebus grandis utilitas, quod dum etiam 
a licitis abstinemus, magis ac magis admonemur illicita vitare. Qni enim abstinemus nos a carnibus, quibus aliis 
diebus uti licet; qui nos abstinemus.a vino, quo moderate uti licet; qui ergo ista vitamus, qua aliquando licent, 
imprimis peccata fugiamus, qua omnino non licent. Nam si aliis temporibus uti cuique licebat carnibus, illo 
contra non licebat; et quid erit eonsequens nisi ut tunc lege, seu przecepto astríctos fideles Christi fuisse, ut 
ne carnibus vescerentur. De vino non ita scribit sanctus episcopus ut de carnibus. Non enim dicit tunc non 
licere, hoc dicit taptum : quo moderate uti licet. Quin etiam serm. 25, pag. 457, eos qui Quadragesima jeju- 
nant, uinum forte non bibere. Tà forte satis indicat, id non fuisse przscriptum lege. 

Jejuniorum porro temporibus Christianos jam a primo diluculo ad Ecclesiam convenisse ccetus, hoc sta- 
tionis habendz causa, ex sermone eodem 925, pag. 485, intelligi plane potest. Nisi enim ita esset, non eos 
redargueret sanctus. doctor, qui secus agere auderent. Atqui (d) : An putatis , inquit , illum jejunare , fratres, 
qui primq hILUCULO NON AD EccLESiAM ViGILAT, rion beatorum martyrum loca sancta. perquirit, sed surgens 


. 463: 


(a) Hxec eo spectant, non ut negetur, esuriisse re- 
vera Christum , sed ut. indicetur eum plus' esuriisse 
salutem hominum quam cibum. Simile quidpiam 
Maximus scribit de Petro serm. 68, pag. D74à. Sed 
puto Petrum post orationem non cibum esuriiase ho- 
minum, sed salutem; nec inedia vexalum esse corporis, 
sed inopia credentium laborasse. Quis autem existi- 
met nom esurisse revera Petrum. Sed quod preci- 
pue cordi Petro erat, id perinde esuriisse Petrum 

aximus animadvertit, ac si Petrus idem cibum non 
esurierit. 

(b) Hinc Maximus serm. 96 pag. 464, et exemplo 
Christi juberi quadragesimale jejunium , et traditum 
esse auctoritate majorum scribit. Peccare autem eos 
affinpat, qui Quadragesima: temppre non jejnnant, 


qud id sit lege indictum jejunium. Ibid., pag 
n Quadragesima nan jejunare, peccatum. est. [lg 
jejunia (dierum quinquaginta) sunt voluntaria , istg 
necessaria. Illa de arbitrio veniunt, ista de lege; ad 
illa invitamur, ad ista compellimur. Ac de apostolica 
institutione quadragesimalis jejunii pluribus agit Guil- 
lel. Beveregius lib. nt Vindiciar. Codic. canon. Eccl. 
primitive, cap. 4 seq. tom. lI Apostolicor. Patrum, 
pag. 154 edit. an. 1722. 

c) Nam universe loquitur Maximus, neque usquam 
dicit, id quibusdam tantum Ecclesijs fuisse peculiare. 

(di Cohfer etiam sermonem 96, pag. 462, ubi eo- 
rum qui oratum in ecclesiam conveniebant teinpore 
jejuniornm meminit. 


419 PRAEFATIO. — 4220 


congrega! servulos, disponit retia, canes producit, saltus silvasque peFiultrat ; servulos, inquam, secum pertradsi t, 
fortasse magis 4b ECCLESIAM VENIRE CUPIENTES, elc. 
., Ad vesperam denique, seu declinante sole, jejunantes cibum sumere consuesse, intelligitur ex eodem ipso 
'sermone, pag. 458 seq., quo loco Maximus, eos redarguere pergens qui tam immodice venatu delectarentur : 
Quamvis, inquit, qui ejusmodi es, frater, vesPERE ad domum redeas , quamvis DECLINANTE JAM S0LE MANDUCES, 
potes videri tardius refecisse, non tamen Domino jejunasse; nec enim potes videri voluptaem tuam esercems 
[ecisse Domini voluntatem. 

XXXV. Tertullianus, libro.de Corona militis , cap. 5, pag. 102 edit. oper. Venet» an. 1744, Die deminico, 
inquit, jejunium nefas [cxxu].ducimus vel de geniculis adorare. Eadem immunitate a die Pasche in Pentecosten 
usque gaudemus. Hoc idem memorat Basilius Magnus in eo libro quem inscripsit de Spiritu sancto, cap. 97, 
num. 66, tom. Ill oper. edit. Paris. an. 1750, idque docet traditione ad nos usque permanasse jam inde ab 
apostolorum temporibus. In hoc die (scilicet dominico) inquit, Ecclesia suos alumnos docet preces suas stando 
absolvere, ut. assidua commonitione vite illius nunquam. desiture, non negligamus aa. eam demigrationem 
parare viaticum. Quin et totum illud quinquaginta dierum tempus admonitio est resurrectionis, quam in altero 
acculo exspectamus. Nam unus ille et primus dies septies. multiplicatus septem sacras Pentecostes hebdomadas 
absolvit . . ... . quo in die corporis erecto habitu precari potius nos Ecclesie ritus docwerunt, nimirum per 
evidentem commonitionem, quasi trans(erentes mentem nostram a presentibus ad futura, etc. Eodem revolvun- 
lur qu:e scribit Hieronymus Dialog. adversus Luciferianos, pag. 96, tom. ll oper. edit. Lips. an. 1684. Sed 
Patres omnes , synodorumque hac de re acta commemorare non vacat. Hoc dicam, hujusce ritus quinto 
Item s:xculo vigentis fecisse Maximum mentionem homilia 61, pag. 191 seq., ubi : Scire debet, inquit, saxcti- 
$as vestra, [ratres, hanc sacram Pentecostes diem qua ratione curemus, vel cur istorum quinquaginta dierum 

" mumero sit nobis jugis, et continuala festivitas, itaut omni tempore neque ad observandum indicamus jejunia, neque 
ad exorandum Deum genibus succidamus, sed sicut dominica solemus facere erecti (a) et feriati resurrectionem 
dominicam celebremus. . . Dominica, cujus nobis ideo. venerabilis est atque solemnis (dies), quia in ea Salvator, 
veluti sol oriens, discussis inferorum tenebris, luce resurrectionis emicuit; ac propterea ipsa dies ab hominibus 
 &mculi dies solis dicitur, quod ortus eam sol justitie Christus illuminet. Instar ergo dominice tota quinquaginta 
dierum curricula. celebrantur, et omnes isti dies velut. dominici deputantur. Sed immutata deinceps ea ratio 
fuit, solique post Pascha dies sex festi fuere, ut ex synodo Matisconensi an. 585, can. 2, pag. 460 seq., et ex 
Trullano an. 706, can. 66, pag. 1686 tom. III Concilior. edit. Paris. an. 1714, aliisaue monurnentis eccle- 
siasticis perspicue sane liquet. m 

XXXVI. Convenire preterea in templum Christianos fuisse solitos, tradit Maximus, uti natalitia sanctorum 
celebrarent , eorum prasertim quorum et civitas eadem fuisset, et in eo templo reliquie servaréntur. Nam 
esse venerationem cultumque sanctis adhibendum , eosque esse invocandos, docet, qui nobis interventione 
sua, singulari presidio esse possunt. Homilia 81, pag. 261 seq., quxe est de sanctis martyribus Taurinensibus 
Octavio , Adventio et Solutore : Cum omnium sanctorum martyrum devotissime natalem |cxxui] celebrare debea- 
mus, inquit, tum precipue eorum. solemnitas tota nobis NENERATIONE curanda est, qui in nostris domiciliis pro- 
grium sanguinem. profuderunt. Nam licet universi. sancti ubique sint et owwiBUs PnosiNT, illi tamen PRO NOBIS 
INTERVENIUNT, qui ef supplicia pertulere pro nobis. Martyr enim cum patitur , non sibi tantum patitur, sed et ci- 
cibus. Sibi enim patitur ad premium, civibus ad exemplum. Sibi patitur ad requiem, civibus ad salutem. Exemplo 
. -him eorum didicimus Christo credere, didicimus contumeliis vitam eternam querere, mortem didicimus non 
timere... CUNCTI IGITUR MARTYRES DEVOTISSIME PERCOLENDI SUNT , sed specialiter ii VENERANDI SUNT A NOBIS, QUO- 
RUM RELIQUIAS POSSIDEMUS. llli enim nos ORATIONIBUS ADJUVANT , ISTI ETIAM ADJUVANT PASSIONE..... Ideo fratres 
VENEREMUR EOS in 0c S/ECULO, QUOS DEFENSORES HABERE POSSUMUS IN FUTURO, etc. Et homilia 118, pag. 590, 
eos increpans qui sacris interesse neglexerant festo die Petri et Pauli apostolorum : Dicite, inquit, mihi, si 
non dolendum fuerit hoc peccatum, sic vos salutis vestre immemores tunc fuisse, ut beatissimis apostolis etro et 
Paulo noNoniriceX TIAM minime redderetis... nec volueritis eorum NATALEM NOBISCUM FESTIVISSIMUM CELEBRARE 
Yi(que ILLI COELESTI INTERESSE CONVIVIO, IN QUO, MARTYRUM TANTA LAETITIA, SUBSTANTIAM VIT.E IPSE NOBIS DouiNus 
wmieTRAYVIT. Vultis autem scire quantis bonis fraudati fueritis? Interrogate fratres qui tunc. mecum pariter 

, adfuerunt, quam refecti a dominica mensa discesserint, etc. Igitur, [ratres quotiescunque martyrum memoriam 

celebramus, pretermissis. omnibus seculi actibus, sine aliqua. dubitatione CONCURRERE DEBEMUS, REDDERE ILLIS 
HONORIFICENTIAM, qui nobis salutem. pro[usione sui sanguinis pepererunt. Quisquis honorat martyres, honorat et 
Christum ; et qui spernit. sanctos, spernit et. Dominum. Et homilia 77, qu:e est. de sancto. confessore Eusebio 
Vercellensi, pag. 245 : Sanctorum. Patrum memorias, inquit, RELIGIOSIS CONVENTIBUS HONORANTES, e£ propria 
eorum merita et munera in eis divina miramur, qui idcirco nobis sunt VENERABILES, quia presentis vite luce de- 
specia, centemptoque suorum corporum cruciatu, savientem mundum Dei pro amore vicerunt; sicut hic beatissi- 
mus Pater noster, dum pro assertione indisputabilis Deitatis spiritu ferventiore consurgens, Arianis imoietatibus 


(a) Vide etiam sancti Augustini epist. ad Januar. — Antuerp. an. 1700, et synod. Niczn. 4, can. 20, tou 
Bb. a1. 149, cap. 17, num. 352, pag. 106, tom. IL edit. I Concllior. edit. Paris an. 4714, pag. $2 


191 PRAEFATIO, . 192 


obluctatur, et Ecclesias Des... serena fidei tranquillitate pacavit, et sibi eterna prema multimoda passione que 
sivit... Vere ac merito cunctis posteritatibus vExERANDUS ille, qui firmissime petra soliditatem secutus, inimicos 
Christi... (aticat& patienti fortitudine triumphavit (a). Honorem porro sanctis habitum in Christum recurrere, 
auctor est Maximus homilia 68, [cxxrv] pag. 216, quz est de sanctis apostolis Petro et Paulo. Sic enim habet: 
Gloriosissimos Christiane fidei principes aunuis solemnitatibus honorantes, ipsum Dominum ac Deum ROSITMP, 
qui hujus auctor est fidei, debita religione veneramur. Apostoli namque Latino sermone dicuntur missi. Qui erge 
honorant missos , manifestum est honorare eos. mittentem. Quoniam dignitas, que defertur ministris , illi sine 
dubio, cujus ministri sunt, exhibetur , ut ait ipse Salvator ad discipulos suos : Qui vos audit, me audit, et qui vos 
spernit, me spernit. Vere beata apostolorum merita, in quibus se Christus et recipi pradicat et audiri. Beati 
nihilominus et illi, QUORUM DEVOTIO DELATA APOSTOLIS RECURRIT IN CunisTUM... Nos Ecclesiarum omnium reve- 
rentissimos Patres Petrum et. Paulum pussnus srupus Bowonguus. Et sermone 78, pag. 509 : Quotiescunque, 
inquit, sanctorum martgria celebramus, toties laudes Salvatoris dicimus; et quoties corum asserimus passionem, 
toties Christi gloriam preedicamus. Non enim suspicimus quod passi sunt, sed propter quem passi sunt, admira- 
mur. Igitur non. pana in laude, sed fides in honore. Magnificamus ergo martyres, non quia gravibus subjacuere 
suppliciis, sed quia. justitie causa eadem toleraverunt suvvlicia... Summo igitur et precivuo loco propter fidem 
habendi sunt beati martyres, etc. . 

In templis preterea condi sanctorum reliquias, curasse Patres ; iisaemque reliquiis habilum fuisse honorem, 
testata res est, docetque Maximus sermone 68, pag. 599, ubi sub altari eas repositas scribit fuisse : Quid 
reverentius, inquit, quid honorabilius dici potest, quam sub illa ara requiescere, in qua Deo sacrificium celebra- 
tur, in qua offeruntur hostie, in qua Dominus est sacerdos... Recte ergo sub ara martyres collocantur, quia super 
aram Christus imponitur... Convenienter igitur, et quasi pro quodam consortio ibi MARTYRIBUS SEPULTURA DECRETA 
EST, UBI MORS DoMINI QUOTIDIE CELEBRATUR... Non immerito, inquam, veluti consortio quodam 1LLis occisis Es 
TUMULUS CONSTITUTUS, tbi OCCISIONIS DOMINICAE MEMBRA PONUNTUR, eic. Sermone autem 88, pag. 627 : Honoro, 
iuquit, ín carne martyris exceptas pro Christi nomine cicatrices. Honoro pro confessione Domini sacratos cine- 
res. Honoro in cineribus semina aeternitatis. Honoro corpus, quod mihi Deum meum ostendit diligere, quod me 
propter Deum docuit mortem non timere. Cur autem non honorem corpus illud, quod reverentur et.de mones, qued 

affixerunt i in supplicio, sed glorificant in sepulcro ? 

' Curabant inde nostri ut prope sanctorum reliquias suorum cadavera sepelirentur. Homilia 71, pag. 265 seq., 
sic habet Maximus : A majoribus provisum est, ut sanctorum ossibus nostra corpora sociemus, ut dum illos tar- 
tarus metuit, nos pana non tangat... Et ideo, fratres, veneremur eos in (hoc) seculo, [cxxv] quos defonsores ha-. 
bere possumus in futuro; et sicut E18 OGSIBUS PARENTUM NOSTRORUM JUNGIMUB, ia ei eis fidei imitatione jungamur ; 
in nullo enim ab ipso separari poterimus, si sociemur illis tam religione quom conpong. Hinc vero quotus quisque 
non intelligat, inferri jam usque ab xtate Maximi in templa fidelium defunctorum cadavera consuesse? Sed 
de cctibus Christianorum, de precibus eorum communibus, de templis, de reliquiis sanctorum, de eorum 
veneratione, cultu, deque more sepeliendi fidelium defunctorum cadavera in ecclesiis, satis dictum est, uti 
Maximi fert sententia. 

Sed quoniam de sanétis martyribus Taurinensibus Octavio, Adventio et Solutore facta est paulo ante 1nen- 
tio, non alienum videtur esse, brevibus, quinam ii, quo tempore passi, quantaque fuerint in celebritate, 
proponere. Hos cives fuisse Taurinenses Maximus praedicat, cujus certe permagni pendenda est auctoritas. 
Atque is homilia 81, pag. 261 : Cum omnium, inquit, sanctorum martyrum, fratres, devotissime natalem cele- 
brare debeamus, tum precipue eorum solemnitas tola uobis veneratione curanda est, qui in nostris domiciliis pro- 
prium sanguinem profuderunt. Nam licet universe sancti ubique sint, et omnibus prosint, ill? tamen pro nobis 
(praecipue) interveniunt, qui et supplicia pertulere pro nobis. Martyr enim cum patitur, non sibi tantum patitur, 
sed et civisUs. Sibi enim patitur ad premium, civisus ad exemplum , etc. Jam illos, quod constantes Christia- 
nama se coli religionem confessi essent, sanguinem fudisse, idem nobis est auctor Maximus, ibid. Nam, 
Exemplo, inquit, eorum didicimus Christo credere, didicimus contumeliis vitam eternam querere, mortem didi- 
cimus non timere..... Beati igitur martyres..... exemplum nobis reliquerunt, bene vivendo , conversationis; tole- 
rando fortiter, passionis. Nam ideo Dominus per totum mundum diversis in locis pati martyres voluit, ut tanquam 
idonei testes, nos PRESENTI! quodam FIDEI EXEMPLO SUA CONFESSIONIS urgerent, ut humana fragilitas, que pre- 
dicationi dominice auditw longiore vix credit , vel presenti oculorum testimonio, martyrio crederet beatorum. 
Cuncti igitur martyres devotissime percolendi sunt, sed specialiter i venerandi sunt a nobis quorum reliquias 
potsidemus. Taurini porro ipsos fuisse perfanctos martyrio, ex descriptis proxime Maximi ejusdem 4ocis per- 
splci plane potest. Nisi enim ita esset, qui tandem Maximus Taurinenses cives alloquens diceret, eos in nostris 
domiciliis proprium sanguinem profudisse, etc. ? Verum quo tempore passi fuerint, neque Maximus indicat, 
neque statui aliorum testimonio satis certo videtur posse. Non sum nescius vulgo eos accenseri Thebeane le- 
gionis martyribus (b). Nibil autem esse cause video , quamobrem ab iis dissideam. [cxxvil Sed militizne 


(a) Vide etiam serm. 77, pag. 595. seqq., et serm. (^) Confer Ruinartium admonit. ad Acta sanctorum 
15, pag. 599, et serm. 81, pag. 607, et serm, 85, pag. — Mauritii et sociorum, ad an. 286, i1. 6, p. 240 ; Act. márt. 
TE Seg. sincer., edit. Veron. an. 1721 ; ; Tillemontium, Cap. de 





"m 207 PRAEFATIO. 1324 
dedissent iidem sangui martyres naming, necne dedissent , Maximus non dicit ; e legione antem Thebxea egs 
fuisse, multo dicit minus. Acffs martyrii, que primum fuerunt edjta à Mombritio, pervulgata hac de re tra- 
ditio nitjtur. 4t sunt illa reeentiora tate Maximj, Agctor Nayalesiani chronicj a Duchesnio et a Muratorio 
edi, fuisse ea perscripta narrat a Willelmo Taurinensi antistite, qui initio decimi szculi claruit. Veri tanremn 
ngn est simile, Taurinenses, qui tabforum martyrum patrocinio gloriarentur, tandiu actis eorqm pro Christo 
fertanjnis carujsse. Quare Enschenio haud equidem repugno aienti, acta eadem Willelmum ex vetustiore 
guopiam monumento accepisse, quod sane monumentum Victorine episcopo, quian. 494 templum in honorem 
martyrum eorumdem dicatum Deo, amplins magnificentiusque restituit; an uni cuipiam njsnachorum, qui 
templo eidem jnservierit, acceptum referri debeat, non laboro. Hoc mihi sumo : si e Thebzorum legione 
martyres iidem fuerunt, eos an. 286 vel summum an. circ. 297 decessisse. Postremo quanta in celebritate illi 
fuerint, cum ex homilia Maximi, cujus paulo ante memini (a), tum ex eo etiam plane liquet, quod templum 
olim in eorum honorem Taurinenses erexerint, monasteriumque proxime exstrui curarint. 

De sanctis martyribus Alexandro, Martyrio et Sisinnio, qui in pago Anaunia diccesis Tridentin:ze pro 
Christo ann. 297 mortem obiere, agit ex instituto Maximus sermonibus 84 et 82, pag. 697 seqq. Quorum 
auten crudelitate, quamque ob causam szxvitum in eos fuerit, copiose narrat sanctus Vigilius antistes Tri- 
dentinorum in iis epistolis quarum alteram ad Simplicianum Mediolanensem episcopum, alteram ad Josn- 
nem Chrysostomum przsulem Constantinopolitanum dedit. Utramque typis exeudi curarunt Bollandiani, 
primum ad 29 mensis Maii diem; et qui acta sincera sanctorum martyrum a Ruinartio collecta edidere Ve- 
Tons an. 1751, pag. 554 seq. Eorumdem martyrum meminere sanctus Gaudentius Brixiensis, sanctus Au- 
gustinus, et Gennadius, de quibus vide admonitionem in Sisinnii martyrium apud Ruinartium, ibid., 
pag. 533. : 

. Sermo est Maximi 84, pag. 615 seq., de sanctis martyribus Aquileiensibus Cantio, Cantiano et Cantia- 
nilla. Quantum his antiquitas tribuerit honoris ac laudis intelligi ex carminibus Venantii Fortunati potest. 
Confer Baronium, not. in Martyrol. Rom. ad diem 31 Maii. 

[cxxvr] XXXVII. Cum de sacramentorum sacrarumque precum in Ecclesia catholica communione, quid 
Maximi doctrina ferat, demonstratum sit, sequitur ut quam etiam recte ille de peccatorum remistione sen- 
serit, exponam. Ergo ille homilia 85, pag. 212 : Credenda, inquit, eat precipue, fratres, peccatorum remissio, 
quia hoc unum est remedium, quod hominum genus a sententià perpetua mortis absolvit. Idcirco Unigenitus AI- 
tissimi sumere dignatus est carnem, complexus est crucem, ut te, qui crimina tua evadere et peccata nom poteras, 
indulgentia faceret innocentem. Ideo immaculatus occisus est Agnus, ut ejus cruore hymani. generis macula ter- 
geretur. Videte, fratres, profunditatem mysterii ; videte altitudinem sacramenti, ubi mers reddidii vitam et pec- 
cantium aordes sanguine. sunt innocentis abluta. Hac autem remissio non le ad peccatum nutril, sed admonet, 
u( peccare. jum metuas, qui te intelligis, sine venia non potuisse salvari. Bonitas enim Dei indulgentia sug mu- 
nere ton nos armat ad culpam, sed abluit ad gloriqm. Esse autem in Ecclesia Yeram remittendornm peccato: 
rum, Chíicti Servatoris beueficio, potestatem, homilia 68, pag. 219 Maximus ostendit. Nam de Petro apostola 
disserens : Clavis cceli, inquit, lingua est Petri, quia singulorum merita cansendo, Apogtolus unicuique regum 
relorum. aut. claudit aut aperit. Non est ergo clavis ista mortalis artificis aptata manu, sed dota a Christo pe- 
testas est juliicandi. Denique ail eis : Quorum remiseritis peccata, remissa suni, et quorum. detinueritis detenta 
sunt. Et hówilia 73, pag. 250 : Petro, sicut bono dispengafori, clavem. regui catlestis.(Christus) dedit... Clavis 
. dicehda esl, qua ad fidem dura pecentorum cordu reserantur, mentium secreta panduntur, et quidquid intrinsecus 
- clausum tenetur, in palais rationabili manifestatione praduritur ; clavis, inqugm, qua et cangcientjam ad pec- 
* caji confessionem aperit, et gratiam ad. asternitatem mysterii aalutaris includit. Et sermone 5], pag. 531 : Quia 

haec, nisi vere emnipotens Deus implere potuissel, ul fera mentes religiosam discerent eangtitglem, et celestem 
susciperet barbarus sermo doctrinam ? Divino ergo, fratres, cultu veneremur hunc Spiritum (sapctum) cui plenq 
regenerandi viriys, et pegcata remittendi polestas est, sicul instruit Dominus discipulos suos, diceng ; [te, docete 
omnes gentes, baptisantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti : et alibi : Aceipite Spiritum sangtum, 
quorum remiseritis peccata, remissa sunt, et quorum setinieritis, detenta sunt. Ex hisce aujem sancti antistitis 
locis plane perspicitur, nen omnibus Christianis, sed apostolis discipulisqua, atque adeo episcopis ac sacer- 
dolibus tantum esse a Christo remittendorum peccatorum potestatem factam. 

XXXVII. Restat ut de resurrectione carnis, quam epte ad sacras litjeras Patrumque cxeterorum doctri- 
nam Maximus statuerit, videamus. [cxxvin] Homilia 85, pag. 275 : Quis credens Deo, inquit, possit de resur- 
rectione dubitare (b)? Et sermone 83, pag. 482 seq.: Sj Christus resurrexit spes nostra, quis, (ratreg, se quoque 


sancto Mauritio, tom. IV, pag. 175, et nota 4, p 64; (a) Maximi hsc sunt verba, ex quibus cognosci 
Monument. histor. Eccl. edit. Bruxell. an 1752; Bol- — potest qua diligentia ac pietate eorum martyrum li- 
landian. ad 20 Januar., pag. 452, et 18 Februat., —psana Taurinenses servarent, quamque eorum patzoci- 
pag. 6007 seqq.; Octayium Felicem Baudissonium, — nije conpfiderent ; Specialiter ii suni venerandi q nobis, 
Orat. negyrica, eruditionjs plena, de sanctis marty- — quorum reliquias possidemus : cum his nobis [amitia- 
ribus Dctasb., Adventio el Solutore, edit. an. 11185 — ritas est ; semper enim nobiscum sunt, nobiscum mo- 
Franciscum Antonium Zachariam, tom. ] Dissertat., — rgntur, etc. ] 
edif. an. 1780; et P. de Rivaz, Vindic. paseionis The- (b) Hoc de loco vide annotgtionem 2, pag. 216, 
baarum militum, edit. Paris. an 1719. 


* 





125 | . PRAEFATIO 186 
uon resurgere. credat? Si illum g mortuis rediisse credimus, cur nos etiam vesusreciuxos. esse dubitabinus? eum 
dica) boniue . Apostolus ; Sí. enim. morlui. mon resurgunt, neque Christus resurrezit. Cum ergo Chriafus zesur- 
rezept, mortui quaque. euecitabuniur. (Quia vesurrezit Dominus, revivisogut quoque. s( sezsuli.— Ipee anim, uti 
habet idem gpesiolus, eui. primogenitus ea. moriuis. His plane congruunt qui acribit tract. 8 de Baptismo 
pag. 718, 

Hec ejsi, quemadmodum cetera fore embia, tractata aique explieata e Maximo fuerint preelare, oum tamen 
accidas plerumque, ub viri eamma e) perspicacitete ingenii, et eruditionje faculjate in apiniqnes incidant, que 
non solurg falsce sig, verum eam inler se nonnunquam vehementer pajnent, nen est prafacto cur quisquam 
miretur, exeidisea sancto antistti neseio quid aliquendo, quod reliquorem Patrum dogirinoo Beripturarunque 
oraculis minus esse eonsentaneum, videatar. Cujusmodi illud est quod sermone 86 pag. 620, de resurgentibus 
quotannis Paschatis solemni die sanctis aliquot, uti ran dignam creditu proponit; si modo tamen is sermo 
aseribendue Maximo sit, quod quidem esse aliquos intelligo, qui aut negent, aut saltem dubilent, velut est a 
nobis ia admonitione in eumdem eermonenm animadversum. 

Neque vero dissimile est, quod eo ipso sermone continetur de sancto Joanne evangelista, qui clausis &u- 
muli foribus, gratia resurrectionis ablatus (uerit, wt constarel sepultura, nou incenireiur eepultus (a). Quotus 
enim quisque non plane perspiciat, et aliepa hec esse a reliquorum Patrum sententia, et ex eo librorum ge- 
nere excerpta, quos sanctus Augustinus (6) e& sanctus (3elasius (c) rejecerunt in classem apocryphorum? 

XXXIX. Extremum est, ut qu: de vita :xeterna complexus est Maximus, breviter absolvam. Is sermone 352 
pag. 484, Sperepgdum de Domina, inqujt, in ruTURA ViTA. ferte dirisse Apestolum : Spem, qug) videtur, non 
esse spem. I[aque sperandum is eternq vila. E& segmone 57, pag. 495 ; Meliores sunt dies quibus ad cternam 
vilam. renascimur, quam illi quibus in hac temporali procroamur. Siquidem majora sunt dena gratie quam na- 
ture... Prima nativitate terrenis ingredimur, secunda celestibus preparamur. Eodem spectant quz scribit ho- 
milia 88, pag. 295, et sesmonge 18, pag. 444, et sermone 67 pag. 800 seq., et homilja 89, pag. 98, ubi postea- 
quam Christianos monuit, ut memores ante dictorum Apostoli, omnia in Dei [cxxix] gloriam referrent : 
Debemus ergo, inquit, surgentes gratias Deo agerg, et oyna diei opus in signo [acere Salvatoris..... Qui 
in hoc signo seminare ceperit, vir fructum. coNEEQUETUR  &TERNAE.. (Qui in hoc signo iter facere agyre- 
ditur, ad celum usque perveniet. In hoc igitur nomine omnes actus nostri dirigendi sunt, et ad ip- 
Sum  (otius. vite nostre commolio referenda. Ad sempiternam porro vitam nobis parandam, opera 
bona requiri, idem est auctor Maximus homilia 65, pag. 201 seq. Qua ex re assequi facile quisqne 
potest, quanto ín errore recens ille scriptor versetur, qui secus fuisse sancto antisliti visum existimavit, 
de quo quidem scriptore egisse me supra pag. Lxxvi memini. Sunt vero hzc sancti episcopi verba : 
Mundemus nos ab omni inquinamento carnis, ut. Spiritum. sanctum promereri et accipere possimus. Si Ine 
mundum relinquimus, nos similem, Paracletum sicut apostoli, id esi. Spiritum veritatis, quem mittat nobis Pater, 
accípientus; quoniam non est personarum acceptio apud Deum Patrem, sed promissa jàm, apostolis nobis profi- 
ciunt, S] OPERA, ET DESIDERIA, ET ACTUS GERIMUS quos apostoli fecerunt. Si vero LEGEM DouINI IMMAQULATAM RT 
CONVERTENTEM ANIMAS, IMPLENDO MANDATA EJUS, RERFICIAMUS, NOSMETIPSOS HEREDES DOMINI ET GOHJEREDES CBRj- 
STI AD ILEREDITATEM SEMPITERNAM ET AD COMMORATIONEM ANGELORUM CUM GRATIA CHRISTI COMMITTIMUS, quod ipse 
prastare dignetur, qui vivit et regnat in. secula seculorum, Et sermone 44, pag. 508 : Deponamus omne iniqui- 
tatis fermentum ut possimus vere participes hujus esse latitie, ad quam per Spiritum sanclum voce prophetica 
monles convocantur et colles, ad quam celum jnvitatur et terra. Quis enim. ita sensu hebeti sjupet, quis ita mer- 
sis in terram. oculis lenebrosa. mente c&catus. est, qui noti hec totius orbis vota omni cum exeultgtiane concele- 
bret, in quibus remissio peccatorum, regenerationis gratia, redemptionis mysterium, resurrectionis gloria, el apes 
ETERNITATIS arridet. Et serinone 58, pag. 502 : TENEBIMUS CAPIEMUSQUE DONA GLORLE EJUS, 6i vitam nostram 
fides muniat, et 4 FIDE VITA NON DISCREPET : et sicut ille (Christus) nobis voluit placere mariendo, ila nos cEsTIAMUS 
NON DISPLICERE EJ VIVENDO, ipso prestante, etc. Postremo vitam sternam prazcipye in Dei yisione consistere, 
Maximus statuit, sermone 47, pag. 920. Ascendens (Christus), inquit, dedit dona ljominibus, quibus in fidg 
eruditi, atque in virile robur educati, temporalem ipsius visionem jam non ultra appeterent, sed quo eos ipse prg- 
cesserat, tota cum gnimi contentione illum sequi studerent. Ergo cum temporali ejusdem piduati simus presentia, 
AD &TERNAM EJUSDEM VISIONEM TOTAÀ INTENTIONE FESTINEMUS eidemque cum Psalmista dicamus : Tibi dixit cor 
meum, quasivi vultum. tuum ; vultum tuum, Domine, requiram, ne avertas faciem tuam a me. Neque ENIM TOTA 
UUMANITATIS ÜHBISTI SANCTISSIMA DISPENSATIO ALIUD INTENDIT, ALIUD EXIGIT, NISI UT AD SUPERNA NOS DIBIGAT, 
qugfgn. s expleto mortalitatis |Cxyx| nostre tempore, AD SUI MANIFESTAM NOS PEBDUCAT VISIONEM, ATQUE /ETERNA 
YULTUS SU) GLOBIA NOS BATJET, festante Apostolo : Videbimus eum tunc sicuti est; atque ut. Psalmista ait ; SA-. 
TIABOR CUM APPARUEBIT, illisque in eternum fruemur bonis, que oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cer 
liominjs ascendit, que praparavit Deus diligentibus se. Que quidem bgna, quantum in gnigmate poterat, David 


(a) Eodem hzc revolvuntur atque illa qux- scripsit lif, part. n, edit. Antuerp. an. 1700. 
PETI" qu:eque refert Phglius Bihljot, coq, 299, u T) Vite synodi Rom. an. 494 acja, cap. 11, tom. 
191. 


r., pag. 940 edit; Paris. an. 1714, 
"d Tract. cap. 24, in Joan., num. 2, pag. 597 tom. 


onci 








427 S. MAXIMI TAURINENSIS 198 


: Mie sanctus adimirando intuebatur, cum diceret : Quid mili est in. callo, e( a te quid volui super terram? Nam car. 
lestis glorie magnitudinem nec dicendo explicare, nec cogitando sufficiebat comprehendere. Hac igitur non tan- 
ium. esuriamus, eademque sitiamus, quoniam ad hoc pontifex summus, pro nobis precursor, sancta. sanctorum 
ascendit, atque ad dexteram Patris sui sedet, ut membrorum suorum exemplo spem nostram confirmaret, et secu- 
furam. esse aliquando universi gregis humilitatem, quo euum credit pracessisse pastorem... Aquilarum esuries 
desiderium sanctarum. significat animarum, quo caput... fidei naribus. sentientes, dulcissime epei volatu, waa 
axvrLe conditoris sui vellent assistere, EJUSDEMQUE VULTUS SATIETATE GAUDERE... Patris sui dextera regnare cre- 
damus, atque ad eum, quasi geminis virtutum alis, caritate et spe semper tendamus, ut... cum eo e( &08 ETERNAM 
POSSIMUS REGNARE VITAM. Sed de doctrina Maximi hactenus, de qua illud vere videor esse dicturus, quod olim 
episcopi provinci? Mediolanensis, alio spectantes, dixere : Claruisse, eam plena fidei simplicitate fulgere, pro 

phetarum etiam assertionibus, evangelicis auctoritatibus et apostolice doctrine testimoniis, nitore quodam  Iucis 
ac veritatis splendore radiare, omnibusque sensibus convenire, quos beatus Ambrosius... euis libris, Spiritu sancto 

excitatus, inseruit. Epist. ad sanctum Leonem Magnum, tom. Il operum ejusdem sancti Leonis, pag. 280 

edit. Rom. an. 1755. 





DE VITA 


SANCTI MAXIMI 


.EPISCOPI TAURINENSIS 


COMMENTARIUS 





[cxxxi] I. De patria, genere, parentwusque sancti À mones aliquot inscriptos Maximi ipsius nomine appo- 





Mazimi.— Qua patria, quod genus, qui parentes san- 
cti Maximi fuerint, clam nos est, jacetque involutum 
tenebris vetustatis. Sunt qui eum Etruscum, domi 
nobilem, patre Quintiano ortum, fratrem sancti Leo- 
nis I pontificis maximi, sanctique martyris Justi fuisse 
arbitrentur. Sed est horum magnis in erratis opinio. 
Nam uno hzc nititur testimonio monachi Novalien- 
sis (a), qui szculo tertio ac decimo, eoque etiam serius 
fortasse vixerit, quique anilibus fabulis delectaretur. 
Ceterum nec ullum exstat monumentum monachi 
ejusdem commentatione vetustius, in quo tale quid- 
piam legatur; neque si exstaret, componi cum histo- 
ria sancti Justi Novaliensis Conobitz» posset, quem 
novimus, annis plus quadringentis post Maximi :eta- 


sitx:» legantur notz qus sic habeant : Vercellinus est 
iste : Vercellinum se esse ostendit, id certe nullius 
esse momenti pugnant ; cuin et notas ejusmodi recens 
esse appositas perspicuum plane sit; et sermones, ad 
quos sunt ascripte, et in. quibus auctoh sese sancti 
Eusebii antistitis Vercellensis filium appellat, tam di- 
screpent ab oratione ac stylo Maximi, unt rejici om- 
nino debeant in seriem operum spuriorum. Jam qui 
Taurinensem existimant fuisse Maximum, eo censent 
&uam opinionem ad veritatem esse propensiorem, 
quo ille parentum suorum ossibus jungi se martyri- 
bus Octavio, Adventio et Solutori aflirmare videa- 
tur. Sed erunt certe, qui leve id esse judicent, cum 
Maximus auditores suos alloquens dicensque (P), si- 


tem, martyrio fuisse functum. Fueritne porro san- B cut eis ossibus parentum nostrorum jungimar, de pa- 


etus Leo Etruscus, an Romanus, incertum est; fra- 
tremne vero babuerit, necne Maximum, multo no- 
bis esse videtur incertius. Itaque sunt fueruntque 
alii eruditionis laude magni quidem illi, ac. no- 
biles, quorum pars Maximum eumdem  Vercellis, 
pars Taurini natum, alium, educatumque fuisse 
ferrent, quorum sententia, etsi non est tam vera, 
quam ipsi ducerent ; multo tamen est similior veri 
quam sit commentitia illa recentium quorumdam 


. scriptorum, Volaterras in Etruria, urbem Leonis, - 


Maximique natalem fuisse aientium. Quanquam non 
desunt qui nihil esse cause putent, tur Maximum 
ortu Vercellensem fuisse statuant. Nam quod ad ser- 


( a) Confer Bollandianos, tom. V, mensis Junii ad. 
qd. 25, pag. 0 seqq. 


rentibus loqui potuerit non suo, sed eorum, qui ade- 
rant, nomine civium Taurinatum. Quin etiam non 
adeo esse grave dicent, quod ducitur ex ejus xtatis 
more deligendorum ex clero patrie episcoporum, 
Multos enim quarto quintoque s»culis cooptatos in 
£lerum ; nonnullos etiam ne ceoptatos quidem, ea- 
rum urbium episcopos fuisse liquere, qus longe ab 
ipsorum patria distarent. In horum numero fuisse 
Ambrosium, Martinum, Paulinum, alios denique, 
quos percensere longum esset ac minime necessa- 
rium. Ob summam vero inopiam veterum nouumen- 
torum, euin tanta dissensio scriptorum sit, confiten- 
dum erit, de Maximi natali loco, deque urbibus in 


(P) Homil. 81, pag. 964. 


129 VITA. : 130 
quibus ante episcopatum jcxxxn, :xtatem degit, nihil A tiaste, condiscimus ; wstorkm suppucia vitus testimonio 


nos habere explorati. 

Il. Sanctum. Maximum Episcopum fuisse Taurinen- 
rem. Duone, quorum alter. successerit alteri, an unus 
fuerit ejus Ecclesim antistes Maximus; ac si unus, 
wo lempore gerere ceperit Episcopatum. — Illud te- 
statum, compertumque est, fuisse ipsum episco- 
pum Taurinensem. At duone Maximi ea dignitate 
illustres claruerint Auguste Taurinorum, quorum 
alter successerit alteri, an unus tantum ; quod si 
unus, quo primum tempore munus ccoperit gerere 
episcopatus, magna virorum eruditorum contentione 
certatur. Eorum autem, qui Maximos antistites duos 
in Ecclesiam Taurinensem immittere sunt conati, his 
est argumentis fulta sententia. Principio, a Gennadio, 


continemus. Majorem ergo affectum ibi. debeo, ubi cre- 
dulitatem, meam hortatur opinio. Majorem, inquam, 
affectum illic debeo, ubi per ea, que vidi, compellor 
devotius credere etiam illa, que non vidi. Nam cum 
audita aliquanto mihi impossibilia viderentur, carpi ea 
credere potuisse feri, dum similia facta esse conspezi. 
Et ideo temporis nostri passio hoc mobis prestitit, ut 
prasentem con[erret gratiam, et idem. preteritam con- 
firmaret. Supradictos igitur. beatos viros tota debemus 
veneratione suscipere, primum quia dies vitm nostre 
pretioso sanguine suo illustrere dignati sunt; deinde, 
quod praerogativam nobis apud Deum non minimam 
contulerunt, ostendentes , qualis esset etate nostra in 
Christianis fides , de quorum consortio existere marty- 


qui quindecim ipsis annis ante seculum sextum, li--B res mererentur. Jam vero eum, qui Martyres necatos 


brum de Viris illustribus edidit, a Gennadio, inquam, 
Maximi Taurinensis mortem referri, aiunt, ad ea 
tempora quibus Honorius et Theodosius Junior impe- 
rium tenebant populi Romani. Honorium autem an. 
&25 supremum obiisse diem. Quare alterum priorem 
fuisse Maximum, qui non produxerit ultra annum 
eumdem vitam; atque adeo illum, qui synodis Medio- 
lanensi an. 544 et Romang an. 465 interfuit, duci al- 
terum oportere. Ánimadvertunt deinde Maximum 
venisse ad concilium Mediolanense , quod, Ambrosio 
przside, celebratum an. 389 fuit adversus haresim 
Joviniani. Sic enim scripsisse Maximum homilia 4 de 


- Domini Nativitate (a) : Ridet tanti mysterii (nati ex 


Virgine Servatoris Christi) profunditatem caca et 


an. 997 swis temporibus passos fuisse, diesque vita 
[cxxxm] ac etatis sux pretioso sanguine. illustrasse, 
eosdemque xon fama, neque fide historicorum, sed 
conscientia, vultus testimonio, visu, contemplatione 
oculorum , sese cognovisse testatur, quis credat, in- 
quiunt, anno 465 contendere potuisse Romam, ac 
synodo ab Hilaro pontifice coactz interfuisse? Do- 
cent preterea leges imperatorum, uti recens promul- 
gatas a Maximo commemorari, quibus cavebatur, ne 
delubra, neve simulacra inanium deorum in urbibus 
retinerentur; qua$ quidem leges a Valentiniano ll, 
anno 291 conditas füisse liquet, L. Aurelio Symma- 
cho, et T. Fabio Tatiàno consulibus. Postremo ad 
sermones Maximi provocáht, in quibus de barbaro- 


stulta gentilitas; irridet quoque. impia illu blasphemia (7 rum agitur irruptione, quos proinde sermones initio 


que superioribus diebus, dum partumV irginis attenuare 
presumpsit atque corrumpere, Christum Dominum no- 
sirum ex virgine procreari non. potuisse blasphemavit. 
Hanc sancta Mediolanensis Ecclesia horrwit. blasphe- 
miam ; illam synodalis noster uno ore damnauit conven- 
lus ; eamdem ezsecrata est pia ipsa imperialis potestas. 
Esse autem bac plane similia eorum qux complexus 
sanctus Ambrosius est epistola quam ad Siricium pa- 
pam dedit post synodum. Nam hanc sic habere (b) : 
Non est. illis (Joviniani asseclis) remissio peccatorum, 
sed est impietas Manichtorum, quam et clementissimus 
exsecratus est imperator, et omnes qui illos viderunt, 
quasi quedam contagia refugerunt. Monent porro du- 
plicati Maximi assertores, h:ec de sanctis Alexandro, 
Martyrio e£ Sisinnio, quos in pago Anaunia Tridenti- 
nz dioecesis, an. 597, religionis causa, agrestes ido- 
lolatre peremerunt, Ixec, inquam, fuisse litteris com- 
mendata a Maximo (c) : Sanctos Alexandrum, Marty- 
rium et Sisinnium, qui temporibus nostris passi sunt, 


! debemus tota. veneratione suscipere, Nescio quo enim 


pacto majorem circa eos habemus affectum, quos con- 
scien£ia novit propria; quam. quos docet historia. Illos 
enim. exstitisse martyres, lectione; istos oculorum con- 
templatione cognoscimus. Illorum passiones, fama nun- 


OH esci inter Siricianas 8, num. 8, p. a, toto. 1 


- 


fere ssculi quinti perscriptos rentur, cum Alaricus 
Ótaliam totam in vastitatem exitiumque vocaret; 
cumque is deinceps inito ad Polentiam prelio, victus 
a Stilicone, adactus esset Pannoniam, unde fuerat. 
profectus, repetere. 

Contra, qui unum Taurinensibus praefuisse episco- 
pi dignitate Maximum, eumque anno 465 in synodo 
Romana, post Hilarum pontificem, sententiam in 
violatores ecclesiastice discipline dixisse, arbitran- 
tur; de loco Gennadii non laborant. Negant enim 
habendam ejus rationem esse, cujus tam sit manife- 
sta cum insignibus, certis, publicis monumentis con- 
fictio. Atque synodorum, inquiunt, Mediolanensis 
an. 461, et Romane an. 465 acta, quotus quisque 


D est, qui dubitet referri in. numerum oportere insi- 


gnium, cerüssimorum publicorumque monumento- 
rum ? His vero Maximi Taurinatis nomen subscri- 
ptum legitur in serie illorum, qui adfuerant, episcopo- 
rum. Constat igitur certissimis, iisque publicis mo- 
numentigs, non anno 451 modo, sed anno etiam 465, 
Maximum perrexisse episcopatum gerere Eeclesim 
Taurinensis. Non ergo movere quemquam Gennadii 
locus debet, qui aut vitiatus inscientia librariorum 
est ; aut errato impliegtus auctoris sui, quem osci- 


Epistolar. Romanorum Pontif. edit. Paris. an. 1794. 
(c) Senn. 70, pag. 007 seq. 


48 


VITA S. MAXIMI TAURINENSIS, 


133 


tanterti (d) (ita tit etettit 1revatmir historicis res etiam A esse; qui anno 589 in Mediolanensi concilio Jovinia- 


a mémotria (Pj su rióii adntodum rermotàs narranti- 
bos) annt emortualis Maximi cepisset oblivio. Est 
auttm i$ de Maxinio Gennadii locus hujosmiodi : Mo- 
ritur (Maximus) Honorio et Theodosio Juniore regnan- 
tibus (c). Qua sdté te tjuid fingi potest actis iynodo- 
ruin, quas pauld ante themiri , repuighantius ? Itaque 
legenduminé (tt putarünt Batonius; Pagles, Flevrius) 
legetidurmné ; 1tquam, sit. apud Gennadiam : claruit 
ldtb «o9 morlint ; net, ne sit legendüt, parvi refert; 
e£ viris cbrt& Pacultatis critic: peritis (qui moverint, 
quititulh auetbritatis insiP &ynoddrdm publicis monu- 


niehifa) extotquebit neto, ut Genriadiani loei caasa, . 


cühcedánt, Maximutri Taurinensermi antistitern desiisse 
vivele, cuttt Honürits Kugustus it Occidente sunm- 


ni hxresim reprobarunt. Nam quod in ea homilia 
sanctus episcopus scribit fuisse superioribus diebus 
qui Christum nasci nequivisse ex virgine blasphema- 
rent, id satis non esse argumenti, aiunt, quamobrerin 
ei synodo statuatur sanctum eumdem episcopum ad- 
fuisse. Nam eodem «à diebus, ac «ó temporibus posse 
recidere. Dies enim tostros dicere idem est cum 
apud alios scriptores, tum etiam apud Maximum in- 
terdum, ac dicere nostra tempora, idque ex sermone 
saneti antistitis 76, pag. 6077 seq., intelligi plane pos- 
86. Quin etiam «à ante dies, quod Maximus non raro 
adhibet (f), eodem revolvi quandoque videri, atque . 
T) üEÉP GfOtum, vel ante annos. Jam quod idem ad- 
jungit Maximus : Illam .(hzresim) sgnodalis noster 


mamí imperii teneret. Neque vero probanda eorum pj uno ore damnavit conventus, noneo pertinere, ut indi- 


e&t tallo, qui sibl, tei omnem! componi facile pos- 
Sb DertsuaSerunt; si Maximi "Tautihenses episcopi 
polantüt duo; quoruth ünus, ut est apud Gennadium; 
Mohotio linpétatore decesserit; alter post annos 
plus quadr4giilld, synodo Roman: adfuerit, eum Hi- 
larus rem Christianam publicam moderaretur. Si 
enim Maxilni d&ào füissent, ambo qüidem certe scri- 
ptores fuisserit hümiliarum ; quare utrumque Genna- 
dius commemofasset, uí qui serlera scriptorum ec- 


clesiasticorumi texere instituisset. - Scripsisse autem . 


Sermones Maximum, qui did post Honorium clartue- 
rit, satis elarudi atque [cxxxtv] testatum est; Non 
énim sbluni in iisdeim Pefutavit (4) Eutychem hire- 
siarchani , sed etiani naminavít (e). Norninati autem 
nequivisset Eutyches ab &o, qui ex hàc vita migras- 
$et, dum adhuc Honorius imperid potiretur. Nam 
Eutyches anno primum 448 indicia dare ccepetat Irc- 
reticze docirinze sux, cum jami fonorius an; 495 fun- 
cius imperio vitáque fuisset. Jani very uiui Maxi- 
mum, non duos Gennadius memotat. Si duos vero, 
eosque scriptis illustres fuisse accepisset; aüt ambo- 
rum profecto, aut si alterutrius, ejus quidem certe 
meminisset, qui sux fuisset :etati propinquior, con- 
ciliisque düobus tanta sui laude interfuisset. Cüm au- 
iem unius fecerit mentioliem, unüin cerle profuisse 
Taurinensibus antistitem Maxiiüiti nomine, censue- 
Tit necesse est, quem efrans &chipsérit, imperante 
adhuc Honorio, obíishe morlem. Nisi forte quis velit, 
*ó claruit, quo Gennadius üsus fuisset, cotversum 
vitio librariorum fuisse in inórilur. 

.. Rursum, quí nonnisi unüm quinto &etulo cerent 
fuisse Taurinensium presulein Maxiriium ; iidem cur- 
cludi efficique ex. ejus homilia 4 de Nativitate posse, 
vehementer negant, numerandum ipsum ín Patribus 


,a) Álque oscitantie quidem Gennadianse &paptuug- 
; t» exempla baud pauca ex eodem catalogo proler- 
.Fé possem ; sed ea, ne nimius esse videátuf, pfztet- 
Initio. Üntrtt esto illud de Jaltio Eclanerisi episédpo, 
quem errans, episcopum fuisse Capuanum, scribit. 
terum de Attico antistite Constantinopolitano, a 
quo impugnatum, ait, fuisse dogma Nestorianum, id 
uod concedemium non est; cum multo ante obierit 
(cus, quam Nestorjus perversüiü dogma suuin 
spargere coepisset. MEME 


cet adfuisse ipsuii synodo Mediolanensi, quz, Aimn- 
brosio przside, coacta fuit anno 389. Nostrum enim 
conventum dici a Maximo commode potuisse symo- 
dum, in quam episcopi Mediolanensis provincie 
convenissent, ad quam quidem provinciam spectabat 
Ecclesia Taurinensis. Ita costus à nobis nostros appel- 
lati consuesse eos, qui a primis etiam Christianis 
celebrabantur ; propterea quod; etsi noi a nobis, ab 
Hs tamen haberi solerent; qui etsi longe ab tetata 
nostta distabdrit, eamdem tamen atque nos coluis- 
serit religionem. Quod si Maximus episcopatum gere- 
te cepisset homiliasqtüe in Joviniani Ieresim edidis. 
set jam inde ab Ambrosii Mediolariensis temporibus, 
eredibile non videri. Hierorymum, qti haud. multo 


C postid tempus catalog dederit scriptorum eccle- 


- 


8lasticorum in eoque suos libros adversus Joviniauum 
ipsum perscriptos ceómmemioratit, ac non modo Am- 
brosíi ejusdem, verum etidm aliorum quorumdam 
meminerit qui vix quidquam publieas&hrit optiscolo- 
ruth, Maximi ipsius mentionem fuisse prietermissu- 
rum. Sed fac (sic autem addunt) Maximus conventui, 
quem narrat, adfuerit, quid obstat quih i$ contentus 
Habitus annis plus viginti post synodum Mediolánen- 
&em Ambrosii fuerit? Episcopos an. 412 ad Honorium 
Áugustum confugisse constat, rogatum, ut in Jovi- 
nianum ejusque asseclas, qui in heresi perstarent,con- 
ventusque habere extra urbem non vererentur, anim- 
adverteret. Episcoporum autem de cxetibus novorum 
sectariorum extra urbis moenia, querelá qux» demum 
interposita tanta consensione conspirationeque fais- 
«eL; isl illi Romain se contulissent, ut it concilio, 
ui ponitllle una simul, quid adversus fmpieta- 
iem rogato síatuioque esset bpüs, Judicarentf Át- 

. (b) Scripsit is Catalogum illustrium virorum anno 
circiter 484. 

(c) Codéx Vaticdnis seculi ft habet Bot mbdo : o- 
fifkr.... auno ab orbe redethpto ccccxx; Qua &x re di- 
: gnoscitur, librarios intulisse temere manus in opus 

ennadii , eique nonnihil addidisse suo arbitratu. 


d) Vide praefat. nostram num. 5, pag. x1, seqq. 
Ibid., num. 4, p 


[| Hani AT, pag! 145, et germ, 7], pág. 393, et 
il. 47, pag. 145, et serm. . e 
riti. $2, pág. bb." ' P4 j 


"se 





195 


viTÀ S. MAxiil TAURINENSIS. 


i$à 


qué episcopos àpud lnpétátotet fulkeb quesilus, & possel : SyHedalein tosllüm colitellilm, &lb., bredi: 


jdem esi tüipéralor tedli$ cuinprimis [tkxtv] lu- 
cüples. Mari leg& 53. todicis Theodosiaffl, lib. ti, 
üt. 6 de Hereticls (4), sié est üb Hünorlo &eti- 
plum : « Jovirianuti (5) sacrilegós agefe cornvehius 
ett thiuros ütbis sácrálissithz , épistopotuni que- 
relá deplorat. Qüare &uprá inerioraiuti corfipi pro 
cipimüs, et corilusum plünibo, cuíi celeris àüis par- 
ticipibus, ei ministris exsilio coerceri : ipsüm aulem 
machinatorem in insufam Boam feésiha celeritate 
deduci; exteris, prout libuerit, dümimodo supersli- 
tiosa conjuratio exsilii ipsius discrelione &olvalur, 
in solitarias et longo spatio inier se posilas insulas 
in perpetuum deportaíis. Si qui auiem , pertinaci im- 
probitate vétiia et damnata, repeüiverit, sciat se 


cátetjüo : superioribus debui lieresirn Jovilitant Nüssd 
uno sácrorüm anlistituin, qui cenvenetant, óre dam- 
natam, quam item hzresim sil exsecrald pia ipsá im- 
perialis polestas. Neque vero quidquam vitlüm ei 
argumento inest, quod petitur ex nominata a Maximo 
Medidlanensi Ecclesia, qu:e blasphemiam Joviniani 
horruerit. Quis enim ignorát inemorari plerumque 
ab iis, qui diu posi vixerini, decreta Ecclesiarum ; 
exque iisdem decretis tepeti pnt& quedam, describi- 
qué solere? Quare mirum videri non debet, 'si, qiiod 
Maximus scripsit : Christum (Jovinianus) blasphemaít 
ex virgine non potuisse generari, cum negare non au- 
deat, ex muliere editis himanorum pignori parttibua 
virgines permanere : id ab epistola synodica Micdiota- 


austeriorein senientiam subiturum. Dai. prid. non. B nensis concilii an. 389 muluaius fuerit, Hi quá 


Mart. Honorio ÍX et Theodosio V Augustis consuli- 
bus. » Ánno scilicet 442. Ad eam legem hzc est ap- 
posita a Jacobo Gothofredo animadversio : « Fuit 
tempus cum crederem, pro episcoporum hic legendum 
episcopi Romani, eo quod in peculiari ejus. dicecesi 
Roniana Jovinianus hos cetus agitaret. Veruntamen 
nihil temere mutandum. Quin ex eo quod Honorius 
hac lege, dicit, EPiscoPoguM querelam deplorasse, 
Jovinianum conventus -agere extra muros, colligi 
posse videtur, habitam hoc tempore fuisse Rome 
synodum episcoporum, haud aliter atque synodus 
Carthagine hoc ipso anno babita fuit adversus Cce- 
lestium hujus foviniani gregalem. » Eodem recidunt, 
qu» complexus est Flevrius lib. xxm historie (c). 


[cxxxvi] pum. 4 (d) idlpsum effertur hoc inodo: 
Quanta dementia [unestorum latraiuum , ut iidem di- 
cerent, Clirisium ex vlrgine non potuisse generari , qui 
asserunt, ex muliere, editis humanorum pignorum par- 
tubus, virgines permanere. Àt enim, dicel aliquis, iu 
extrema eadem epistola synodica legitur Maximi 
episcopi subscriptum nomen. Est íta profecto. Veruin 
cujusnam urbis episcopus íll& Maximus luerit, noà 
item legitur. Sunt qui antistitem eum Emoniensem, 
ut est in Romana operum Ambrosii editione, fuisse 
ferant. Nec vero ratio est ulla qux nos, quin íis as- 
sentiamur, deterreat. lmo contra es aliqua plané 
gravis, que convincit, ne an, 389 synodo Mediola- 
nensi affuisse putemus eum, quem unum, cui Maximd 


Àge vero sicelehrata anno 412 Rome synodus ad- (; esset homen, quinio sxculo episcopatum Taurinen- 


versus Jovinianum est, quid impedit, quin Maximum 
eo se contulisse , synodoque ipsi interfuisse ( quem- 
adinodum post, anno scilicet 465, interfuit) arbitre- 
mur? Quid enim? An qui an. 419 vel 414 episcopatu 
fungi coepit, is non potuit ad an. 465 propagare vi- 
tam ? Hosius quidem certe, qui initio szculi rv epi- 
Scopatum obtinebat Cordubensem , anno $57 tam 
valuit viribus, ut iter ex Íllyrico Cordubam institue- 
rit, ibique, etsi non admodum diu, at aliquandiu 
certe vixit. Quid? Si Gregorio Turonensi teste, S. 
Remigius Rhemürum arítistes annis plus septuagItta 
gessit episcopatum ? Mitto de Simpliciano sancti Àm- 
brosii suceessore, de Salviano, deque aliis, qui sane 
plures fuerant, dicere, qui dnnum :etàtis prope ceri- 


sem tenuisse prodit antiquitas; quemque cognitum 
atque comperium est, aniio 465 Romam venisse 
concilioque interluisse , quod Hilarus pontifé& con- 
yocarat. 

His constitutis, iidem illi, qui norinisi unudi fuisse 
Taurinensem episcopum S. Maximum pugnaní, ad 
homilias descendunt, qux fuere a Maximo ipso dict:e 
de SS. martyribus Alexandro , Maríyrio el Sisinnio. 
Negant illi quidquam in iis conüineri quod sux sen- 
Aentie repugnet. Nam videritne eo3 martyres, in- 
quiunt, S. Prxsul, necne viderit , parvi referre. Fac 
enim viderit, cum decimum ageret xtatis annum, 
ecquid novi fuisset, si decennis qui erat an. 597 ad 
annüm 465 produxisset vitam? Vixisset certe ann. 


lesimum atiigerunt. Quod cur de Maximo negandum p) 78. Quot autem sunl, quotque fuerunt, qui agant, 


sit, ne suspicari quidem possumus; cum presertim 
ejus In actis concilii Romani anno 465 statim post 
Hilari pontiflcis, legatur ejus subscriptio; qui res 
indicio est, fuisse illam episcopatus suscepti munere 
veteris qui intererant antiquiorem. Jam si ei sy- 
nodo, qui celebrata an. 412. fuerit, interfuit Maxi- 
IDus; causa scilicet nulla erat, quamobrem ipse in 
homilia; tttm non multo post recitavit, spte dicete 


a) Tom, Vi, psg. 114 ; edit: Lugdun. an: 1665. 
b) Errore librariorum in cod. legitur Zovidnut: 
. (c) Num. &j 8à an: 412, ubi : Les éréques , inquit, 
dunt les plaintes donnérent occasion à celteloi, étaient 
peul-étre assemblés en. concile à Rome. Il n'est olus 


egerint septuagesimum octavum setatis annum ? Rur- 
sum detnus homilias easdett füife? amno 420 vel 
425 habitas. Nihil eni impedit. Recens profetto - 
illorum martyrum qui an. 397 deceseerant, passio 
tunc fuisset; dicereque recte Maximus potuisset : 
Illos oculorum contemplatione cognoscirhus; istorum 
supplicia vultus testimonio continemus, etc. 

Multe esse levius, aiunt, quod oppotitar de Alz 


parlé depuis de Jovinien, einon que (l'on dit qu'il .con- 
Vitia jusqu'à la sport ea. we valiptsieuse. . 

.() piat: .kmhros, A3 ad Biriekn , .npm. 6 pag, 
1041, tom. III oper. edit. Venet:e an. 1751. 


495 


sed eam, quam medio ssculo v in Italiam fecit Attila. 
Nam in ea homilia, qux est de Bellico tumultu (a), 
agi a Maximo de barbaris hostibus, qui in flniti- 
mas Áuguste Taurinorum regiones invasissent (^). 
Narrari inde : cives perturbatos metu , munire urbis 
portas (c) ccepisse; presidia in muris statuere; ap- 
parare denique omnia, qua conferre ad bellum su- 
stinendum possent. In altera autem homilia, quz est 
.. de Hostibus non timendis; quxeque est numero Lxxxvit 
pag. 291 seq., moneri ab opüimo sanctissimoque 
presule Taurinenses (qui sese ad tuitionem parare 
pergerent ) ut in tribulatione tanta orarent , jejuna- 
rent, psallerent, misererentur. Hisce adjumentis Chri- 
stianos esse suofum hostium victores solere. Frustra 


VITA S. MAXIMI TAURINENSIS. . 
rici irruptione. Non enim hanc indicari a Maximo , A intulisse. Inde progressum, Coneordiam, Cenetam, ' 


156 


Altinum, Tarvisium, Patavium, Vicetiam, Brixiam, 
Bergomum cepisse. Eam rem metum auxisse Tauri- 
nensium. Quo enim implacabilis hostis accedit pro- 
pius, eo majorem incolis commoveri metum solere. 
Is oppressis oppidis, Attilam secundam fortunam 
secutum, arma .Mediolanum tulisse. Ea in wrbe, 
quam sibi in potestatem redegerat, dira barbarum 
edidisse exempla crudelitatis. Inde conjicere quem-- 
que posse, quantus ingruentium armorumi horror 
animos invaserit Taurinensium ; quamque ob causam 
eorum multi statuerint fuga pecunie ac saluti sus 
prospicere. lmminutum porro terrorem faisse, cum 
Attila Mediolano profectus, Leonem pontiticem , le- 
gatosque imperatoris Valentiniani II[ de pace exspe- 


eos vigilare qui putant, se armare civitatem, cum ipsi B, ctaturus, non admodum longe ab urbe Mantua, eo 


fidei arma non habeant; tuncque esse munitam civita- 
tem, cum eam custodit Deus. Eodem homilias 89 pag. 
$97seqq., et 90 pag. 901 seqq., et 91 pag. 305, 
pertinere. In hac postrema redargui cives a Maximo, 
propterea quod imminentis vastitatis , excidiique 
metu, cum propius hostes accederent, [exxxvir] pe- 
cuuim ob avari&am sérvandae causa, fugam para- 
rent, immemores sempiterne salutis sux (d). Cum- 
que nihilosecius cives trepidarent metu, Maxi- 
mum homil. 92, pag. 307 seqq., et homilia 95, 
pag. 914 seqq., exemplo Elisei hortatum ipsos ma- 
jorem in modum fuisse, ut ne animis caderent, utque 
orarent, Id si fecissent, brevi hostium impetum com- 
pressum iri confüderent, Hinc auct in dies trepida- 


in loco, ubi Mincius in Padum influit, constitisset. 
Denique desiisse metuere Italos, atque adeo Tauri- 
nenses, ubi cognoverunt, barbarum regem, Leonis 
pontificis oratione, deterritum a cogitatione proro- 
gandi belli, transgredi rursum Alpes, atque ad suos 
reverti statuisse. Hanc esse gravissimorum seripto- 
rum sententiam. Tristanum Calchum Historie Me- 
diolanensis lib. xr, pag. 64, sic habere : « Abeunte 
Attila, quies Italie parta. Sed qualis et quanta cla- 
des accepta sit, quia czeteri scriptores nimium festi- 
nantes ista protereunt, ut declaretur, subjicienda 
censui Maximi Taurinensis episcopi verba, ex ser- 
mone, quem ad tives Mediolanenses de reparatione 
ecclesie et Urbis babuit. » Haud sécus Remigium 


tionis Taurinensium rationem intelligi facile posse, ($ Ceilleruu monachum Benedictinum eruditionis laude 


8i ad incursionem, motusque Attile exigstur : con- 
tra, si ad Alarici, intelligi recte non posse. Attilam, 
qui an. 451 multis Gallis urbibus expugnatis, dire- 
ptis, evérsis, incredibilem in modum in cives sxvie- 
rat, anno 452 magno exercitu comparato, superatisque 
Juliis Alpibus, in Italiam irruisse, et obsessa, capta, 
destructa Aquileia, incolisque partim interemptis, 
partim redactis in servitutem, non proximis soluin re- 
gionibus, sed etiam remotioribus terrorem maximum 


(a) Homil. 86, pag. 287. 

(bh) Pag. 288 : ViciciTAs, inquit, ista bellorum vi- 
cinum magis nobis Christum esse demonstrat. Atque 
ideo venientem adversarium timere non debeo, quia per 
hec signa venire polius intelligo Salvatorem. wis 
enim isle metum incutiat temporalem, ille tamen salu- 
tem defert sempiternam. 

(c) Ibid., pag. 289 : Dum enim cauti sumus ad ea 
que cernimus, cduliores ad illa efficimur qua spera- 

: mus. Vir autem sapiens... dum perspicit in hac com- 
muni perturbatione, primores viros tuitiones in muris 
preparare ; ipse admonetur, quemadmodum in futura 
eversione mundi defensionem praparet animabus. Cer - 
nimus armari civitatis porias, debemus etiam prius in 
nobis portas armare justitie, de quibus sanctus pro- 
pheta dixit : Aperite mihi portas justitie , etc. Tunc 
autem civitatis porta munita esse poterit, si prius in 
nobis porte justitie muniantur. Etenim nihil prodest 

munire propugnaculis, et Deum provocare pec- 

catis. llla enim constituitur ferre, saxis et sudibus; 

hac armatur misericordia, innocentia, castitate. Illa 

telorum multitudine custoditur, hac orationum | fre- 
quentia defenditur. 


illustrem existimasse. Hunc enim de homiliis sancti 
Maximi, quz sunt de bellico Tumultu, agentem, re- 
ferri ea$ oportere judicasse ad an. 452, quo Attila 
Hunnorum rex, posteaquam potitus Mediolano fuit, 
tantos sibi spiritus sumpsit, ut Liguriz reliquas vasti- 
tatem inferre minaretur (e). Sed plura persequi non 
vacat. Hoc equidem addam breve : con&ci rem om- 
nem a Maximo homil. 94, qux» est de Reparatione 
Mediolanensis ecclesie, pag. 515 Seq. In hac captum 


(d) Pag. 305 seq. : Civitati nonnisi propter civium 
peccatum infertur excidium. Desine ergo peccare , et 
civitas non peribit. Quid fugis patriam? Si vis salvus 
esse, (ua. potius peccata subterfuge. Si tu peccare de- 
sieris, victus est inimicus..... i justi sunt, qui salvam 
[aciunt patriam ; utique injusti sunt, qui relinquunt... 
Mater quodammodo dulcis est patria, que te genit, 

€ te nutrivit, que ut fugere possis, te divitem fecit. 

aim si tibi non suppeteret sumptuum copiosa substan- 
tia, fugiendi presidium non haberes ; atque ideo. ava- 
ritia ductus , dum metuis divitias tuas perdere , impius 
in matrem esse non dubitas. Unde intelligimus te 
pecunie tuc consulere, quam saluti. Dic mihi, o bone 
civis, cur fugere disponis? Cur patriam derelinquis? 
Captivitatem fortasse metuis, dare veniam non intelli- 
gis ?... Dicit Deus ad Abraham, per decem justos civi- 
latem posse salvari. Male igitur de te sentis, popule 
Christiane, si in tanto coetu nostro ad salvandam civi- 
tatem decem justos esse non credis. Dum enim deseris 
patriam, profiteris. non in ea dignos, quorum me- 
ritis liberetur. | 

(e) Hist. gener., tom. XIV, pag. 608. 


457 


VITA S. MAXIMI TAURINENSIS. 


a barbaris Mediolanum scribit , eversum, [cxxxvin] A veluti recentis meminerit; sunt qui argumento id - 


excisum ita, uti jam periisse videretur (a). Ab Auila 
vero eam urbem fuisse expuguatam atque direptam 
liquet ex testimonio fideque non recentium modo, 
sed veterum etiam historicorum. Contra, qui majo- 
rum memoria, Gothorum in Italiam incursiones per- 
secuti narrando sunt, sic Alarici ad bellum apparatus, 
expeditiones, itinera, res denique gestas descripse- 
runt, ut plane indicarint, illum non solum non sub- 
egisse metropolim eam Insubrium, sed ne oppugnare 
quidem obsidereve coepisse (5). 

Postremo quod de legibus opponunt imperatorum, 
quibus coustitutum erat, ut sacrilegia idolorum de- 
struerentur, leve perinde est. Cur enim ad legem 
spectare Theodosii Junioris et Valentiniani Ill. Maxi- 


esse putent, non post multo fuisse ipsi delatum 
munus episcopatus. Est hsec sententia, ut nobis 
etiam videtur, propensior ad veritatem. Sed ipse- 
ne Maximus primus fuerit, necoe antistes Tauri- 
nensium, nonnulla est inter eruditos viros certatio. 
Nam fuisse aliquos intelligo, qui cum legisse sa 
dicerent, vixisse quosdam Auguste Taurinurum, 
etiam cum Maximus gereret episcopatum, qui illigati 
superstitionibus inanium deorum essent ; jamque 
sc. 1v, cum Julianus Parabates imperio potiretur, 
vix perpaucos exstitisse , qui Christianz  niili- 
tie [cxxxix] nomina dedissent; tum concludi hinc 
posse judicarent, tam exiguo numero Christianorum 
pr:efectum episcopi dignitate fuisse neminem ; primo- 


mus nequivisset, qux data an. 426 fuit, iisdem Theo- B que omnium Maxiio id honoris fuisse Taurini tribu- 


dosio XII et Valentiniano IV Augg. coss. (c)? Fac 
tamen sanctus antistes ad eam legem adverterit ani- 
mum, qui an. 391 a Valentiniano Il promulgata 
fuerat; facile enim patiar: sed quid obstabat, quin 
ea tricesimo vel quadragesinro etiam post anno (cum 
adhuc ipsa vim obtineret, novaque Theodosii Il et 
Valentiniani IIl constitutione firmata esset) in memo- 
riam a Maximo redigeretur iis, qui eamdem ipsam 
exsequi (d), uti par erat, tuerique negligerent? Noa 
enim S. presul eam, cujus meminit, legem recentem 
fuisse dixit, cum sermonem 82 ad populum haberet. 
Quod si sermone 104, pag. 658, leges ille comme- 
morat principum, quibus cautum fuerat, ne ludi dein- 
ceps haberentur gladiatorum (e); eas quidem certe ne- 


tum arbitrarentur. Secus Novaliensis nronachus de 
quo supra est demonstratum existimavit. Is, nescio 
quem auctorem secutus, Civitatis, inquit, Taurinensis 
episcopo per mortem sublato de medio, beatus Maximus 
per beatum Leonem ud Ecclesiam Taurinensem opi- 
scopus est destinatus, et non sine magna populi letitia, 
et laudibus intra urbem Taurinensem (wit receptus, et 
in sede sua locatus. De Leone, qui frater fuerit Maxi- 
mi, ipsumque Maximum Rom: degentem Taurinen- 
sibus przefecerit (cum fabulam oleat) non laboro. De 
Maximi decessore, quod monachus idem adjungit, 
equidem adduci non possum, ut in falsis esse nume- 
randum putem. Nam si, quia eraut v seculo in agro 
Taurinensi cultores idolorum, censendum esset, Tauri- 


que ut nevas commemorat ( f), neque sí earum ullam (? nenses preside sacrorum ad tempora usque Maximi 


dixisset novam anno 415 vel 420, quidquam extulisset 
quod minus esse verum videretur. Nam quz aute annos 
sexdecim data lex est, ea profecto dici recens non 
absurde potest. Lex autem ab Honorio ea de re lata 
an. 405 vel 404 fuit (g). Nihil est igitur quod nos 
deterreat, ne arbitremur Maximum, seculo demum v, 
non ante an. 415, Innocentii I pontificis maximi an. 
14, episcopum fuisse dictum Taurinensium. 


WI. Quo tempore Maximus inierit episcopatum. — . 


Jam com Maximus synodi adversus impiam Joviniani 
sectam congregata, legisque, ut vidimus, an. 419 ab 
Honorio Augusto in sectam eamdem promulgate, 


caruisse; eo demum deduceremur, ut. confitendum 
nobis esset ante Áureliuui nullum fuisse episcopum 
Carthaginensium ; et ante Liberiuim, vel ante Dama- 
sum, Christianis Roma pontilcis dignitate neminem 
prsefuisse, qua re quid fngi potest absandius ? Atque 
in Carthagiuensi agro plures fuisse, qui idolorum su- 
perstitione tenerentur, dum Aurelius gereret episco- 
patum; cum ex aliis pluribus :inonumentis, tum ex lege 
Honorii et Theodosii imperatorum (A) an. 45 ]ata 
perspicitur : Roma vero eo asque iupudentia idolo- 
latrarum evasit, ut an. 284, quo tempore Damasus 


(a) Quidam imperiti nimis interprefes (uerunt dicen- I) sanctionum auctoritate prohibitis interdicimus, cun- 


tes : Periit heec. civitas, collapsa est ecclesia, non est 
jam causa vivendi. Imo causa est. justius. sanctiusque 
vivendi, quia Deus omnipotens, qui cuncta heec magna 
cum pietate dispensat, hostium manibus civitatem, non 

wp in vobis cst, sed habitacula tradidit civitatis; nec 
;cclesiam suam, que vere est Ecclesia, consumi jussit 
incendio ; sed pro nostra correptione, receptacula Eccle- 
sim permisit exuri. Paulus diaconus lib. xv, pag. 655; 
edit. Amstelodam. an. 1625, diripuisse Attilam Me- 
diolanum narrat, sed ab igne tamen ferroque absti- 
nuisse. Quam id sit repugnans verbis synchroni Maxi- 
mi, quisque cernit. 

(P) Confer quz ex ejus zetatis, supparibusque scri- 
ptoribus collegit Tillemontius, retulitque in Honorii 
Augusti Vit., tom. V Hiator. imperator, art. 16 et'18. 

(c) Codic. Theodos. lib. xvi, tit. 10, de paganis 
Sacrificiis et Templis, lege 23 : Omnibus scelerate 
mentis pagan: exsecrandis hostiarum immolationi- 
bus, daujaudisque sacrificiis, ceterisque antiquarum 


ParBoL. LVII. 


cap. 96 edit. Taurin. an. 17 


ctaque eorum fana, templa, delubra, si qua etiam 
nunc restant integra, prxecepto magistratuum destrui, 
collocationeque venerande Christian: religionis signi 
expiari przcipimus, etc. 

d) Vide Maximi sermonem 82, pag. 610. 

tej Vide Codic. Theodos., lib. xv, tit. 12, de Gla- 
diatoribus , lege 1. 

(f) Serm. 101, pag. 658: Sicut gladiatorum publi- 
cum [facinus religiosa principum devotione sublatum 
est ; ila el amentes gladiatores isti (nempe sacerdotes 
Diane arvorum 'numinis) christianitatis observatione 
de propriis domiciliis auferantur. 

ide Theodoretum , lib. v Histor. ecclesiast. 
48, pag. 202; Gothofre- 
dum in annotat. ad leg. 5, lib. xv, tit. 12 codicis 
Theodosiani, pag. 398, edit. Lugdun. an. 1665; et 
Tillemontium in Vita Honorii, art. 90, tom V Histor. 


imperator. 
(h) Cod. Theodos., lib. xvi tit. 10. leg. 20. 
S 








159 


sacra, aramque Victori reparari poscerent ab im- 
peratore (a). Quod vero Taurinenses magno numero, 
post medium seculum 1v, idolis cultum adhibuerint - 


VITÀ 8. MAXIME TAURINENSIS. 


Ecclesiam mogerabatur, &enatus nomine restitui sua À fundor ín vobis. Uum 'enim video, 40t cgmmouMaonibns 
meis, uullum vos habere pro[ectum ; labor "eus jqm 
non gratulationi est, sed. rubori. Écce ego pasco .gre- 


columnamque Juliano Apostatr erigendam curarint ; - 


tanti non est, ut possit ellicere episcopatu in ea urbe, 
in qua aliqui saltem essent Christiani, potitum fuisse 
neminem. Nam alias item fuisse novimus in Asia, in 


Africa, in Italia etiam urbes, qux episcopos habue- : 


runt, etsi civibus ethnicis abundarent, quorum pars 
Benatum constitueret, quique templa idolorum reti- 
nerent. Roma ipsa, ut. est apud Ammíanum Marcel- 
linum (b), senatores plures legatos ad Julianum eum-, 
dem misit superstitioni deditos idolorum; templum- 
que Apollinis, quod incendi jam coeperat, ne flamniis 


gem Christi, «t. gregis [ructum extorquere son pale». 


quid e ex eo 
eiim pastor 


moleste ferat, sic vos esse vésira salutis immemores, 


ul eliam, celo. teste, peccelis? Nam tum ante. dies 


plerosque de vestre. avariiie cupiditate pulsaverim ; 
ip$a die circa vesperym tanta vogiferatio populi exst- 


absumeretur diligenter cavit. Est prxterea diflicile R (it, ut irreligiositas. ejus penetraret ad celum. Quod 


creditu, Vercellis, quze non longe abessent Taurino, : 
fuisse pr:efectum multo ante episcopum, Auguste au- 
tem Taurinorum non fuisse; cum przsertim ea fuerit 
majorum ratio, qui exeinpla imitabantur apostolo- 
rum (c) ut iis etiam urbibus episcopi darentur 'in 
quibus vix aliqui esse coepissent , qui Christianam 
:olerent religionetn. Neoczsariensibus Ponti Christia- 
nis, qui non plures 18 essent, antistitem sacrorum 
fuisse datum Gregorii Thaumaturgum seculo Ec- 
zlesie, tertio, a Patribus est litteraruuu. mandatum 
monumentis (d). Quo magis Taurinensibus id noh est 
adimeudum decus, quorum magum numerum, dum 
episcopatum Maximus gerere coepit, fuisse Chiristia- 
num liquet, ac vix ethnicismi reliquis jn pazis aliquot 


cum requirerem , quid sibi clamor Aic xelit, glixerumt 
mihi, duod laboranti lune vestra vociferatio subveni- 
ret, et defectum ejus. suis clamaribus adjuvaret. Cla- 


mábatis enim, ne tacentibus vobis perderet elementum. 


Tdnquam infirmus enim. et imbecillis, nisi vestris ad- 


juvaretur vocibus, non posset luminaria defendere, que 


creavit. Cum inde auditores 1llos suos qui id. perpe- 
trarant wali, irridens insectatus esset, ium : H oc cst 


plane, inquit, quod ait Salomon, diceus : Stultus ut 


luna mutatur. Mutarls enim sicut luria, dum stultus el 
insipiens, dd motum ejus, qui Christianus [ueras, in- 


cipis esse sacrilegus. Sacrilegium enim cregtori .com- 
mitiitur, dum inibecillitas ascríbitur creatura. Mutaris 


érgo sicut luna, ut qui paulo ante fidei devotione [ul- 


villisque superessent, qua de re post equidem videro. C gebas, postea perfidi infirmitate deficias. Atque uli- 


Quid? Si Maxinius idem homil. 16, pag. 45, episco- 
pos przcessores suos indicare videatur? Nain Pàtres 
ibidem oonimemurat, qui pracessissent; eoruindem- 
que Patrum. alloquia , quibus 3hstitnti "Taurinenses 
fuissent, Taurinensibus ipsig a 4e vepéti áflirmat. Sed 
plura. de antiquitate Taurineusis episoupatus perse- 
qui, cum magnitudo conmynentasü prebibet, tun. fe- 
stinatio, ut ea. exponam, quie de Maximo ooustitui 
&cribere. 

[cxt] IV. De studio docendorum Taurinensium, 
recteque morum disciplina instituendorum, quo Mazi- 
mus jam inde a suscepto episcopatu incensus (uit. —H 

'w& munus suscepit episcopatus, studia quaeque sua 


ad , plebem. in re dectrinz, inque disciplina merum - 


e 


nam, o slulte, sicut luna mutareris! Illa enim cito ad 
plenitudinem suam redit; tu ad sapientiam nec. sero 
converteris. lla velociter colligit quod umiserat lu- 
men ; tu nec tarde fidem recipis, juam negasti. Gra- 
Vior ergo tua quam lunc mutatio est. Luya de[ectum 
"luminis patitur; tu salutis. Quam bene scriptum de s«- 
'iente : Et permanebit. curi sole. Permanet. enim sa- 
piens cum sole , cum constantia fidei permanet cum 
Salvatore... Luna a stàtu suo pon sponte mutatur; t 
"de sensu tto sponte mularis. 1a in diminutionem sui 
conditione deducitur ; tu in detrimentum tui voluntate 
pertraheris , etc. Sati$ autetu. ei non fuerat liec 
"dixisse. Taeendum enim sibi esse non putavit, quoaJ 
radicitus id superelitiunis genus exstirpatoin pon vi- 


recte instituendam | contulit. Itaque superstitionem, D disset. Quare homilia 401,: pag. 597 : Ante. dies, m- 


8i qua reliqua in suís ovibus esset, primum ex animis 
earum evellere curavit. Quare cum esse earum plu- 
res animadvertisset, que suis clamoribus de(lcienti 
lume adjumento se fore arbitrarentur, eas graviter 
increpans : Videlis, inquit (e), frátres, quod mea non 
.cessat. humilitas omni ci^ea vos «ollicitudine laborare, 
et ad frugem 'bonam vos. toia fesiinmtione convertere. 
Sed quanto plus laboro vobiscum, lanto anplius con- 


(a) Vide epistolam Symmachi ad Valentinianum,, 
"qu:e refertar ante epfst. 18 "Ambrosii , tom. Tfl ope- 
rum Ambrosianor., edit. Venetze an. 1751, pag. n 


'Beqq 
t 'Lib. xxiu, pag. 237 seqq. 


c) Vide S. Clementis Roman. epist. 4 ad Co- 


quit, prosecuti sumus, fratres adversus illos gui pu- 
tarent lunam. de celo magorum. varminibus possc de- 
duci, et eorum retudineis sanitatem, nri nón fima 
"efectum patiuntur dnimi quam luminis patitur illa de- 
fectum ; quos et hórtati sumus "ul ,pradtekmisso | errore 
gentili, tam cito ad sapjéhtitm redeant. quum scito ad 
plenitudinem suem illa reveriitnr. 

Alterum erat caput superstitionis, qua aligtite plebe 


rinthios, num. 42, thm. i [ Patri apbstolicor-, pag. 


451, edit. Lugdun. àu. 1746 

(d) Confer qux b eríbis affert e" de re Tille. 
montius in vit eocas., art. 6, (om. IV Mo- 
nwumentor. histor. ph 

(e) Homil. 100, pag. $33. , 


roftuit, gsperum et aparum est. Tum 
2n hristi gregis lacte reficitir , quamgo bo- 
' norum operim ejus candore lactatur. Quis enim, [ra- 
res, in vobís non. gravifer ferat (NON TAMEN DE OMNI- 
BUS DICO; SUNT ENIM INTEB VOS, QU08 AD RELIGIONIS 
 CUL'TUM DEBEATIS HABERE EXEMPLO), quls, inquam, non 


440 








141 


VITA S. MAXIMI TAURINENSIS. 


149 


capti, calendis Januariis auspicia ementiti fuerant, qui- A pro honestate falsa. turpitudo et. perversitas inuovan- 


bus se cognituros confiderent adversane sibi omnia 
an secunda eo, quem inibant, anno eventura essent. 
Neque [cxri| vero inania solum auspicia observarant, 
verum etiam ferias habuerant ethnicorum more, fre- 
quentesque ad scenicos ludos coierant, in quibus di- 
gnosci vix posset, plusne turpitudinis iuesset, an im- 
pietatis. Id quoque genus superstitionis funditus tol- 
lere Maximus omni studio est enixus. ltaque sspe 
ac multum eam ob causam populum vocavit in con- 
cionem. Est ejus homil. 16 de Calendis Januariis. 
liujus iniüo hortatur plebem ut ne zgre toties 
cadem de re audire ferat (a). Meminit verborum 
Apostoli aientis (b) : Fratres eadem vobis scribere mihi 
quidem non pigrum, vobis autem necessarium. Ac ne- 


lur. Novum vocant anmum, quasi novi aliquid aut ca 
eum. tunc. ostendat, aut terra, Noviun annum Janua- 
rias appellant calendas, cum vetuato semper horroré 
et errore sordescant. Auaspicia etiam vanissimi colli- 
gere se dicunt , ac statum vit& sua inanibus indiciis 
estimantes, per inceria avium [erarumque signa, im- 
minentie anni futura rimantur, cum utique apud Deum 
solum sit. notitia futurorum, et legalis auctoritas ista 
prohibeat, dicens : Ne aruspicemini, ue auguriis inten - 
datis. Sed miseri ac miserandi homines rapti erroribus 
paganorum, et minus pravido corde cacati, cum im- 
pietate de domibus. suis prodeunt, et cum sacrilegio 
revertuntur. Aut quomodo se Christianum putat posse 
vel dici, qui in tali observatione vidit se perfidis esae 


cessarium, inquit, nec superfluum reor, si pro commo- B consortem? Pereeperat porro Maximus uberem sua- 


nitione sancta dudum habita, precedentium Patrum vo- 
bis repetantur alloquia. Et revera, quid (fastidii, quid 
oneris habet pro salutis profectu utilia, ac Deo placita 
sepe dicere, frequenter audire? Et ideo, carissimi, 
fide uc devotione solita. religiosi itineris vias, ac veri- 
lalis semilas gradientes, magis magisque errorum de- 
via , et diabolica calcate figmenta. Nec enim debet 
fidelis anima, qu& angelorum consortia concupiscit, 
daemoniorum (usibus delectari. Neque vero (uci ac 
Lenebris , veritati atque mendacio , turpitudini el hone- 
stati apud Dei servos ulla potest esse communio. Qui- 
cunque ergo credentium vel est templum Dei, vel esse 


desiderat, sollicite caveat ne mortua et vana sectando,: 


desinens esse templum Dei, fiat habitatio tenebrarum, 
fiat de&monis monumentum. Pergit porro vir summus, 
ac: Insgna aun) omnia, inquit, quecunque diaboli 
[«llente mendacio, Dei iu se non habent virtutem : et 
illorum gravior, atque immedicabilis languor est, qui 
superstitionum (urore et ludorum suavitate decepti sub 
specie sanitatis insaniunt.. Annon omnia que a mini- 
atris dgmonum illis oguntur diebus falsa sunt et iusa- 
na,cum vir virium suarum vigore mollito, totum se 
frangit $n. (eminam , tantoque illud ambitu atque arte 
[raugit, quasi peniteat illum esse, quod vir est? Nun- 
quid non uniwersa ibi (alsa sunt et insana, cum se a 
Deo [ormati homines aut. in pecudes , aut in feras, aut 
án portenta transformani? Quomodo non sanum sapien- 
tibus patet, nihil ibi inesse sanitatis, ubi impia, ubi 
inonesia, universaque omnia et faciunt et loquuntur ? 


rum cohortationam fructum. Nam cives suos ita ab 
&jusmodi superstitione deduxit, ut dicere jure tan- 
dem potuerit : lia et vos, carissimi, jamdudum nee 
observare, uec quarrere mani(esta relatione |cx.u] co- 
gnovi. Ác revera non sunt a vobis penitus inquirenda, 
qui omnipotenti Deo credimus... Vos sicut hucusque 
pro Dei timore (fecistis , abhorrete vana , re(ugite (alsa, 
impia declinate. 

Cun tanta Maximus in superstitione ex urbe ex- 
terminanda usus esset felicitate, tgm nihil borta- 
lionum , diligentie, opere pretermisit, ut eam ex 
animis evelleret rusticorum qui pagos agrosque in- 
colerent. Boc ut facile assequi posses, primores ci 
vilatis crebris concionibus premere urgereque cc- 


C pit. Monere porro ipsos etiam atque etiam ut cor 


sulerent saluii sux. Ne putarent fas esse homini 
Christiano pati, ut in ruribus agrisve suis idola 
perstent; iisque a colonis sacra flant, ac honores, 
cultus, preces adbibeantur. Scirent nisi hxc disji- 
cere, obterere, delere conati omni studio, cura, soi- 
licitudine sint, auctores ipsos, ac reos fore impie- 
tatis et sacrilegiorum , quibus eorum servi, aratores, 
villici sese polluerent. Fuerc qui, excusandi purgan- 
dique sui causa, dicerent non esse culpe verten- 
dum sibi, quod alii vel agant , vel egerint, injussu 
suo. Sed hos Maximus , quanto in errore quantaque 
in ignoratione decretorum religionis verearentur, 
docens : Quisquis, inquit (c) , intelligit exerceri in re 
sua sacrilegia , nec fieri prohibet , quodammodo ipse 


Grave utique eorum cor est. atque omni impietate de- Jy) precipit. Tacendo enin et non. arguendo, consensum 


pressum , qui per sacrilegos jocos divinis monitis illu- 
dentes et vana diligunt et (alsa sectantur, et post omnia, 
- ad offensionis plenitudinem, dies ipsos annum novum 
tOcant. (uasquam non inconvenienter secundum se 
nouum appellant annum, quoniam per ne[andas [erias, 


(a) Pag. 45 seqq. Vide et homil. 105, pag. 545 
Seq., et serm. 6, pag. 409 seq. 

(b) Ad Philippenses mn. 

(c) Serm. 101, pag. 656, et serm. 82, pag. 610: 
Si videntes hoc tacemus, silentes el patimur, reos nos 
&lgtuimus, si non atione sceleris , attamen dissimu- 
lationis assensu. Nam sicut obviare sacrilegis contra- 
dicentem justificat ; ita dissimulare que .videris , ma- 
culat reticentem. Solent enim plerique miseri dicere : 


prebuit immolanti. Apostoli Pauli banc esse certam, 
ut qu: instinctu divino sit pronuntiata, sententiam : 
Criminosos esse non solum qui faciunt; sed eliam qui 
consentiunt (acientibus. Quamobrem nossent eos qui 
aratorem suum, reive rustic:e curatorem sacrificare 


Nescio, non jussi, causa mea non est, non me tangit. 
Sed hec, ut dixi, loquitur miser quisque vel trepidus. 
Negat enim se jussiese fieri, quod noluit jubere , ne 
fieret. Nam utique malum , quod de consuetudine ve. 
nit, cum non coercetur, admittitur. Causa, inquit, mea 
non est. Falleris et ignoras. Nescis quia Dei causa 
cunctorum est, et quod ab «no peccatur. in pluribus 
vindicatsr. T 


445 


VITA S. MAXIMI TAURINENSIS, 


344 


idolis scirent, nec prohiberent , ejus esse participes A quare, agerent severe et graviter, ut qui saerifcuh 


impietatis, ut qui, etsi copiam non darent, ejus tamen 
foverent, dum non cobiberent, licentiam. Ác $i non 
jussio tua, inquit, at est tamen voluntas in crimine. 
Dum enim taces, placet tibi quod fecit rusticus tuus : 
quod si non faceret, forsitan. displiceret. Non enim 
sibi tantum peccat subditus cum sacrificat, sed et dom- 
nedio, qui non prohibet ; qui si prohiberet , utique non 
peccaret. Grande igitur malum est idololatria. Polluit 
exercentes , polluit. habitantes , polluit intuentes , pene- 
trat ad. ministros , penetrat ad. conscios, penetrat ad 
" tacentes. Immolante enim rustico, inquinatur domne- 
dius. Non potest non esse pollutus ubi cibus capitur, 
quem sacrilegus cultor exercuit, terra cruenta edidit, 
tetrum. horreum. conservavit. Omnia enim ibi inqui- 
nata, omnia sunt nefanda, ubi diabolus habitat in cedi - 


fere, ubi totum versatur in scelere. Cum cellam ingres- 
sus [ueris, reperies in ea pallentes cespites mortuosque 
carbones , dignum sacrificium. demonis, cum mor- 
two. numini rebus mortuis. supplicatur. Et si ad 
agrum processeris, cernis aras ligneas, et simula- 
cra lapidea, congruens ministerium, ubi diis insen- 
sibilibus , aris. putrescentibus, ministratur. Cum ma- 
iurius. vigilaveris, et videris saucium vino rusticum, 
scire debes quoniam , sicut dicunt , aut. dianaticus 
(seu Diane arvorum inanis numinis sacrificulus) aut 
druspex est. Insanum enim numen amentem solet 
habere pontificem. Opplebant enim sese vino ejus 
generis sacerdotes, ut (cum dez facturi satis plagas 


pejores essent gladiatoribus, hi de Christianorum 
fundis exterminarentur. Átque alias quidem sepe 
auditores suos sanctus antistes monuerat, ut lcgum 
recordarentur quas ea de re Christiani tulissent im- 
peratores. Serm. autem 892, pag. 610 : Deus, inquit, 
precipit, et ad ejus precepta dormimus. Quoties smam- 
davit idem Deus idolorum sacrilegia. destruenda , ct 
nunquam ad hanc partem solliciti esse volumus ? Sem - 
per dissimulavimus, semper sprevimus. Postea nos ad- 
monuit imperiale preceptum... Principes quidem tem 
boni Christiani leges pro religione promulgant, sed eas 
exseculores non exserunt compelenler ; et ideo exuto & 

eulpa principe, exsecutor remanet in reatu, etc. Quem 

vero Maximus reportarit adhortationum monitio- 


B numque suarum fructum, ex sermone 102, pag. 651 
bus, in agris, in rusticis. Nihil ibi liberum est a sce- 


seq., intelligi plane potest. Sic enim eos qui ad con- 
cionem convenerant allocutus fuit : Non parum tra- 
ctatu dominice superioris pro[ecisse vos credimus, si- 
quidem pradicatione nostra ab omni idolorum inquina- 
mento corda westra purgavimus. "Nostra enim corda 
mundantur, cum diaboli sordibus polluta nostra con- 
scientia non tenetur. Pollutam autem. i$ conscientiam 
won habet, qui exerceri sacrilegia in sua posscssione 
non palitur. Ceterum qui scit in agro suo idolis im- 
molari, nec prohibet, quamvis ipse longe in civitate 
consistat, pollutio tamen illum nefanda continget ; et 

licet aris assistat rusticus, (ad dominum) contaminatio 

exsecranda regreditur. Particeps enim. ejus eficilur, si 

non conscientia, certe notitia. Profecisse ergo vos cre- 


sibi infligerent) aut non sentirent, aut mollirent C dimus, cum sacrilegii cultum in. vestris possessionibus 


levarentque dolorem : Talis enim sacerdos parat se 
[cxru] vino ad plagas dee sue, ut dum est. ebrius, 
ponam suam ipse non senliat. Hoc autem non solum 
de temperantia, setl et de arte faciunt, ut minus vul- 
nera sua. doleant, dum vini ebrietate jactantur. Vanus 
plane vates est, qui putat crudelitate astruere pietatem. 
Nam ut paulisper describamus habitum vatis hujusce, 


est ei adulterinis criniculis hirsutum caput, nuda habens - 


pectora, pallio crura semicincta, et more gladiatorum 
paratus ad pugnam, ferrum gestat in. manibus; nisi 
quod gladiatore pejor est, quia ille adversus alterum 
. dimicare cogitur; iste contra se pugnare compellitur. 
Ille aliena petit viscera, iste propria membra dilaniat ; 
et si dici potest, ad crudelitatem illum [anista, istum 
numen hortatur. Hoc igitur indutus habitu, hac cruen- 
tus cede, judicate utrum gladiator sit an. sacerdos. 
Ita sanctus antistes cum sacerdotum ejus generis fe- 
rinum ornatum, atque inimicam naturx: hominum, 
diramque crudelitatem descripsisse, tum conversa 
ad cives qui aderant oratione, hortatus eos vehemen- 
ter fuit ut in memoriam redirent, qua lege ab Hono- 
rio Augusto sublatum esset certamen gladiatorium ; 


(a) Homil. 115, pag. 382 seq. : H«reticos, inquit, 
omnes arbitror vulpibus comparandos, qui cum in do- 
mo Domini habitare non possint, conventicula sibi 
quedam veluti [foveas pra parant tenebrosas, in quibus 


pertinaciter latentes insidiantur Ecclesie, ut si qua in- 


nocens anima forte processerit, velut pullum qalline 


inhibetis. Dicimus enim, ut Christiani hominis, hoc esi 
mundi viri, sit munda possessio. Ait enim Salomon : 
Possessio pretiosa vir mundus. Si ergo vir purus pos- 
sessioni pretiosissima comparatur, quanto ista posses- 
sio majoris est pretii, si sit sincera et pura, nec aliqua 
diaboli contagione vilescat ? 

: V. Cavit item Maximus. ne qua hereseos pestis im 
suum gregem invaderet. — Sed dum Maximus acriter 
contra ethnicam superstitionem pugnabat, iltud simul 
cavebat ne qua hareseos pestis in suum gregem iu- 
vaderet. Cumque cognosset quantum Manetis impie- 
tas intulisset in Italiam etiam detrimentorum , magno 
sibi opere enitendum elaborandumque putavit, ul 
orthodoxi dogmatis cognitione, adversus ipsam ani- 
mos muniret Taurinensium, hosque' sic. institueret, 
ut si in quem forte incidissent qui id h:ereseos por- 
tentum ingerere ipsis vellet, eum dignoscere vitare- 
que possent. Norat enim h:reticos clam imperitis 
incautisque insidias instruere solere, a quibus dili- 
genter cuique sit, naviterque cavendum (a). [cxurv] 
Quare illud universe animadvertit : cum novitatis 
pravi studiosorum mos sit ut. una ratione metiri di- 


matris absorbeani... Vitemus ergo, [ratres, vi'emus 
pestiferos vulpium insidiantium dolos, vitemus morti- 
feras nequisstmorum animantium captiones, ne... fru- 
ctus nostrarum segetum, perversorum dogmatum vulpes 
aut insidiarum deceptione capiant, aut. flammarkm 
adustione consumant. 


145 


VITA S. MAXIMI TAURINENSIS. 


146 


vina quaque,.longisque disputationibus implicare, A nov: legis sacramentorum. Non nominat quidem 


atque involvere conentur (a), curandum orthodoxo 
esse ne cum iis jungat consuetudinem (b). Inde sua- 
rum esse ovium partes monet ut credant unum esse 
Deum, qui ex nihilo àspectabilem hunc mundum crea- 
vit (c); nec ulli auscultent qui audeat ratione, seu 
potius arbitratu suo de Creatore statuere. Investigari 
namque $ola ratione non posse, ait : Quomodo ez 
nihilo factus est mundus, celum unde resplenduit, 
aquarum »iquor, terra soliditas qua ratione subsistunt ; 
quomodo eliam de terra homo, de masculo [emina, 
itemque per [eminam masculus; quid illud est post 
omnia, quod lumen gignit ac tenebras; quod vitam fa- 
cit ac mortem. Post : Si ergo, inquit, te ipsum, o ho- 
mo, et qua propter te facta sunt, qualiter aut unde sint 


Maximus Manichzxos, qui malas esse nuptias, quique 
malum esse, atque a malo principio conditum inuu- 
dum hunc sub sensus cadentem ; illatumque Vetus 
Testamentum (Marcionem aliasque pestes geucris 
ejusdem secuti) pugnabant; sed sanctissimo przsuli 
non tain erat cure, ut nomina sectarum cives nos- 
sent sui, quam ut dogmata scirent orthodox:e reli- 
gionis, quibus dogmatibus cognitis, sectarios detege- 
re ac repellere tuto possent. . 

Quare ille quorumdam h:ereticorum qui sua :etate 
in regiones finitimas invasissent , circumvenireque 
imperitos rerum, atque incautos conarentur, tacitus 
praeterit appellationem ; hoc uno contentus , ut ne 
quis civis ignoraret qua ipsorum esset impietas. 


facta. comprehendere non vales, qua presumptione, p ltaque quinam illi haretici fuerint incompertum 


quave siultitia, (uum ipsius, atque omnium discutis 
CnEATOREM?... Herc, carissimi, rationi ceca sunt, fi- 
dei manifesta. Tunc enim parte ex. aliqua indefinite 
majestatis ejus poterimus immensa rimari, si adreria- 
mus qualis quantusque sit Deus a nobis non posse co- 
gnosci, ut ait Dominus ad Moysen : Tu. uutem non po- 
teris videre (aciem meam, id est, non potes carnalibus 
oculis meam , sicuti est, inspicere deitatem. Beatus 
namque David virtutem omnipotentie ejus intendens, 
clamabat, dicens : Mirabilia opera tua, Domine, et 
anima mea novit valde. Valde enim sciebat anima pro- 
phelalis opera Dei omnem meditationem humane men- 
lis excedere, propler quod sapientissimus patriarcha, 
mortalis sensus conclusus angustiis, qua investigare 


est. Hoc novimus, fuisse illis przpositos, quos pres- 
byteros appellabant. His negotium fuisse datuiu ut 
laico, qui sua ipsis peccata confiteretur, non jube- 
rent ut resipisceret, utque crimina sua detestaretur 
atquc defleret ; sed tantum pecuniz ad remissionem 
imperarent, quantum ipsi statuerent, solvi oportere. 
Ne vero hi quempiam fallerent, Maximus advocata 
concione, sic est populum allocutus (j) : Mirari non 
debemus quod hujusmodi heretici in. nostra aberrare 
ceperint regione. Semper enim gregem ovium insidia- 
tor lupus sequitur; semper Christianum cotum diabo- 
lus deceptor incursat. Quod quidem fit utiliter, ut sol- 
licitiore custodia nec gregem ovis deserat, nec Christia- 
nus Ecclesiam derelinquat. Unde et Apostolus ait : 


non poterat mirabatur... Hoc ipsum, quod incompre- (* Oportet etiam haereses existere, ut probati manifesti 


hensibilis est Deus, anima ejus (Davidis) noverat, caro 
sentire non poterat. Omnis ergo qui opera Dii magis 
eult. examinare quam. credere, nou sequitur. anime 
sensum, sed errorem (d). Datum prxterea Maximus 
divinitus Vetus Testamentum (e) scribit, cujus est 
spiritus unus ac Novi, miraque cum Novo ipso cou- 
sensio (f). Docet Patris :eterni Dei Filium :ternum 
Deum humanam sibi assumpsisse naturam, utque 
hominem, non apparenti, sed vero preeditum torpo- 
re, vere passum mortuumque fuisse, resurrexisse, 
ascendisse in ccelum (g), indeque esse, ut vivos mor- 
tuosque judicet , adventurum (Ah). [cxr.v] Constitutas 
item ait fuisse a Deo nuptias, quas deinceps Chri- 
elus sanctificarit (i), seu in numerum provexerit 


(a) Homil. 89, pag. 200. 

(b) Homil. 104, pag. 3546 : Circa fidei donum solli- 
riti esse debemus, et providi, et ad custodiam ejus 
mentis devotione semper esse armati, nec cito fallaci- 
bus credere blandimentis. Solet enim sub pretextu 
pacis hostis irrepere, hoc est sub vocabulo hominis 
Christiani! hereticus. subintrare, qui ad decipiendos 
simplices homines Christum in. ore portat; diabolum 
gerit in corde; et eum quidem lingua confitetur, sed 
mente blusphemat. Ab hoc igitur oportet penitus decli- 
nari, nec aliqua societate conjungi, etc. 

(c) Homil. 7, pag. 22, et homil. 10, 4 28, et 
nomil. 82, pag. 270, et homil. 89, pag. seq., et 
homil. 146, par. 383. 

(d) Homil. 10, pag. 28. 

(e) Homil. 41, pag. 91, homil. 12, pag. 51, serm. 
18, pag. 449. | 


fiant inter vos. Tanquam si diceret : Oportet esse 
Christianis fidei pugnam, ut sit probatis certa victoria. 
Nam , ut eorum interim blasphemias seponamus, re- 
texamus que sunt ipsorum precepta vivendi. Prepo- 
siti eorum, quos presbyteros vocant, dicuntur tale 
habere mandatum, ut si quis laicorum fassus fuerit cri- 
men admissum, non dicat illi : Age penitentiam, de- 
plora facta tua, defle peccata; sed dicat : Pro crimine 
da tantum mihi, et indulgetur tibi. Vanus plane, et 
insipiens presbyter, qui cum ille predam accipiat, pu- 
lat, quod peccatum Christus indulgeat. Nescit quia 
Salvator solet peccata donare, et pro delicto querere 
pretiosas lacrymas, non pecunias numerosas. Unde 
ipse ait : Gratis accepistis, gratis date... Suscipit dona 


r) Homil. 11, pag. 51, et serm. 80, pag. 605 
( Vide przfat. num. 5, pag. 11 seqq., et num. 4 
seqq., pag. 49, seqq., ubi verum Deum, perfectum- 
que hominem ostendimus a Maximo credi atque ap- 
pellari Christum. Cum autem fateatur Christum per- 

tum hominem; anima certe, et corpore fuisse 
prxditum sit confessus, necesse est. Homo enim, in- 
quit Maximus serm. 41, pag. 567, anima et corpore 
constat. Una sine altero, disjuncta ac dissipata natura 
est. De vere passo, mortuo, ad vitam revocato, re- 
surgenteque Christo, confer qux ex Maximo deseri- 
psimus Prefat. num. 6, pag. 48 seqq., num. 12, 
pag. 53, et num. 15seqq., pag. 49 seqq. 

(^) Confer tract. 4, de Baptismo, pag. 711 seq. 

(i) Vide prefat. nostram num. 28, pag. 101. 

(J) Homil. 104, pag. 346 seq. . 





E cd 


- VITA S. MAXIMI TAUBINENSIS. 


448 


presbyter, et pactione quadam indulgentiam de Salva- A indiscretus. aspectus, nisi esset ei una et indiscreta 


tore promittit, Insipiens. placitum, in quo dicitur mi- 
nus deliquisse Domino, qui plus contulerit. sacerdoti. 
Apud hujusmodi pra-ceptores semper divites innocentes, 
semper puuperes criminosi. Quomodo pauper satisfa- 
ciat pro delicto, qui non habet, quod offerat pro pec- 
cato? . 

Haud secus Maximus adversus cztteras hxereses ma- 
gna suis, ac firma doctrine presidia paravit. Nam 
dum opportunitas monuit, modo Arianorum (a), 
modo Helvidianorum ac Jovinianensium (5), modo 
Vigilantii sanctorum reliquias honorandas esse- ne- 
gantis (c), modo Nestorianorum, modo Eutychiano- 
rum (d) dogmatibus, ostendit quantum erroris inesset 
ac pfavitatis. Cumque Arianis acres cum sanclo Eu- 


substantia? Christus igitur natura Deus, natura et ho- 
mo; in utroque verus, in utroque per[ectus est, quia et 
humanitatem. veraciter sumpsit d. Matre; et de Patre 
habet naturaliter deitatem. Qui sic videt Filium, videt 
et Patrem; quia cum Christum eumdem. Deum confite- 
mur et Dominum, necessario passiones homini, Deo 
mirabilia dàputamus, wt intelligatur Unigenitus Dei 
nec a paterna majestate dispar, nec a. materna carne 
dissimilis. Per hanc fidem a Patribus nostris Ariana 
est con[utata. perfidia; qui utique Arius, beati Joannis 
Evangelio contradicens, dum Verbum Dei Deum, et 
apud Deum esse negat, infidelitatis sum cecatus ob- 
scuritate, nec Patrem potuit videre, nec Filium ; dum- 
que [actorem omnium- facturam. esse contendit, et 


" sebio Vercellensi fuisse eoncertationes sciret; sicubi B intemporali Deo temporalia conatur ascribere, pra- 


de assertore illo, ac vindice divinitatis Servatoris 
Christi sermo habendus fuit, impiz: sect doctrinam 
brevibus refellit, demonstravitque quam esset inimica 
veri (e) : Quid mihi, inquit, uunc, haretice, in Paire 
et ejus Filio diversitatem conaris astruere, cum Filius 
substantig sue [cxLvi] nos edocens veritatem, dizerit : 
Ego et Pater unum sumus? Qui et « unum » dicit, et 
« sumus, » nec asparatioxe se dividil, nec unione con- 
fendi. Qui unum. cum. Patre. est, nec perpetuitate. 
Patre differt, uec. virtute discordat; cumque sit cum. 
Patre unum, de Patre tamen natus asseriur; ne ut 
impius blasphemat Arius, au creatura quecunque Fi- 
lius, aut impar esse credatur. Audis ergo, o. homo, 
Deum de Deo natum; sed. in tentum hoc profundo ha- 


sumptionis sue [furore con[wsus, utriusque in. Christo 
natura perdidit sacramentum. At venerandus iste. Pa- 
ter (S. Eusebius), qui legerat, dizisse Dominum : Ego 
in Patre, et Pater in me est : Sciens in hac doctrina 
personarum esse dislinctionem ; non naturd distantiam. 
Patris. Filiique ejus, qui mon. unus, sed unum sunt; 
ilem tenuit, el edocuit wnitatem; asserens 
pariter in Christo Domino et passibilem carnem, et 
impassibilem deitatem. His ille documentis plebem. 
su: fidei creditam spe instruere, confirmareque in 
religionis decretis institutisque consueverat (f). Sic 
autem suis recipiebat : ealcaturos ipsos esse figmenta 
hereticorum, si constantes insistere perseverarent 
semitas veritatis, quas universa Ecclesia teneret. Hx- 








bes, quod fide credas; non habes. quod discutias argu- C, reticos (g), qui semitas ejusmodi deseruere, eo de- 


menlis. Audis Filium de Patre natum; sed ne sexum 
aliquem possis in dicinitate rimari, ipse Filius et Ver- 
bum dicitur et lumen. Dicitur etiam et Dei virtus, et 
Dei sapientia, ut. advertas... non corporaliter crease 
Patrem, sed per ineffabile majestatis secretum de vir- 
tute prodiisse virtutem, et. lumen manasse de lumine. 
Rursum ne. Verbum ipsum non substantiam veritatis, 
sed prolatitium loquentis. Dei putares. esse sermonem, 


dicitur Filius, ut in eo illius, qui Pater est, et conso 


nantiam esse disceres et affectum... Et revera, [ratres, 
sicut videre. Filium, videre est Patrem; ita intellecto 
Patre, intelligitur et. Filius. Nam qui Patrem credit, 
et confitetur eternum, credat necesse. est el. Filium. 
comternum... Qui videt, inquit, me, videt et Patrem. 


uar abduci, [cxvi] ut sua ipsi condemnati senten- 
tia, sese ab Ecclesia discindant; sibique, ut Judas, 
parent interitum sempiternum. Ecclesiam nauque 
navim illam esse, quam Petrus moderetur, exira 
quam, qui nianserint, pereant (^). In ea quidem, ad 
quaui solam Dominus ascendit, Petrum esse firma- 
mentum ; totius operis Christiani compagem inolem- 
que sustinentem ; gubernatorem, judicem, wagistrun 
divinitus constitutum, cui pascendi gregis fuit a Chri- 
Slo facta potestas. Desilire inde fae esse nemini, qui 
salvus atque incolumis esse velit (i). Quod si quis 
forte a Petro dissidens, seque Christi esse discipulum 
Simulans, in navim eamdem irrepserit, eum Maximus, 
ne sibi blandiatur, nonet. Jud:e ipsum fore similem, 











Quomodo in Paire, Filioque ejus unus esse poterat, et D cujus perfidia contufbetur navicula, quam fundat apo- 


*fat., num. 2, pag. 59 seq. 
m. 7, pag. 55. 

m. Ed pad 

m. 5 seqq., pag. seqq. 
$, pa. ib. i " 


3, pag. 26 : Ergo, fratres, ineluctabili 


uu 1e solila, SACERDOTIS TOT SEMPER MONI- 
"ms inherentes, per religiosi itineris vias, ac veritatis 
semitas, quas universa ienet Ecclesia, gradientes, ma- 








gis magisque hasreticorum. devia, et diabolica calcate 
figmenta. as 
(g) Homil. 47, pag. 14 : Hoc sacrilegi. solet esse 








judicium, et. conscius [acti ipse se. damnul, sicut ait 
apostolus Paulus de heretico dicens : Hereticum ho- 
minem posí unam et secundam. correptionem. devila, 
sciens quia subversus est, qui ejusmodi est, et delin- 


it proprio judicio condemnatus. Ipse enim se damnat 

ereticus, cum de Fcelesia ipse se projicit, el a catu 
sanctorum, nullo compellente, procedit. Ipse enim 
ostendit, quid mereatur a cunctis, qui suo judicio sepa- 
ratur a cunctis. Ipse, inquam, se dumnat hereticus, 
quia cum omnes criminosi, episcopi sententia, proji- 
ciantur de consortio Christiano, hereticus cuncta pra- 
veniens, sententia sug voluntatis abjicitur. Tali ergo. 
hereticus, quali et Judas pena damnatur, ut idem sui 
et reus. sceleris, et judez sit ultionis. Nec immerito, 
quia Dominum, quein ille vendidit, iste blasphemat ; 
quem ille persecutoribus tradidit, quotidie iste persequi- 
tur. Persequitur enim hereticus Dominum, cum divini- 
tatem ei derogat, et asserit creaturam. 

(o Vide preefat. nostram, num. 30, pag. 107. 








i) Ubid., pag. 108. 





149 - 


VIT& S: MAXIMI TAUBINENSIS. 


159 


stel. Peivi fades. Yanquilftntom autem esse ubi Petrus vi bula vecusanti, et potum porrigere minime sitienti, cum 


solus: navigat; ubé eéro. Juas. adjimgimm, tempesia- 
tes (0). Ei: posee eui- |i» facta imiseter. cequid 
esse réliqui, Bis dt ciini eo bed ipsius exitus ha- 
beat? 

"VF. Non mirms fit uifiyent: Mugabe in $0 grege in- 
stituendio discipliria thoràr. Pübom elBiii-volil verum. 


Catit me nitum add. sóoverio, ant indirgens esiet. Cu- ^ 


rdvit &t cireà sti dicto: audientes eisént; frequeritesque 
in ectlesidmi convenirent. Quas ipsis dederit privteptío- 
nes morgm. — Neque aninas diligens Meximuas-foit in 
instituendo popeie dieeiplina rorum: Animativerten- 
dum auteni crimprimmiy dexit, sseerdotim, eptscopo- 
rum presertim, R* fttines esse proprium qut veritstem 
palam prredfcent, a6. SF quid inferri pravi cognorint, 


id quod offers, non tam Vibenter. hauriat, quam fasti- 
diose veluti turbwlentum reddet; atque iia fit, nt peptu 
sinceritas [cxt.enr] vittelur, e4 causas delicti fastidioene 
potator invenint. Ste ergo et. caritati vesiro ingerere 
dérhinici poculi prindicationem forle. superf&num est, 
cam id aníma vestra clausis visceribus non tam eitienter 
hauriet, quam. dissimulanter effundat.. Fundit. enim 
ntamáatum Domini, qui illud aure sua percipit, corde 
non retinet... et itn domum vacuus repedat, qui de ec- 
clesta- ontisttt& exierat. Jam hos sepe monuerat, ut 
larpitione ihopiam eorum quibus adversa fortuna 
esset, levarent, utque providerent ne quod in fundis 
sls reliquum idolum esset , neve familiares catechu- 
nrenos dimtius expertes esse baptismi gratia pateren-. - 


delesten(ur, veprelieadant, ae penttus deleri eureént. B' tir; sed ita auditus faerat, ut inaniter fusa ejus om- 


Quod sk tacéte. (uam eloqui malint, suam ipsos in 
smmmum" diserimeri seletem  adéncere. Cavendum 
vero ifs majorem in modum ese ne nimium aut se- 
veri sínt, aut indulgentes. Nam prophetam etiam pe- 
Liisse, tP nosset. scienter. sapienterque. distinguere qui 
sint termáns Borltatie, et quam debeat habere disciplina 
mensurone: ne forte. uut nintie remissionis vitio inco- 
gnita [edetür , aw disciplina durior ipsa sui etateritate 
erubescat, Atque eum, qii bonus. espe. peccantí velit, 
benigne qnidem  favern; sed ut botehi revera faciat, 
rigore ufi debere díseipliut, «uo sia illl proficiat 
botitds iv sniutem; aHoqui pertictosom il. eam boni- 
tatem fore, que pernájltat perire pecoanterh, quem ipsà 
potuerat safedre corréetum. Bursus, iiit, sí nimio 


nis eratio videretur. Eam ob rem : Vereor , inqoit, 
ne kec evangelica lectío plerisque de vobis congruat, 
qute att : Cantavimus vobis, et non saltastis; lamenta- 
virtute, et non. plorastis (f). Volueram ergo subtrahere 
vobis dominice pradicationis eloquia ; non quod iratus 
hoc facerem, sed wt evangelicam sententiam custodi- 
rem. Ait enim Dominus : Qui habet, dabitur ei, et qui 
non habet, id. quod habet, auferetur ub eo... Moc est, 
qni dives fuerit bonis operibus, hic magis evangelica 
predicatione ditetur... Caterum si fornicatori pradi- 
ces quod virgo debeat permanere, et. avaro quod om- 
nia sua disirahat, stultitia illi est... Tale enim est iia 
predicare quotl perfectum est, quale si mendicum pan- 
nis obrutum holoserica velis induere, etc. (s). 


discipline vigore nullam: sanantig bonitatis sretenderis C — Jam horiatos crebris sefmonibus majorem in mo- 


medicinam ; dem (errórem Aum refiigit peccana, pee-- 


cántis egritttdinem stor ehrabie. BI que mdém vi- 
vendi ratio erit, quce justitia, si. aut yolulior. lenitas 
conniventiam praebeat pecontori ; aui mmoderalá se- 
verifas a laps non revoeet. deliRquenteti (9$)? Sle au- 
tem se plebi curse suxe ereditze eoafemare, atque re- 
cipere : seipsum esse venerabiff&m Patrum. (c) hac 
de re exempta imitaterum. Sibi igitur auscalteritoves, 
cum ministris sit Dei Bon. sélum àdhibendus honos, 
séd etiam obtemperandum (d). Nant dijtitatem, gie 
ministris defertur , iili. sinc. dubio exhiberi cujus sunt 
ntinistri. Repetant memerià oratuhth Christi sio 
apostolos aHtoqnéntis : Bui vos qidit, nte. audit, el 
qui vos recipit, me recipit. Eti erant. qui B. antistitl 
parérent, non deerant tarieit qui dicto atdientes esso 
remrerent, IA. ui dàmmnosuin Nsh, sfe él grave et 
;cerhum erat. Itaque ut et. munere ipse fangeretur 
sl; et hos quibuscunqué modis posset, atque Neeret, 
revocaret ad sanitatem, adhortatione, redargutione, 
nünis etixym | utendum sibi esse judicavit. Atque hos 
quidem altoquens (e) : Frequenter studteram | apud 
nte ipsum, inquit, subtrnhere vobis dominice predica- 
tiovis eloquia, uc non elargiri sepius sermonum cale- 
sium sacramenta. Siquidem nihil prosit offerre pa- 


(a) Serm. 108, 059. 
(5) Homil. An pas. 959 seq. 
(c) lbid. 


(d) Homil. 61, Ad 215 seqq. 


dii populum foerst ut frequens ad ecclesiam, jeju- 
niorum temporibus stationis habend- causa, festisque 
diebus deminicis presertim, conveniret , quo rei di- 
vitre interesset, viresque animi eucharistie sacris re-. 
ficeret. Nihilosecius multi ad mensam coelestem non 
accedebant, neque ad ecclesiam adibant, ut vel esmn 
ad convivia &ecularia, vel ad saltus, silvasque vena- 
tüm irent. Egre id tulit Maximus. Kaque eos publice 
hisce verbis est insectatus. Quid dicimus de iis, quo 
eos aptd Deum vocabulo nuncupabimus, qui die domi- 
nico propter convivinm seculare, prandium coleste 
contemnunt, et mensam Christi deserunt, dum mensa 
hominis delectantur? Nam hic prima amicitiarum 
Christi offensa est, t cum ille die dominico omnes ad 


D refectionem vocaverit, unusquisque propric se voluptate 


lascivitatis reflciat, et non eo polius conveniat, quo de- 
bito quodam religionis adducitur. Debitum enim est 
Christiano die dominico ad ecclesiam convenire. Nam 
illa die leges. silent, judicia tacent, ut salus hominum 
ocum devotionis acciperet, et non tam feriaretur a 
publicis actibus, quam ferlutus esset a facinoribus pec- 
catorum. Sed quod pejus est, id quad ad salubritatem 
datur est, deputat hoc miser quisque lascivia ; et non 
solum ad ecclesiam propter peccata non convesit, sed 


(e) Serm. 104, pag. 661 seqq. 
E" Ibid., pag. 66 d3 "M 
(g) Ibid. , pag. G6 seqq. 





. 151 


VITA S. MAXIMI TAURINENSIS. 


vanitatibus studens, accumulut sibi graviora peccata, À nisse Taurinum se, cum plane sensit spem | illain 


unde vos omnipotens Deus emendotos liberet (a). Rur- 
sum ; (5) Quid prodest, inquit, jej:nare visceribus, et 
luxuriari venatibus ; abstinere cibis, el errare pescatis; 
castigare corpus inedia, vinum forte non bibere, et 
ebrium cogitatione malignitatis incedere... An putatis 
illum jejunare, fratres, qui primo diluculo non ad. ec- 
clesiam vigilat, non beatorum martyrum loca sancta 
perquirit; sed surgens congregat servulos, disponit 
retia, canes producit, saltus, silvasque perlustral, ser- 
vulos, inquam, secum pertrahit, fortasse magis ad ec- 
clesiam venire cupientes, el. voluptatibus suis peccata 
accumulat aliena, nesciens , reum se futurum tum de 
suo delicto, quam de perditione servorum ? Tota igitur 
die venatibus immoratur..... letus si uliquid cepe- 
rit ,..... Tanto studio gerit, quasi idev indictum 
[cxrix] jejunium fuerit, ut venetur. In his ergo 
luxuriis, dicite, quis cultus sit Dei, qua mentis possit 
esse. devotio, qui propterea jejunat, non ut Deo atque 
oralionibus vacet; sed ut tota die otiosus, el liber, 
proprias exerceat voluptates? Quamvis igitur, qui ejus- 
modi es, frater, vespere ad domum redeas, quamvis 
declinante jam sole manduces, potes videri. tardius 
refecisse, non tamen Domino jejunasse. . . Scire debe- 
mus, [ratres, hoc acceptum Deo esse jejunium, si non 
solum abstinentia castigemus corpora, sed etiam humi- 
litate animas induamus. Simus ad servulos mites, blandi 
ed exiraneos, misericordes ad pauperes. Surgentes 
grimo diluculo ud ecclesiam festinemus , re[eramus 
Ueo gratias, peccalis veniam postulemus. . . .. Tota 
lie sit nobis assidua vel oralio, vel lectio. Qui litteras 
aescit, sanctum virum perquirens, ejus con[abulatione 
pascatur. Nulli actus seculi actus divinitatis impediant, 
uon ludus tabule mentem avocet, non voluptas canum 
^ensus. obducat. . . Quidquid enim prater mandatum 
Dei feceris, quamvis absiineas, non jejunas. Hoc est 
enim salutare jejunium , ut sicut abstinetur corpus ab 
epulis, ita et anima re[renetur a vitiis. Hac tam gravi 
redargulione, hisque monitis cives plerique omnes 
permoti, multo majore assiduitate atque frequentia, 
statis przesertim diebus, in :edem sacrau concurrere 
coeperunt. Ea res Maximo aliquandiu solatium cura- 
rum ac laborum fuit. Sed decursu temporis, cum 
vir sanctus ad synodum profectus esset publici com- 
modi causa, diutiusque domo abfuisset; illi (quasi 
prefecti moribus soluti fuissent metu) tantum sibi 
licenti:e sumpserunt, ut rari ad synaxim accederent. 
Auxerat id malum segnities atque incuria clericorum. 
Id ut Maximus Augustam Taurinorum rediens acce- 
pit, tulit acerbe. Itaque non post multo plebe in con- 
cionein vocata, questus est graviter. Dolere se, dixit, 
quod cuni paterna pietate ipsam monere nunquam 
destitisset, tum nihil profecisse videretur. Sperasse 
quidem se, fore, ut e senatu Patrum (c) reversus, de 
rebus esset acturus, quie et jucund:x sibi et. gratze 
populu atque utiles esse possent. Verum vix perve- 

a) Serm. 95; pag. 638. 

b) Serin. 25, pag. 458. . 

c) Homil. 115, pag. 375 seq. : Deberem, [ratres, 


omnem fuisse inanem. Nam Comperi , inquit, quod 
per absentiam meam iia rari. quique ad. ecclesiam 
veniatis; ita pauci admodum procedatis, quasi me pro - 
ficiscente, mecum pariter veneritis ; et quasi, cum neces- 
sitatibus ego pertrahor, vos mecum traxerit ipsa necessi 
tas. Pariter a domo Dei absentes sumus ; sed hoc inter- 
est, quod me absentem necessitas efficit, vos voluntas. 
Nescitis , quia etsi ego ab-ecclesia desum , Christus ab 
Ecclesia sua, qui est ubique, non deest? Venis, [rater, 
ad ecclesiam, non. invenis ibi episcoporum episcopem 
Salvatorem? Nam Christianus qui tunc. tantum pro- 
cedit ad ecclesiam, quando episcopus praesens est, mon 
tam Dé causa videtur processisse quam hominis, nee 
implesse Christiani timentis officium , sed amici defe- 


D rentis obsequium. Mox versa ad clericos oratione, 


eorum negligentiam accusavit. Negavit se castigare 
filiorum licentiam posse; cum emendari a se cerneret 
negligentiam eorum non posse quos fratrum numero 
baberet. Addidit non de omnibus loqui se. Perspe- 
ctum enim esse atque exploratum sibi eorumequos- 
dam colere pietatem diligenterque agere, sed non 
minus se scire esse alios negligentes: Hos ab se mo. 
neri ut consulant conscientix ac saluti suz. 

Ejus orationis tanta: vis fuit, ut Taurinenses, etsi 
acrius fortasse quam suspicari potuissent, at se la- 
men, merito certe suo, reprehensos a S. antistite 
[cL] confiterentur. Itaque caverunt ne quam deinceps 
pastori suo ea de re causam ad redarguendum darent. 
Maximus, qui profecisse ipsos gaudebat, cuin aliquos 
tristiti:e sese tradidisse cerneret, hanc ut vel finiret, 
vel mitigaret, sic eos est allocutus : Amarior fortasse 
fuerit predicatio mea superiore dominica, quod pleros- 
que de vestris acrius magisteriis el veritate comvenerim, 
et sim prosecutus, que aliquantis blandimenta non 
afferrent, sed. tristitiam irrogarent. Verum nihil mea 
interest. Ego enim gaudeo sciens. discipuli tristitiam 
magistri esse lelitiam. Twnc enim: auditor. proficit, 
quando austertora aniuntiat praedicator. Tunc enim &i 
salus gignitur, quando tristitia emendutionis ingeritur. 
Dicit enim beatus Apostolus : Nam qua secundum 
Deum est tristitia, penitentiam in. sulutem. stabilem 
operatur. Recte ergo laetor, quia salutem operor, cum 
objurgo; licet mareat filius mea acerbitate sermonis, 
qui eum proficere intelligo per mororem. Ait Apostolus: 
Quis est enim. filius quem non verberat pater? Non 
enim semper pater osculatur filium, sed et aliquando 
castigat. Ergo quando castigatur qui diligitur, tunc 
circa eum pietas exercetur. Habet enim et amor plagas 
suas, qug dulciores sunt, cum amarius. inferuntur. 
Dulcdor enim est religiosa castigatio qunm blanda 
remissio; unde ait propheta : Dulciora sunt vulnera 
amici quam voluntaria oscula inimici. Igitur, fratres, 
quia post tot increpationis mec wlilia verba credo vos 
benignitate sensuum profecisse, de sacris litteris aliqua 
con[eremus. Sicut enim (ons, qui non solito humore 
vost hos complures dies aliquid uberius predicare, et 


revertens a tanto examine sacerdotum, duici vos. sermo- 
ne reficere, etc. 


e 














155 


VITÀ; S. MAXIMI TAURINENSIS. 


b 


154 


distilíat, exagitatur surculis, ia el largior invenitur, A se (bb). Quod princeps de re civili sciveril, decreverit, 


ac primum ex eo turbida aqua producitur, ut unda 
purior subsequalur; sic eb sanclilas vestra exasperala 
quidem fuerat austeritate sermonis , sed devolior facta 
esi dulcedine pletatis (a). 

Quid autem Maximus de sacris litteris contulerit 
cum plebe, conferreque inde perrexerit, cum ex ea- 
dem homilia, tum fit ex ceteris pluribus illius.opus - 
culis evidens. Jam sacrarum litterarum (quibus uti, 
dum tempus posceret , consueverat) loca vel ex Itala 
vetere versione tanquam ex fonte hauriebat, vel 
promebat a se in Latinum conversa de Graecis. In ea 
vero homilia, cujus est a nobis proxime facta men- 
tio, ex Evangelii Matthei sexti ac decimi capitis in- 
signi loco : Vos autem, quem me esse dicitis, opportu- 
nitatem populi docendi cepit, ut quod corde crederet, 
id ore ad salutem confiteretur. Ceteris orationibus, 
auctoritate perinde sacrorum Bibliorum fretus, mo- 
nuit cives : eorum qui caducis hujusce mondi rebus 
hzrerent, vero gaudio duci neminem (5). Enitendum 
cuique esse ut vero gaudio potiturus, sibi paret ad 
coelum viam (c). Hanc viam sic esse parandam. Ca- 
vendum nequid in nobis fictum sit, nequid simula- 
tum, nequid duplex (d). Nihil esse admittendum mali; 
non enim posse vitium simul cum virtote consi- 
stere (e). Fide quemque esse in Deum debere pura, 
constanti, immota (f); spe firma (g); fida| atque 
ardenti charitate (^), qux ita in proximos manet, ut 
erga illos par sit, atque nostrum erga nos ipsos di- 
lectio (i). Hanc esse virtutis summam. Qui eam 


jusserit, non tolerandum modo, sed etiam diligenter 
servandum (cc), adhibendam reverentiam sacroruin 
praesidibus (dd) iisdemque obtemperandum, curandum 
et ecclesiastico, et laico, ut suo cumulate muneri 
satisfaciat (ee), tribuat cuique quod suum est, ledat 
neminem, uno verbo, vitia fugiat, colat virtute. 
Plena sunt opuscula Maximi hujusmodi praeceptio- 
num. Eas omnes complecti et laboriosum opus esset, 
et minime, ut arbitror, necessarium. Itaque modum 
faciam, atque bac una contentus ero, qux est de 
exercitatione Christiani hominis quotidiana. Cum 
Maximus in eos spe invectus acriter fuisset qui etsi 
aucti cumulatique beneficiis essent. a. largitore om- 
nium bonorum Deo, ei tamen gratias agere habereque 


B negligerent ; tum homilia 89, pag. 297, posteaquam 


eosdem paucis rursum redarguit : Qwi est, inquit, 
ulilis Christianus, semper debet Patri ac Domino suo 
laudes dicere, et in. ejus gloriam omnia procurare, 
sicut ait beatus. Apostolus, dicens : Sive mandacatis, 
sive bibitis, sive aliud facitis, omnia in gloriam Dei 
facite. . . . Omnes ergo actus. nostros. Christo velut 
s0cio, vel teste compleri, hac scilicet ratione, ut bona, 
ipso auctore, (aciamus; mala, propter ipsius contuber- 
nium, declinemus. Erubescit enim mala facere qui scit 
Christum se habere participem. Christus autem in. bonis 
adjutor est. Ergo cum diluculo surgimus, debemus, 
priusquam procedamus e cubiculo, gratias agere Salva- 
lori, et ante omnes actus seculi, actus habere piclatis, 
qui nos quiescentes et dormientes in lectulis custodivit. 


respuat , frustra ipsum eleemosynis, :equitate, casti- C - - - - Debemus ergo surgentes. gratias Deo agere et 


tate sua confidere (j). Adjungendam charitati esse 
devotionem (k). Propriis viribus non fidendum (1). 

Referenda opera quxque nostra in Deum esse (m); 
orandum non tam ore quam corde (n). [cLr] Standum 
sancte iis qux Deo ipsi promissa fuerint (o), solvenda 
vota (p), colendam item esse justitiam (g), tempe- 
rantiam, moderationem (r), abjiciendum nimium or- 
natum (5), jejunia integre observanda (t), parendum 
preceptis (wu) Ecclesie, exercendam in pauperes, in 
peregrinos, inque hospites liberalitatem (v), parcen- 
dum ultro iis qui nosmet keserint (x), vitandás mundi 
sollicitudines (y), sequo animo ferendum si quid nobis 
acciderit adversi (2), cohibendam tinguam (aa), atten- 
dendum sibi, sentiendum de se, agendumque demis- 


a) Homil. nis 915 
(5) Homi na. fo seq. 


c Homil. y 6 , pag. 209 
(d) Serm. 109, pag. 611. 
e) Ibid. 


f) Serm. 58, pag. 51 seq., serm. 109, pag. 676 


NT. Homil. 56, pag. 106. Vide prefat., pag. 428, 
um 
h) Homil. 16, pag. - et serm. 89, pag. 628. 
Me Homil. 64, pag. 20 


Ax Serm. 68, 271. 
| e 6 a 
m) Homil. 89, pa 391 seq 


g- 
5) Homil. 107, pag. 292, 
. 923 seq 


et loni. 116, 940, 
9) Howil. 97, pag pas. 


L4 


omne diei opus in signo facere Salvatoris. Nonne cum 
adhuc gentilis esses. solebas signa perquirere, que 
signa, quibus rebus essent prospera, magna inquisitione 
colligere? Jam nunc nolo erres in numero. Scito quia 
in uno signo Christi omnium rerum est tuta prosperitas. 
Qui in hoc signo seminare ceperit, vite fructum con- 
sequetur. clerng. .... In hoc igitur nomine omnes 
actus nosiri dirigendi sunt, et ad ipsum totius vita 
nostre commolio referenda; quia, sicut ait Apostolus . 
In ipso vivimus, et movemur, ei sumus. Sed et cum 
vespera diem claudit, ipsi debemus per psalterium lau- 
dem dicere, et gloriam ejus modulata suavitate conci- 
seré, quo operum nostrorum consummalo certamine 


p) Homil. 96, pag. 522. 


9) Homil. 144, . 911. 

(r) Homil. 2, p. , et homnil. 4, pag. 14. 

s) Homil. 6, pa 

t) Homil. 56 aedd., Pu. 104 , €i serm. 14, 
pag. 452 Sedi et serm. 26, pag. 5 seqq. 

pag. 43 

Es " pag. TA et homil. 95, pag. 519, et 
l. 97 seqq., pag. 325. 931, 395, 398 et 647. 
bo) Homil d d pag. 905, et homil. 79, pag. 242. 

v Homil. 7 pag. 258. 

(3) Homil. 8s t 285. 
bo) Homil 10 pag. $ $T. 

bb) Homil. $5, pag. 28 
Homil. d, pag. 511. 


dd) Homil. 94, pag. 315. - 
ie) Homil. 444, buf. 911 seqq 


is 


palma sít soporis oblivio. 
' VII. De basilica Taurini exstructa a comite, —Tnterea 
Basilica Auguste Taurinorum Deo Optimó Maxtmo 


dre Gomiüis statáebatur, ad eamque absolvendam ' 
Vitáliàius et Maianus, [ctt] obscuri lleét liomines, - 
pleni tàmen rellgionis ét pietatis curam itemi euam, 


quainqué poterant pecuniam, conférébant. Ubi ea 
érfécta atque absoluta est, Maximus portes sus$ 
putavit, publié de zede tam magnifice aidificata in- 
Strutta, ówhata, diceré; laudesque persequi eorurt 
dut ejusdém cosa tantmmr curs, laboris, pecunke 
consamrpsissent. (are semmone 1492, pag; 685 seq. SI 
€óftinetid'atur Dondno, fnquit, centurio, qui edificavit 
Synagogüm , qumto. est commendatior, qui cedificasit 


VITA S. MASÍMI TAURINENSIG, 
velut victores requiem acquiramus, el laboris quedum A — VYft. Qe fuerit diligentia Maximi swi-qreoés in fide 
adversus Pelagianos institnendt: — Vosimo (a) , eim - 
cepsque Leone (b) póntifieibus maximis, iw Itndin 
cóntra Pelagiimos-ooitat cenvelitus-fhisse peractes 
episcoporum. His interfuerit- neene Maximae latet. 
IHud novimus : prictenisshm » S, éntiltite: nella 
faisko ita inctitachd i gregis opportnitatem, u$ 1s grex 
Sil fScile ab ejwmodé etium. lupis eavore posset. 
Cum enim Peolegieni dixissent nullum esse originale 
peoeatatn, atque Adamum ipsum se: solum 1:ipse, nen 
autem hamantm genus (c), Mamipsus-cxspe ae multum 


advereus id pravani dogia munivit populum, ut ex io- 
cis quie prosfationis nostre aum. 19 descripsimus est 
manifestom. Rursum cum iidom illi hzretici pugna- 
rent.gratiam Dei secundum merita nostra dari, sa»- 


étctesitim * . . . Centurio ergo si justificatus est'propter lj cius antistes plebem instituens suam : Notandum, in- 


opis fragite, vel terrenum, fustificandus plane vir cla- 
Pissirus et providentissimus comes noster propter opus 


tdm perpetuum, vel cwleste, qui comes, sicat est centu-- 


fiüfie (fignitate potior, ta et ffde debet esse devotior. 
Sapiens vir, et religiosus comes, qui quantum in. bello 
ihperatosi, milftrt. Salvatori , eb quantum festinat de 
hostium manibus capfivos ernere', teito magis festinat 
a diaboll se sacrilegio liberare: . .. Sapiens, inquam, 
qui sicut. comes imperatoris est, ita-et comes Christi 
éàse desiderat. Nam bene utique, et. religiose agendo, 
dignitatem suam cupit esse perpet&am. . .. Excnsat 
igitur centurió, et tte strb tecturh. ejus. ingrediatur Do- 


tmilnus indignufn se dicit. Ecce dignus est comes noster, 


sub cujts tecttim hodie Sulvator ingreditsr . .... De 


quit, est. unda Spiritus suncti gratia legemon. stringitur, 
[cLm| noeessitalis vinculo non tenetur, sed sieut obé 
wit spirat; sic et quibus vult, gratis sua dona dis- 
pemsat (d). His adjunxit : Cavendum ne quid. virtuti 
ndenüequa nosira de hia, qua recte gerimus, arro- 
gems, dicegíie Domino ad.apostoles suos : quia sine 
rue nihil potestia (acere. Quan sentontia pramonente, ab 
ipso nobis speranda. aunt. omnia... Cuncta eliam. que 
prospere venient ilius. regutanda muneribus, sina quo, 
uL ipse dicit, nullum penitus volorum. nostrorum possu- 
mus habera successum (e). Perrexit porro docere : IXo4 
non ex: operibus, sad ipsa gratia esse vedenspios (f) ; ac 
amnes actus nostros, Cheisto veluti socio, vel teste com- 

plere, hac scilicet. ratione wt bou. ipso auctore [adia- 


[ratribus vero nostris sanctis viris Vitaltato et Maiano (2 rosa, mala propter ipsine. coMubernium declinemus... 


jtd dicam? Scio iilos gloriam tb hominibus non que- 
fere, nisí a solo Deó; sed tamen faudem eorum, etei 
éàyo faceam, ipsa opera loeyyuhsowr. Ad. ipsorum enin 
laudem. pertinet. quisiquid in aliis paulo ante laudati- 
mus, Nam boc teheyngcuóeen ots) pdurimi eonsirucerunt, 
bi lamen, sumptum. operati sunt uno assensu. Es que. 
taudem sumptu, cum eint in seculo mediocres et tenues? 
[llo scilicet de quo ait. Apostolus : Abundantia fidei, et 
divitiis simplicitatis. Est enim sanctis viris semper dives 
fpsa pauper(as ; unde credo, fios beatos ftanc ecclesiam 
hon minus orationibus quam tmpendiis fabricasse. Sic 
éfdm oportebat, kt optrs Christi precibus magie eréece- 
rei quam camentis. Totam enhn substantie: ut in wins 
facturam. operis expenderunt , et$psis cería nihil doeet. 


(9) Christum quiqm in. bonis adjutoram esse , in malis 
conservalorem, &ou agenwm, ubea declifemqa. Plu- 
rima quidem proferre possemus, sed modus adbiben- 
dus est. Pari diligentia contra bxeresim Nesiorianam 
snis. temporibus ortam atque condemnatam egit, qua 
de re conferenda sunt, qux pzefationis nostra part. 
Ij, num. 5 seqq., complexi sumus, Inde cum Eufyches 
virus erroris sui diffundere conatus esset; tum Léonis 
pont. max. celebri cumprimis, divinaque epistola ad 
Flavianum refutatus ac damnatus. est, nseruitque u£ 
late jam a Leone ipso seotentix sanclum Chalcedo- 
nessc €enc. an 4ol babitum adhzreret (5h). Cumque 
S. pontifex ejus rei, ac reditus preterea Chalcedone 
sedis apostolice legatorum certiores episeegos pro- 


Ipsa plane est, sicut diximus, dives, locuplesque pau- D) vincie Mediolanensis fecisset ; hi anno eodem in sy- 


peras, que expendit omnia, et -poesidet. omnia, Sed - 


heec a. Deo benedicta est, áicut illa. vidua de qua dicit 
Dominus in Evangelio : Mulier hac vidua pauger. plus 
quam omes mipit : nam. omnes hi ex abundanti sibi 
miserunt ; hac autem totam victum suum, quem hobuit, 
gisit. — s z o. 

(a) Confer qux Mariàs Mercator seriliit de conventu 
Patrum stib Zóüsimo, Commonitor. cap. 91 ; et Garner., 
dissert. 2, quxe est de symodis contra Pelagian. ix 
eynod., tom. XII oper. S. Angust., edít. Antuerp. an. 
1700, et Synod. xiv, pag. 155. — 

(b) Vide epist. 6 S. Leonis, cap. 2, pag. 31, tom. 
Il operum, edit. Rom. an. A755. . 

(c) Vide act. synod. Diospolit., tem. I Concilior., 
pag. 2011, edit. Paris. an. 1714, et synod. Milevit. 


nodum convenere, przesidedjue bEusehio: Mediobuensi 
antistite, pontifici rescripsere : ejus $e itterari'm for- 
mam esse secutos, modumque prascripte ordindtjonis 
servasse, elc. (i) In eorum episcoporum miümero 
Maximus fait, eujus heo legitür in synodi ejasdem 
aes subscriptio : Ego Maximus episcopus Fclesie 


can. 2, pag. 1217, tom. eod. 
. (d) Serm. 61, pag. 554. 

W Serrmn. 67, pag. 571. . 

f) Serm. 107, pag. 672. 

j Homil. 89, pag. 297. . 

à) Vide epist. 78, al. 77, S. Leonis ad episcopos 
Galliarum cap. 4, pag. 278, tom. lE oper. edit. Row 
ah. 1735. z 

(i) Confer acta synod, cap. 5, jbid., pag. 386 


156 


— 


151. 


VIT& 8: MAXIMI TAURINENSIS. 


158 


Taurinqus in omnia suprascripta consensi et aubseripsi, A forie non perdant, quod possident téinporarium ; 


anetheme dicens illis qui de incarnationis Dominice 
sacramento impia semerunt (a). 

1X. Attn. Husinorgm res in Italiam invadit. Ea ve 
territi Towrinenges, hortatu Maximi, ad preces jejunia- 
que con(ugiunt, et. persculum deciinanf.— Attila. Hun- 
norum rex, ui supra est demonstratém, anno 453 
invaserat iar ltaligm, et subacte, direpta, dirota Aqui- 
leía, omnique circum rogióne vastata, incolas partim 
interfecerat, parGm in miseram redegerat aervitutem, 
Ea re cognia Taurinafes, sibi quoque metuere ec- 
perunt. Maxinus, quwi queatum impenderet pericels 
videbat (b), monet ut ei averti a se hostium impetum 
velint, (ide se armisque coelestibus muniant, Id unom 
esse salutis ig diserünine 1&oío perfugium docet. 


animas certe s»termum misere sant perditmri. Rest- 
piscant. Disosnt, eum febes &ecundis gaudeant ; sd 
vergas etiam, si qu: accidant, non grávate ferré; sf- 
bique persuadeant utrasque o6 danibus profichet- 
benefieentissimi stqee prewpotehtis Dei. Bejur iram 
prece, jejuniis, eloemosynis ptacsre no vier, entireque 
studeant. Id sà fecerint, $perent oxnje sie deinceps 
próepere eventora. 

Sed eum barbari progeedi mtra yergérent, visum 
Maximo est retardari hnpetét erum posse sére- 
rore abstinebtin, ewituquoe jejenioram. Quare eon- 
conatur e suggestu. Statuit exerum in Ninivitis. 
Hoc ot Tewrinatee imitentar suadet. Kaque legatto- 
nem ad Deum per jejunia destinatam proponit (f). 


Hortatur ut Davidis memibejint, qui non telo, sed 8. Verumtamen Wediolsuum jam berberus expugna- 


imploratone geminis divini Goliathum prostravit, 
ejusque capite absci&so atque subisto, audaciam com- 
pressit Philistinorum. Non post multo, cum rumor 
percrebuisset progredi Aitilam, exemplaque pessum 
edere crudelitalia; Taurinetes elsi jam pruwsidio in 
iuris statuerant, portasque urbis muniri curarast (c), 
t;unen periurbali majere metu, quersum appetens 
hosus evaderet, cogMabani. Herum animos erecturus 
Maximus, inque spe declinandi furoris barbarici cen- 
firimaturus, ascendit in concionem. Exemplusa Davi- 
dis rursum. commeniorad. Recerdentur, jubet, oraeuli 
Psalmiste, qued ferret: vigilari frustra a civitatis 
custodibus, ni Deus esse ipsius custos atque propu- 
gnator velit. Resewment portae juslitige. Prece, jeju- 


rat, brevique cigna Tawrinem [laturus videbatur. 
Hide incredibilis terror incesserat Taurinates, quo- 
ram pars magi, ne in se suosque cradeliter agi cer- 
peret, ut sevitum ab hoste fuerat in Aquileienses , 
faga sibi, rebusquw suis proepicere parabat. Tam ne- 
cessario tempore, tam prepimquid hestibus, tanta m 
perturbatione rerem, bon modo non demisit animumi 
Maximus; sed Conürmavis etiam cives saos, deter- 
ruitque à. Soscepta fais cogitatione. Diem coneioni 
constiloit. Ko die coabtos in básilicam cives vehe- 
menter incusat, quod diffisi Deo patria excedere 
meditentur. Cog&ent indignos esse filliorem nomine 
€os qui deserant in diserimen salutis deduetam ma- 
trem. Ne confidant, si absceeserint, secc ant liberos, 


niis atque liberali in egentes largitione Deum ipeum (5 aut mirius infelices fere. Quoquo demum sese contu 


sibi prepitumm reridant (d). Quo minus reimittebant 
furorem crudelitatemque barberi, eo eivium terror 
ingraveseebat. Eraut horum aliqui ita pertrbati 
meote, uL cum malis artibus superari ab Hunnis no- 
&lros arbitrarentur, ebliti religionis ac [cLiv] fidei a 
malis deuonibus presidium sibi salus peterent. 
Maximue, convocata plebe (e), queritar esse homines, 
qui cui se christian militia nomina dedisse glorien- 
Lu, tum rei familiaris jaeture faciend:e metu, ita 
coi;cidant animis, ut fortunas qu: intercidant, pre- 
ferre videantur felicitali eempiterne sues. Auctorenr 
se ipsis esse dicit, ut ne memoriam deponant ver- 
borum Christi monenlis : Tünendga non esae eos qui 
corpus occidund, animem vero nos. passuat occidere. 


lerint, sciz«t, se extremam perpessuros esse mendi- 
citatem. Quem enim in peregrinos, atque exsules teni 
liberalem existiment fotarumn, ut his, quam suis, qui 
egeant, civibus subvenire malit? Besinant peccare, 
suxiiumque bnplorent Dei. Sáe eis se confirmare : 
id si bona &de egerint, civitatem non etse perftaram. 
Quod si sunt, qui diffidánt sibi, cur mam confidant 
egorum civium precibus? An adeo male de patria 
sentiunt, ut nullum ab ea civem bene moratum, pium- 
que ali arbitrentur? Sí autem suht quorum insigniti 
est pietas; quid est quod merito civium justormm 
decem, si tot Sodome fuissent, eam urbem non fetese 
Deum deletarum credant; non credant, ob pires 
juntos salvatum iri Angustam 'Taurinorem (3)? Spem 


Quid se aflliclent, aut eur timeant fore ut sibi ar- D in Deo constitaant, easque freti ad arma conclaient, 


menta, argentum, patrimonium eripiantur, quz lues, 
qui» predo, que hostiis auferre possit ; qü:eque ipsi 
cum mortali hac vita aliquando sunt amissuri? Christe 
sese addicant; huic obtemperent ; hunc unum ha- 
beant cordi, quem nec praedo diripere, nec hestis au- 
[erre, nec captivitas separare possi. Mox, ad eos con- 
veraa oratione qui subsidio sibi fore malos doemones 
confidebapt, eos graviter increpat. Nescire infelices 
ait quid faciant, quidve loquantur : qui si statim 


(a) Ibid., p e | 
pip Homil. 8 pat: , 987 seqq. 


d) Homil 87, peg. 394. 


quibus nos ipse instrui precipit. Preces, jejeta, mi- 
serivordiam id esse geaus armorum (/). Hac ratione 
cum metu pene exanínmtos sublevasset, atque re- 
ereasset, induxisselque, àt armis ejusmodi captis si- 
€na conferrent; tum belli exitus demonstravit nihil 
eum frusira suis civibus promisisse. Nemo emm vete- 
rüm fuit, qui Taurinum usque bellum fuisse pródu- 
ctum scriberet. hno tam non fuerunt imminute opes 
Taurinensium, ut contra peeunia abundariat, qua 


e) Homil. 88, pag. 255 seqq. 
[) Homil. 90, pag. 501 seqq. 
2 ) Homil. 2 pag. 905 seqq. 
(h) Homil. 92, pag. 507 seqq. 


N 








459 VITA S. MAXIMI TAURINENSIS, 160 


rem familiarem suam amplificarent. Quaexreconji- A — Xl. Gensericus Vandalus in Italiam cum exercitu 


cere quisque potest barbaros non solum ab in- 
juria in Taurinates, atque a [ctv] maleficio absli- 
nuisse ; verum etiam retulisse gradum, postque 
non multo ad suos in Pannoniam reverlisse. Sunt 
qui Maximum ad Attilam venisse, ab eoque im- 
petrasse ferant ut ne urbem oppugnaret neve agros 
Taurinatum popularetur. Sed hi scriptores, cum 
reeentes sint, etsi vera fertasse narrent, nullo 
tamen vetere nituntur monumento, quo probare 
euiquam quod narrant possint. Hoc certum est : 
Taurinates pace abusos, qua bona contra jus fasque 
barbari fnitimis populis nonnullisque etiam fortassis 
suorum civium eripuerant, coemisse. Grave id fuisse 
" Maximo. Quare ipsum allocutum eos in hanc senten- 


venit. Timentes Taurinates Maximus ut ad Deum con- 
fugiant hortatur. — Valentiniano Ill imperatore, 
Petronii Maximi perfidia an. 455 imperio vitaque 
privato, cum Petronius idem dictus imperator fuisset, 
Eudoxiamque Valentiniani viduam zgre ferentem 
atque invitam duxisset in matrimonium, ea, ut inju- 
riam illatam sibi mortemque viri ulcisceretur, Car- 
thaginem ad Gensericum Vandalorum regem clam 
virum sibi familiarem cum litteris rogatum misit vt, 
magno exercitu coacto, Romam contenderet, ipsatu- 
que vindicaret in libertatern. Gensericus non jam 
Auguste parendi voluntate, sed spe prede, quam 
certo sciebat, opimam fore, quantum potuit celer- 
rime in Italiam transmisit. Cumque, ea re nuntiata, 


Uam fuisse (a) : Dicit Scriptura ad filios Israel : A gj a militibus populoque Romano Petronius interemptus 


bestia captiun ne tetigeris, eic., et per hoc deterior be- 
stia est quisquis sumit quod bestice superavit." Dic igi- 
tur mihi, tu Christiane, cur predam relictam a pre- 
donibus presumpsisti?... Sed forsitan emisse te dicis, 
et ideo avaritiee tu crimen evadis. Non ita solet constare 
emptio atque venditio. Bonum est emere, sed in pace, 
quod propria voluntate venditur, non in depraedatione. 
Respice contractus originem, venditionis auctorem, 
pretii quantitatem, et intelligis prede magis, non ven- 
ditionis emptorem. Unde enim barbaro auri gemma- 
rumque monilia ? Unde pellito serica vestimenta ? Unde, 
rogo, Romana mancipia sumis? Scimus ea compro- 
vincialium nostrorum esse, vel civium. Faciat ergo ut 
Chris:ianus et civis, qui ideo emit, ut reddat. Ita ille 


esset, et Vandalus Urbem in potestatem redegisset 
ac diripuisset, et Augustam in Africam transducere 
veluti captivam constituisset, plenaque esset regio 
barbarorum, indeque rursum Taurinates metuere 
coepissent, S. antistes sie est in frequenti ecclesia 
populum allocutus (b) : Ad Deum castis obsequiis ac- 
cedamus. Nec quoniam allophylorum circumastrepenti- 
bus armis angimur, que dissidentium regum suscitavit 
discordia, ideo Natalis diei Domini mysteria cum goau- 
dio celebrare non debemus; quinimo potius eudem 
competentibus gaudiis veneremur, Dewm exorantes, ut 
&b istis periculis [cLv1] nos liberare et custodire sua 
pietate dignetur. 

XII. Basilica princeps urbis Mediolani ab. Hunnis 


redarguit eos qui supellectilem auxerant aliena ja- (? eversa ab. Eusebio episcopo restituitur. Ejus accersitu 


etura, docuitque restitui dominis oportere quod per 
vim ipsis fuisset, injuriamque a barbaris dereptum. 
X. De Mazimi in egentes pietate, deque ejus virtu- 
tibus ceteris. — Vix annus, pauloque amplius ab 
Atibe in Pannoniam reditu intercesserat, cum ob 
incredibilem siccitatem Itali ad rei frumentarix ac 
frugum inopiam adducti, famem sustinere non posse 
viderentur. Quam tunc eluxerit pietas in suos ac li- 
beralitas Maximi difücile est existimare. ld enim 
virtutis genus, quod ille verbis summo semper opere 
aliis commendarat, re plane, quam in se esset ex- 
cellens, ostendit, Nam ad cives, quorum pauperies 
esset angustior, accurrebat ; atque ipsos, quibuscun- 
que rebüs poterat, juvabat. Neque id tunc solum, sed 


rogatuque Maximus orationem od populum habet. — 
Interea basilica Mediolanensis quam Hunnorum furor 
everterat, Eusebii episcopi cura ac diligentia resti- 
tuta fuit. Eo cum Maximus, dedicationis causa, Eu- 
sebii ipsius rogatu accersituque venisset, orationem 
babuit, qux est inscripta de Reparatione ecclesie Me- 
diolanensis (c). In hac de justitia Dei in sontes, de- 
que misericordia erga resipiscentes bouosque egit. 
Restitutun dixit esse tantzz urbis templum, precipue 
Eusebii ejusdem opera. Hujus merorem in gaudium 
versum commemoravit. Orandum denique monuit, 
ut sicut erga cives indignantis Dei vindicta non defuit, 
ita ipsis propitiantis pietas perseveraret. Redux inde 
Maximus Augustam Taurinorum passus nunquan. 


eliam continenter, jam inde ab eo tempore, quo ce- [) est, ut ulla a se populi docendi reeteque instituendi 


perat episcopatum, presertim autem anno 450, sum- 
mo studio et eura fecit, quo quidem anno Italia om- 
nis pari conflictata fuerat annons caritate. Quin 
etiain cum ita esset institutus, ut non magis verbis 
quain exemplo clero se populoque przire debere 
judicaret, ita vixit, ut. religione, amore in Deum et 
proximos, justitia, fortitudine, temperantia, conti- 
nentia, liberalitate, virtute denique omni przestaret, 
nibilque oratione przciperet, quod non ipse ante 
perfecisse opere viderelur. 


(0) Won 96, pag. 324. 
b) Homil. 6, pag. 20. 


intermissio fieret. 

XIII. Maximus anno 465 Romum venit, synodoque 
ab Hilaro pontifice coacte interfuit. — An. 465 Ro- 
mam se ad apostolicam sedem contulit. Cum, ul ex 
ejus homiliis sermonibusque constat (d), insignis esset 
ipsius erga S. Petrum apostolorum principem pietas ; 
dubitandum non est, quin sxpe ad ejus sepulcrum, 
cultum, honorem, preces adhibiturus, accesserit. 
E:at tunc Hilarus sanct: Roman:ze Ecclesix pontifex. 
ls litteris Ascanii Tarraconensis episcopi factus fuerat 


Homil. 94, pag. 515 seqq. 
j ) Vide prefat. nostrz num. 22, pag. 115. 








vos — 


161 TESTIMONIA SCRIP. ECCLES. DE S. MAXIMO TAURINENSI. 163 


certior, Silvanum praesulem Calagurritanorum, spre- A vereque senserit. De hac, ne multa persequar, cum 
tis ecclesiasticis legibus, sedisque apostolice institua- — magnitudo commentarii prohibet, tum cautio, ne 
tis, suo arbitratu, nulla habita metropolitani antistitis — rursum de iis agam, qux alio loco pluribus (c) com- 
ratione, presbytero nescio cui invito ac repugnanti — prehenderim. 

jmianus imposuisse, eumque populis, qui ad alteram XIV. De sancti Maximi obitu. — Decesseritne vero 
diaecesim pertinerent, quidquam tale ne suspicanti- — Maximus eodem anno, an diutius vixerit, incertum 
bus quidem episcopum constituisse. Quare et muneri — est. Sunt qui putent eum vii calend. Juiias supremum 
suo, et Ascanio ad fldem ore apostolico laudatam ^ obiisse diem (d). Taurinenses traditum sibi a majo- 
confugienti, poscentique majorem in modum, ut Pe- — ribus uarránt S. antistitis corpus sepultum in tem- 
tri sedes ea de re quid facto esset opus, statueret, — plo S. Joannis Baptiste de Colegno fuisse, ad quod 
pontifex idem satisfacturus, synodum apud edem quidem templum, dum vixit, frequens oratum adire 
beate Marie, Flavio Basilisco et llerminerico coss. — consuevisset. Distat is locus ab urbe Augusta Tauri- 
xvi cal. Decembris coegit (a). Adfuit Maximus, prio- — norum mil. pass. quinque. Sed in eo nullum exstat 


reque loco post Hilarum, sententiam rogatus dixit (5). 
Qua ex sententia perspicere quisque potest, quam ille 
de Romani antistitis auctoritate sapienter, preeclare 


an. 1714. Confer etiam przfat. nostr: num. 32, pag. 
115. 

(b) lbid., pag. 804, et prefat. nostre num. 32, 
pag. 116. 

(à Prafat. nostre num. 52, pag. 26. 

d) Martyrolog. Rom. ad diem vii cal. Jul. Card. 
Baron. in not. ad eumdem Marlyrol. Rom. locum, 
ubi etiam meminit idem statuentis Bellini Patavini 
ord. Eremitar. S. Augustini Martyrolog. edit. Venet. 


2) Tom. lI Concilior., pag. 799 
5 


Maximi monumentum. ld autem videri non debere 
mirum, cum id templum eversum olim, longo post 
tempore fuerit restitutum. 


seqq. edit. Paris. B an. 1559. Boliandiani perinde statui animadvertunt 


in codice Hagenoiensi, et a Joanne Molano theologo 
Lovaniensi, qui Lovanii, anno 1575, Martyrologium 
Usuardi suis annotationibus illustratum typis Hiero- 
nymi Velkei an. 1777 vulgavit. Non dissidet Galesi- 
nius, ut ex ejus Martyrol. ad diem 25 Jun. edit. 
Venet» an. 1758 plane liquet. Confer Ferrarium, 
Catalog. sanctor. edit. Mediol. an. 1615, ad diem 25 
enii. 





TESTIMONIA SCRIPTORUM ECCLESIASTICORUM 
DE SCRIPTIS SANCTI MAXIMI EPISCOPI TAURINENSIS. 





[ctv] GENNADIUS. 
, In catalogo illustrium virorum. 

Maximus Taurinensis Ecclesix episcopus (a) in di- 
vinis Scripturis satis intentus, et ad docendam ex 
tempore plebem sufficiens, composuit in laudem 
apostolorum tractatus, et in Joannis Baptistz, et ge- 
neralem omnium martyrum homiliam. Sed et de 
capitulis Evangeliorum et Actuum apostolorum 
multa sapienter exposuit. Fecit et duos de sancti 
Eusebii Vercellensis episcopi et confessoris vita trac- 
tatus; et de sancti Cypriani specialem de baptismi 
Gratia librum edidit. Scripsit de avaritia, de hospita- 
^ litate, de defectu lunzx, de eleemosynis, de eo quod 
scriptum est in Isaia : Caupones tui miscent aquam 
vino; de passione Domini , de jejunio servorum Dei, 


C (b) quas retineo. Moritur Honorio et Theodosio Ju- 


niore regnantibus (c) anno ab orbe redempto 420. 


HONORIUS AUGUSTODUNENSIS. 
BECULO Xil. 
De Luminaribus Ecclesie, sive de Scriptoribus eccle- 
siasticis, lib. xx, cap. 20. 

Maximus Taurinensis Ecclesie episcopus, vir ia 
divinis Scripturis satis intentus, composuit in laudem 
apostolorum tractatus, et in Joannis Baptiste, et ge. 
neralem omnium martyrum homiliam. Sed et de ca- 
pitulis Evangeliorum et Áctuum apostolorum multa 
sapienter exposuit. Fecit et duos de conversatione 
sancti Eusebii Vercellensis episcopi ef confessoris 
tractatus. De sancto Stephano, de baptisini Gratia li- 
brum edidit, de avaritia, de hospitalitate, de defectu 


de jejunio speciali Quadragesim:e, et quod non sit in ] lunze, de eleemosynis, de. passione Domini, de jeju- 


ea jocandum, de Juda traditore, dc cruce Domini, de 
sepulcro ejus et de resurrectione ipsius, de accusato 
et damnato Domino apud Pilatum, de kalendis Janua- 
rii. Seripsit etiam homilias de Natali Domini ; homi- 
lias de Theophania, et de Pascha, et de Pentecoste 
multas, de hostibus carnalibus non timendis, et de 
gratiis post cibum Deo agendis, de penitentia Nini- 
vitarum, et multas alias ejus homilias de diversis legi, 


(a) Cod. Vat. Reg. s»c. vir. habet : eir. in diei- 
"4$, eic. 
(h) ldem cod. Reg. legit : quas nec retineo. 


nio speciali Quadragesime, de kalendis Januarii ; ho- 
milias de Nativitate Domini, de Epiphania, de Pa- 
scha, de Pentecoste multas, et alia plurima. Sub 
Theodosio claruit. 
JOANNES TRITHEMIUS. 
S/£CULO XV. 


In Bibliotheca ecclesiastica, cum notis editoris Auberti 
Mirei, Hamburgi 1718, ínter scriptores ecclesiasti- 


(c) Idem cod., regnante. Non habet verba : amne 
orbe, etc. 





. 2) 


40$ . TESTIMONIA SCRIPTORUM ECOLESIASHICORUM 204 
. eoa a Bonne Fabneto velatos it. sua. Bibliotheca Ec- A Christiena tHlaweraque philosophia (eitra (tam om- 


. -elgsiauica, pag. 4A. 

. Maximus episcopus Tenrihensis in Scripturis divi- 
nis eruditissimus, in declarandis homiliis ad poputum 
null suo tempore secundus, rion Solem doetrina in- 
sigale fait, sad etiam vitre ssnetitate elurissimus omi- 
een. Seripsit muktü egregia opiteula, (ue ehnét 
mater Loolesim oum magna eucteritale legende dts» 
cepit. E quibus sübjecta ferantur : 

, Be Evanqelioremi enpüwiis Bb. $. — Je fetus apo: 
stolorum Wl. 2. — In-laudem Jodtinis Baptista Q5. 9. 
—— De vita Bwscbil Verceltenns tib, 9. — De sencto 
Cypriano ottyre li. 8. — De eratia &aptismi lib. 1. 
— [otrme) De-averitia Ub. 1. — Deseoepitilitute lib. 1. 
v De da[sctt Mmm Wb. 6. -— De oleóthosynis lib. 1. 


nis sapientia stoltitia est) restituenda , locupletanda 
defendendi'aque-sumendur sibi existhnat. Atque uti- 
nam eo animo essemus omnes, ut hon plüs dubitemus 
peróMem in pil cojasque Christadi scttptoris Jucu- 
brationibes, quam in his qu: vel Griecia, vel atium 
in seriptoribes éthricis desiderat : ples denique fn- 
vertüm sit. «06d sietatem augeat, quim si sclemtis 
ittam cothpreébensionem loeupkatet, sb faterini vindi- 
eavorimus. -Kaque, optime Darbime; Bon-farem tibi 
&cberi arbHror verique stadiosis omnibus, quod 
sertptorem doctissimum, nec minus eloquentem, mi- 
rfméque vrósuroy, et (ut semel dicam) dirmum ab- 
solututnque nobis in s(udiesorem gratiam excudendum 


, dederis, dirmin Maximum epiecoputa et. theelogam 


— De verbis Isaic lib. 4. — Be jejunio Üwuatrage- B tttrumque '"maximum, quem i vetustas cómmendat, 


sime lib. A. De jejunio servorum Dei generali lib. 4. — 
Be Judé traiitore lib. 4. — De cruco Duntini lib. 4 — 
De sepwulcto Domini [i6. 4. — De officio Misse lib. 3. 
— De accusatione. Domini lib. 1. — De resurrectione 
Domini bomilim à. — De sancto Laurentio hom. 5. — 
De suncte Stephano hom. 1. — De kalendis Januarii 
hom. 1. — De Natali Domini hom. 5. — De Epipha- 
nia hom. 2. — De Pascha hom. 5. — De Pentecoste 
hom. 5. X-- De penitentia Ninivitarum hom. 1. — De 
non tmendis hostibus carnalibus-hom, 4. — De gratie 
post cibum agendis. 

Scripsit et. aHa moH& : .senfabhes ek tpadtatus, 
epistolas et homilias, qu: ad notitiam qiqaA pon ve- 
nerunt, Claruit sub Arcadio et Honorio principibus, 


id est per tot annorum spatia Christianorum Ecclesie 
approbatio tante bealorum Hieronymo, et ÁArabrosio 
müinorata locum habet, quanto his posterius vixit, 
ques proxime sequitur. Yir sine controversia dignis- 
simus qui hactenus latuit. Nam prxter sermonis po 

ritatem, suavitatemquo, qua lectorem suo quodam 
genio retinet, preter sententiarum, in quibus totus 
est, acamen, allegaionum copiam et judicimm, vires 
argameniattorium, in objurgando severitatem, m ex- 
hortendo gravitatem peculiaris thesaurus confatatio- 
Dum est, et testimonium adversus bygjus s:eculi erro- 
Tes. Ouid de iriter. Christianos concordia, divorum 


-eultu «et. veneratioge, auctoritate Ecclesiz, eleemo- 


syna, jejunio magis ab optimis quibusque et bonz 


anno Domini 420, et sub Theodosio Juniore Tro- C fidei hominibus optari poterat, quam qux» a Maximo 


ritur. 


' Én notis legitur : Imo interfuit adhuc concilio Ro- 


mano anno Christi 465. 

JOANNES GYMNICUS. 

Religivso ac pererudito viro Damiago Ascendiensi or- 
. ditis. divi Bened iom Golonite amid Sanctum Pauta- 
leonem anno 455b 

*Multum meretur ebd «ere et Christians religio- 

wis sipcoros €ultores laudabilis illa tua voluntas, op- 

tie doctiseimeque Damrisne, in exquirendis exlilben- 


di&que '9otefum "eripterum — monumentis , "horum 


presserüw qui mellis (ut nunc. res sunt ifelicissimi 


Satus) tliis ex atiis procrescentibas antidota oppo-' 
nere possit: Macro platsu excipiuutur, qui res ex-. 


qeisitàs «et. novis, nonnunqwam etiarn periticiosas, . 
dit certe moh-multum utiles "Invenit : fumam me- 
reutur bpud'Hiiferatos, et gratiam quoque, qui iri stu- 
diis profiffis exercet 'inigenta, áut his undefibet pro- 
sit. Quis etim et quidém T'On impense fayet his qvi 


quod in qetitllibus sctiptoríbus (esideramus , etsi. 


Christianze pietàti non multum conducat, reperiendis 
, operam sumurit? Et ahe ih aliqua hoiines situm 
, rebus publicis, et posteris 'uteutique prodesse, quod 
sive'fame cupiditate sulficitati, sive mercede addueti 
efficiant, modo cómmunis utilitas obtineatur, debita 
$ua laude minime sunt fraudandi. At quanto majore 
benevolentia eorum conatum prosequemur, succes- 
sibus liberalius gratulabimur, qui hunc laborem in 


. episcopo minime leviter, neqne spperstitiose asserta 


et confirmata synt. Sed frustra jg laudando auctore 
versor, qui ipse fectori pie ita se commendabit, ut 
nos nihil ejus dixisse videamur. Neque velim cuiquam 
duhium quidquam in hoc videri suppositilium, cum 
in catalogo Gennadius, ac post eum Tritheinius ab- 
jas hoc epus inter reliqua [cLix] ejus-numerent , et 
onjnia sic consentiunt inter se, e& cum bis queque 
quz superioribus annis edita sunt, quique adhuc 
nobjscum sunt nondum exeusa, ut tgpietsi titulo 
fraus commissa foret, orationis.qualitas-dolum indi- 
care possit, qua in re magni Erasmi testimonio nos 
oontenti gumus, quod si nolis aliorum oculis cernere, 
ipse expende omnia. Vale, Damigne declisgigpe, et 


D si guid bujus scriptoris reliquum apud te est, da 


operam ut propediem in lucem veniet. Quis enim 

apstrusorum fructus? Studiosi Christianz theologime 

multum ge tibi debere existimabunt. Colonie ex ty- 

pographia nostra anno a Virgineo pari£ millesimo 

quingentesimo fricesimo quinto, idibus Maii. 
SIXTUS SENENSIS. 

In. Biblioth. sacra Pio V Eon maaimo-dicata anno 


Maximus, Taurinensis Ecclesie episcopus, sancta- 
rum Scripturarum peritissimus et extemporalis de- 
clamator admirabilis, scripsit elegantissimas homilias 
in varios utriusque Testamenti locos. Moritur sub 
Theodosio Juniore anno Domini 420. 


16b . 
ROBERTUS GARDENAldS BELLARMENBS 
De .eecesiasficis ab. anno STfomint 400 ad 
gums 200, edi£. Vani. en. 1335, cum. disamrta- 

tione Philippi Labb. 

. Sxitictun Matimms episcaipus Teibineasis üeroit et 
obiit sub Honorio et Theodosio Junioreieperantibus, 
teste Gennafie, JA Aibib de Yjoio iliuatribus. Exstant 
ejus homilim Rem edite an. $0604. Suhsoquantur ti- 
tali'honilfarum mfapornirdi: Déchets, inquit Beflarmi- 


uus, multos Acpymenes éribui sicul e£ sancte Ambrosio - 


et canbtó: Makinio. Sed snedibilies est sancti Maximi 
esse illds efinra qui teibauntur Ainbrodie. Genmadats 
egin enumesat efc obsmes sermones saucti Maximi, 
e& inter illos. sunt sliqui qui tribusster Amtmrosio,, 


auanvis aon magnus sit éecror, cum utesque auctor - 
ig. Epiphartia, seu Theophania Bomitii nostri Jesu Christi 


sil decus, sanotus et autiquus. 


" PISSERTATIO PHILOROGICA ET fiSTORICA 

Quz in Bellarmino habetur ex Pligpo Labbeo. . 

Sianotus Maximus Tamrinengis in Subalpiis Soruit, 
làenorio, qwi obi on. 423, et Theodosio Juniore, 
«qui e vita xeigravit aa. 450, imperámibas, De .ejus 
'&Ano-éatali sen consentiunt inter se ghrroudiogi : atii 
4«e eniin ante an. 485 aut ceste M6. obilsso volum, 
quod Gennadius pap. 46 Catwogi dererit Maxi 
Taua duorum :céeo Tomelio, wt . hunt 2ouferes 
saltein imeporante Vikegdesio di. Verain Geunadhm 
Seo utor, a .Mirsmo editw ,.. uo ^ 3096 . wweiter , 
uie in quibesdase diis xdilimrilíus cocurrit , exhibit 
alleram vocem, floruit, quz» sane noà mopet..casü» 


muni certiorique sententise :Baronii aliorumque qui D 


Meliolanensi syuodo sub Mareiano imperatore celc- 
brate et Romane an. 466 intemse opinawéur, 
sub Hilarie papa , pest éuefa primu6 subscripsit. 
De eo Martyrologium Romenum die 86 dni. Gotaa- 
dius, qui pate loco ninita de eb refert notatu digna ; 


llonorius (xp. 40, lib. a, tbi nulla facta Hougrü ' 


mentione sub Theodosio duntaxat floruisse . dieitur ; 
Joannes Trithemius, qui sib (Gheodesio wortdun 
asseriL; Voasine., qui pud Geptiodimm degendum 
arbitratur Odoacro et Tesüoréco reknahtibes, t 
de ceteris silean. .Heuhiliss ejus sumo seorsun €o- 
Jonite, Romo -et elili.ódite. sunt, lum in Bibliothécis 
veterum Patrum. Editionem Parisiensem aun. $693, 
hic libi, leetor, reprdsentalia, quod eutequem exec- 


, Di S. MAXIMO TAUMNINENMI... 


406 


'A fore magma errorem , cum sterque Sutter dóbttts 


Sit, amtiquas et sanctus. Sed, ontiesis, vitiliyadtoribus 
ilis uicetis, ad nem promissum veniemus. 

In. aivettfu: Domitii honpliiw '$. — De. vigilia Nati- 
vitatis hotn. 4. —— ibn Netabi Domitii dom. 6. 

Gennadius diocó, .se jegiqse bonbiles de Nutati Do- 
ahhá, de Kaiphatia, se. Pascha st. Pentoppeie , mhen- 
«ae multis de diversis caesis dtabitàs, 4juas wet red- 

Qjup terti habetar, incipitqie i» edesntu Dewihi 
napenitur osdine dt inter sersaptes die Tompore saq- 
ci Augustini, neo ideo tamen Marimo abjedicunda, 
qua est. belerodoxoruum iusuloa 4 i 

[ctx] In. circumcisione Domini, sive de «alendis 
Januariis increpatio, quz» memoratur a Gennadio. De 


*0cto-quarum septima, qee etiam de Dtptismo Chiti 
disserit, est sermo 57 de "Tempore-apud ugustinumi. 

De Quadragesima, jejittio, crtce t pdstione Domini, 
"etrone, sepsitura, afiisque sd ista spectantibus 17. 
Ea que ineipit, Mirum fortasse videatur, cte. ct 
sernro 148 de Tempore, com tamen ex Gennadio cor- 
stet Maximi esse homitam De uccusato et jutiento apuii 
"Pilatum Domino. 

In. solermtitute paschati 5, «aram que est. or- 
dime recensetur 129 dmwr sermones Áogustini de 
"Tempore 

In Litaniis et de jejuniis Ninivitarit, qu£ der- 
tur a Genríadio De Ponitentla talem. 

In solemnitate paschali hom. 5. 

Jn Netoli sancti Stephani una, qub ov pinta de 
metis aped Augustinum. 

Jn «Natali. eactp Adntede  olruwinis: e maxtyrie 
Tom. 1. 

In Netieitate sewoti. Joannis Baptiste Wom. 5; me- 
win Cennadias. e 

in Nateitbus apottelosai Puto et Posti dom. 5. 
Pirimt, «qup incipit €tarjosiesimos, &t., aput Augu- 
stt do Seoctis; Genosdis nxrvnt ionvpep time 


«0ét&(us in-iaudem ayestolorum. 


Jn (Nase eanch Beeren dectyiolum, 6; ex€en. 

sadi. 

. dh Neteti uml £adbá Vercelisntis apisrapi eK 

voR(eseoris oui. diugssti hom. $;:ex eodém Genqadio. 
Ba Nutati saneti Cypriani hom. 3; memisdt Genaa- 


£uar, denidendum ommbus Guillelmi Vlarkiensis, 9 diw. 


jusque siusioruor Robbnti-oeci, hndreie Biüvels, daau- 
nis Henrici Ottingeri, similiumque heterodaxomtiu 
proponam. -Sammones xe Martysibus . Taunitepsibhus, 
serme 5 jp. Natali-Pdiri-et, Pauli, ot anidam-oli ul 
spurii suppositique 6f 4(ullius qut esitem incer fidei 
repudiandi suat. Quid. 4a-qowe?'Qued ah  ubpetitis 
aimanugnsibus, :ac soielis quibusdam «olleotoribus.in- 
ler sancti Ambrosii, atque Augustini vemnones ftepld- 
riantur inserti. Sane, et nihil gravius eloquar, qui 
hoc pacto ratiocihantur fh pervolutandis mss. codi- 
vibus hospites se prasent, 8c peniwe peregriaos. 
Quum serius cum Bellarmiao dinisgent, etiamsi Au- 
Eusino vuida;, aut Ambrosio vinditarenwr, nen 


Bio quod deriptumuest: t Que sosfor. int ip regtto 
strlerenn, et Tegitur im foriit baneti dMishaslis ; oras 
»us it, $e eapinriis Evuagdliostm oido cius ape 
- 4n iNntdlicanddyunm metsiyrm ài simone Git 
bli, dxivenili es Gehdonis. Non. mannláit Siesptis verbit 


4eansdios, sad que támen' ex omnibns. Widetor wese 


Meximi, h»c ipsa;est. 

dn: commi Mer(yrsow; dueo dicitnr. Gonneds 
genetelie nsanium ssertyruda homilia... 

dn. traditione exitii sen Jp «apositione eedon 
Aun... . 

De non tinandis heetibus carvelihws , et de ycetéis 





107 


TESTIMONIA SCRIPTORUM ECCLESIASTICORUM 


16$ 


post cibum Deo ageudis, ipsissima sunt Gennadii ver- A ipse incidere, vel a quibus hausit Capreolus, Vincen- 


oa De avaritia vitanda, et de eo quod scriptum est : 
Erant eis omnia communia. Reperitur apud Ambro- 
sium serm. 24 De verbis Apostoli; esse tamen genui- 
nam Maximi homiliam discimus ex Gennadio. 

Secunda De eodem argumento. De eleemosynis lar- 
giendis homilie 2;' ex Gennadio. De hoapitalitate 4; 
ex eodem. De defectu (une; ex eodem. De eo quod 
scriptum est in. Isaia, cap. 1: Caupones tui miscent 
aquam vino. Consule Gennadium, qui singulatim 
pene omnes illas legerat homilias, et criticorum 
nostrorum osbiruit os, audaciamque comprimit, 

JOANNES ALBERTUS FABRICIUS. 
In Bibliotheca ecclesiastica Antuerpie an. 1659. 
Sanctus Maximus Auguste Taurinorum in Pede- 


montana regione 'episcopus, Martyrologio vigesima 


quinta Junii ascriptus, interfuit synodo Mediolanensi 
sub Eusebio, et Romano concilio ab Hilario papa ce- 
lebrato, Basilisco et Herminerico coss., hoc est an. 
465. Labuntur ergo qui scribunt ipsum obiisse Hono- 
rio et Theodosio Juniore imperantibus. Nam Theo- 
dosius Junior regnabat Valentiniano lII et Gennadio 
Avieno consulibus, teste Cassiodoro in Chronico. Cz- 
terum S. Maximi homiliz Coloniz an. 1535, et 1564 
Rome fuerant publicatze. Ex quibus non paucze titulo 
Ambrosii falso sunt edite, ut Costerius et Bellarmi- 
nus observarunt. 
FRANCISCUS COMBEFISIUS O. P. 
In Bibliotheca concionatoria Parisiis an. 1662. 


Sanctus Maximus Taurinensis jn Subalpinis episco- C 


pus floruit Honorio et Theodosio Juniore regnanti- 
bus, auctore Gennadio, ut eum produxit Mirzus : 
quo calculo nihil vetat in annos retro plures, produ- 
cto sacerdotio, Mediolanensi synodo Marciano im- 
peratore, et Romanz Hilario papa an Dom. 465 (cui 
post ipsum subscripsit :etatis potius quam sedis pri- 
vilegio) interfuisse. Ejus plerosque sermones, ac 
quotquot succurrerunt inemorie Gennadius recen- 
suit; quorum tamen aliqui Augustini, aliqui Ambro- 
sii sermonibus commixti sunt, quos suis locis studui 
annotare. ld vero ea factum ratione, qua pluribus 
disserui in saneto Petro Chrysologo, quod scilicet 
queque Ecclesia sermonum suorum manipulo eos 
sibi deligeret, qui ex usu magis esse viderentur, 


tius Bandellus, etc. Quidquid sit de loci illius aucto- 
ritate aut veritate inscriptionis, de quibus nolim con- 
tendere, ne hunc a me sic productum sermonem, 
antiquo licet codice, ausim omnino Maximo Tauri- 
nensi asserere. d 
[ctxi] GUILLELMUS CAVE. 
Scriptorum. ecclesiasticorum | Historia litteraria | sec. 
estorianmum Colonie Allobrogum 1120, pag. 960. 

Maximus, unde oriundus, incertem, Augustse Taa- 
rinorum in Gallia Subalpina, quam hodie Pedemon- 
tanam vocant, episcopus. Claruit an. 422. Idem, wu 
videtur, Maximus, qui synodo Arausicanse (in qua 
canones aliquot disciplinam ecclesiasticam spectantes 


: conditi sunt) an, 444 interfuit; intererat etiam as. 
B 451 synodo Mediolanensi; cum episcopi provinciales 


coacti sunt, ut que Leo papa ad Flavianum adversus 
Eutychem scripserat, sententia sua roborarent. De- 
nique concilio Romano in natali Hilarii papse an. 465 
celebrato, in quo de episcopis successores suos desi- 
gnantibus aliisque episcoporum causis agebatur. Huic 
concilio primo loco post Romanum pontificem sub- 
scripsit Maximus noster, idque ex mente Baronii ob 
prerogativam :etatis in episcopatu agentis. Ánno se- 
quepti obiisse dicitur. Quod vero plures Geunadii edi- 
tiones habent , moritur Honorio et Theodosio Juniore 
regnantibus ; Mireeus in sua. Gennadii editione, pro 
moritur, reponendum duxit, flrxit; quod et ante 
Mirzzum monuerat Baronius; mendum scilicet in co* 
dice irrepsisse. 
BCRIPTA. 

Homilie hiemales. 

De adventu Domini hom. 2. 

In vigiliis Natalis Domini homilia, qu» et inter 
Ambrosianas reperitur num. 15. 

In Natali Domini homilia 6, ex his prima est 15 
inter Ainbrosianas, 14 inter Augustini de Tempore est 
secunda. 

In circumcisione Domini homilia. Dl 

In Epiphania Domini hom. 8, quarum septima est 
27 inter Augüstini de Tempore. 

De jejunio (wadragesime hom. 4. 

In dominica in. Ramis homilia, qu:e est tertia ipter 
Ambrosianas. 

- De accusatione. Domini apud Pilatum hom. 9, qua- 


quantumvis ipse manipulus, alterius, cujus plures D rom prima cst. 49 inter Ambrosianas , et 118 "inter 


essent, aut potiores, nomen prxferret : cumque tanti 
sint, quorum sermones titulo variant, viri docti ac 
sancti, nec ztate adeo dissiti, parum admodum ex 
confusione his decedit. Plane vero elegantes sunt ac 
culti sermones Maximi. Novum adjeci ad festum Na- 
tivitatis sanctze Marie ex codicibus Sancti Germani 
Pratensis, titulo m ejusdem Assumptione, cum spe- 
cetet magis ad festum Annuntiationis, cujus oc- 
casione non male puto intuli, non falsi arcessen- 
dum Cajetanum opusc. de Concept. sancte Marie, 
quod locum ex sermone sancti Maximi in Assumptio- 
nein sancte Mariz aflerat, qui sermo nobjs non ex- 
stat. Potuit enim in sermonent sic pranotatum vel 


Augustini de Tempore, secunda est 50 inter Ambro- 
sianas. 

De passione , cruce, et. sepultura. Domini hom. 4, 
quarum prima est 55, et secunda est 56, tertia est 57, 
et sexta est 58 inter Ambrosianas. 

De S. Latrone, Petro apostolo, et Ancilla ostiaria 
hom. 4, que inter Ambrosianas reperiuntur num. 
44, 45, 46 et A7. 


Homilie cstivales. 


In solemnitate Paschali hom. 5, quarum prima ost 
51 , tertia est 49, quarta est 55, secunda est 52, quinta 
est inter 54 Ambrosianas. 





469 


DE S. MAXIMO TAURINENSI. 


4'10 


In solemnitate Pentecostes hom. 5, qux habentur A adeo difficilis est de iis cobjectara, ut auctori suo (si 


inter Ambrosianas num. 60, 61 et 62. 
Homilie de sanctis. 

In natali divi Stephani homilia; quinta est inter 
Augustini homilias de sanctis. 

In natali dive Agnetis homilia. 

In nativitate divi Joannis Baptiste hom. 3. 

- [n natali SS. Petri et Pauli apostolorum hom. 5, 
quarum ultima est 27 inter Augustini de sanctis, et 56 
inter Ambrosianas. 

In natali divi Laurentii martyris hom. 3. 

In natali divi Eusebii Vercellensis episcopi hom. 9, 
quarum posterior est 69 inter Ambrosianas. 

In natali divi Cypriani hom. 2, qux: inter Ambro- 
Bianas sunt num. 72 et 773. 

In festis divi Michaelis , que inter Ambrosianas 
est 10. 

. Homilie de diversis. 

De expositione symboli homilia. 

De non metuendis carnalibus hostibus , et. gratiis 
post cibum agendis hom. 2, inter Ambrosianas num. 42 
et 45. 

De avaritia vitanda hom. 2. 

De eleemosynis largiendis hom. 2. 

De hospitalitate homilia. 

De defectu luno hom. 4. 

Super illud Isai:  : Caupones tui miscent aquam vino 
homilia. 

[crxn] Porro sermo inter Augustinianos de Verbis 
Domini 19, et inter Ambrosianos 7, et de Vita SS. 
martyr. Nazarii et Celsi inter Ambrosianos 52, Maximi 
esse censentur, licet inter ipsius opera non habean- 
tur. Prodierunt S. Maximi homilizx Coloniz an. 1535, 
Rom:e an. 1564 cum Leonis, Petri Chrysologi , etc., 
opp., Parisiis an. 1614 et 1625, Lugduni an. 1635 
cum homiliis Chrysologi , Coloni: an. 1678. 

Denique in Bibliotheca PP. homilie 4, videlicet, 
De barbaris non timendis ei qui Deum timet; et de 
Eliseo; de Ninivitis, de calendis Januarii, de de- 
fectu (une, ante. natale Domini, de natale Domini 
Salvatoris, de herelicis peccata vendentibus ; quod non 
debent clerici negotiari , de corpore Domini. Has ex 

vetustis codicibus eruit, et Maximo nostro vindicatas, 

nobis nuper exhibuit rev. P. Mabillonius Mus. Ital. 
tom. I, part. 2, pag. 1, ubi etiam de aliis Maximi ho- 
siliis quz sub Ambrosii et Augustini nomine circum- 
feruntur fuse, ut solet, et accurate agit. 


JOANNES MABILLONIUS. 


]n Musei Italici tom. 1, pag. 2, Parisiis anno 1687. 

4. Alteram hujusce voluminis partem auspicamur 
(quod faustum fortunatumque sity ab homiliis qui- 
busdam ineditis sancti Maximi episcopi Taurinensis : 
cujus tanta facundia, tantum studium in rem Christia- 
nam fuit, ut vulgatze ejus homilix dign: sint meliori 
]uce. lta enim vero. distractzx, et alienis coloribus 
infuscatz sunt, ut quis sit earum legitimus parens, 
etiam apud viros doctos dubitetur : dum hi alias 
Aunbrosio, illi alias Augustino tribuunt. Neque tamen 

ParBoL. LVII. 


modo quis diligentem operam adhibeat ) tandem re-. 
Btitui non possint, maxime Gennadio duce, qui ea- 
rum argumenta, et titulos magia ex parte retulit, De 
ompibus illis homiliis, sive qu» apud Ambrosium, 
sive qu:e. apud Augustinum, seu que apud ipsum 
Maximum exstant, accuratam afferre censuram non 
est nostri instituti. Hxc cura partim occupata est a 
sodalibus nostris, tum iis qui Augustini sermones 
cum accurato delectu ab intrusis et supposititiis jam 
repurgarunt, tum ab alis, item nostris, qui novam 
Ambrosii operum editionem adornant : nos tantum, 
quod e re nostra erit, hoc loco exsequemur. 

2. Maximi homilias plerasque, si non omnes in- 
venimus in tribus codicibus perantiquis : quorum 


p unus Mediolani habetur, in bibliotheca Ambrosiana ; 


alter Roms», in monasterio Sanctz Crucis, quod in 
Jerusalem appellstur; tertius in abbatia Sancti Galli, 
apud IHlelvetios; postremus hic codex, litteris ma- 
jusculis ab annis mille totus exaratus, continet ho- 
milias 97 sub hoc titulo : In Christi nomine incipiunt 
homilia sancti Augustini episcopi et confessoris, prz- 
missa capitulatione singularum homiliarum. Plerze- 
que ex his homiliis vulgatzs sunt inter opera ÀAm- 
brosii, Augustini et Maximi predicti : $ed neque Am- 
brosium, neque Áugustinum , omnes vero, aut fere 
omnes Maximum babent auctorem. Viginti et una 
inter eas inedit» sunt : quas rogatu nostro descripsit 
religiosus et doctus Hermannus Shenkius, Sancti 
Galli bibliothece praefectus. 


G $9. Ambrosianus codex, haud minus antiquus, | 


charactere Longobardico exaratus est, sub initio 
mutilus. Erant in codice homilize ferme 80, non om- 
nes ezdem atque in codice Sancti Galli; quzdam 
cum titulo : Sancti Mazimi Taurinensis episcopi, qui 
revera earum est legitimus parens. 

4. In eodice Romano Sancte Crucis qui foit olim 
monasterii Nonantulensis ante annum Christi octin- 
gentesimum acquisitus ab Anselmo abbate, conti- 
nentur horeilie 79, ex quibus plereque in Sancti 
Galli exemplari continentur. lnscriptum erat in 
fronte codicis nomen auctoris, sed eo abraso, sancti 
Ambrosii nomen substitutum. Maxima pars tamen 
harum homiliarum sunt Maximi, tametsi qusdam 
ali» Hieronymi et Augustini sub eorum nomine in- 


D sertz sunt. 


5. Ex his tribus codicibus, quantumvis antiquis, 
non eruitur certa et explorata notitia omnium sancti 
Maximi j homilisrum, siquidem Sangallensis eas 
sub Augustini falso titulo adducit : Sanctz:» Crucis 
codex, deleto vero auctoris nomine, Ambrosium 
praefert : unus Ambrosianus Maximo quasdam assi-' 
gnat, sed paucas, ut postea videbimus. Verum ex 
aliis indiciis, maxime ex Gennadio, intelligimus om- 
nes aut propemodum omnes, presertim qux» in co- 
dice Sancti Galli exhibentur, Maximo esse tribuen- 
das. Et quidem ita simul connex:e et colligat? sunt, 
utsi unarum auctor exploratus habeatur, de aliis 
consequens futurum sit judicium. Autor quippe ho- 





Una 


TESTIMONIA SCRIPTORUM ECCLESIASTICORUM 


«73 


mili precedentis in subsequenti mentionem facit. A malumus aliorum judicio quam nostro delniri. 


Atqui plereque Maximum uti legitimum parentem 
agnoscunt, ut pote quas Gennadius manifeste desi- 
znavit. Hoc in numero eas esse quas nunc primum 
in lucem proferimus, ex subjectis observationibus 
quivis facile animadvertere poterit. 

6. Maximus Taurinensis Ecclesise episcopus, te- 
stante Gennadio, homilias scripsit de hostibus car- 
. fatibus non timendis. Una est hoe titulo inter vul- 
gatas Maszimi homilias. Prima ex duodecim a nobis 
edenda ejusdem est argumenti, referturque ad pree- 
cedentem, his verbis : Sepe dixisse memini, quod 
hos tumultus beílicos minime timere debemus. Ad idem 
argumentum revocanda est homilia qux inter Àm- 
btosianas de Sanrtis est 24, in. codice Saneti Galli 
inscripta De tumuitis bellicosis. Quinam fuerint illi 
barbari, facile esset definire, si de Maximi :etate 
constaret. At incertum est mortis ejus tempus. Mo. 
ritur, si Gennadio fides, Honorio et Theodosio Ju- 
nlore regnantibus, id est, ante annum Christi 495, 
quo Honorius decessit. Mirxeus pro moritur reposuit 
floruit. Àt priorem lectionem prefert vetustissimus 
tódex noster Corbeiensis, litteris Francogalficis scri- 
ptus. Verumtamen Maximus Taurinensis antistes 
*nno 451 synodicze Mediolanensis ad Leonem Ma- 
gnum epistole subscripsit, iio anno A65 concilio 
Romano sub Hilario papa, et primus ante omnes 
etiam ante archiepiscopos Ebredunensera et Medio- 
lanensem. Itaque dicendum est àut duos fuisse ejus- 
dem nominis eodem szxculo Taurinenses episcopos ; 
ut si unicus fuit, Gennadium ín designando Maximi 
obitu a vero aberrasse, qui tamen illis temporibus 
[crxin] erat. Quanquam quod Maximus primus post 


B 


papam synodo Roman: subscripsit, inde colligitur 


eum antiquitate ceteris ejüsdem synódi episcopis 
Superiorem fuisse. 

V. Dux sequentes homílie quas edimus eumdem 
ac prima auctorem exigunt, ut ex consecutione pa- 
Yet. Exstant hie tres homilim in codicibus Ainbrosia- 
no et Sancti Galli. 

8. Gennadius Maximo nostro tribuit homilias de 
penitentia Ninivitarum. In vulgatis una est de Nini- 
vitis, ad quam nostra homilia & sub hoc titulo : Dizi- 
mus anteriore dominica Ninivitas, etc. Habetur utra- 
que in iisdem qui modo laudati sunt codicibus. 

9. Homilia 5, de Calendis Januariis totidem verbis 
Signatur a Gennadio. Una est inter editas ejusdem 
tituli et argumenti ; una item apud Ambrosium, quie 
est homilia 44 de Tempore, cui melius nostra responu- 
det. Nam qux apud Maximum legitur, auditores suos 
jamdudum a vitiis illis calendarum temperasse testa- 
tur; contra vero tum nostrà tum Ambrosiana. No- 
slra porro Superiores homilias consequitur iu codice 
Ambrosiano, ià quo item succedit sequens, qu» 3 
Gennadio- etiam notatur de Defectu lung. Alius ordo 
est in codicibus Sàncte Crucis, et Sancti Galli. 

10. Hoinili» tres de Natali Domini, quem titulum 
Gennadius suggerit, an przferend sint iis que apud 
Maximum leguntur, an. simul cuui illis admittend:e, 


Quanquam nostre plus succi quan alie pri- 
ferunt. 

11. Homilia 10 e nostris, qux» est de Hereticis 
peccata vendentibus, reperitur absque auctoris nomine 
in uno codice Sancti Galli, quem ab annis mille ca- 
lamo exaratum fuisse jam diximus. Nullam hoc titulo 
Maximi homiliam suggerit Gennadius, nisi forte con- 
fuse his verbis : Multas alias ejus homilias de diver- 
sis legi, quas nec retineo. Certe cum proxime antece- 
dentes in codice Sancti Galli, ac subsequentes Mazi- 
mum auctorem habeant; idem etiam de hac homilia 
judicium ferendum videtur, maxime cum stylus sit 
uniformis. Qui autem fuerint illi hzretici nobis haud 
liquet. 

12. Homilia nostra 11 contra clericos negotiatores, 
incipit ab his verbis : Reprehendimus ante diem nego- 
tiationem clericos exercentes. Sed si recte considera- 
mus, officium non vere negotium est, etc. Hzc lomilia 
videtur respondere homiliz 56 de Tempore apud Am- 
brosium, in cujus fine hxc leguntur : Nam et catho- 
licus clericus hac sententia retinetur. Si enim non con- 
tentus stipendiis fuerit, que de altari, Deo jubente, 
consequitur; sed exercet mercimonia, intercessiones 
vendit, viduarum munera libenier amplectitur ; hic ne- 
gotiator magis potest videri quam clericus. Quod si 
ia est,utraque Maximo vindicanda. Nostra enim 
manifeste pertinet ad illam qux apud Maximum ex- 
trema est, iu illud Isaiz : Caupones tui miscent aquam 
*ino, qui a Gennadio diserte signata est. llec enim 
incipit ab his verbis : Non incommode unte dies pau- 
£05 prosecuti sumus, functionem hanc sacerdetulom ci- 
cem quamdam negotii retinere, et questum. ense. non 
modicum hoc clericatus officium, qux ipsa verba sunt 
in homilia nostra 11, ad quam preinde respicit in- 
dubitata h»c Maximi homilia. 

15. Homilia e nostris 12 ejusdem est auctoris. 
Maximus quippe ex Geunadio scripsit : de Sepulero 
Domini. Maximi libri duas habent hejusee argamen- 
ti : in quorum altera, quz est de Crece et Sepultara 
Domini secunda, referuntur aptissima homilis no- 
etre verba ab bis verbis : sed videamus de hec ipso 
Domini corpore, etc. Hiec de homiliis sequentibus a 
nobis exendis, quas ex aliis plurimis eelegimus. 

14. In codice Ambrosiano una est homilia saneti 
Maximi Taurinatis episcopi de Natali sanciorum mar- 
tyrum ; incipit hoc modo ; Sicut soimus, fratres, vata 
semper Domini subsequitur festivitas servulorum, etc., 
quam in editis non invenimus. ldem post homilias 
duas de sanctis Alexandro et Sisinnio, elc., quos póst 
obitum sancti Ambrosii martyrio affectos fuisse Pan- 
linus auctor est.. Homilia sancti Maximi de sancto 
Eusebio martyre Vercellensi. Incipit : Ad sancti Eu- 
eebii laudem aliquid addere, decerpere est, etc., ut 
apud Ambrosium rectius, quam apud Maximum. Se- 
quitur : Item dictum Vercelli. Dum ad obseqüia vené- 
rande recordationis communisque patris nostri. Euie- 
bü, confessionis ejus honore convenimus, etc. Jtem 


de sancto Eusebio, et de Machaberis. Licet me, fratres ,. 


5 ' 


DE 5. MAXIMO TAURINENSI, 


" 


i" 


debitum curítat vestre exhibere sermonem imperitia À ulla dias Sepiuagesita, nisi isla; nec Sexagesima, 


pudorque revocet, etc. ftem de sancto confessore Eu- 
sebio, et Machabwis. Ad celebriatem hujus diei, [ratres 


. catiecin, omni sos cum etacritate concurrere devotio 


gemino festivitatis invitat, etc. Denique sequitur alia 
homiBa sub hoc exordio : Ottanquam, dilectissimi 
fratres, beati patris nostri summi sacerdotis el con[es- 
soris Eusebii indignus sim filius, et mintmus ser- 
vis, etc. , ubi ad marginem appositum est antiquissimo 
charactere : Nota quod Vercellinus est iste. Hic exhi- 
bendí essent eum censura indjces homiliarum, qui in 
predietis tríbus codicibus continentur. Sed hoc aliud 
tempus aliud otium exigunt. : 

46. fllud autem in transcursu observare juvat libros 
sex vulgatos de sacramentis, qui Ambrosio in edítis 


tbunnter, absque auctoris nomine inseri sermoni- B 
- bus predictis in codice Sancti Galli, atque in sermo- 


mes septem distribui sub hoc titulo : Incipit prima 
dies in Pascha, ita ut singuli sex !lbri sihgulos ser- 
mones constituant pro totidem hebdotnads» diebus, 
et quidem septimus ab extrema parte libri sexti inci- 
píat, id est, ab his verbis : Alfud Psalmorum David, 
ficet unus libellus sit, etc. Sed forte majoris momenti 
erit, quod ín sermone 4, qui in editis liber iv est, 
fdem sermo ita habet : Vides ergo quam operatorius 
sit sermo Christi. Ergo si tanta vis. est in. sermone 
Domini Jesu, nt. inciperent esse, que erant : quanto 
magis operatorius est, ut sint et in aliud. commulten- 
fir; eamin vulgatis postremum membrum sic legatur : 
Et que erant in atiud commutentur. Ex. his; duabus 


nisi sequens dominica, nec Quinquagesima, nisi ab 
hinc tertia. Et certe sermo 51 de Tempore Septuage- 
simam et Sexagesimam ideo non admittit, ut re- 
prehendat eos qui Quinquagesimam Quadragesima 
addebant. Similis oppositio exstat inter sermones 26 
et 22. In hoc enim solo dominici dies a jejunio qua- 
üragesimali excipiuntur ; in illo vero etiam sabbatum 
ad ritum Ecclesi: Mediolanensis. Adde, quod in illo 
sermone 26 jejunium in Quadragesima prescribitur 
duntaxat ad nonam, qued esi contra ipsum Ambro. 
$ium, et contra veterum teniporum disciplinam, in 
quibus jejunium quadragesimale non ante vesperum 
solvi licebat. 


LUDOV. ANTON. MURATORIUS: 


IN SERMONES S. MAXIMI EPISCOPI TAURINENSIS. 
Anecdot. tom. 1V, Patav. 1715 


Codex ms., unde hos sancti Maximi Taurinensis 
episcopi sermones descripsi, est in Ainbrosiana bi 
bliotheca, litt. C, num. 98, venerandam autem anti- 
quitatem spirat; quippe scriptus mihi videtur anta 
mille circiter annos. Characteres ad Longobardicam 
scripturam omnino accedunt, similesque sunt ils e 
quibus constat vetustissimus Josephi codex in AEgy- 
ptiaca papyro exaratus, et in eadem bibliotheca ve- 
luti insigne antiquitatis monumentum  asservatzs. 
Neque aliter de ipsius codicis vetustate judicavit cl 
vir Joannes Mabillonius, tom. 1, pag. 2, Musei Ita- 
lici, in prefatione ad quasdam homilias ejusdem san- 


lectionibus unam conflabat Berengarius 'a Lanfranco (; cti Maximi a se primum editas, et partim ex hoc ipso 


' relatns in dialogo contra ipsum, ubi eum ita loquen- 


tem inducit : Per consecrationem  allarís fiunt panis 
et vinum sacramentum religionis : non ut desinunt esse 
quao erant, et in aliud commultentur, quod dicit beatus 
Ambrosius ín tibro de Sacramentis. Lanfrancus, ex- 
posito lioc loco, ita ut a Berengario objiciebatur, ait, 
in quibusdam codicibus prxfatam sententiam verbis 
aliis inveniri; nempe iisdem omnino verbis, que 
modo editi habent ; jam vero per íd tempus pradi- 


. cum opus de GSacrementis in sex libros distributam 


erat, eodemque módo a Lanfranco adducitur. 

460. Revertor ad Maximum, cujus sermones, prout 
sub ejus nomine vulgati sunt, plerique Maximum au- 
etorem habent, atque ideo eidem vindicandi quot- 


ponuntur, ubi pauci admodum Ambrosio, lenge plures 
Maximo ascribi debent. Quanquam et alii sunt, quos 
nec Ambrosio nec Maximo tribuere possumus, sed 
posterioribus auctoribus : quales sunt secundus ac 
tertius de Adventu : inter sermones 22 et 25, de Se- 
ptuagesima, et Sexagesima, que vocabula Maximi 


' nedum Ambrosii tempore ignota erant ; uti et no- 
men Adventus pro certo illo dierum numero quos 


ante Natale Domini celebrari mos est, Non ergo 
dixisset Ambrosius, aut Maximus, quod initio sermo- 


nis secundi de Adventu legitur : Hoc tempus non im-.- 


merito Adventus Domini vocatur : neque his verbis 
sermonis 22 usi fuissent : In toto anno non. dicitur 


codice descriptas. Quidquid ibi doctissimus ille vir 
hanc in rem adnotavit dignum plane foret quod hic 
repeteretur. Sed illuc ego lectorem dimittens, quod 
meum erit, hic breviter prodam. 

Floruit Maximus sec. Christian: xrz v. Euga ultta 
annum Christi 465 vixisse eruditi non pauci putant, 
non Satis Gennadil codicibus fidentes, ubi mortuus 
dicitur ante annum Christi 425. Leguntur homiliz 
complures inter opera SS. Ambrosii et Augustini, 
qu» tamen sanctum Maximum auctorem habuere. 
Neque vero easdem satis hucusque distinxerunt col. 
lectores operum sancti Maximi : ad quod tamen et 
laudata Mabillonii praefatio, et cura hac nostra non 
parum inserviet. Siquidem non modo sermones mul- 


quot ex his Ambrosio inter ejus [cxiv| opera sup- D tos hic damus nondum evulgatos, sed etiam adnofa- 


mus, qui jam editi fuerint inter opera sancti Ambrosii, 
aut ipsius sancti Maximi. Porro minime sponde- 
rem singulos sermones qui im laudato codice Am- 
brosiano leguntur ad Maximum Taurinatem esse re- 
ferendos. Mutilus in fronte, in calce, aliisque in locis 
est codex, qua causa forte afferri potest cur deside- 
rentur clariora documenta de barum bomiliarum au- 
ctore. Pr:terea sunt quidam illic sermones qui ex- 


presso nomine tribuuntur sancto Maximo Tawrinati 


episcopo, ut in ipsa editione apparebit; ac proinde 
suspicio ingeritur, ne czeferi, quorum ipse non scri- 
bitur auctor, ad alios auctores pertineant. Et certe 
eruditis non ignotum consuevisse veteres e diversis 





15 


TESTIMONIA SCRIPTORUM ECCLES. DE 8. MAXIMO TAURINENSI. 


416 


scriptoribus homilias in unum codicem congerere, À sancti Maximi a Muratorio editorum eontexere, cum 


qui Homiliarius postea dicebatur et ad manum erat 
minus doctis, aut episcopis, aut sacris oratoribus, 
eun ad populum conciones erant habend:, sive in 


Evangelii explicatione, sive in sanctorum laudibus . 


exponendis. Et binc plane factum ut sanctis Augu- 
sino, Ambrosio, Chrysostomo, aliisque Ecclesi 
Patribus tot tribut: progressu temporis homili:x fue- 
rint, quxe tamen omnes ab ipsis nequaquam prodie- 
rant. 

Utcunque id sit, non me poenitet hzxec omnia pu- 
blici juris fecisse, eque sub nomine sancti Maximi 


Taurinatis universa produxisse, tum quod alie hic' 


homilix habentur, quibus preefixum non fuit Maximi 
nomen, et nihilominus ad eumdem procul dubio spe- 


suis locis quos ei debeamus monebimus. 


LUDOVIC. ELLIES DUPINIUS. 


In secunda parte 11] voluminis Bibliothece ecclesia- 
stícorum scriptor., Monte-Hannonie, anno 1634. 


Maximus episcopus Taurinensis floruit Honorio et 
Theodosio imperantibus. Vitam egit usque ad annum 
465 ; quoniam eo anno reperitur interfuisse Roma- 
n: synodo sub Hilario pontitice. Plures exstant ejus 
homilie, quarum pars major a Gennadio recensetur. 
De eo testimonium pr:xebet in divinis litteris versatum 
fuisse, et faciliter eXxtemporaneas conciones ad po- 
pulum habuisse. Aliqux sunt de Natali Domini, de 
Circumcisione, de Epiphania, de Paschate, de Pente- 
coste, pro duabus dominicis de Adventu, in die Cine- 


ctant, tum etiam quod eam in omnibus styli simili- B rum, in dominica Palmarum, et de Passione Domini. 


tudinem deprehendere mihi visus sum, qui: unum 
eumdemque scriptorem satis deceat. 

Czterum sermo 4 in sancti Alexandri mülta habet 
communia ac simillima cum altero sermone ejusdem 
argumenti inter opera saneti Augustini antiqu:e edi- 
tionis. Antea quoque prodierunt sermo 6, 7, 8, 9 de 
sancto Eusebio martyre Vercellensi, nempe in libro 
cui titulus : Antiquorum Patrum sermones et episto- 
le, de.sancto Eusebio Vercellensi episcopo et martyre 
collecte jussu Joannis Francisci Bonhomii episcopi 
Vercellensis, ac impresse Mediolani anno 1581. Isti 
vero sermones in nostro codice recitati dicuntur 

: Vercellis, et propterea auctorem designant, qui in 
alia quam in Vercellensi Ecclesia degeret. Rursus 
vero, cum in margine codicis ter adnotatum ad eos- 
dem sermones reperiatur: Vercelliuum se esse osten- 
dit; nota quod Vercellinus est iste; conjecture fit 
locus S. Maximum, cujus patria ignoratur, Vercellis 
natum fuisse, si tamen eorum quatuor sermonum is 
auctor est. 

Neque sine aliqua animadversione dimittendi ser- 
mones duo, nempe 52 et seq. : De idolis auferendis 
de propriis possessionibus. Eorum ope sententia con- 
firmatur arbitrantium ideo sub primis imperato- 
ribus Christianis ethnicos paganorum nomine fuisse 
notatos, quod eorum superstitio ex urbibus elimi- 
nata, legibusque Czesareis interdicta, se in pagos et 
rude rusticorum vulgus recepisset, unde ne sancti 
Maximi quidem state evelli prorsus potuerat. Ibi- 
dem adhuc aspicere erat aras ligneas, el simulacra 
lapidea , pallentes cespites, mortuos carbones, et sa- 
crificia, et lymphaticos rusticos suo-sanguine diis 
falsis clam, ut puto, litantes. Tu vide Baronium in 
notis ad Martyrol. Rom. die 50 Januarii, et Gotho- 
fredum in notis ad tit. 10 lib. xvi cod. Theodos. Me- 
moratur [cLxv| autem in eisdem sermonibus Domne- 
dius, qui nihil aliud erat sermone corrupto illius :e- 
tatis, quam Dominus. Hac eadem voce usus est non 
uno in loco sanctus Paulinus Nolanus, uti animad- 
verti dissert. 15, tom. 1. Anecdot. meorum , quo si- 


gnificarel sanctum Felicem dominum ae patronum . 


suun. 
Supervacaneum ducimus cataiogum sermonum 


Alias preterea de sanctis, ut de S. Stephano, de S. 
Joanne Baptista, de SS. apostolis Petro et Paulo, de 
S. Laurentio, de S. Cypriano, de S. Eusebio Vercel- 
lensi, de S. Michaele archangelo, de SS. martyribus 
Taurinensibus. Una est de Symbolo, altera de Vigi- 
lantia , ac gratiis agendis post. cibum; alie dus de: 
Eleemosynis ; una de Defectu lune, et tandem legitur 
sermo super illum locum 1sais : Caupomes tui mi- 
scent aquam vino. Sunt omnes 73. Plures inveuiuntar 
inter sermones Augustini et Ambrosii, qux perperam 


" Patribus illis attributze fuerunt, cum S. Maximum 


parentem habeant. Nam et de his mentionem fecit 
Gennadius, et unum eumdemque stylum praseferunt. 
Fieri potest ut nonnullz sub aliorum Patrum nomine 
vulgate homilie S. Maximo restituantur. Breves 
sunt ejus sermones, sed languidi, ornatu enim ca- 
rent, elegantia scilicet et nobilitate. Primum editi 
sunt Maximi sermones Coloni:x Agrippinze anno 4535, 
Antuerpi» anno 1618, Roms anno 1564, et. anno 
1572, Parisiis anno 1614, et anno 1625 cum operibus 
S. Leonis Magni, et in Bibliothecis Patrum. Mabillo- 
nius duodecim homilias uti nondum vulgatas edidit, 
quarum tamen tres apud Ambrosium inveniuntur. 


EDM. MARTENIUS ET URSIN DURANDUS, 


Tomo IX collectionis veterum scriptorum et monumen- 
torum, pag. 154, Parisiis 1755, 


OCCASIONE EDENDI SEX HOMIL. S. MAXIMI HLEC PREMITTUNT. 

In pervetusto codice monasterii Sancti Galli apud 
Helvetios ab annis circiter mille majusculis litteris 
exarato, reperit olim Mabillonius sub nomine S. Au- 
gustini homilias 97 S. Maximi Taurinensis episcopi, 
cujus, inquit, tanta facundia, tantum studium in rem 
Christianam fuit, ut vulgatz ejus homilix dign:e sint 
meliori luce. Quamvis enim codex Sangillensis no- 
men przferat Augustini legitimum honiliarum illa- 
rum parentem vir acutus statim detexit, tum ex st*- 
lo, tum ex Gennadio , qui earum plures commemo- 
rat; sed maxime ope vetustissimi codicis Mediola- 
nensis bibliothece Ambrosiane Longobardicis littc- 
ris ab annis circiter mille exarati, in quo S. Maximi 
Taurinensis episcopi titulus legitur. Ex illis autem 
homiliis pars maxima jam lucem viderat, aut S. Aui- 
brosio, aut S. Augustino, aut genuino eorum auctqri 














ATI 


IN S. MAXIMUM NOTITIA HISTORIO-LITTERARIA. 


178 


attributa. Ineditas tamen in illo Sancti Galli codice A miliz, illud satis insinuat, quod earum alise Ambro- 


21 deprehendit Mabillonius , ex quibus duodecim 12 
in tom. I Musei 1tal. evulgavit. Sex tantum in sche- 
dis viri doctissimi reperimus, quas bic dare peroppor- 
tunum nobis visum est. 
ANDREAS GALLANDIUS. 
Tom. IX Biblioth. vet. Patrum, etc., cap. 9, pag. 31, 
Venet. A715. 

Postquam premiserit Gallandius qu» ipsi viden- 
tur opportuna ad designandam patriam et ortum 
Maximi ex ejus sermonibus presertim eruta, hsc 
de ejus eloquentia et concionandi prastantia ha- 
bet $ 4. 

Dicendi facultate plurimum valuisse sanctum no- 
strum antistitem, cum ex Gennadii testimouio, tum 


ex ipsius sermonibus, quos magna ex parte inemo- Jj 


rat idem presbyter Massilieusis manifeste colligitur. 
Quanto autem in pretio habite olim fuerint ejus ho- 


sio, alie Augustino tributx* perhibeantur, ut ex cura 
et studio cll. Benedictinorum intelligimus , qui in 
ÁAmbrosiaua et Augustiniana opera sub finem sxculi- 
superioris edidere. Verum ut ad rem nobis proposi- 
tam propius accedamus, preter S. Maximi sermo- 
nes, qui jamdiu simul juncti prodiere in vulgus, 
quique postea virorum eruditorum &«pifeia suo auc- 
tori fuerunt restituti, alios complures e tenebris 
eruerunt vir. cll. Mabillonius, Muratorius.et Marte- 
nius, quos una hic exhibemus, etc. 


VINCENTIUS BELLOVY ACENSIS O.-P. 


In opere inedito, cui titulus de Auctoritatibus ss. inter 
alios SS. Putres, quorum sententiis utitur auctor in 
exponendis diversis. argumentis, mentionem habet 
de S. Muximo, ex quo plura desumpsit. Exstat in 
bibliotheca Laurentiana codice 9, plut. $6, part. 
dertere ; olim bibl. Sancte crucis min. conventua- 
lium. Floruit seculo XIII. 


SCHOENEMANNI NOTITIA IN S. MAXIMUM TAURINENSEM | 


8 I. Vita. 

Si tantum rerum gestarum magnitudine quantum 
preedicandi facultate claruisset Maximus, tantumque 
nobis prisca memoria de vita ejus tribuisset, quan- 
tum ipse in scriptis suis ad ingenii morumque imagi- 
nem refingendam materie reliquit, profecto non 
accusanda foret in presenti dicendorum inopia, qux 
adeo de accurata temporis quod in vita transegit de- 
finitione laborare nos facit. Nempe id unum certo 


(Biblioth. hist.-lit. vett. Patrum Latt. tom. 11.) 


non habebunt. Quin nec alterum concedimus , quod 
ex secundo de iisdem martyribus sermone ex injecta 
imperialis edicti de idolorum fanis subruendis men- 
tione ad corroborandam priorem conjecturam affe- 
runt, qua Maximum junioris Valentiniani constitutio- 
nem datam mi cal. Mart. Tatiano et Symmacho coss.,- 
id est anno 391, respexisse existimant (c). Quod qui 
amplectuntur, volunt eo tempore quo duos istos 
sermones habuisset, presbyterii gradu insignitum 


scimus, Maximum episcopum Taurinatis subscripsisse (? eum fuisse, ne scilicet ultra modum anni ejus exten- 


anno 451 epistoke synodicz Eusebii episcopi Medio- 
lanensis ad Leonem Magnum, eumdemque auno 465 
interfuisse concilio Romano sub Hilario Leonis suc- 
cessore coacto, ejusque actis primo loco post Roma- 
num episcopum atque ante metropolitas Ebrodunen- 
sem et Mediolanensem subscripsisse : id quod non 
sedis, sed xtatis longzvz praerogativ;e , ut. qui reli- 
quis in synodo presentibus episcopis prior ordinatus 
fuisset, tribuendum non injuria existimant. . Ab hac 
vero :efatis exploratz» nota retrogradum faciunt ad 
anteriora vit» ejus tempora, qui indiciis qualibus- 
cumque in sermonibus ejus obviis confidunt. Quibus- 
cum non luetabiftur, si ex elogiis ejus in S. Euse- 
bium Vercellensem, Vercellis eum natum educatum- 


dantur, si jam an. 397 episcopali dignitate conspi - 
cuum facerent, quem anno 465 in vivis adhuc fuisse 
compertum est. Sed mihi velat. quominus ea qua 
dietis locis recitat post viginti et plurium annorum 
intervallum tanquam suis temporibus et nuper gesta 
commemorare potuerit. Quemadmodum ex eo quod 
in sermone 4, de Nativitate, ait : Heresim Joviniani 
synodalis noster uno ore damnavit convenius, falso ali- 
quis colligeret eum inter Patres consedisse, qui anno 
989 in concilio Mediolanensi illam hzresim damna- 
runt. Sed si istis virorum doctorum argumentis non 
tantum efficacise tribuimus , quantuin ipei inesse pu- 
tant et ab aliis agnosci volunt, ipsi tamen non nega- 
mus subesse iis aliquam veri speciem hactenus, ut 


que, item sacerdotio initiatum et praedicandi munere D Maximus ineunte s:xculo v vel paulo post initium ejus 


primum in eadem urbe perfunctum esse colligant (a). 
Sed si ex iis quze in sermone de Sanctis Martyribus 
Ánauniensibus, interemptis an. 597, ad memoriam 
eorum commendandam loquitur necessario effici 
existimant sermonem illum aut eodem anno aut 
voaulo post ab eo fuisse habitum (^), nos assentientes 


(a) Vide sermonem 7, 8 et 9, de S. Eusebio, et qu:e 
ex iis adducit Gallandius lib. infra laudando. 
" Y Gallandi in Prolegg. ad t. TX Bibl. PP., c. 9, 


hoc imprimis urget a se recens repertum argu- . 


mentum. 
(c) ldem, $ 5. Qux contra Brunus in Vita Maximi 


muneribus ecclesiasticis fangi coepisse videatur, adeo- 
que versus finem seculi 1v natus fuerit, et forte octo- 
genarius vel nonagenarius etiam, diem supremum, 
zque ac cetera ignotum (d), obierit. 


8 II. Scripta. 
Maximus Taurinensis Ecclesiz episcopus, inquit 


(pag. 458) monet, potuisse eum etiam respicere legem 
heodosii Junioris et Valentiniani III, datam an. 426, 
iisdem Theodosio xi: et V&lentiniano rv cOSS. 
(d) Gennadii super hoc errorem aut librariorum 
potius in eo loco oscitantiam pridem viri docti emen» 
t. D . 


1T9 


IN S. MAEKIMEM TAURINENSEM 


189 


Gennadius in divinis Seripturis satis intentus e$ ad A Ducangio (b), ea aec in Maximianos quadrant, nec 


docendam ex tempore plebem sufficiens , composuit 
in laudem apostolorum tractatus et in Joannis Bapti- 
5t», et generalem omnium martyrum homiliam. Sed 
et de capitulis Evangeliorum et Actuum Apostolorum 
multa sapienter exposuit. Fecit et duos de sancti 
Eusebii Vercellensis episcopi et confessoris vita tra- 
Cfatus , et de saneti Cypriani ; specialem de baptismi 
gratia librum edidit. Scripsit de avaritia; de hospi- 
talitate; de defectt lune; de eleemosynis; de eo 
quod scriptum est in lsaià : Caupones twi miscent 
aquam vino; de passione Domini ; de jejunio servorum 
Dei; de jejunie speciali Quadragesimz, et quod no 
sit in eo jocandum, de Juda traditore; de eruca 
Domini, de sepulcro ejus, et de resurrectione ipsius; 


omnino hie expetebantur. Nempe non tam quareba- 
tur qux vocura sit illarum significatio, quam potius, 
que jure, quibusve indiciis singulas erationeg in hanc 
illamve collectionem adlegerit, praesertim 'eum vix 
credibile sit libros mss. in hoe setis constantes ei 
ducas fuiase. Sed aceipe indicem. 
Jj. HOMILLES 
Deo tempera 
Ll. Ante Natale Demini. 
lI. Iu Adventu dominico, et de eo. quod acriptum est 
Luc. xvu. 
Ill. Super eadem verba Evangelii 
IV,. V. Ante Naials Domini. 
VI-XV. De Nativitate Demini, l-K. Ex his quatuor 


.de accusato et damnato Domino apud Pilatum; de B priores nunc primum sunt edita. 


calendis Januarii. Scripsit etiam homilias de natali 
Domini ; homilias de Theophania, et de Pascha, e$ de 
Pentecoste multas ; de hostibus caznalibus non timep- 
dis et de gratiis past cibum Deo agendis; de peni- 
tentia Ninivitarüm, et multas alias ejus homilias de 
diversis legi, quas retineo [ forsan reticeo]. Eadem 
omnia eodemque pene ordine et designatione recitat 
Trithemius (a), przterea vero de officio Missse librura 
1, de saneto Laurentio hom. 8, et de sancto Stephano 
hom. 4, quibus omnibus enumeratis addit : Scripsit 
et alia multa : sermones et tractatus, epistolas et komi- 
lias, que ad. wolitiam meat non. pervenerunt. Huic 
vero postremo utriusque viri asserto veteres libri 
mss. plane assentiuntur, ex quibus longe plures ser- 


mones quam ab illis diserte laudati erant, iteratis C 


virorum doctorum stadiis, jam pridem sunt eruti, nu- 
per vero et iste numerus ultra dimidium in Romana 
editione adauctus est, omniaque vetustissiinarum et 
optimarum membranarum testimoniis ita sunt contir- 
mata, ut de sinceritate eorum tractatuum qui Mari- 
mo hic asseruntur dubium superesse non possit. Jam 
ergo novissimx hujus editionis indicem et distribu- 
tionem videamus. Constitut» sunt ab editore tres 
classes seu collectiones, homiliarum scilieet, sermo- 
num et tractatuum, quibus adjecta sunt dubia aut que 
Maximo plane videbantur indigna, inter qus etiam 
epistole duce. Homilix» porro et sermones trifariam 
divise sunt-et inseriptse de Tempore, de Sanctis et de 
Diversis : quibus nominibus plerumque signifieari 


XVI. De calendis Januariis. 

XVII-XXVIIL De Epiphania Domini, - XII, ex quibus 
I, II, III, IV et Vi a Bruno primum sunt reperte. — 

XAXIX-XXXV. De baptiamo Chrigti, 1- VII, quarum II, 
III, IV et V antea erant ineditz. 

XXXVI. In die Cinerum. 

XXXVII. De jejunio ()uadragesimo. 

XXXVIII.-XLIV. De Quadragasima, lI-VIIL 

XLV. Dominica ia ramis Polmorum. 

XLVI. De accusato ei judieato Domino apud Piletum. 

XLVII. De eodem judicio. 

XLVIII. De Juda proditore. 

XLIX. De passione et cruce Demini, I. 

L. De cruce Domini, Il. 

Li, LH. De sancto Latrona I, Hl. 

Lil. De penitentia Petri ot ostiaria ancille. 

LIV. De eodem Petro apostelo. 

LV. De festo Pascha, L. 

LVI. De Maria Magdalena et resurrectione Domini, H 

: LVI-LIX. De eadem Pasche solemnitate, Hl-V. 

LX. De Ascensione Domini. 

LXI-LXIH. De solemnite sanct  Peutecosies 
]-Bi. 

De sanctis. 

LXIV. In natali S. Stephani levite e& protemar- 
tyris. 

LXV-LXVII. In die nativitatis S. Joannis Baptiste, 
I-Hl. 

LXVIII-LXXIN. In natali SS. postolorum Petri 


solent orationes mobilibus diebus festie, de laudibus D et Pauli, I-VI, quarum ultima hactenus fuerat in- 


sanctorum, martyrum et confessorum in solemni eo- 
rum natali die habite; et qux» ad locum aliquem 


sacrarum Scripturarum illustrandum pertinent , aut, 


solemnibus quibusdam occasionibus fuerunt recitata. 
Hzc distributio editionibus superioribus est consona 
et debetur lectionariis antiquis, ex quibus primum 
Maximi sermones seligi coeperunt. Quibus autem. de 
causis priorem amplexus sit, nec ipse explicat, nec 
alius quisquam facile deteget. Nam qua ab eo aífe- 
runtur de homiliarum et sermonum discrimine ex 


Quemadmodum enim Gennadius alios tractatus, 
Msi appellat sie Trithemius in libros et 
homilias dj pescit et utroque nomine eosdem fere 


edita. 
. LXXIV-LXXVI. In natoli S. Laurenti levite et 
martyris, T-IIl. 

LXXVII-LXXVIIL. 7n nateli S. Kusebiá Vercellensis 
episcopi, I, I. 


. LXXIX, LXXX. In. natali S. Cypriani episcopi & 
martyris. 

LXXXI, Il. In natali SS. martyrum Taurinen- 
sium. Qctavii, Adventii et Solutoris. 

LXXXIIL. Be sanctis s martyr. 


quo ues ille 
. (b) In Pre d d 28, pag. 57. 





im 
) De diversis. 
LXXXIII. De traditione symbdi. 
LXXMIV. De corpore Christi. 
LXXXV. De eo quod scriptum est, Quis putas, efc. 
LXXAXVI. De bellico tumultu. 
LXXXVII. De hostibus non fémendie. 
LXXXVIM, LXXXIX. De mon tmendis hostibus 
carnalibus et gratiis post cium Deo agendis, 1, 1l. 
. XC. De pasitentia ot jejuniis Ninisitarum, I. 
XCI. De Ninivitie, Il. 
XCII. De barbaris non timendis ei qui. Deum timet, 
ei de sancto Eliseo, l1. 
XCIH. De eodem S. Eliseo, WM. 
- XCIV. f» repartitione ecclesie Mediolanenais, ante- 
hac inedita. 
. XCV, VI. De avaritia, I, Il. 
. XCVII, Vlll. De eleemosynis e$ de muliere Samari- 
tana, 1, il. 
XCIX. De hespitalitate. 
- €, CI. De defectione lune, 1, V. 


. CH. De eo quod scriptum esi Ioaiet 1: Caupones tui . 


miscent aquam vino, ete. 

CIUI. De calendis gentilium. 

CIV. De hurreticis peccata vendentibus. 

CV. Quod non debent clerici negotiari. 

CVI. De timore Dei el correctione linguarum. 

CVIl. De eo qued scriptum esi in psal. cxvm : Boni- 
tatem, eic. 

CVH. Seper illa Evangelii Matthei v1 : Ascendit 

Jesus, etc. 

CIX, X. De grano sinapis, I, H. 

CXI. Quod simile sit regnum Dei fermento. 

CXII. Increpatio ad populum de absentia. sua. ab 
ecclesia. 

CXII. Post increpationem allocutio. 

CXIV. De eo quod scriptum est Matthari xxn : Red- 
dite, etc. 

CXV. De eo quod dicit Dominus in Evangelio Mat- 
thi vin : Vulpes foveas habent, etc. 

CXVI. Ubi Dominus sabbato manum aridam curavit, 
Luc. vi. 

CX*YH. De camelo. 

CXVIIHl. De margarita. 

H. SERMONES. 
De tempore. 

Jj. Ante Natale Dominl. 

Il. De duobus in lecto uno, Lucze xvn. 

Ili-V. De Natali Domini, 1-Hll. 

VI. De calendis Januarii. 

VII-X. De die sancto Epiphanie , MV. 

XI, XII. De baptismo Christi, 1, Il. 

XIII. De gratia baptismi. 

XIV. De jejunio generali. 

XV. De jejunio Domini in. deserto, et. quod non in 
solo pane vivit homo, Matth. iv. 

XVI-XXVIU. De Quadragesima, H1-XIV, inter quos 
JI, VI, IX et X nunc demum proferuntur. 

XXIX-XLUI. In Paschatis solemnitate, I-KXV, ex 

quibus Ill, IV, V, VI, VII, antea erant inediti. 


NOTITIA HISTORICO-LITTÉRARIA. 


D CV. De verbis Evangelii Marci vm : 


182 

XLIV-VII. De Ascensione Domini, I-IV, quorum ul- 
timus nunc Bruno debetur. 

XLVIII-LIII De Pentecoste, Vl. Alii duo de eo- 
dem argumento ex codicibus Gallicanis receus eruti 
in fine ante appendicem adjeeti sunt, quod opere jam 
dimidia parte abeeluto allati essent. 

De sanctis 

LIV. In natali S. Agnefio. 

LV-LIIIL De nativitate S. Joannis Baptiste , IX, 
inter quos inediti antea IIl, IV, V, VIl et VIU. 

LXIV-LXVII. 1n natali SS. apostolorum Petri ae 
Pauli, I-IV. 

LXVHI-LXXI. De natali S. Laurentii levite et 
martyris, I-IV, quorum II, lll, IV, primum nung in 
lucem prodierunt. 


B  LXXILLXXV. De S. Cypriano, TV. 


LXXVI. De natali sanctorum, precipue Cypriani. 

LXXYU, LXXVIII. De SS. Machabiis, 1, V. 

LXXIX, LXXX. De SS. martyribus Alexundro, 
Martyrio et Sisinnio, I, lI. 

LXXXI. In natali SS. Machabeorum et S. Eusebii 
Vercellensis episcopi. - 

LXXXII. De SS. martyribus Cantio, Gantiano. à 
Cantianilla. 

LXXXIII. In natali S. Stephani protomartyris, au- 
tea ineditus. 

LXXXIV-XC. De natali. plurimorum SS. marty- 
rum, I-VIL, quorum IV, V, Vl et VII nunc. priinum 
eduntur 

XCI. In natali plurimorum confessorum, antea jain 


ineditus. . 
De diversis. 


XCII. De mirabilibus. 

XCIII. De evangelica piscatione, a Bruno deanum 
inventus. 

XCIV. De hospitalitate. 

XCV, XCVI. De eo quod scriptum est, Sicut tuba 
exalta vocem tuam, etc. 

XCVII, XCVII. De Zachao, I, Tl. 
XCIX, C. De idolis auferendis de provriis possessio- 
nibus. . 

CI. De speculatore posito filiis Israet. 

CII. Increpatio ad plebem, etc. 

CIlI. De calice aque frigida. 

CIV. De quinque panibus et duobus piscibus. 
Cum turba 
multa esset cum Jesu, etc. 

CVI. De muliere Cananca, ineditus antea. 

CVII. De fraterna correptione, quem hic demum in 
lucem protraxit Brunus. | 

CVIII. De castitatis studio, e mss. recens erutus 

CIX. Contra loquendi pravitatem, hic primum 
editus. 

CX. De servo centurionis in Evangelio. 

CXI. De eo quod scriptum est, Venite ad me, omues 
qui laboratis et onerati estis, Matth. n. 

CXII. Super lila verba Evangelii, Quis putas major 
erit in regno celorum, Matth. xvm, antea ineditus. 
His accesserunt opere jam pene finito. ) 





185 
CXIII, CXIV. De Pentecoste, VII, VIU. 
CXV, CXVI. In adventu divitum, I, II, post tracta- 


tus eollocati. 
Hi. TRACTATUS. 


I-II. De baptismo, 1, H, IIl. 

IV. Contra paganos, antea ineditus. 

V. Contra Judaos, antea pariter ineditus. 

VI. Expositiones de capitulis Evangeliorum , quem 
nunc primum eruit Brunus, eumdem esse arbitratus 
qui a Gennadio memoratur. 


In appendicem conjecti sunt. | 


Sermones : I, lH. De adventu Domini, antea inediti. 
Ill. De praeparatione ad Domini Nativitatem. IV. De 


IN S. MAXIMUM TAURINENSEM 


184 


8 III. Editienes. 
Homilie et sermones SS. Patrum communi fere 


hac utuntur fortuna, ut de auctoribus earum aut 
plane nulla, aut obecura saliem et incerta fama ad 
nos delata sit, doctorumque hominum judicia divisa 
identidem fuerint atque inter se discrepantia. Cujus 
rei causa maxime hzc fuit, quod harum meditationunu 
non ea cura ab ipsis auctoribus sit habita, qua caete- 
ris suis libris prospexerunt, quos et cuim amicis suis 


eommunicasse et frequenter describendos dedisse, 


emendasse item, atque etiam, si aliquis numerus es- 
set, in unum collegisse novimus. Át sermones, quos 
ex tempore fere meditari solebant, nonnisi ab au- 


dientibus excipiebantur et vix unquam .sub oculos 
auctorum suorum redibant. Ex ejusimodi autem eom- 


Natali Domini, antea ineditus. V. Super illa verba B wyeptariis, in quos forte non unius doctoris tractatus 


Matth. c. 1 : Defuncto Herode apparuit in somnis 
Joseph in Egypto, etc., antea ineditus. VI. In vigilia 
Pasche. VI. De die dominice Ascensionis, antea ine- 


ditus. VIII. De Pentecoste. IX, X. De S. Joanne Bap-: 


. ista, quorum I antea ineditus fuit. XI, XII. De Assum- 


ptione beate Marie Virginis, Y, ll, quorum posterior 


ineditus. XIII et XIV. In natali SS. martyrum Na- 
aarii et Celsi, L, Il. XV. De S. Vincentio martyre. 
XVI. In natali S. Laurentii, antea ineditus. XVII. 
De Salomone. XVWMI, XIX. In dedicatione Ecclesie, 
L H. XX, XXI. De S. Eusebio episcopo et martyre 
Vercellensi, I, 1. XXII, XXIII. De S. Eusebio et de 
Machabois, IM, IV, XXIV. De natali unius confessoris 
pontificis. XXV. In dedicatione Ecclesie, antea ine- 


ditus. XXVI. De primitiis et decimis. XXVII. De honore C 


et de dilectione erga parentes el de decimis, antea ine- 
ditus. XXVIII. De sancta Christi resurrectione. XXIX. 
De [estivitate S. Stephani protomartyris. XXX. In 
festo dedicationis Ecclesie. XXXI. In octava S. Ste- 
phani, omnes nusquam antea vulgati. 

Homili:zx : I. Dominica 5 Adventus, super Evangelium 
secundum Mattheum n. 11. Super Evang. S. Joannis 
u. Ill. Super Evang. secundum Matth. n, ineditze 
antea. 

Epistole : I. Ad amicum cgrotum. lI. Ad amicum 
egrotum de viro per[ecto. 

Multa$ Maximi homilias atque sermones intercidisse 
ex luculentis indiciis conjicit editor Romanus. 

Benedictinorum, qui Ambrosii operibus insudarunt, 
erat conjectura, libros de Sacramentis, qui vulgo 
Ambrosii nomen ferunt, forsan non alium «quam 
Maximum auctorem habuisse. Cui locum praebuisse 
videtur id, quod Mabillonius paulo ante observave- 
rat, nempe istos libros de Sacramentis, qui Ambrosio 
jn editis tribuuntur, absque auctoris nomine inseri 
sermonihus S. Maximi in codice Sangallensi, atque 
in sermones septem distribui sub hoc titulo, Incipit 
prima die in Pascha; ita ut singuli sex libri singulos 
sermones constituant pro totidem hebdomad: die- 
bus ; et quidem septimus ab extrema parte libri sexti 
incipiat ab his verbis : Aliud Psalmorum David licet 
nunc libellus sit, etc. Sed novissimus editor ad ea ani- 
mum non advertit 


colligebant, conficiebantur deinde breviaria seu le- 
ctionaria diversarum ecclesiarum, delectu, preut 
maxime conducere viderentur , vel secunduin singu- 


. las doimninicas, vel dies festos mobiles sanctorumve, 


habito. Quorum ut alia aliis erant locupletiora, sic, 
ut occasio ferebat, aut eorum qui colligerent cura 
Socordiave nomina auctorum modo ascribebantur, 
modo amissa fuerunt; alibi nomen potioris, id est, 
cujus vel plurimx homilie inessent, aut maxime in- 
signes, volumini prxfigebantur. Interdum tamen ac- 
cidit ut integrz etiam insignis alicujus oratoris ser- 
monum collectiones vel in ecclesiarum vel privatorum 
usum conderentur. Sed partim fraude, partim levi- 
tate describentium in his imprimis turbatum fuit. 
Pre cxteris confuse sunt et in unum sxpius congestz 
homilix Augustini, Ambrosii, Maximi et Cxsarii, non 
solum quod numerosissim:e erant, sed etiam per si- 
militadinem quamdam quz in dicendi ratione alteríus 
cum altero, velut Cesarii cum Augustino , Maximi 
cum Ambrosio etiam nunc observatur; nec mere opi- 
nionis - res est, sed ut Ambrosii editores Benedictini 
de Maximo ostenderunt, ex imitatione et quadam 
veluti :emulatione est profecta. Presentis igitur et 
superioris seculi exeuntis potissimum meritum hoc 
fuit, ut ista ab invicem discernerentur et cuicunque 
hoinini veri ac genuini fetus sui assererentur, quod in 
C:esario prestitit Steph. Baluzius, in Augustino Be- 
nedictini, iidemque in Ambrosio , porro in Zenone 
et Leone M. Bállerinii fratres, in Maximo denique, 


^ post nui contemnenda alioruni conamina, qu:e paucis 


nunc attingere placet, Bruno Brunus. Neinpe typis 
primum exscribi coeptae sunt Maximi homiliz in Ho- 
miliario doctorum, quod olim jussu Caroli M. ador- 
nasse creditur Paulus diaconus, vulgo Alcuinus, cujus 
antiquissima editio prodiit Spirz 1482 per Petr. Drach, 
novissima, si bene memini, Colonix apud Euch. Cer- 
vicornium an. 1530. At in eadem urbe an. 1555 sep- 
tuaginta quatuor homilias ejus a Damiano Ascen- 
diensi D. Benedicti Colonie apud S. Panthaleonem 
abbate acceptas separatini excudi fecit Joannes Gym- 
nicus, &epius deinceps variis in officinis et diverso 
habitu iteratas. Nam an. 1554 Rom:e apud Paulum 
Manutium in choro scriptorum ecclesiasticorum à. 





185 


obtinuerunt ; anno 1579 Colonix Agrippine repetitz 
sunt, adjectis Petri Chrysologi sermonibus ; ab anno 
vero 4615 cum Leone M. et aliis scriptoribus, quorum 
collectio per Theoph. Raynaudum an. 1655 aliosque 
deinceps fuit adaucta, Parisiis et Lugduni frequen- 
tissime, aliquoties etiam in PP. Bibliothecis impres- 
&e sunt. Interea an. 1684 monachi Benedictini e con- 
greg. Sancti Mauri Parisiis in tomo V opp. S. Augu- 
stini plurimos sermones vulgo Augustino ascriptos 
Maximo restituerunt, ejusdemque congreg. socius 
celeberrimus Joan. Mabillonius ex codicibus mss. op- 
lime note in ltalia et Helvetia repertis, duodecim 
Maximi sermones, omnes fere ineditos antea, evul- 
gavit in Museo Italico, 1687, cujus contubernalis sui 


NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA. 
Petro Galesinio editorum proximum a Salviano locum A 


1496. 

Basilez, per Nic. Kessler, iu-fol. S. Maximi Tau- 
rinensis aliquot homilie; in Homiliario doctorum 
Caroli M. repetitz editionis. 

Sine anno. 

Colonizx, per Conr. de Homborch, in-fol. Maximi 
episcopi homilie aliquot, in eodem Homiliario; qua 
editio inter Augustiniana est notata. 

SAECULO XVI. . 
1516. 

Lugduni, per Joh., Clein. Alemannum , in-fol. 
Beati Maximi episcopi sermones; in Homiliario do- 
ctorum. 

1529. 
Ibidem, per eumdem, in-fol. B. Maximi sermone; 


vestigiis insistentes, aliorumque mss. haud rarum B in eadem collectione Homeliarum denuo impressa. 


omen secuti Ambrosii editores an. 1690 insigni Maxi- 
mum homiliarum copia, Ambrosio jure, ut sibi visi 
sunt, adempta, locupletarunt. Horum conatibus suc- 
cessit Lud. Ant. Muratorius, excusso denuo codice, 
quem Mabillonius primus tractaverat, Ambrosiano, 
et-propositis ex eo haud paucis ineditis in Anecdoto- 
rum tomo IV an. 1715, sicut ex ipsius Mabillonii 
schedis paucula adhuc. elicuerunt socii ipsius quon- 
dam Edmundus Martene et Martinus Durand, in col- 
lectione amplissima an. 1733 prolata. Anno 1741 et 
1748 Maximi homilie iterum Venetiis excusx sunt 
cum Leonis M. operibus, in quibus duabus editioni- 
bus fortasse antiquior ista collectio cum hisce recen- 
tioribus incrementis est conjuncta. Etenim a Gallan- 
dio in Bibl. PP. Veneta an. 1775, nonnisi ea que 
Mabillonius, Muratorius atque Martenius collegerunt 
exhibita sunt. Tandem hzc omnia atque alia multa 
nondum antea visa ex codicibus mss. fere innume- 
ris denuo eduxit, -nova ratione disposuit, animadver- 
sione critica, argumentis, admonitionibus et notis 
uberrimis instruxit Bruno Brunus Romanus, clericus 
reg. scholarum piarum, in editione qux nuper, an. 
1784, Romz jussu Pii VI P. M. est adornata, queque 
tantum ab editoris industria nacta est honorem, quan- 
tum specie ac splendore pontifice summo ac rege, 
cui dicata est, digno inter omnes Patrum Latinorum 
fulgentissimas editiones excellit. Plura de his, si cu- 
pis, evolve hunc singularum editionum indicem. 


SACULO IY. 
1482. 


Spir:, per Petrum Drach, in-fol. S. Maximi epi- 
scopi homiliz (varie de Tempore) ; in Homiliario do- 
ctorum editionis, cujus jam ad Augustinum et Leo- 
nem facta est mentio. | 

|. 4495. 

Basile: per Nic. Kessler, in-fol. S. Maximi epis- 

copi homilie ; in eodem flomiliario. 
44194. 

Norimbergz, per Anth. Koburger, in-4. S. Maximi 
homilie; in Homeliis omnium doctorum de sanctis, 
que nova est et a precedenti olane diversa col- 
lectio, B 


1525. 

Ibidem , per honoratum virum chalcographum 
Joannem Crespin, in- fol. Sermones varii beati Ma- 
ximi episcopi, inter easdem flomelias doctorum ec- 
clesiasticorum, elc. 

1550. 

Coloniz, ex officina Eucharii Cervicorni , in-fol. 
Sermones varii beati Maximi episcopi ; inter homilias 
prestantissimorum Ecclesie doctorum , qu: in titulo 
nunc ex vetustissimis codicibus integritati restituta el 
aliis antea impressis aucte dicuntur. 

1535. 

Coloni, apud Joannem Gymnicum, in-8. Opus 
insigne homiliarum hiemalium et zstivalium tam do 
tempore quam de sanctis divi Maximi episcopi Tau- 
rinensis, qui et in homiliis declamandis ad populum 
fuit vere maximus. Addit» sunt aliquot homiliz D. 
Joannis Chrysostoumi eruditissimz et prope divinz, 
antehac non excuse. Cum indice. 

Inscripsit editor opusculum hocce Damiano Ascen- 
diensi ordinis D. Benedicti Colonie apud S. Pautha- 
leonem, eidem, cui totum acceptum referebat, quem- 
que magna cum gratulatione ob hanc prxclaram do 
studiis theologicis bene merendi occasionem adhor- 
tatus est, ut si quid hujus scriptoris reliquum apud 
ipsum esset, operam daret ut in lucem propediem 
veniret. Hanc Joannis Gymnici ad religiosum et eru- 
ditum virum Damianum epistolam integram iterum 
exscribendam dedit Bruno Brunus in editione Ro- 


D mana, pag. 158. Quocirca nescio qui factum sit , ut 


idem doctissimus et diligentissimus vir in praef. pag. 
14, asserut, Damiani hanc S. Maximi homiliarum 
collectionem ideo demum a Joanne Gymnico Colo- 
nie an. 1555 editam fuisse, quod ipse morte prze- 
reptus eam in lucem emittere nequivisset. Insunt 
autem partis hiemalis de tempore homilix€e sequentes: 
De Adventu. Domini, I, 1f. In vigiliis Natalis Domini, 
Il. In Natali Domini, 1-VI. In Circumcisione Donini, 
sive de calendis Januarii increpatio, I. In Theophania 
Domini, I-VIlI. In die Cinerum, I. De jejunio Qua- 
dragesinue, 1-IV. Dominica in Ramis Palmarum, in 
illud psalmi : Deus, Deus meus, respice me, I. De 
accusatione Domini apud Pilatum, I, Il. De Juda tra: 





130 


IN S, MAXIMEM TAURINENSEM 


188 


ditore, 1. De passione et eruce et sepultura Domini, À bris octo, aliisque Paciani, Sulpicii Severi, Dorothe 


]HV. De sancto latrone, Petra. apostolo. et ancilla 
estiaria, I-IV. Homilix autem partis.cstive de tem- 
pore sunt : In solemnitate paschali , I-V.. In letaniis 
el Ninivitarum jejuniis, l. In solemnitate Pentecostes, 
Lll. Porro homiliz hiemales et c&astivales de sanctis : 
Iu natali divi Stephani, I. In natali dive. Agnetis, I. 
In natali Jivi Joannis Baptiste, VIII. In natali san- 
ctorum Petri et' Pauli apostolorum, I-V.. In natali 
divi ^ Laurentii martyris, II. In natali divi Eusebii 
Vercellensis episcopi, V, Il. In. nqtali divi Cypriani 
episcopi et mastyris, I, Yl. In feriis divi Michaelis, 1. 
In natali sanctorum. Taurinorum martyrum, 1l. Deni- 
que homilie de diversis : De expositione symboli , t. 
De non metuendis carnalibus hostibus el gratiis post 


et Haymonis Holberstatteneis opusculis, edente Pe- 
tro Galesinio, yp. 85-184. 

Bditionis hujus jam in primo temo operis nostri 
ad Pacianum mentionem fecimus, nec sane Maximus 
plus ab eo quam Pacianus lucri fecit. Nihil enim no- 
tarum acceseit, sed ex Gymmici editione simplicitez 
sunt repetit przíixo quoque eodem indice et Gen- 
nadii testimonio. Admonemur autem a Brunone 
Bruno, binam hujusce collectionis Patrum exstare 
editionem, eodem anno, eodem charactere eademque 
forma, a Galesinio vulgatam ; primam enim testa- 
tur sibi in concinnanda nevissiea collectione presto 
fuisse ex bibliotheca Florent. collegü 8. Joannis 
Evangeliste, alteram autem multo illa perfectiorem 


cibum agendis, l, 1l. De avaritia vitanda, I, Hl. De B et completiorem Rom: sese naetum fuisse, additque, 


eleemosynis largiendis, I, V. De hospitalitate, 1l. De 
defectu luna, l. Super illud Isaig : Caupones tui 
miscent aquam vino, J. Summa 74 Honiliarum 
Chrysostomi sunt 12, unaque prxterea Origenis. In- 
dex in titulo promissus non alius est quam harum 
ipsarum homiliarum, qua verbis initialibus singulze 
significantur. Prxmittitur Gennadii testimonium. 

' 1535. 

Basilez, per Hieron. Froben. et Nic. Episcopium, 
in-fol. S. Maximi Taurinensis sermones; inter Am- 
brosiano vulgo dictos in tomo llI opp. Ambrosii edi- 
tionis Erasmo-Costerianz., pp. 225-525 
9 Isti quidem sermones non in hac demum Ambrosii 
editione prolatj sunt, sed :eque in prima jam Eras- 


miana comparent? et in superioribus Basileensibus C Mediolani 


fuerunt editi; quas omnes , si lubet, aliquis Maximi 
editionibus accepseat. Sed quia nostra non tam re- 
fert scire quidquid ex Maximi meditationibus tacito 
auctoris vel adeo sub alterius no:iine passim excu- 
um sit, quan) qux vel primitus nomen ejus gesserint 
vel sensun ei fuerint restituta: prtermissis aliis 
hanc Costerianam commemoramus, in qua primum 
singulis sermonibus auctor suus ascriptus est. Nempe 
hzc Costerii opera fuit, non Erasmi. In quo corri- 
gendus est novissimus editor Bruno Brunus, qui in 
prefatione Romana. editionis (8 &, p. 15), Erasmi 
in opusculis Maxümi distinguendis et ad manuscriptos 
eodices exigendis laudat industriam, confisus scilicet, 
nun suis oculis, sed Casimiro Oudino, cujus tamen 
locum propriis verbis allatum non recte cepit. Eras- 
mus enim nihil amplius statuit quam esse sermones 
istos supposititios et nihil habere Ambrosianz veng. 
. Costerius vero plerosque Maximo, fum ex mss. co- 
dicum fide, tum ex impressis attribuit; quod ipsum 
Oudinus dicto loco confirmat, in eo solum falsus, 
quod omnes omnino Maximo attribuisse Costerium 
dicat. Ceterum quantum Costerio Coloniensis Ma- 
ximi sermonum editio profuerit quamve diligens in 
- evolvendis mss. libris hac in re fuerit, alij videant. 
| 1564. 

Rome, apud Pgnlum Manutium Aldi. F. in dibus 
populi Romani, in-fol. Maximi Taurinensis homilize, 
cum Salyiani de vero Judicio et Providentia Dei li- 


non satis admirari potuisse, quod a Galesinio silen- 
tio przetermissa fuerit, nec minus, qued de Gymnici 
editione prorsus ille taceat. Sed quod postremum 
attinet non. tantopere mirabitur qui cognoverit. uul- 
lius omnino editionis superioris mentionem a Gale- 
sinio factam esse. 

519. - 


Coloni» Agrippin:ze, apud Joan. Carolum Munich 
et Petrum Ketteler, in-4. S. Maximi episcopi Tauri- 
nensis homiliz hiemales et :estivales pariter insignes ; 
cum Petri Chrysologi sermonibus h. a. et loco pri- 
mum in Germania editis. Deest index sezrmonum in 
prima adjeetus. 

1584. 
S. Maximi episcopi Taurinensis 
sermones quatuor de sancto Eusebio nartyre Vercel- 
lensi; in Antiquorum Patrum sermonibus et epistolis 
de'S. Eusehie Vercellensi episcopo et martyre, col- 
lectis jussu Joannis Francisci Bonhomii episcopi Ver- 
cellensis. 

Laudat hanc editionem Muratorius in praef. ad 
sermones a se editos in Anecdotis , inter quos qua- 
tuor illi sunt de sanctis VI, VII, VIH et IX. 1n novis- 
sima Romana editione autem nonnisi unus ex iisdem 
inter genuinos locum occupavit, sermo 81 de Sanctis, 
inscripius in natali SS. Machabeorum et S. Eusebii 
V. E. et M., incipiens a verhis Ad celebritatem pre- 
sentis diei; reliqui tres in appendicem sunt relegati 
u. 21, 22, 25, iucipienles verbis, Dwn ad obsequia, 
eic.; Licet me, (ratres , charitati vestra , etc. ; et 
Quanquam, dilectissimi (ratres, etc. 


4588. 


Lugduni, ex officina Junctarum, in-fol. S. Maximi 
Taurinensis ep. homiliz ; in Bibliotheca homiliarum 
el sermonum priscorum Ecclesie Patrum , Laur. 
Cumdii et Gerardi Mosani, per totum opus dispersa. 


SA&GULO XVII. 
1619. 


Parisiis,.... in-fol. S. Maximi Taurinensis ep. 


' homilie, cum Leonis M. et Petri Chrysologi operi. 


bus. Sic Bruno Brunus asserit. 








199 
1044. 
Parisiis, apud Claudium More.tum, in-fol. Esdem ; 
cum iisdem. Vide sequentes. 
1618 
Parisis, sumptibus Sebast. Cramoisy, via Jaco- 
bea, in-fol. 8. Maximi Taurinensis episcopi homiliz, 
cum Leonis M. et Petri Chrysologi operibus, medie 
loco, pp. 550-706. Additus est index rerum Leoni et 
Maximo communis, Bruno Brunus in recentissima 
Maximi editione, alteram borum Patrum editionem 
Anterpiz 1628 factam esse prodit. 
. Colon. Agripp., sumpt. Ant, Hierat., in-fol. S. 
Maximi Taurinensis homilix ex editione Romana ex- 
presse in tomo V, part. 4, Bibliotheez PP. 
1622. 


NOTITIA HIRTORICO-.ITTERAMA. . 
A episcopi Taurinensis homiliss, cnm. operibus Leonis 


. 


M., etc., in aucta Raynaudi collectione h. |. et a. 
vecusis. Novissimus editor homiliarum S, Maximi 
aliam insuper hujusce collectionis editionem Parisiis 
an. 16792 factam notat; quam vere, nescio. 

1672. 

Lugduni, apud Hugonem Denovallay., in-fol. S, 
Maximi Taurinensis episcopi homilie 74; in. eadem 
collectione denuo recusa ; teste Brunone Bruno. 

A6TI1. 

Lugduni , apud Anissonios fratres. , in-fol. S. Mo» 
ximi Taurinensis episcopi homilie 74; in tomo V] - 
Bihliothecee max. PP., pagg. 1-49. 

Rom», sumpt. Pontii .Bernardon. , in-fol. Latinj 
Latiuij observationes et correctiones in homilias &. 


Lugduni , sumptibus Claudii Landry., in-fol. Ma- g Maximi episcopi Taurinensis; in Bibliotheca sacra 
ximi Taurinensis ep. homilie ; cum Leonis, Petri — et profand, p. 164. 


Chrysologi, Fulgentii, Valeriani et Asterii operibus, 
pagg. 195-246. 
1623. 

Parisiis, .... in-[ogl. S. Maximi Taurinensis ep. 
bomilie 74, cum iisdem Leonis M. aliorumque ope- 
ribus. Testapte Bruno. 

1655. 

Lugdunj,.... in-fol. S. Maximi Taurinensis ho- 
mili , cum Leonis M. aliorumque, quibus Heptadem 
Presuljum confecit Theoph. Raynaudug operibus. 

16M. 
. Parisiis,.,. in-fol. Ex:dem; in recusa Raynaudi 
collectione Leonis M., ete. Laudat hanc editionem 
Quesnellus in praef. ad Leonem. 
| 1661. 

Parisiis, apud Simeonem Piget, bibliopolam jura- 
tum, via Jacobza ad insigne Prudentim, iu-fol. S. 
Maximi Taurinensis ep. homilie ; cum operibus Leo- 
nis M., Petri Chrysologi, ete, , auctis Amedeo Lau- 
sannensi, pp. 193-246. Ad paginas superiori re- 
spondet. 

1662, 

Parisiis, sumptibus Antonii Bertier., iu-fnl. S. Ma- 
ximi Taur. episcopi homilis in Francisci Gorhefisii 
Bibliotheca Patrum concjonatoria. In recensu aucto- 
rum quorum homiliz hic collegt: exhibentur, etiam 
Maximus locu u inyeni. Adjecit. etiam editor tomo 
VII, p. 45, 1 oyum ad fesjum Nativitatis S. Marie ex 
codice S. Germani Pratensis titulo in ejus Assumptio- 
nem, sed qui magis ad Festum Annuntiatiopis spe- 
(lat. 

1810. 
. Cygnem, typis et sumptib, Sam. Ebelii., in-8. S. 
Maximi Taurinensis episcopi homiliz tres in Solem- 
nitate nativitatis Domini nostri Jesu Christi : in divo- 
rum PP. veterumque Ecclesi doctorum aliquot, qui 
pratione solua scripserunt, homiliis et meditatt. in 
festum Nativ. J. Chr. collectis a Christiano Daumio, 
pp. 121-27. Sequitur. editionem  Bibliothece PP. 
Coloniensis. Bust I, Il, VI, alias IV, V, IX. 

1011. 


Parisiis, sumpt. Petri Variauet. in-fol. S. Maximi 


Editio quam hz pota respiciunt, fuit Parisina 
apud Michaelem Sonnium. Ab editore Romano non 
neglectze aunt. 

1684. 

Parisiis, apud Franciscum Muguet., in-fol. Maximi 
Taurinensis homilie aliquot ex Auguatinianig se- 
creto et in appendice sermonum supposititiorum 4 
patribus Maurinis notat& tomo Y operum Augustini, 
nimirum in clas&e prima sermonum de Scrip(uris 
Vet. et Novi Testamenti : 1» Sermo 80 in Matth. 
xxvii, de Juda proditore, tam in codicibus mss. quam 
editis Maxima tributus, olim de Tempore 128, et po- 
stea in append. 48. 2» Serino 82 de Verbis Evangelii 
Luce m : Venerunt, ew., a Lovaniensibus Maximo 
tributus, olim de Verbis Domini 19, et postea in app. 
9, et inter Ambrosianos. Benedictini tamen dubitapt 
an etiam Maximum auctorem habeat. $^ Sermo 109 
de Verbis Aclor. i : Nemo quidquam ex eo quod 
possidebat, proprium esse dioebat; olim de Verbis 
Apostoli 95, et post in app. 9. Sed et inter Amhro- 
sianos et. Maximi vulgatus, cui cum Lovaniensibus- 
etiam Vindingus assignat. In classe secunda de Tem- 
pore. 4' Sermo 122. in Natali Domini, VI, in mss, 
:que ac editis Maximo ascriptus, olim de Tempore 
414. et post in app. 25. 9* Sermo 134 is Epiphania 
Domini, IV. Maximi consentientibus mss. x*que ac 
editis, olim de Tempore 31, et post in app. 293. G^ 
Sermo 445 in. Quadragesima, VI, alias de Tempore 
69, a Lovaniensibus duhius, a Verlino e$ Vindingo 
falsus judicatus, a Benedictinis primum in appendi- 
cem relatus, qui in Remigiano codice Maximi no- 
men eum proferre testantur. 7* Sermo 153 de Pas- 
sione Domini, Ill, et de Susanna, in msa. deque ac 
impressis Maximo tributus et quidem inter ejus ho- 
milias post dominicam in Ramis prima, olia de Tem- 
pore 148, et post in append. 44. 8? Sepmo 185 in 
Pentecoste, IV, olim de Tempore 185, et past in app. 
60. In Theodoricensi codice falso Ambrosio tributus, 
sed in ceteris una cum aliis tribus Maximi nomen 
recte gerit. ln. classe tertia de Sanotis : 99 Sermo 
199 in cathedra S. Petri, IIl, alias de Sanetis 16,2 
Lovan. inter dubios relictus, a Verlino et Vindingo 





191 


IN S. MAXIMUM TAURINENSEM 


192 


pro spurio habitus et a Benedd. primum in app. re- A proferimus ex subjectis observationibus quivis facile 


latus, excusus etiam inter Ambrosii et ipsius Maximi 
sermones mutato duntaxat initio. 10" Sermo 202 
in. Natali apostolorum. Petri et Pauli, I, olim de 
Sanctis 21, et post in app. 79, in excusis etiam in- 
ter Ambrosianos et Maximianos locum habens, in 
mss. partim Augustino, partim Ambrosio, sed ple- 
rumque Maximo assignatus, cujus nomine etiam in 
Breviorio Roinano die 5 Julii eum reperiri Benedi- 
ctini monent. 11» Sermo 207 in Natali sancti Lau- 
rentii, II, alias de Sanctis 22, a Benedd. primum, sed 
ex parte posteriori duntaxat, in app. relatus, a ver- 
bis nempe Sufficere nobis debent, etc. In classe quar- 
ta de Diversis. 12* Sermo 248 de Sepultura Domini, 
alias de Tempore 155, a Lovan. inter dubios relictus, 


animadvertere poterit. » Singulas dehinc percenset 
et multo cum aeumine elicit signa qux in eas qua- 
rum argumenta Gennadius protulit, conveniant, ad- 
ditque postremo loco, non solum plerosque serino- 
num qui sub Maximi nomine in editis vulgati sint 
Maximum auctorem habere, sed eidem adeo vindi- 
candos esse quotquot ex iis Ambrosio inter ejus 
opera supponantur; quorum paucos admodum Am- 
brosio, longe plures Maximo ascribi debere censet ; 
alios nec Maximo.nec Ambrosio tribui posse, sed 
posteriorum auctorum esse luculentis aliquot exem- 
plis demonstrat. 
1690, 
Parisiis, typis et sumptibus viduz Joan. Bapt. Coi- 


a Benedd. autem post Verlini et Vindingi censuras B gnard et Joan. Bapt. Coignard filii, in-fol. S. Maximi 


in app. relatus. Compositus est nempe ex parte po- 
strema sermonis apud Ambrosium 52 de Cruce et ex 
integro sermone apud eumdem 53 de Sepulcro Do- 
mini, qui duo etiam Maximi nomine vulgati sunt. 

| 1687. 

Luteti€ Parisiorum, apud viduam Edmundi Mar- 
tin, Joan. Boudot et Steph. Martin., in-&. S. Maximi 
episcopi Taurinensis homilix: duodecim, ex codicibus 
mss. primum erute a Joanne Mabillon. Eduntur in 
Museo Italico ejusdem, parte altera, pp. 1-31. 

Tituli eorum sunt : I. De barbaris non timendis ei 
qui Deum timet, et de sancto Eliseo. II. [tem sequen- 
tia, i. e., de eodem S. Eliseo (q). lI. Item sequentia, 
i. e., de hostibus non timendis. IV. De Ninivitis. V. 


Taurinensis sermones inter Ámbrosianos reperiundi, 
in tomo II opp. Ambrosii, ed. Benedictinorum, ap- 
pend. a pag. 591. 

Major quidem pars sermonum istorum, qui Ám- 
brosii nomen in mss. libris gerunt et cum operibus 
illius excusi sunt, quorumque omnium nullum omni- 
no ad Ambrosium pertinese censuerunt Benedictini, 
Maximum Taurinensem auctorem agnoscit. Plerique 
etiam ex iis alibi sub Maximi nomine impressi fue- 
runt. Enimvero a Romanis Ambrosii editoribus, quo- 
rum opera per centum et amplius annos sola exscribi 
consuevit, horuni nulla plane ratio habita erat, quip- 
pe quibus magis cordi fuit numerum Ambrosii scri- 
ptorum quocunque modo augere, quam critici officio 


De calendis Januariis. VI. De defectu lune. VM. Ante C fungi et pati, ut notandis spuriis ille imminueretur. 


Natale Domini, VIII. De Natali Domini. 1X. Post 
Natalem Domini. X. De hereticis peccata vendentibus. 
XI. Quod non debent clerici negotiari. XII. De corpore 
Domini. Haustz ille sunt ex tribus codicibus mss. 
perantiquis, uno Mediolanensi bibliothec:e Ambro- 
&ianx, secundo Romano monasterii S. Crucis in 
Jerusalem, tertio Helvetico ex abbatia S. Galli. « Ex his 
tribus codicibus (Mabillonius), inquit, quantumvis an- 
tiquis, non eruiturcertaet explorata cognitio omnium 
sancti Maximi homiliarum, siquidem Sangallensis eas 
sub Augustini falso titulo adducit; Sanctx Crucis 
codex, deleto veri auctoris nomine, Ambrosium pr:e- 
fert; unus Ambrosianus Maximo quasdam assignat, 
sed paucas, ut postea videbimus. Verun ex aliis in- 


Qua quidem desidia factum est ut tanto acrius in hoc 


. negotium Benedictini incumberent et falce nequa- 


quam timida cuncta aliena amputarent. Diximus 
autem nullos omnino sermones preter quatuor con- 
ciones propriis locis exhibitas, nempe in funere Va- 
lentiniani, in funere Theodosii, de basilicis non tra- 
dendis et de reliquiis SS. Gervasii et Protasii pro 
genuinis ab iis haberi. Jam cum ex spuriis illis alii 
nonnisi apud Ambrosium, alii vero etiam alibi vul- 
gati exstarent, priores tantum retinuerunt et in ap- 
pendice exhibuerunt, sermonis cujusque capiti stri- 
ctim premissis iis rationibus, qu:e Ambrosianum non 
esse suaderent aut alium auctorem ostenderent. Ne 
vero mutatio illa molesta cuiquam accideret, gemino 


diciis, maxime ex Genradio, intelligimus omnes, aut D indice provisum est, quorum in primo omissi collo- 


propemodum omnes, pr:esertim qux in codice Sancti 
Galli exhibentur, Maximo esse tribuendas. Et quidem 
ita simul connexa et colligatz sunt, ut si unarum 
auctor exploratus habeatur, de aliis consequens fu- 
turum sit judicium. Auctor quippe passim homili:x 
procedentis in subsequenti mentionem facit. Atqui 
plereque Maximum uti legitimum parentem agno- 
scunt, ut pote quas Gennadius maxime designavit. 
Hoc in numero eas esse quas nunc primum in lucem 


(a) Enimvero hi duo de S. Eliseo sermones, non, 
ut sibi persuaserat Mabillonius, inediti erant, sed 
pridem in Romana editione Ambrosii excusi, loco 
quidein tam alieno, ut facile etiam diligentissimum 


cantur tali ordine, ut non solum quam quisque sedem 
antea in editionibus Ambrosianis obtinuerit , verum 
etiam, apud quem. Patrum reperiatur, uno intuitu ad- 
verti possit; in secundo ii sermones quos retinue- 
runt, ita indicantur, ut editionum, antiquarum scili- 
cet, Romanz et novissima comparatio existat. Sicut 
vero ex priore indice apparet, omissorum longe plu- 
rimos inter Maximianos jam vulgatos esse, quem non 
immerito, pro auctore eorum haberi in singulari ad 


hunc virum fugere possent. Observarunt illud pri- 
mum Ambrosii editores Benedictini in admonitioue 
ad appendicem. 





NOTITIA HISTORICO-IATTERARAA. 


194 


omissos sermones adnotatione demonstrant; ita ex A bus editionum Leonis. Ad manum neutra foit. lgno- 


sexaginta tribus, quibus locum in appendice dederunt, 
usque dum nonnisi cum Ambrosio excusis sermoni- 
bus potissimam partem Maximo Taurinensi deberi 
ostenderunt; nuper vero editor Romanus Maximi 
Bruno Brunus tántum non omnes, quos vel incertos 
reliquerant, vel aliis interdum tribuere visi sunt Am- 
brosii editores, codicum mss. superante testimonio 
Maximo suo assertum ivit. Tanta vero Maximi ser- 
monum pars quod in Ambrosii nomen potissimum 
transcripta sit, preter librariorum fraudes, qui, ut 
vendibiliora exemplaria facerent, illustria nomina iis 
inscribere solebant, hoc cause fuisse censent Bene- 
dictini, quod cum Ambrosii opera diligenter lectitasse 
videatur Maximus, ex iisque, potissimum ex com- 
mentario in Lucam, magna fragmenta ad verbum ex- 
cerpta indiderit, incautis librariis errandi prebuerit 
occasionem. « Inde similiter, inquiunt, conjicere for- 
san liceat, non alium auctorem libris seu sermonibus 
de Sacramentis quzerendum esse quam eumdem Ma- 


ximum, cui conjecturz locus et tempus patrocinan- ' 


tur. » 
SAECULO XVI. 
1715. 

Patavii, typis seminarii, apud Joan. Manfré, in-4. 
S. Maximi Taurinensis episcopi sermones (75, partim 
editi, partim inediti) cura et studio Ludovici Antonii 
Muratorii ; in tomo IV Anecdotor., pp. 4-117. 

Muratorius ex eodem codice Ambrosiano ex quo 
partem homiliarum duodecim ineditarum excerpse- 
rat Mabillonius, non solum novas denuo, nec paucas 
eruit, quas vere Maximum auctorem habere putat 
homilias, sed eas etiam qux jam edite fuerant sive 
inter Ambrosii, sive in Maximi ipsius operibus adno- 
tavit et judicio suo confirmavit. Stylum potissimum 
judicem secutus est, sed non minus Gennadium et 
alia indicia ex ipsis homiliis petita. 

1735. 

Parisiis, apud Montalant, ad ripam PP. Augusti- 
nianorum, prope pontem S. Michaelis, in-fol. S. Ma- 
ximi Taurinensis episcopi homilie sex, ex schedis 
Mabillonii edidit Edmundus Martene in tomo IX 
collectionis amplissimze vett. SS. et monumentor., 
quam una eum Martino Durando ejusdem ac ipse 
congregationis sancti Mauri socio et presbytero ao- 
vem voluminibus adornavit; pp. 154-142. 

Selegerat eas Mabillonius ex eodem codice San- 
gallensi, ex quo primum homilias duodecim publi- 
cavit, alias ex nonaginta et septem quas sub nomine 
Augustini comprehendebat, quarum tamen pars ma- 
xima jam sub Augustini, vel Ambrosii, vel ipsius 
Maximi nomine exarata erat, in aliud tempus reser- 
vans. Sed preter has sex nibil in schedis ejus ab 
hoe editore repertum est. 

VM. . 

Venetiis, apud Augustinum Savioli, in-fol. Opera 
Meximi Taurinensis; accedunt operibus Leonis M. 
&b eodem bibliopola editis. 

. De hac editione, ut de sequenti, dicetur in annali- 


ramus ergo utrum sole primitus cum Leone vulgari 
solite homilie 74 reddit» sint, an ex Mabillonii, 
Muratorii et Edmundi Martene collationibus fuerint 
locupletatze 

1748. . 

Venetiis, apud Andream Poletti, in-fol. Sermones 
et homilie S. Maximi episcopi Taurinensis. ad mss. 
codices denuo castigati et aucti; accedunt Leonis 
M. operibus per eumdem excusis. 

1749. 

Venetiis, apud Carolum Pecora, in-fol. S. Maximi- 
Taurinensis episcopi sermones varii; in Conibetisii 
Bibliotheca concionatoria novis editionis, potissimum 
per tomum 1, Hi, V et VI. 

4115. 

Venetiis, ex typogr. Joan. Bapt. Albritii, in-fol 
Saneti Maximi episcopi Taurinensis complures ho- 
milis, qux» in antea editis desiderantur, evulgatz 
cura et studio vv. cll. Mabillonii, Muratorii et 
Martenii, recollectz: ab Andrea Gallandio ; in Biblio- 
theca Vet. Patrum antiquorumque scriptorum ecclesia- 
sticorum, tomo IX, pp. 549-595. Additus est etiam 
sermo novus ex Combefíisio. Subjecit editor breves 
aliquot notas, variantes, emendationes, conjecturas, 
"nec non loca biblica, que vel diserte profert, vel 
respicit saltem Maximus. In prolegomenis denique 
cap. 9, pp. 20-22, de Maximi rebus, et harum ejus 
homiliarum editoribus exquisito cum judicio disse- 
ritur. 

1784. 

Rome, typis sacr. congr. de Propaganda Fide, in- 
fol. max. Sancti Maximi episcopi Taurinensis opera 
jussu Pii Sexti. P. M. aucta, atque adnotationibus 
illustrata a Victorio Amedeo, Sardinix» regi D. D. 

Seriem cum honmiliarum, tuin sermonum in hac 
editione contentorum supra dedimus. Jam primum 
esse debet, ut, quonam pacto prestitum sit illud, 
quo maxime gloriari ea possit, ut non tam aucta, 
quam deanovo condita videatur, explicemus. Simul ac 
nimirum a pontifice summo Brunoni Bruno bzc con- 
credita esset Maximum ornandi provincia, non solum 
intra Italiam auctoritate sua egit, ut ubicunque libri 
mss. in quibus aliquid Maximi operum inesset, deli- 
tescerent, studiose inquirerentur et ad edita excute- 


D rentur, quique inde provenissent vel novorum ser- 


mopum vel variantium lectionum fructus, una cum 
forme, characterum, atque totis declaratione Ro- 
mam mitterentur, sed extra Italiam etiam idem per 
legatos suos fieri curavit. Ipsum denique Bruuum 
insigniores et codicibus mss. maxime abundantes 
bibliothecas veluti Casinensem et Florentinas adire 
et suopte ingenio experiri jussit, quantum lucri esset - 
laturus. Simul summi undequaque et loco et doctrina 
viri et officii sui erga pontificem testandi causa et 
bene de Maximo merendj cupidi eximiam in hoc stu- 
dio editori navarunt operam. Is ergo poetquam om- 
nes, quotquot hactenus curate essent Maximi edi- 
tiones circumspexerat et conquisiverat, ingeniumqua 


495 


LM . 


JIN S. MAXIMUM TAURINENSEM 


i96 


deinde legendis virorum historie critic:eque artis A dit. Atque hzc in universum quidem de methodo 


peritia insignium de Maximo scriptis, qualia sunt 
8x antiquioribus, Gennadii et Honorii Augustodunen- 
ais, recentiorum vero, Trithemii, Erasmi, Sixti Si- 
"nensis, Latini Latinii, Bellarmini, Baronii, Labbei, 
editorum Augustini et Ambrosii e congreg. S. Mauri, 
Natalis Alexandri, Joan. Alb. Fabricii, Cavei, Dupi- 
nii, Oudini, Tillemonüi, Ceillerii et fratrum Balleri- 
wierum, nutriveraí; tantaqwe denique mss. copia 
macialum se videret, quod ad editas quidem, eecutus 
est partim exemplum Gymnici, qui primus septua- 
-Winta quatuor homiliae dederat a Galesinio mox re- 
€us53s, ita tamen ut nonnulla ejus aut suppleret, 2ut 
emendaret, omninoque ad probaüorum use. &dem 
exigeret, parlim representavit exesnpla editionum 


quam in adhibendis códicum mss. testimoniis secutus 
sit, precipit ; singulatim tero ad unamquamque ora- 
tionem docet, unde illa sit, nova, an alias jam edita, 
quo jure Maximi nonien ferat, quibusve mss. se tuea- 
tur; qu: junctim admonitionum nomine ab eo com- 
prehenduntur. Jam 34d alia accedamus, qu:e in hoc 
opere S. Maximi amatoribus videbuntur eximia, tex- 
tus emendationem digo et illustrationem. Ad illam 
quod spectat, vix dubitari potest quin ei, qui S. Ma- 
ximi ingenium proprianmue dictionem adeo, ut no- 
$ter, animo imbibit, egregie híc labor cesserit, nec 
facile illa, nisi ab tque exercitato in hujus aliorum- 
que concionatorum lectione rite :estimari poterit ; id 
unum tantum affirmamus, variantes lectiones larga 


Parisiensium operum S. Ambrosii annorum 1569 et B manu appositas el diligenter enotatas esse. filustrá- 


4690, Auecdotorwam Muratorii an. 1715, et Musei 
Kalici Mabilloniani an. 17294; novas autem et inedi- 
ts hactenus nonaiei consegtientibus pluribus optimz 
note mss. et ex judicii sui assensu in numerum alle- 
- &Xit, bac adhibita in dijudicandis mes. codicibus cau- 
4iene, ut antiquiores generatim prsferret recentio- 
ribus, emendatiores mieus casügatis et iis plus 
tribueret, quos ex optimis exemplaribus descriptos 
esse cognovisset. « Id vero ut dignoscerem, iuquit, 
vegulss mihi subsidio wes comparavi. Earum fult 
rior, codicum plurimorum eorunque antiquiorum 
omendatiorumque eonoentas; altera, veterum mmo- 
Tumnentorum scriptorumque auctoritas ; tertia, histo- 
. Fieorum criticieque artis peritorum consensio. His 
ergo presidiis munitus, permulta opuscula jure as- 
serui Maximo, etai essent qui ipsorum aliqua eidem 
Wetepta referri oportere aut ínfieiarentur, aut dubi- 


"arent. Quod si aliquando horum mibi preeidiorum 


vel aliqua vel pene ommia defuerunt, induci tamen 
nen petui, «€ sancto antistiti abjudicanda esse duce- 
vem, que ab ipso fuisse scripta styli ac orationis si- 
wiudo susderet. Neque vero, qued in quibusdam 
epnasculis humilior quam in celerís sit oratio, ii- 
virce ab iisdem Maximso ascribendis deterreri potui. 
Non enim sum nesci&s consuesse sametos, ejus prx- 
serüm :latis, antistites eublimiore elegantioreque 
oratione oti, cwn auditeres elequentite doctrinzsque 
lande praestantes saoti esent ; imiliore conira, oum 
conciones ad imperem volgus haberent. — Verum 
etsi par omnino ín aliquot Maximi opusculis, atque 
ín aliis pluribus esse non videatur eublimitas sermo- 
nis et elegantia; adeo tamen est series, collocatio, 
verborum ductus, afferenderusque sacre Scripturze 
locorum ratio similis, ut facile ia utrisque Maximum 
auctorem possis agnoecere. fam «ere si qua in opu- 


scula incerri, qux» sermone tam velgari, hemili, ab- 


fecto, implicato seripta essent, uL prorsus àudigna 
Maximo viderenter; ea equidem nihi] hsesitans etatui 
rejei oportere in numerum operum apwriorum, 
quanquam in aliquot cedicibus inscripta essent Ma- 
xim ejusdem nomine. » Quod posterius latius ibidem 
editorum Ambrosii et Augustini e congreg. S. Mauri 
tt Loos M., fratrum Belleriniorum exemplis defen- 


tioni inserviunt cum argumenta sermonibus et homi- 
liis przefixa, tum adnotationes, non omnibus quidem, 
sed prolixioribus passim subjuncte, de fidei dogma- 
tibus, que forte Maximus attigit, unice tractantes. 
De iisdem vero separatim etíam per systematis mo- 
dum longe uberius quam in tali muctore quispiam 
desideraverit, commentatus est. Restat nunc ut to- 
tius operis descriptionem et quomodo singule se 
partes ordine continuo excipiant, paucis exponamus. 
Auspicatur volumen Pii VÍ P. M. ad Victorium Áme- 
deum Sardinim regem epistola (d. Rot? apud. S. 
Mariam Majorem v1 idus Julii an. 1784, pontificatus 
anno 10), in qua tum Maximi de Taurinensibus me- 
rita, tum Taurinensium et universe gentis Sabaudize 
imprimisque comitum ducumque ejus et regum deni- 
que pietatem, in tuenda propagandaque fidei catho- 
lice doctrina alacritatem et in aposlolicam sedem 
devotionem ita predicat, ut non omiserit singula 
pontificum Romanorum pr:edecessorum suorum lít- 
teris et Guichenonii Sabaudix domus historiographi 
testimoniis confirmare. Sequitur editoris pre[atio in 
duas partes divisa, quarum una exponit quibus sci- 
ptorum et codicum adjumentis, et quo ordine hec edi- 
Ko sit perfecta, altera de doctrina Maximi copiosissime 
disserit. Hanc excipit de Vita S.-Maximi Conimenta- 
rius verbosissimus, binis columnis impressus. Proxi- 
Zoa sunl testimonia scriptorum ecclesiasticorum de 
scriptis S. Maximi Taurinensis, cui adnectitur elen- 
chus editionum homiliarum el sermonum ejusdem. 
Posiea notitia cedicum mss., ex quibus auctior et locu- 
pletior prodit hac operum $. Maximi editio, itemque 
declaratio ataiis oedicum 158. quorum specimina in 
tabulis re incisis ad calcem subjectis sut exhibita. 
1ndex denique sermon et homiliarum sistitur. Qux 
omnia juxta quam a nobis sunt enumerata 200 pagi- 
Bas implent. Dehinc ipsi sermones et hoinilie ge- 
nuini binis columnis, dubii ac spurii per appendicem 
adjecti, latis lineis impreasi sequuntur. Coronant opus 
indices duo locorum Scriptura sacra et rerum senien- 


ierumque memorabilium. Quod reliquum est, ,typo- 


graphi solertiam non infra editoris artem substigisse 
notamus. Gaudet enim bsc editio chartis amplissi- 
mnis candidis et teneris; typorum suum | est vapiétas, 





- 


NOTITIA HISTORICO-EITTERANA., 


elegantia et nitor; descriptioque tam oculis grata est, A nomine ex editiontbias et. codicibus collegiseet, wei 


quam commoda usibus ; denig*e rarissima apparent 
operarum vitià,' ut qui verum amet, necesse sit fa- 
teatur neutrum in profligando hoc opere Pii VI vo- 
luntati ac consiliis defuisce. 

8 IV. Codices. 

Qvin codicum mss. loco habendze sint antique ile 
homiliariorem editiones, in quiPus Maximi, ut tot alio-- 
rem Patrum varii sermones primum formulis stan- 
meis exscripti sunt, qui addubitare vellet, ns illum 
celebres Leonis M. operum editores exemplo suo re- 
darguerent et docerent, horum lectiones, ut pote ex 
més. sfeculo ix antiquioribus ductas, non parvi fa- 
tiendas csse. Quo magis miramur recentissimum 
Maximi editorem, eorum vel oblitum esse, vel plane 


twtíus adjudicaret, ez titulorum et erationis een- 
gruentia auctorem arguens. Monet denique in hoc 
juxta quam in tribus sequentibus ceedicibas (formas 
plerumque eharacterum aat prorsus avt plene fuitiso 
deletas, adeo, ut vix fragmenta quaidem remanserint, 
qux tamen facile intelligi, «ut non difficulter kei a 
perito lectore possint. 

$' Codez Pedonensís, qui ofim feit monasterii S. 
Dalmatii de Pedona, membranaceus, in-folio, lacerus 
quidem maltis tn partibus, ita tamen ut ex numeris 
appositis dignosci possit comprehensas in eo fuisse 
homilias 9243 et sermones 90, videaterque collectio 
ex optimis exenplaribas condita. In titolis homilla- 
rum et sermonum per omnia fere cum Tanrmensi 


eos contempsisse. Sed ingens mss. librorum qu:e ei B convenire dicitur, sed state superiorem et a seculo 


&uppetebat copia, causa haud dobie fuit ut alter- 
utrum acciderit. 

Utrum ex hujuscemodi Homiliarii vel impressis vel 
mss. exemplaribus, an ex aliis mss. fasciculis decer- 
pta fuerit collectio sermonum Maximi , quam Da- 
mianus ille Ascendieusis Joanni Gymnico excuden- 
dam dedit, nondum a quopiam, quantam ego me- 
mini, quesitum est. — 

Mabillonii codicibus, Ambrosiano scilicet, Ro- 
mano, et Sangallensí cum item Romanus editor usus 
fuerit, commodior de iisdem in sequentibus dícendi 
locus erit. Ergo Brunonis Bruni mss. librorum appa- 
ràtum recensere nunc aggredimur, qui quidem tantus 
fait, quantus nulí adhuc ejusmodi saltem, id est, 


vui repetendum esse versus im extremo apposfti de- 
monstrant, quíbus scriptus traditur sub fiyperto ab- 
ete cenobii Pedonensis et regnante Kurulo rege Lón- 
yobardorum et Francorum. Ànni note evanuerunt. 
99 Codex Pedonensis alter , membranaceus, in- 
quarto, seculi. xi, exaratus quippe a Josepho mona- 
tfto, quo tempore abbas Henricus monasterio isti pre- 
fuit, rexque Henricus fn. [talia obtinebat principatum, 
ut versibus ad calcem ascriptis similiter decfarator. 
Tosunt homilize 170, sermones 46 , sed diverso a su- 
perioribus ordiue dispositi? et cum: sermonibus per- 
mist». fn fronte fitteris e minie majusculis Maximi 
nomen inscriptum gerit. Sciplo Maffeius ejusdem 
'tum superiore :eiatis, szculi némpe vm esse judi- 


non multorum voluminum scriptoris editori contigit. (; cabat. 


Erant autem partim Halici, partim Germanici, qua 
posteriore appellatione etiam Helveticos et Belgicos 
quosdam comprehendit. Series autem omnium sic se 
habet. 

A. CODICES EX ITALIA WONQUISITI. 

1. Subalpini. — 19 Codex Taurinensis. Membraba- 
ceus, in-folio, szeculo certe xi scriptus, quo yerisi- 
milius est eum ex optimis exemplaribus fuisse du- 
ctum. À recentiori manu apposita erat inscriptio : 
Ad usum majoris écclesie Taurinensis. Continebat 
partim homilias, pártim sermones Maximi 122, quo- 
rufn plures 6hondum lucem aspexerant, eorumque 
indicem una cum titulis et initiis singulorum separa- 
tim habes in novissima editione descriptum pp. 


4» Codex Appaniensis, Yd est, monasterii seu prio. 
ratus de Appania, ad quod olim pertinuit, in-folie 
parvo, imperfectos in principio et in corpore ; avulsa 
enim sunt multa folia. Complectebatur autem ser- 
Tones $1, hómillas vero 70 (a), ut ex numeris re- 
stantíum colligitur. Ex Tormá characteris ad seculüm 
ix vel summum ad x referri debet (b); id quod sáb- 
scriptio quodammodo confirmat, ju qua Lotharii 
imperatoris (incertum, Y, qui an, 841, an. Il, qui an. 
947 imperio potitus fuit) fit mentio. 

Quatuor hosce codices dudum ante initum a Pio 
Y1 Maximi edendi consilium excusserat et cum editis 
diligenter compararat Franciscus Meyranesius, Áca- 
demie Taurinensis theologus, qui quidquid inde eno- 


167-172. Peculiaris quippe ipsi fuit series continua D taverat, una , ut auguror, cum accurata eorum de- 


et colligatio homiliarüm titulorumque appositorum 
salis castigale perfecta descriptio. Distributi fuerant 
scilicet sermones et homiliz juxta anni ecclesiastici 
tempora, ut divinis olficiis inservírent. Simul ex 
eodem patet, collectione hac antiquiorem alteram 
exslilisse; siquidem scriptor ejus passim quz ipsi 
deerant indicavit. Unde colligit editor longe plures 
qVamm unc exstant, a flaxime habitas et leetas olim 
in snfiquioribus codicibus fuisse homilias. Nec levem 
eliam, idem inquit, hunc indicem sibi prestitisse 
CoRjecturam, ut quas bomiliss et eermones Maximi 
EA Sic in pref., alio loco 120 scriptum est. 
Bella codieum error esse videlur, ma 


scriptione Josephi Vernazze hortatu ad Brunonem 
Brunum transmisit, cui universe quidem, cum ob 
vetustate, tum ob "miram inter se consensionem 
plurimum profuerunt, presertim autem auctores 
éxstiterunt, ut nonnulla antehac inedita, qux Maxinii 
nomen in iis preferrent in iisque tres de Baptisino 
tractatus, ei assereret. 

M. Codices Vercefientes, i. 6., capituli ecclesim 
Vercellensis, quos Subalpinis annumerat in prila. 
tione editor. 

4» Codez membranaceus dign. sum. x; vu, in-folio, se» 


sseculo xs ascribitur. 





. 199 


IN S. MAXIMUM TAURINENSEM 


culi xi, duabus columnis exaratus, comprehendens A majusculo nitido exarati, sermones et homilias per 


unam homilam de Calendis Januarii, in. omnibus 
editis impressam. 

9» Codex membranaceus sign. num. Lxvit, in-folio 
maximo, sculi xn vel xum, integer, complectens 
sermonem jam vulgatum de Mirabilibus , et quatuor 
illos sermones de Eusebio Verc. ep. et martyre, a 
Bruno inter spurios rejectos. 

9. Codex membranaceus sign. num. ».xxxi, in-folio 
maximo, szculi xit vel xur, ut. adnotatur (a), exhi- 
bens 12 partim sermones, partim homilias. 


Vercellensibus codicibus in operibus S. Leonis 


jam usi erant fratres Ballerinii. At in usum Romani 
editoris denuo excussit ejusdem ecclesix» canonicus 
Ant. Franc. Frisius. 


totum annum in duas partes distributas exhibebant. 
Reliquorum juxta wtatis seriem hxc est apud eum 
recensio. 

Cod. Vat., in-fol. min., num. 248, membran, sxc. 
X1 circiter. 

Cod. Vat., num. 1278, et Vat. Palat.; num. 450. 
in-fol., membranacei ambo, circiter &c. xi. 

Cod. Vat. num. 4222, litteris Longobardicis exa- 
ratus, in-fol. max., sxc. xi ( fortasse scribere volui: 
Xl, si vere zetalis ordinem servavit). 

Cod. Vat., num. 4951, sc. x1 vel xu olim card, 
Sirleti, nitide et diligenter scriptus, ex quo plures d« 
Epiphania homilie, item de Quadragesima et S. 
Joanne Baptista descriptz. 


Il]. Codices Novarienses, i. e., bibliothecze ecclesie B — Cod. Vat., num. 1196, ejusdem circiter ztatis, vi- 


cathedralis Novariensis 

1» Codex membranaceus sign. num. x (5), in-folio, 
sxculi xi, litteris initialibus eleganter pictis ornatus. 
Comprehendit duas de Communi SS. martyrum ho- 
miligs (c). 

$o Coder membranaceus sign. num. xi, in-folio, 
sseculi. xu, litteris itidem initialibus coloratis, unam 
homiliam de SS. martyribus hac in ed. col. 265 con- 
linens. 

99 Codex membranaceus sign. num. xxvi, in-folio, 
seculi x1 (d), litteris initialibus et titulis rubricatis, 
partim homilias, partini sermones 27, ones jam 
vulgatos, preestans. 

4» Codex membranaceus sign. num. xL, in-folio, 


tas sauetorum et passiones martyrum referens. In 
eo quatuor de S. Joanne Baptista sermones r-- 
perti. 

Codices Vat. signati num. 1267, 1969, 1270, 6450, 
6451, 6452, etc., et Vat. regine Suecor. 125, 128 
et 559, qui omnes ad szc. Christi xu pertinent. 

Cod. Vat. Reg., num. 1025, membranaceus, in-fol., 
S2C. IIT. 

Codez alter, num. 19, in-fol., ejusdem :etatis. 

Cod. Vat., num. 587, &ec. xw. 

. Codices Vat. Palat., num. 183, 4352, 455, charta- 
cei, szeculi xiv. 

Cod. V at. Ottobon., num. 406, in-fol., membranac., 

sec. xi, Cod. Vat. Ottob. alter, num. 775, in quo per 


exaratus, ut in nota eidem ascripta legitur, anno C sententias et doctrinas Patrum agitur de mysteriis 


1954. Ornatus est, ut exteri, et continet 19 sermones 
jam editos et aliis codd. confirmatos. 

Excusserat hosce Novarienses codices in usum 
Bruni idem Ánt. Franc. Frisius. Plures autem et op- 
timas variantes lectiones suppeditasse sibi scribit, 
indeque colligit ex perfectis archetypis eos fuisse 
deseriptos. Cum Vercellensibus szepe conveniunt. 

IV. Codices Romani. 

« Vaticani. In bibliotheca Vaticana testatur editor 
plus triginta homiliarios se reperisse, quorum vetu- 
stiores ad initia sx: culi octavi referri posse videren- 
tur, siquidem Romanis characteribus quadratis per- 
scripti erant. Plerique omnes integri, ex parte olim 
ad Sirletum card. pertinebant, qui aliqua in iisdem 


redemptionis huinanze, interque eas plurima citantur 
S. Maximi. Opus ineditum, absque auctoris nomine 
forte perscriptum extremo sxc. xiv. 

Antequam autem ipsos hosce codices perlustraret, 
acceperat a Petro Aloysio Galletio, monacho tum 
Bened. congreg. Casinensis, post Cyrenensi episco- 
po, varias lectiones ex Vat. codd. et sermones aliquot 
diligenter inde descriptos, quz stimulum tanto acrio- 
rem ipsi indiderunt ad omnia suis oculis cogno- 
scenda. 

B. Basilice S. Petri. Recensentur sex : 

4* Codex sign. num. 106, litt. C, membranaceus, 
in-fol., szec. xm. . ' 

2* Codex alter continens homilias et sermones in 


sua adnotavit manu; pars eorum regine Suecorum D lectiones distributos. 


Christin fuit, alii ex Ottoboniana suppellectile pro- 


9» Codez sign. num. 210, in quo collectio sermonum 


fecti erant. Singuli ad condendam S. Maximi colle- / Leonis M., inter quos nonnulli qui S. Maximi poste- 


ctionem aliquid contulerunt. Prefert autem czeteris 
tres, qui indubias sxculi vii notas exhiberent, inter 


quos celeberrimus is qui Gennadii librum de Viris - 


illustribus complectebatur. Alii duo signati num. 
9859 et 2826 membranacei, in-folio parvo, charactere 


(a) Sic in notitia, in pretatione autem scribit , 
pertinere euim ad seculum x1 et complecti homilias 
8, omnes jam typis vulgatas. 
(b) In prz f. audit ei septimus. 
(c) Sic in prefatione. ln notitia codicum autem 
scribit, repertum in eo fuisse sermonem unum de 
Communi martyrum S. Maxuni nomine nondum antea 


/ 


ribus temporibus adjudicati sunt. S:eculi videtur xiv. 
4^ Codez sign. num. 7, À. Lectionarius et passio- 
narius, continet partem homili:e S. Maximi de Mira- 
bilibus. 
5» Codex sign. num. 40, A. Lectionar. continens 


editum, qui exstet in ed. Rom. col. 651. At ibidem 
dicitur, describi hunc sermonem ex cvi cudice 
bibl. S. Marci Venetiarum. Videtur adeo ipsa inulti- 
tudo codicum causa fuisse ut^hz»ec confunderet. 

(d In urzfatione ix vel ad summuni x seculi esse 
traditur 





301 


NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA. 


« 


octo partim sermones, partim homilias S. Maximi. A — 2. Vallicellani, i. e. bibliothec:e Vallicellanee PP. 


" 6* Codex sign. num. 9, À. Lectionar. continens 
sermones in Vat. apostolorum Petri et Pauli et alte- 
rum de S. Laurentio. 

Ceterum testatur Brunus, codices S. Petri prie cze- 
teris emendatissimos esse, utrisque autem, hisce sci- 
licet et Vaticanis, hoc impertit elogium, eos et emen- 
datiore textu, cbaracterum nitore et elegantia, et 
concentu inter se, reliquis omnibus pr:eferri oportere. 

3. S. Crucis in Jerusalem, i. e. bibliothecee Romauz 
monasterii S. Crucis in Jerusalem, ordinis Cister- 
ciensis. Inter hos longe prestantiseimus fuit : 

41^ Codex Nonantulensis, id est, qui olim erat mo- 
basterii Nonantulani in agro Mutinensi, ante annum 
Uhristi octogesimum acquisitus aD Anselmo abbate, 


congregationis Oratorii S. Philippi Nerii, qu lectio- 
nariis valde insignibus abundat, ut pridem a Balleri- 
niis fratribus in Leonis M. editione edocti sumus. 
Septemdecim ex iis evolvit Brunus, it quibus quin- 
quaginta erant Maximi sermones et homilias, quos 
cum editis contulit; nempe : 

49 Codex I1, membranaceus, in-fol. max., ssec. x1 
circiter, in quo novem sermones Maximi. 

. 99 Codex YI, membranac., in-fol. max., sc. xui. 

9* Codex VII, membr., in fol. max., sec. xiv. 

4* Codez VIII, membr., in-fol. max., sxc. xu. 
Hi non nisi unum aut alterum Maximi sermonem 
habebant. - 

99 Codex IX, ejusdem :etatis ag form: ac przce- 


münbranaceus, in-lolio, notatus num. XC in fronte B dens, tres sermones continebat. 


quidem exteriore, quanquam intus pag. ! num. CXX XIV 
prefeit. Omnes ejus bibliothecz codices cum antiqui- 
tate, tufh &ccurata scriptura antiquitateque antecellit, 
spectatque ad seculum vit vel sutümum vui. Ductus 
litterarum Romanus est, secundz, ut aiunt , zetatis, 
paululum vergens ad Longobardicum. À pag. 129 ad 
160, inquit Brunus in praefatione, sexaginta partim 
homilias, partim sermones complectitur, qui omnes 
judice card. Besutio 1n indice ejusdem bibliotheec 
S. Maximum auctorem agnoscant. Át in notitia codi- 
cum, ubi omnium sigillajim titulos recenset, numerat 
65. Mabillonius contra, qui pridem eo usus erat, ho- 
milias in eo contineri scribit 75, ex quibus plerzeque 
etiam in exemplari Sangallensi habebantur. Inscri- 


ptum erat, eodem teste, in fronte codicis nomen C 


auctoris : sed eo abraso, sancti Ambrosii nomen sub-. 
etitutum. Maximam tamen partem harum homiliarum 
Maximi esse censet : tametsi quzedam ali» Hiero- 
nymi et Áugustini sub eorum nomine insertz essent. 

2» Codez Nonantulensis alter, signatus num. XCIX 
(intus LXVII), membranaceus, in-4, charactere Ro- 
mano rotundo et eleganti, seculo circiter xn exaratus. 
Principio exorcismos super energumenos continet, 
deinde epistolas duas 'pontiticis Max. A. (Alexandri 
II], putat Brunus) ; postremo a pag. 5 ad 165 homilias 
sermonesque S. Maximi 96, in quibus 48 sermones 
hullatenus ab iis quos codex XC continet discre- 
pantes, unde verum eorum auctorem Maximum esse 
cum Besutio Brunus censet, astipulantibus versibus 


6» Codex XV, ejusdem formee et tatis, sermones 
decem Maximo inscribit. 

79-9» Codices X IX, XX et XXV. Primus est mem- 
bran., in-fol. max., litteris Longobardicis exaratus, 
szculi forte ix ; ejusdem etatis et formz, nec tamen 
characteris, ac reliqui duo. Quilibet eorum non nisi 
unicum Maximi sermonem continebat. 

109 Codex sign. 54, septem homilias exhibens per 
anni circulum , in quibus septem Maximi sermones. 
^ 14»et 12» Codex A9, codex A 10; uterque membr., 
in-fol. max., szc. xm; prior unicum de SS. Apostolis 
Petro et Paulo, posterior sex profert. 

152-11 Codices À 16, B 5, H 2, H 7, H 25, unum 
vel alterum sermonem aut homiliam suppeditantes. 

s. Lateranenses. In hujus basilicze tabulario plures 
olim, quam nunc supersunt, exstitisse codices ex 
numeris inscriptis patere monet Brunus. Quatuor 
tamen invenit homiliaria, quorum tria membran., 
in-folio max., charactere Rornano nitide exarata, 
sseculo x1 scripta censet, quartum in-fol. minori, szc. 


xm Ex grandioribus illis duo in fronte voluminis .. . 


inscriptum gerebant : Compositum a Secundino T'i«- 
rotinitano episcopo tempore sancti Gregori papa. 

Ex Lateranensibus quzedam antc inedita, nempo 
sermonem in dominica Palmarum et de Communi 
plurimorum martyrum desumpsit, aliaque eorum 
testimonio confirmavit, omninoque , Ballerintorum, 
qui emendatissimos censeant , subscripsit sententiz. 

C. Casanatenses. Bibliotheca card. Casanat» apud 


barbaricis ab initio eorum ascriptis et titulo. Etiam D FF. pr:dicatorum ad Minerva duos prxbuit homi- 


hujus codicis sermonum homiliarumve titulos singu- 
los transcripsit in notitia codd., sed numerus simili- 
ter ac in priori discrepat , nec 96 sed 92 exhibentur. 

9^ Lectionarium szculo fere xni perscriptum, signa- 
tum num. 9 (intus 222), in-folio grandiori, membra- 
naceo, litteris quadratis exaratum. Continebat lectio- 
nes de Tempore et de Sanctis et homilias aliquot. 

4^ Lectionarium Cisterciense alterum, sxculi xiv, 
in-folio itidem grandiori, membran., charactere semi- 
gothico exscriptus. Inerant 12 homilie S. Maximi. 

Monita et variantes lectiones testes advocat Brunus, 
ex quibus constet, quantnm utilitatis hi codices edi- 
tioni suze contulerint. 

PaTROL. LVII. 


liarios codices membranaceos, in-fol. max., eleganti 
et nitido Romano charactere swc. fere x1 scriptos. 
At pauca er iis pro Maximo collegisse se testa- 
tur. 

«. Zeladiani, id est, codices qui sunt penes card. 
Franc. Xav. de Zelada, bibl. Vat. prefectum, inter 
quos eminet : 

1* Codex Urbevetanus, a capitulo cathedralis 'Urbe- 
vetanx ipsi dono datus, membranaceus, in-folio ma- 
ximo optime exaratus ab octingentis circiter annis. 
Inter plures celebriorum PP. homilias plures S. Ma- 
ximi habet, quarum nonnullie, etsi nomine auctoris . 
cereant, fidem tamen ex aliis codicibus nanciscugtur 

1 


405 IN S. MAXIMUM TAURINENSEM UC 204 


Ex eadem przterea bibliotheca Bruni usibus concessi A stastis ac su/nmi pretii libros mss. celeberrimi mona- 


luerunt. 
-. 9» Codex membranaceus, in-folio max., acta et pas- 
siones martyrum continens, et 

5* Codex lectionarius, in quo quatuor Maximi ser- 
mones. 

0. Chisiani. In Chisiana bibliotheca mss. libris 
' abundantissima tres evolvit homiliarios, quorum duo 
membranacei in-fol., sec. xn, olim Ecclesia Ána- 
gniensis possedit. Tertius erat chartaceus &c. xv, et 
plures Maximi sermones dubios continebat. 

t. Carrarianus, id est, codex przsulis Francisci 
Carrarie, sacre congregationis concilii a secretis. 
Fuit olim Ecclesix Strigoniensis, et Breviarium ejus- 
dem continet. Scriptus est in membranis candidis, 
charactere nidito €t eleganti, initio fere szeculi decimi 
sexti, picturis splendidissimis a Joanne Boccardino, 
cive Florentino in hoc artis genere eximio, ornatus. 
Septem homilias Maximi exhibebat, quarum variantes 
lectiones suis locis sunt propositzxe. 

x. Codez bibliothece Angelice S. Augustini. Brevia- 
rium seculi xv, membranaceum, in-folio, eosdem qua. 
tuor sermones sancto Maximo attributos complectens, 
quos Breviarium Ecclesiz Veliternz continet. 

Ceterum lustravit etiam Brunus bibliothecas Co- 
lámnarum comitum, Barberiniorum et Albanorum; 
at nihil in eorum codicibus reperisse se affirmat, 
quod non tritum editorum superiorum sermone, aut 
non peryulgatuim esset. Cum autem ad pontificem ma- 
ximum relatum esset, quam dives prx cxteris libris 
mes. Maximo profuturis esset Casinensis bibliotheca, 
ipsum Brunum Casinum se conferre eosque evolvere 
jussit. Patuit ille et adjuvantibus doctis aliquot. ejus 
congregationis monachis 20 codices excussit. Erant 
autem : 

V. Codices Casinenses, omnes membranacei, partim 
Romano, partim Longobardico charactere exarati et 
meliorum criticorum judicio ad x vel x1 seeulum 
referendi. Signabantur his numeris : 102 (alias 1091); 
9035 (alias 1075); 104 (alias 2050); 106 (alias 1072); 
107 (alias 1054) ; 126, 129, 125 (alias 581) ; 121, 147 
(alias 1100); 144, 142 (alias 1100); 195, 505 (alias 
1080). Omnino autem sexaginta sermones plerosque 
jure sancti Maximi nomen ferentes in iis deprehendit. 
Attamen paucos ex iisdem in appendicem, tanquam 


sterii Farfensis, duos praecipue observavit membra- 
naceos, in-fol. max., lectionarios ex card. Tamburinii 
sententia szeculo xi perscriptos. Tertius codex item 
membranaceus, in-folio minori, seculi x, cum aliis 
tractatibus homilias aliquot complectebatur. Duode- 
cim (in pref. quatuordecim) sermones S. Maximi jam 
editos in iis invenit, pluresque inde variantes lectio- 
nes desumpsit. - 

VII. Codices Sublacenses. Ex vetustissimi mona- 
sterii Sublacensis bibliotheca tres codices mss. cum 
editis contulit. Erant autem Lectionarii sxculi xiv, 
in membrana fol. max. litteris Gothicis exarati, tres 
sermones S. Maximi continentes. 

VIII. Codices Beneventani. In bibliotheca Ecclesiz 


DB Beneventang antiquis libris mse. instructissima, qua- 
tuor reperiri monet codices, qui sermones 10 exbi- 


beant S. Maximi nomine insignitos. Membranaceos 
esse declarat, in-fol. max., signatos num. I, II, TII 
et IV, et &xculo xu non inferiores, ut ex charactere 
argui possit, et ex judicio eminentissimi card. Stephani 
Borgie, qui decerpta ex iis cum Bruno communi- 
cavit. 

IX. Codex Veliternus, Breviarium ejus Ecclesiam 
sistens, servatus in tabulario capituli Veliterni, mem- 
branaceus, in-folio parvo, &xculi xv, charactere exi- 
mio et litteris initialibus eleganter pictis exaratus. 
Quatuor sermones in collectfonem Brunianam tradu- 
cios continet, quorum duo sancti Augustini, alii duo 
sancti Maximi nomen preferunt. Communicaverat 


C cum Bruno eminentissimus Stephanus Borgia, jam 


S. R. C. card. 

X. Codices Bobienses. Bobiense monasterium est 
S. Colutnbani in eo tractu ducatus Mediolanensis, qui 
nunc Sardini» regi paret, cujus codices S. Maximi 
opuseula continentes laudat Muratorius in indice 
bibliothec:xe ejus &xculi x edito in Antiquit. medii aevi 
tom. Ill, pag. 819. Qux cum cognovisset monasterii 
Casinensis atque congregationis istius abbas generalis 
Dominicus Favilla, scripsit ad Bobiensem abbatem et 
mandavit ut de codicibus eisdem cognosceret et ad 
se referret, Sed rescripsit ille, frustra eosdem a se 
suisque esse perquisitos ac neseire se, nisi periilus 
perierint , quo casu sublati et quorsum asportati 
fuerint. In iis vero qui adhuc in suo monasterio ex - 


spurios et Maximo indignos, non obstante horum D stent codicibus, octo esse inventos sermones S. Ma- 


codicum auctoritate rejecit. Tllud notabile ducit, 
quod homilia de Evangelica Piscatione et quartus ac 
septuagesimus sermo, de Natali sancti Laurentii, cum 
nisi sola unius codicis Laurentiane Medicex biblio - 
thec»? epigraphe Maximo ascribi nequirent, jam etiam 
inscriptione codicis alterius hujus bibliothecz quasi 
firmiore asseveratione ei tribui videantur. Cxeterum 
quanquam hosce codices insigni plane bon: frugis 
variantium lectionum copia Maximum illustrare scri- 
bit, fatetur tamen , eos plerumque ita cum Vaticanis 
congruere, ut in iis vix quidquam deprehendi possit 
dissimile. | 

Yl. Codices Far(enses. Inter plures summze vetu- 


ximi nomine insignitos, quos exscribi etiam et Ro- 
mam ad Brunum mitti ipse curavit. Ex his oclo ser- 
monibus tres genuini erant et antea editi, reliqui 
quinque tanquam suppositi in appendicem sunt a 
Bruno rejecti. 

XI. Codices Neapolitani, quos lustravit et excerpta 
cum Bruno communicavit Angelus Maria Bandinius ; 

a. Bibliothece Montis Oliveti. Hujus in notitia duo, 
in praefatione tres enumerat codices, qui Maximi 
aliquot orationes continerent. Homiliarii omnes, et 
quidem. 

1* Codex membranaceus, in-fol. max., charactere 
Romano exaratus, szculi, ut in prefatione Brunus 


P oddnd - 


q05 


NOTITIA HISTORIGO.LITTERARIA. 


aM, xi, $ed juxta ejusdem in metitia sseértionem, A — Codes 4, bibliothece olim sudc&e Orticis Minor, 


seculo xiv non superior, et acquisitus Florentie se- 
culo xv. In hoc codice unum genuinum S. Martini 
sermones deprehendit, cujus initium : Sape intima- 
tum est, quique ab eo juxta mss. testimonia sequenti 
sub tit. : De jejunio generali reliquis sermenibus de 
(Quadragesima est adjectus. 

3^ Codex alter priori persimilis. Sic in presfatione. 
Àt in notitia plane de eodem silet. 

9? Codex ehurtaoeus, in-fol. min., cum initislibus 
vario celore omatis, sseculi, at character ejus demon- 
strat, xv. Hunc aiterum vocat in notitia. Ex hoc 


etiam sermonem genuinum Maximi, olim Ambrosie . 


tributam, deprompsit, qui inscribitur : Ante Natale 
Domini , et incipit : Satis abundeque dixiese me credo. 


Duos przterea ex iisdem codicibus sermones inter B 


dubios reposuit, alios autem, quos iidem exhibebant , 
tanquam indignos Maximo plane abjecit. . 

B. Bibliothecis Augustinianorum S. Joannis ad Car- 
bonatiat. Godex membranaceus, in-folio, medio fere 
&Peeulo xHr (in notitia, soto xiv) exaratus, haud 
quidem inedita sed variüntes lectiones quam pluri- 
mas suppeditavit. 

XII. Codices Florentihi. « Quamvis, inquit Brunus, 
nulla fere sit Florentie bibliotheca, quie aliquibes 
mss. codicibus non exornetr, attamen Laurentian:z 
copia et rariate omnibus eminet, cum principes 
Medicei nullis pepercerint. sumptibus, ut eam locu- 
pletarent ; quorem litterarum amorem, et manifcen- 
iam Franciscus I imperator, et Petrus Leopoldus 
ejus fürus Etrurie magni duces secuti sunt. » Hos 
ergo primos, umo solos, siquidem de aliis tacet, con- 
sulendos censuit, eosque dividit ia Laurentianos et 
additos. 


4* Ex Laurehtianis antem, qui sunt Medicei, pre- 
sto faerünt : 

Codex 14, Plet. XIV, membranaceus, in-fol. max., 
8c. Xv. . 


Codex 56, Plut. XVH, membranaceus, in-fol. max., 
$3C. XI. 


Codex 37, Piut. ejusd., membranaceus, in4ol. 
max., Sc. xl. 

Codex 28, Plut. ejusd., membranaceus, in-fol. 
maX., Sac. XI. 

€odex 359, Piet. ejusd., membranacems, in-fol. 
mX., 820€. XI. 

Codex 42, Plut. ejusd., membranaceus, in-fol. 
max., Sc. XI. 


Codex 44, Plut. XVI, membranaceus, in-fol. max., 


&ec, XI. 

Codex 25, Plot. XVIII, membranaceus, im-fol. 
Iax., sic. xt. 

Codex 1, Plat. XIV, membranaceus, inm-fol. max., 
896. X3. | . 

Codex 10, Plut. ejusd., membranaceus, ia-fol. 
min., scc. xv. 

Codex 9, Plut. XIX, membranaceus, in-fol. min., 
&*C. XIV, continens epistolas Hieronymi. 

2* Ex additis in Laurentiana nostris temporibus : 


. - 


Plut. XKXHI partis sinistre, taetbhinseeus, in-fel. 
Tüin., sec. x1. 

Codes 1, ejusdeth. Plutei, in-fol. mat.; tse. x1. 

Godet 4, Phutoi XIH puttis siniewée, niombrana- 
ees, in-fwl. trln., stc. xà. 

Codex 5, Plutei ejusdem, membradaeeus, Te-fol. 
SOC. XI. 

Codex 2, Ph. XXXTN partis sinisttte, rhembrana 
€et5, in-fel. tmáx., &xe. xt. 

Codex 117, metnbranaceus, in-fülio max., see. Xr 
&liih bibliothec. sdil. majeris, eccleske Florentine. 

Gedices 172, 478; 174, 469, methbranseei ; th-fol, 
max., emc. x1. Postremus fuit olm bibl. edil. eccle- 
site majoris Florentins. 

Inter hos priecipuos esse et eastigate scriptos tre 
dit, non item reliquos, quinque ; nempe : 

1* Sanetactuciensem ; 8^ eum qui olim fuit eccle 
sie Meldensis, mino Lawrentisn: Dibliotheee ; sed 
ad quem ex supra recensitis illa spectent, eugüratu 
difficile sit; 5» duos ecclesie olim Florentins, nuhq 
«quoque Laurentianee bibl. dd usum chori, ex senten- 
tia ipsius, patatoe; 4o codicem seculi xiv, ih quo 
homüilie ea serie eoqtie orüine distribata» sint, atque 
in todiee XOfX Satctb Crucis ih Jerusalem. Scilicet 
homiliarli $unt uthnes fere Hi Laurentisni codices, 
de quorum indole et diversis generibus commode 
liac oectsione pracipit editor, ut. doceat, qui fleri 
potuerit, ut mati et plerique adeo mrendorum et fal- 
sarum iescriptionum pleni sint. Fuisse enim monet 
homiliarlos non solum cathedralibus, sed etiam pa- 
rochislibus ace monasticis ecelesils, quin etiam cui- 
que saeerdoti, in quibusdam saltem regionibus, unde 
fleri vix pótuisse, quin imperitis tnterdum calligra - 
phis in matus inciderent. 

XIM. Codices Cistercienses Montis Amiatze, i. e. 
cenobii veteris ordinis Cisterciensis S. Salvatoris in 
agro Senehsi ditionis Clasinz. Dao hic reperti erant 
codices, de quibus ad Brunum relatum fuit, Maximi 
homilias et sertnones aliquot coritinentes, membra- 
uaeei, m-fol. max., sseculi xni, quos in. monitis nori 
infrequemter commemorat. 

XIV. Codices Lucenses, 1. e. ecclesie S. Martini 
Lucensis. Inter plures hujus ecclesie mss. codices, 
qui famam per celeberrimum ejus urbis archiepisco- 
pum Joaunem Dominicum Mansium adepti sunt, tres 
exstant, homilias quasdam et sermones S. Maximi 
proxbentes, menmbranacei omnes, in-folio, charactere 
Romano seculo xti vel xi exarati; nempe : 

1^ Codes signatus P. -- non nisi unum sermonem 
de 8. Laurentio martyre, in ed. Rom. col. 579 im- 
pressum, continens. 

2» Codex sign. num. 89 unam homiliam sinceram 
in Rom. col. 285 collocatam, aliamque spuriam in 
dedicatione sancti Michaelis archangeli a Bruno re- 
jectàm exhibens. f : 

$' Codez sign. num. 85 decem et octo partim ho- 
mülias, partim sermones sancti Maximi germanoi 
omnes exhibens. 


207 IN S. MAXIMUM TAURINENSEM ] 208 
Non levem ex Lucensibus mss. utilitatem se ce- A — XVI. Codices Modoetienses, i. e. bibliothecae capi- 


pisse Maximi editor testatur. Sed cum addit se ad 
laudem eorumdem silere non posse, quod nibil spu- 
rium, nihil supposititium in illis sit contentum (qua- 
propter ex optimis exempláribus ductos existimat), 
id, quomodo cum antecedentibus componi possit, 
nescire me fateor. 

XV. Codices Mediolanenses 

&. Bibliothece Basilice Ambrosianc. 

4^ Codex sign. lit. C. num. 98, exaratus litteris 
Longobardicis octavo circiter ss»culo. fs ipse est 
quem primum Mabillonius et non minori diligentia 


post eum Muratorius excussit. Uterque haud paucos . 


ineditos ante sermones ex eo eduxit, pluresque 
etiam notavit iuter Ambrosianos jam tum vulgatos ; 


ita tamen, ut de omnibus non satis certum sibi esse B 


judicium fateretur. Quippe mutilus est codex non in 
fronte solum, sed etiam in calce aliisque quam plu- 
rimis in locis, quod jure suo causam esse existimat 
Muratorius, cur clariora de barum homiliarum aucto- 
re desiderentur. Pretereaque illud, quod quidam 
insint sermones qui expresso nomine S. Maximo 
Taurinati episcopo tribuuntur; unde nasci sentit 
suspicionem, ne czteri, quorum ipse non scribitur 
auctor, ad alios auctores pertineant. Dignum autem 
memoratu censeo, quod de hoc codice nuper demum 
Brunus comperit, cum super ipso ex Joan. Bapt. 
Branca substituto praefecti bibl. Ambros. qu:esisset, 
pertinuisse eum olim ad monasteriumn Bobiense, ex- 
cidisse inde, magnoque diu post pretio a card. Frid. 
Borromeo partum ac bibliothec: Ambrosian:e illatum 
esse. Hic autem codex, cum diu solus apud Medio- 
lanenses cognitus fuisset, qui Maximi scripta qu:e- 
dam contineret : nuper demum alii cum Mediolani, 
tum Modoetix» inventi sunt, ex quibus sermones ali- 
qui inediti et plures variantes lectiones ad Brunum 
redierunt. Nempe : 
. . ' Codex homiliarius, scriptus in membrana, sx- 

culo fere xi. Ex eo bomilia Maximi nomine insignita 
in Traditione symboli, multis cum variantibus lectio- 
nibus ex codice superiore, num. 98, transmissa fuit. 

9" Codex membranaceus in-fol., charactere Longo- 
bardico exaratus, sxculo ix. 

4» Codex item membranaceus, in-folio, seculi xi. 

9? Codex ejusdem basilic:e, membranaceus, in-fol., 
&xeculi 1x. 

6^ Codex alter ejusdem xtatis, qui non exstat nisi 
in exemplari exarato an. 1514 a canonico Casola. Ex 
hoc homilie aliquot Maximi nomen proferentes a 
Fiisio canonico ad Brunum sunt transmisse, inter 
quas precipua de reparatione ecclesie majoris Me- 
diolanensis. 

B. Bibliothece  metropolitane ecclesie  Mediola- 
nensis. 

4* Codex membranaceus, in-folio min., sign. lit. F, 
num. 56, seculi xm. 

2" Codez membranaceus, in-fol. max., sign. num. 
202. 


tuli Modoetize (Monza). 

1* Codez sign. Hl, membranaceus, in-folio, szeuli 
viti, qui diversos sermones in lectiones distributos 
complectitur. 

2» Codez sign. B XI, membranaceus, in-folio, sz- 
culi xir. 

99 Codez sign. B X, membranaceus, in-folio max., 
saeculi xi., 

XVII. Codices Veneti. Ipsa inclyta Venetiarum res- 
publica, simul ac de Pii VI consilio Maximi memoriam 
ac monumenta instaurandi inaudisset, quidquid in 
codd. mss. bibliothecarum sua ditionis eidem con- 
ducere posset, colligi et singulari officii testificatione 
pontifici tradi curavit. Fuerunt autem, 

&. Bibliothece S. Marci : 

. 1^ Codex sign. num. CLIII, seculi xt, pars nimi- 
rum prima homiliarii distributi in duo ingentia volu- 
mina membranacea, in-folio, qux juris olim fuerunt 
card. Bessarionis, et post ab eodem cum aliis ipsius 
libris dono reipublice data. Satis emendate scriptus 
est, ex eoque duo de Quadragesima sermones antea 
inediti accepti, quorum prior inter homilias col. 109, 
alter inter sermones col. 447 ed. Rom. locum oc- 
cupat. . 

2» Codez sign. num. DVIII, membranaceus item, 
in-folio, &eculi xir; pars secunda alterius homiliarii 
libri, non tam castigate scripti, quam libri postulant 
qui publice in ecclesia legi solent. Repertus erat in 
ede S. Marci immixtus pauculis voluminibus, quie 
Petrarcha ei ecclesi donarat, indeque in bibliothe- 
cam translatus fait. Continebat tres sermones S. Ma- 
ximi nomine apud Brunuim editos col. 651, 635 ei 
635. 

p. Patavinus codex bibliothece canonicorum, sseculi 
xv, ex quo duo sermones, quorum alter incipit : Ad 
exhibendum vesirem charitati sermonem, etc.; alter : 
Recte atque ex. debito, etc., descripti. Posterior inter 
genuinos locum occupat col. 625, prior inter dubios 
in appendice, col. 53. 

XVIII, Codices Veronenses seu bibliothece capituli 
Veronensis. 

. 1? Codez sign. num. 75, membranaceus, in-folio, 
sseculi vni. 

Q* Codez sign. num. 451, membranaceus item, 
ejusdemque :etatis ac. formz. Uterque sermones ali- 
quot suppeditavit, quorum variantes lectiones in an- 
notationibus a Bruuo sunt exhibit. 

9" Codex sign. num. 49, ejusdem :etatis, perga- 
men: formaque, unde proficiscuntur Lectiones seu 
Expositiones Evangeliorum nullibi adhuc invent, 
quas quidem Brunus non diversas putat a libro in- 
scripto de Capitulis Evangeliorum, quem Gennadius, 
Honorius Augustodunensis, et Trithemius inter Ma- 
ximi opera recensent. Preterea ex eo exscripti sunt 
duo tractatus, quorum unus est contra Paganos, alter 
contra Judzos; qui etsi auctoris nomen non prefe- 
rant, digni tatnen habiti sunt ab isto editore propter 
orationis et sententiarum cum aliis Maximianis opu- 








NOTITIA HISTURICO-LITTERARIA 


210 


seculis concordiam, qui eidem tribuerentur..Ex vetu- A ciensis ordinis, cuartaceus, in-8, nitido charactere ex- 


state códicis tamen pluribus lacunis laborant. 

Hosce Veronenses codices in nove editionis com- 
modum conferendos curavit antistes ejusdem Eccle- 
' sie Joannes Morosimus. 

XIX. Codez Brixiensis. Capitulum ecclesie majoris 
Brixiensis lectionarium servat membranaceum, in- 
folio, sseculi xim, unde curante Joan. Mannio Bri- 
xiensium antistite duo sermones sancli Maximi- no- 
mine exornati, nempe de Corpore Christi, in ed. Rom. 
col. 279, et de Quadragesima, col. 447, cum aliquot 
variantibus lectionibus deprompti fuerunt. Hzc de 
Italicis codicibus Brunus. Áderant vero et 


B. GERMANICI. 


aratus a fratre Joanne de Waulx an. 16920, aliquot 
Maximi sermones continens przíixo titulo : Sermones 
beati. Mazimi Taurinensis episcopi , etc. Varietates 
horum codicum ascripts faerunt editioni Coloniensi 
an. 1525. 


D. CODICES HELVETKI. 


Haud sane alius exstat liber ms. celebrior 

4» Codice Sangallensi, quem gaimus adiit Mabillo- 
nius. Is vero quanti eum feebrit et qualia ex eo edu- 
xerit, supra doctum est. Commodaverat autem Ma- 
billonio operar: suam, quod silentio preterire nefas 
sit, Hermannus Schenkius, bibl. Sangallensis tum 
prefectus. Nunc recens de eodem accuratius ad Bru- 


Data erat bxc provincia a Pio VI P. M. Josepho B num retulit bibliothecze istius item praefectus P. Ma- 


Garampio apud Viennensem imperialem aulam tunc 
apostolico legato, ut si quid ex Germanicarum bi- 
bliothecarum codicibus mss. ad ornandum Maximum 
erui posset, id cordi sibi esse sineret, et quantum 
posset, urgeret. Is igitur cum frustra &uo ipsius labore 
ac industria bibliothecze Auguste libros evolvisset, 
ad monachos ordinis S. Benedicti se convertit, pre- 
sulesque monasteriorum Ratisponensis, Gottwicensis, 
Lambacensis Augizque Divitis hortatus est ut in 
velera bibliothecarum suarum exemplaria inquiri 
juberent, si quid collectioni operum S. Maximi pro- 
futurum detegi posset. Nec defuere illi officio. Scribit 
enim Brunus, certatim a monachis ad id opus cur- 
sum esse; perfectos indices locupletissimos homilia- 
rum et sermonum Maximi ; variantes lectiones haud 
parvi pendendas diligentissime transcriptas, indica- 


tam codicum :etatem atque przstantiam in quibus . 


opuscula exstarent S. Maximi nomini inscripta : at- 


que hec omnia denique Romam a laudato presule 


transmissa sunt. Fuerunt autem codices sicut accepit, 
alii temporis nota insigniti, alii eadem carentes : 

1* Codices abbatie Augie Divitis ocio, signati numm. 
19, 14, 15, 16, 19, 21, 29, 59. 

2» Codex bibliothecm S. Emmerani Ratispona, 
membranaceus, in-folio, sign. litt. E, num. 4, sxc. ix. 

9 Codez bibliothece Lambacensis, membranaceus, 
in-folio, s:eculi xim. 

4o Codez bibliothecm Gottwicensis, chartaceus, sign. 
L 5, sz»culi xiv vel xv. 


C. CODICES BELGICI. 


Duo reperti sunt in Belgii bibliothecis codices mss. 
quorum curam gessit, mandante lgnatio Busca apo- 
stolicze sedis apud Belgas legato, qui in eo negotio 
pontificis jussui paruit, can. Vandenvelderus bibl. 
Lovan. prefectus et theologie professor. Erant sci- 
licet : . 

1» Codex bibliothece S. Martini canonicorum regu- 
larium Lovan., membranaceus, in-folio maximo, s- 
culi xi, duobus voluminibus exhibens homilias de 


Tempore et de Sanctis, inter quas triginta partim. 


homilie, partim sermones S. Maximi. 
9» Codex bibliothece abbatie Camberonensis Cister- 


gnus Hungenblykerus (nonis Januariis 1779). « As- 
sentiri se Joanni Mabillonio, et Martino Gerberto 
principi et abbati S. Blasii, codicem ipsum membra- 
naceum, in-folio, litteris Longobardicis exaratum 
sc. vi non recentiorem esse aientibus. Falso autem 
Augustini nomen prxeferre. Nihil enim in eo contineri 
homiliarum aut sermonum, quod acceptum Augustino 
sit referendum. Constare id scilicet ex altero ejusdem 
bibliothecze noni sxculi codice, cui hzc preelixa epi- 
graphe : Homiliarum Maximi episcopi per totum an- 
num de diversis festivitatibus volumen valde vetus. Nam 
cum exdem prorsus homilie in hoc atque in vetu- 
&tiore illo codice contineantur, magni id certe argu- 
menti esse oportere, errasse vehementer librarium, 
qui Augustinum Maximi opusculorum constituerit 
auctorem. In eo porro diffidere se a Mabillonio, quod 
ipse homilias non plus nonaginta in utroque illo co- 
dice numeret, Mabillonius vero septem et nonaginta, 
hac omnino de causa, quod Mabillonius de sacra- 
mentis libros septem, qui Ambrosio ascribi solent, 
totidem Maximi homilias existimavit. » 

2» Codex alter a Hungenblykero modo memoratus, 
scriptus idem litteris Longobardicis. 

Hxc sunt qus editor Romanus de codicibus an- 
notavit, qui nov: huic collectioni condend:ze profue- 
runt, inter quos tamen tribus illis, quos Mabillonius 
primum evolvit, nempe Sangallensi, Nonantulensi 
nunc S. Crucis in Jerusalem, e& Ambrosiano Medio- 
lani primas et ipse defert. Parabatur etiam Gallico- 
rum mss. collatio, sed, quamvis diu exspectata, 
nondum Romam perferri potuerat, cum sibi diutius 
exspectantium desideria suspendere non posse vide- 
retur. Attamen pollicitus est se, simul ac ipei reddita 
fuerit, non commissurum esse ut in iis numerandis, 
estimandis atque celebrandis studium suum deside- 
retur. Denique illud silentio przt&rire nequeo adje- 
clas esse in fine voluminis Romanse editionis ad ube- 
riorem notitiz: hujus codicum illustrationem tabulas 
quatuor ejusdem ac ipsum volumen moduli, »re 
incisas, in quibus 27 specimina characterum et for- 
m codicum insigniorum reprsesentantur, ad que: 
spectat Declaratio etatis supra commemorata. 


214 


DECLARATIO ETATIS CODD. MANUSCRIPTORUM. 


212 





DECLARATIO /ETATIS CODICUM MANUSGRIPTORUM. 





Codices prima tabula. 


[coxxxvu] 1. Circa speciem charaeteris codieis Va- 
ticani num. 4 delineati non una est apud scriptores 
diplomaticos opinio, ut doeet Mabillonius tom. I tra- 
otatus de Re diplomatica, pag. 4981, cum aliqui ad 
steculum vi referant, alii v1. s:eculo coz vum putent. 

M. In eadem opinionum varietate versatur judi- 
oium secunde speciei eharacteris codicis Sancte 
Crucis in Jerusalem num. 2 positi, Mabillonio ipso 
teste, dum similes formas exhibeat. Vid. tom. Hl, 
pag. 40 et 41, easque ad s:culum vii vel viu spectare 
ejus inclinat sententia. 

Mi. Tertia species charaeteris codicis capituli Ve- 
ronensis num. 9 visa est. clarissimo marchioni Sci- 
pioni Maffeio ejusdem :etatis ac superiores codices ; 


Codices tertiq table. 

XIV, XV. De «tate codicum. hibljotbecze Vallicel- 
lan:e, quorum specimen num. 14 et 15 traditur, mihi 
non est laborandum, ut inquiram; precessi enin 
judicium eruditissimi viri Josephi Blanchipii, qui ad 
s&eculum xi vel xit pertinere aflirmavit. 

XVI. Species characteris codicis Vaticani num. 19 
signati concinnata videtur cirea seculum xt. Aliqui 
fortasse paulo. anteriorem judicabunt. 

XVII. Tardioris cvi, scilicet szpeuli xiv, si quis 
putaret [CLxxxix) codicem monasterii Sancii Colum 
bani DBobiensis num. 17,a veritate non recederet, 
Dulke siquidem note prioris temporis ip.e0 conspi- 
ciuntur. 

XVIIL Multo antiquiorem dicerem codicew biblio- 


nempe quod inter vu et viu. seculum sit eollocanda, B 'l'€c? Sancte Crucis in Jeruealem num. 18 signatum, 


IV. Be »vo codicis olira capituli Urbevetani pum. 
4, nunc apud eminentissimum cardinalem de Zelada. 
non est ambigendum, cum in eodem legatur exscri- 
ptus Joanne IX pontifice. Tenuit autem Joannes Ro- 
meanun pontificium ab anno 902 ad annum, 905. 

Codices secunde tabula. 

V. Succedit num. 5 specimen cbaraoteris alterius 
codicis Vaticani signat. num. 9248, eujus stas non 
ultra x sseoulum a peritis ponitur, vel initio $m- 
culi xi. 

VI. Serius est scriptionis genus codicis bibliotheczm 
[erxxxvin] Saneti Marci Venetiarum. num. 6 Roma- 
nam formam exhibens nitidam, paucisque siglis eon- 
tractam. Nec nos fallit nota :tatis in fne codicis 
apposita, nempe anno 1138. 

VII. Absimilis non est scriptio subsequentis codi- 
cis ejusdem bibliothece Sancti Marci num. 7 positi ; 
ideo eozvum prescedentis arbitramur. 

VIll. Haud levis ost differentia characteris codicis 
bibliothecs Vatieags olim Suecorum reginse num. 8. 
descripti a superioribus codicibus bibliothecse Saneti 
Marci Venetiarum, cum ejus apices contractiores vi- 
deantur. Quare ejus statem seculum xmi attigisse 
dicimus. 

IX. Codex Sancte Crucis in Jerusalem num. 9 si- 
gnatus Beque inter antiquiore, nec inter posteriores 
collocamus, cum scripture forma et contraotiones 
s:eculi xiu scribendi morem prmsseferant. 

X, XI, Xil, XUk.*Quatuor species scriptienis Lon- 


gobardiez, quas suh num. 10, 41, 43, 15, exhibemus, D 


si fides babenda, est Mabillonio tom. Ill, pag. 553, de 
Re diplomatica, sseulo 1x destinanum ; tanta enim 
non est inter ipsos characteres varietas, ut ad diversa 
tempora referri debeant. 


forma enim litterarum seculum xn vel initium szeculi 
xu! ostendit; atque ita sensit eminentissimus cardi- 
palis Besutiua, qui frequenter codices mss. bibliothe- 
ce ejusdem pr» manibus habuit. 

XIX. Nec ab ejusdem cardinalis judicio recedimus, 
cum de «tate codicis 99 agere debeamus ; eum enim 
ad seculum xm esse referendum sua manu adno- 
tavit. 

XX. Ad vetustiorem litterarum formam szeuli vi- 
delicet ix accedit codicis Veronensis scriptio num. 
20, et hanc in judicio przlaudati marchionis Maffei 
epinionem sequimur. Certe hujusmodi codices vene- 
randam quamdam antiquitatem preseferunt. 


Codices quarte tabule. 


C . xxi. Non auderem codicem eminentissimi de Ze- 


lada cujus specimen est sub num. 934, superiorem 
seeulo xim affirmare, qued nulla vetustioris svi ve- 


 stigia in ferme apicum inepiciantur. 


XXII. Ad eamdem aecedit wtetem codex capituli 
Veronensis, cujus forma scripturx num. 99 exhibetur. 
Modus scribendi Romanus im utroque codice apparet 
inter seculum xni et xar usitatus. 

XXIII. Speciem etiam scriptionis semigothicze co- 
dicis Lectionarii Sanct: Crucis in Jerusalem num. 
25 delineari curavimus, quam peritores antiquarii 
8seculo xiv tribuunt. 

XXIV. Huie synchronus, vel paulo superior dicen- 
Que erit codex Sublacensis num. 94 positus. 

XXV, XXVI, XXVII. Tres sequentes characterum 
forme, quarum prima num. 25 est codicis Vaticani, 
aera codicis ecclesise Veliternse, et tertia codicis 
bibliothecss Sancti Martini Lovaniensis num. 36 et 
$7, quamvis dissimiles in. sseulo xv sunt oollo- 
cando, ) 














1/5 SPECIMEN CODICUM MSS. ?14 





SPECIMEN H 
Codicum wk. «x itkua eruta. suni. yteraque S. Mazimi Taur. ep. opera hanc in collectionem. traducta, 





,.——————————— 


Ne 5. Codex amplissim! capituli Veronensis sub 
N* 1. Codex bibl. Vaticanz n? 5855, pag. 369. » 45. pii 


INRAT coi aposTblo Oeleciormus SOR) ense 


TRierpa ule bobe RecnatucoestiN séoweuaN 
cvy fehoquia B3 Jis iNSesciun 
UQomNESBEA Bo quamque pasiua ez uonus 

$  Taposralipa peus satumauenu quiNque 
ResndRATIacO à. DHftORatco ubique . 
ApuOS Ro £giTA 


TISOBTINENT Nct1o 


P^ 3. Godex wasrih. mmoast. Sancte Crucis in Jurtmalens suh s^ 9. 
VNGp zesroctesreatle Schep. pecu. 6 poxb n poscoloRjup 
Y.Comones Betis portolipassey onetiaen apu Ne). Scr. o BU NONU 
Nefioquocaseipaoczpeca. 


ec paslufi dore praacecenf psallam quadam 
Wál quodquders topi obere 
XNSZ2e Bearisai e) permerpanly hobecdessower buses 


fifepulifRofreficeredcbeooufecea cs. 
erqeleremiscans flcwedta nae iip 


No Urbevetanus, . card, de Ze- A ; 
lada, EX t amd en Idem codex Urbevetanus, pag. 142. 


.bBEQUO. $UPRA UN DE $U PRA DE EA 


ONUSQ^ADFOCON DE /4 PENTECOSTEN 
TRIS TAR' ^ "^7 


MUS FRS/QUc : CRE bo 
$ FAS 
quadragetimae chebuf 4 : 
nolrum propt ipfam q Lacs Mnorz betae 
videuf efe ChmpoxTam. . b. mp: adea. curam 


celebrare 


LE SPECIMEN CODICUM MSS. 
Ne 5, Codex bibl. Vaticanze n? 248, pag. 2. 


*?16 
l^ 10. Codex bibl. Vaticanse n* 4223, pag. 144. 


S&belepi s. 
tfeecopersan 


aae (pfiaenfuo 
quit phurne coge (cg 
vopecof orn pee 


[ 


Ne 6. Codex bibl. Sancti. Marci Venet. cod. 508, 


N* 41. Codex bibl. Vallicell. ne 45, pag. 67. 
SER 050 Stieastmns p. CO Jussit fcf tpfe md 
'NOS€ONRO làudef ? 





e 







Ne 7 Idem codex bibl. Sancti Marci Venet, 
u9155. 


Se. $CLoo Ape aot epe 
frqudacefint dus fre fik 
ebenaf'orituenetnonefufepe, 





Sonny lane £162. 8L I 
fenz:gw ferm effuse Gc 
ec&joftnstusfet. 


1 


»*N» 8. Codex bibl. Vatican, olim Christine Sue- 
Wórum reginz no 1025, pag. 152. 


BD - Ne 45. Codex bib. Valicel n^ 49, pag. 125. 
Aelia fiere oem 
Noua " 
Xuemekep, — V nmshustottdr 

bilefeoronad'tuttecro 2e i » 
geram. podof: 'axlam wwrhacula. &n&focong f: qe 
"oconferune o foot éelonegojd meos hnbad ae 


os fofevite 





Ln - SPECIMEN CODICUM MSS. 21ü 
Ne 9. Codex venerabilis. monast. Sancte Crucis in Jer. 


f arbesioffm vd prerfincesl emuif ho 
Disco: laudifab ch dif ali qd. 
TRE elf dentem et Cperm mbios 
predefee Ghoperibieonp batdae 


Ne 44, Codex bibl. Vallicell. n* x, pag. 905. 


Sermo Deacwmapeumugpt | ty t5, cote ve. mos. Sanc Cro 


in Jer. n* s $1. 
o Supré. 


eotem vem ceo climax Ue Ticnone 
ERACT VA Een à 
à. Driónfo qepo b xdi fib " ad, 
me dia paxorexe! r er roi 
Cat nrifebus at, FT e oes ensured 
loo lu q,píecer- 







Ma AK nae hihl Vellicell. no &. nag. NT. Ne40. Codex von. monsat. Sanctse Crucis in Jer. 


Ne 30. Codex amplise. capituli Veronensis n* 451. 


Nd. Codex bib. Vateam ne 19, 2* Quit maxum n epi 
l| uu, Vantorti imcalolis " nep 










SUNDES: BEx(t oso 
Mns iet EPUSCODI fit anf cbe 2p 
peras fe erm fceredidrfüs poffüm ex pd 
S ieredreparatodthbun( bu. ghe. lectione 


vac raum Jara rua vani 


$19 SPECIMEN LuiiCUM MSS. 220 


Ne 47. Cilex ven. monast. Sancti Columbani /Bübiensis 


qvagrá uel quislandibusbune dien salí domum predi 

eem prí "ignoro. Inkata. enunfefhuntate ab wagndiendum 
diii bumama, loquela. mov faffuctt Tam fi nac naftebatur x p$ 
&vglacum oce laudata( é/que vunc Bux na loxdandu(* 





Vis honovetac. 

N» 22. Codex ampliss. capituli Veronen. n* 78. — "^ — N* 35. Codex bibl. Vaticanz n* 587, pag. &4. 
NAv&xdyma Beyuffums cy pru. Sesso sto mun equmi 8 - 
wif Yen umiucfa wobvf cum 3 verae i riot 

t exultat eta, qua wiom£ cha piunt s find 
gaud uum & celeftif eru dicume poencent mente 

N* 25, Codex ven. monast. Sanctz Crucis in Jer. n* 42. 5$ N* 26. Codex eec]. Veliternz. 

» | Jenktmo 
baptc.. prse Vip* 
ckeatq exl 
Ynaxt ito cca bu 
ucpt. mri e£lniant uhi 
mre olintuswpies ud. 
i ^ vihor] fue vi mantra 
i Feds een 
mar datam s 
D -- moe (c vonfo 
fratif W wodifue bend et 
I5 Occa wpoffetevunt. 
iS x N' $7. Codex bibl, Lovaniensig, 


Cv-epllreDi ea vata 
es - aon, deu. 
pie we(rs eri 


Mes « 4$ BAS «cA 
sucus ecaaboh vos Ww: 





231 





S. MAXIMI HOMILIA I. 


SANCTI MAXIMI 


- A M ——— ———À — 


EPISCOPI TAURINENSIS 


HOMILLUE 





IN QUATUOR CLASSES DISTRIBUT A. 








eB» 


o — M —— a ——— € — 


CLASSIS PRIMA. 


.'HOMILUE HIEMALES DE TEMPORE. 





3$ BHOMILAA L6. . 
Ante Nutule Domini. 


Si codices antiquitate Itiusiriumque 
homilia S. Max 
cepta S. 


ABMAONITIO. 
sesiptorum commendatione spectabiles vecenseaptur, io quibas 
nomen pr»fert, sulla quidem certe habebitur aliorum quorumdam zetio , in. quibus ac- 
ajo wibuitur, quique perpauci sunt, sériusque exarati. Atque eorum , in quibus est ea Maxi- 


mo ascripta, dnos primum Subalpinos commendabimus, unum majoris ecclesie Taurinensis , alterum abba- 


ti: olim 


n:e bibl. n. 425, p. M; tum Angienses 


"Dalmatil Pedoneusis ; Vatieanos Kem duos, quorum prior in serie eet, n. 433, 


p. 39, alter Begi- 
rtinen- 


sem et Camberonensem, post Modoetiensem signatum E 3, Novariensem 27, Romanum 99 , S, Crucis in 


Jer., Ratispone 
Nec secus est in collectionibus homit. Alcnini Vene 


Venet. an. 1749, tom. I, p. 5; m edit. Celgn. an. 1525 d 1; Galesinii edi. Beman. an. 1564, 3 


87; Theophili Raynaudi in 


Mauri bomi. eamdem exstare aiunt apud Maximum in Bibl. PP. : ita in indice sermonum pretermissorum 


edit. Paris. S. Ambros, an. 1690. Jam vero codicum mss., in 


quam vidisse memini, preter Fiorentinos duos, quorum eat alter bibl. Medic. Laurent. n. 3 Pint. xiv, alert 
rv, Plat. xxxur bibl. olim S. Crweia Minor. Convent. , modo Laurentianze. Verum quam falso, dictio Amhre- 


si plane demonstrat , qua nihil est a stylo auctoris hujus ipsius homilix discrepantius. De auctore homilis 
satis dictum putamus ; nunc de varietate inscriptionis ab amanuensibus posteriorum temporum apposite ali- 
qua sunt attingenda. Et quidem codex xdil. ecclesie metr. Florent. titulum babet: In uigtlio Natalis Damini : 


apud Gymnicem et Galesinium est, In vigiliis Natalis Domini. Sed editores. Romani oper. S. Am 
cunda dominica Adventus habitam eam fuisse ferunt , ut ex edit. Sixtina an. 1590. Ab his differt 


bros. ia se- 
Cod. 10. 


Florent., cujus supra meminimus, in quo inscribitur : De devota preparatione facienda ad celebrandam Do- 


mini nostri Jesu C 
sumimus, quemadmod 


isti Nativitatem. Nos nallom ex bis epigrephis adoptaumus, sed titulum aste Nadole Demini 
um exstat in cod. Taurinensi ; cum ex eontexiu nec in die Dominioe Nativitatis, nuc 


pridie in vigilia homiliam recitari potuisse eruaiur. Ideo «mte complures diee , ai S. Maximus, eaatificemue 


. * 


cordu nostra, mutdemus. consctonttan, parifcemus spiri 
procuretur. 


stitit, ejus natalis per immaculatos servulos 


tum, wt cujus nativitqa per ümmacoylatam Virginem cen- 
Mos quarumdam saltem Eeclesiarum erat, ut longiori 


tempore, quam 1nodo fessum Natalis Domini precium sanet;oribusque operibus privenirent. Sed illud teme . 


pus :etate Maximi Adventus nomine non in 


488 edit. Venet. 4784. 


icabatur ; de qua re consulendi sunt 
Italici, p. 8 edit. Paris. 1724, et monscbi Benedictini copgr. S. 


st Mabillowiue tom. 1 Musei 
Mauri i5. app. ad S. Aunbr. epp. tom. IV, p. 


AncuxENTUM.—S. Maximus Christifideles admonet ut, À que illum letum futurum quanto ipsi fuerint in ejus 


q pecoaterum, sordibus datersi. atque induti eirtuti- 
bua, nainli Domini occurrant, per quem optatissima 
salus a(fuísit wunda. , 
Lfitia quante sit, quantusque concursus, cum 
imperatoris mundi istius natalis celebrandus est, bene 
nostis, quemadmodum duces ejus et principes om- 
nes, etiam * militantes aceurati gericia vestibus , ac- 
cincti operosis cingulis, auro fulgente pretiosis , am- 
biant solito nitidius in conspectu regis incedere. 
Credunt eim majus esse imperatoris gaudium, si 
viderit majorem sue apparitionis. ornatum, tanto- 
e Cod. Novarien. 97, p. $72, etiam. 


millies. 
* Cod. 99. S. Crucis in Jerusalem , et Vat. A35, in 
ejus [estivitate. ' 


b solemnitate devoti : ut quia imperator tanquam 
homo cesda son.oonepicit, affeetum eorum erga sa 
probet vel habitum contuendo : ita fit , ut splendi- 
dius se accuret , quisquis segem fldelius diligit. De- 
inde quia in die natalis sui sciunt eura lazgum futu- 
rum, ac donatmrum plurima * vel minietris suis, vel 
his, qui in domo ejus abjecti putantur, et viles, tanta 
prius thesauros ejus replere divitiarum varietate fe- 
stinant; ut im quantem 4 prerogativa voluerit , in 
tantum pr:erogatio copiosa gj non desit, et. aute vo- 


c Cod, Vatic. 435, plurima mipistria suis, 
à Codex x, Plut. xiv bibl. Laurent. ita babet : ut 


quanium prorogare voluerit , in tantmm  prorogatio co 





— 


S. MAXIMI TAURINENSIS 


2324 


luntas donandi deficiat, quam substantia largiendi. À tamen longius a Salvatore separatur. Nec societatem 


Ha:c autem ideo sollicite faciunt , quia majorem sibi 
remunerationem pro hac sollicitudine sperant futu- 
ram. Si ergo, fratres, szxculi istius homines propter 
presentis honoris gloriam terreni regis sui natalis 
diem tanta ^ apparitione suscipiunt : ^ quanta nos 
accuratione zterni regis nostri Jesu Christi natalem 
suscipere debemus , qui pro devotione nostra non 
nobis temporalem largietur gloriam , sed xternam ; 


- mecterreni honoris administrationem dabit, qus suc- 


cessore finitur, sed ccelestis imperii dignitatem, qua 
non habet * successorem? Qualis autem 4 remune- 
ratio nostra sit futura, dicit propheta : Quia oculus 
non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascen- 
dit, que preparavit. Deus diligentibus se ( Isai. Lxr, 


habere poterunt immundus et sanctus, avarus et mi- 


sericors , corruptus eL virgo , nisi quod magis inge- 


rendo se indignus offensionem contrabit, cum mini- 
me se cognoscit. ! Dum enim vult officiosus esse, 


" injuriosus existit : sicut ille in Evangelio qui, in ece- 


tu sanctorum invitatus, ad nuptias venire augus est 
vestem non habeuos nuptialem (Matth. u; xxn; Luc. 
xiv ); et cum alius niteret justitia, alius luceret fide, 
alius castitate fulgeret, ille solus conscientize foeditate 
pollutus, cunctis splendentibus deformi horrore sor- 
debat : et quando plus simul discumbentium beato- 
rum candebat sanctitas, tanto magis peccatorum il- 
lius apparebat improbitas, qui potuerat minus displi- 
cuisse forsitan, si in consortium justoruto minime 


et I Cor. n ). Quibus indumentis nos exornari opor- D se dedisset. Propterea ergo sublatus " mámibus et 


tet. Quod autem diximus nos, hoc est animas no- 
stras, quia rex noster Christus non tam nitorem ve- 
stíium, quam animarum requirit affectum, nec inspi- 
cit ornamenfa corporum , sed considerat.* corda 
meritorum ; nec fragilis cinguli precingentis lumbos 
operositatem miratur, sed fortis castimoni:e restrin- 
gentis libidinem ad pudicitiam plus miratur. ÀÁmbia- 
mus ergo inveniri ante ipsum probati fide, ! compti 
misericordia, moribus 5 accurati : et qui fidelius 
Christum diligit, nitidius se mandatorum ejus obser- 
vatione componat , ut ^ vere nos in se credere vi- 
deat, cum ita in ejus solemnitate fulgemus , et eo 
magis l:etus sit quo-nos perspexerit puriores. Atque 
ideo ante complures dies ! castificemus corda no- 


pedibus, in tenebras exteriores expellitur, non so- 
lum quod peccator erat, sed quia cum peccator esset, 
sanctitatis sibi meritum vindicabat. Igitur , fratres, 
suscepturi natalem ^ Domini , ab omni nos delicto- 
rum fece purgemus , repleamus thesauros ejus di- 
versorum munerum donis, ut in die sancta ? sit, un- 
de peregrini accipiant , reficiantur vidue , pauperes 
vestiantur. Nam quale erit, si in una eademque domo 


inter servulos unius domini alter exsultet in holose- 


ricis, alter consumetur in pannis; alius :estuet 
cibo, alius famem frigusque sustineat ; ille eructet 


.hesternam jindigestionis crapulam , hic hesternam 


jejunii inediam non resolvat? Aut quis erit no- 
stre orationis effectus P ? Petimus ut liberemur ab 


stra, mundemus conscientiam, purificemus spiritum, C inimico, qui non sumus liberales in fratres. Simus 


ac nitidi, et sine macula immaculati ! suscipiamus 
adventum : ut cujus nativitas per immaculatam vir- 
ginem constitit , ejus natalis per immaculatos servos 
procuretur. Quisquis enim * in illa die sordidus A 
fuerit, ac pollutus, natalem Christi, votumque non cu- 
rat. Intersit licet dominicz festivitati corpore, mente 


iosa non desit. In cod. autem cLxxiv bibl. xdil. Eccl. 
. Florent., p. 91, a tergo, ita legitur : Ut in quan- 
Itum prerogare voluerit, in tantum prarogatio copiosa 
non desit , et ante voluntas donandi deficiat , quam 
substantia largiendi. Codex vero S. Crucis in Jer. 
habet : Quantum prorogare voluerit; in tantum proro- 
gatio copiosa non desit , et ante voluntas donandi de- 
ficiat, etc. Postremo codices Vat. 435, 435, et Modoe- 
tien. 495 : In quantum prorogari voluerit, in tantum 
prorogatio copiosa non desit. 
^ Cod. Vat. Reg. 125, tanta apparitione suscipiunt 
qua , etc. 


' . * Cod. S. Crucis in Jerusalem , qua nos accura- D Plut. 55, in Laurentiana mire con 


. tione. 

* Cod. Vat. 4955, successores. 

4 Cod. S. Crucis in Jer., Qualis autem nostra re- 
" muneratio, elc. 

* Cod. Camberon., merita cordium. 

f Cod. Vat. Reg. 125, contenti misericordia. . 

£ Cod. «dil. Eccles. Florent., moribus adornati. 

h (6d. Vat. nef. 125, omitti vere..— 

i Cod. Vat. 455 : Mundemus corpora, conscientiam 
purificemus, et splendidi, et sine macula. immaculati 
Domini suscipiamus adventum. Idem codex dil. E. 
Flor. : Atque ideo, dilectissimi , ut spiritualibus indu- 
. mentis animas nosifas ornemus ; et ut in superventure 

noclis vigiliis pervigiles esse possimus, mundemus 


L 


q imitatores Domini * nostri. Si enim ille pauperes 
in celesti * gratia voluit nobis esse consortes , cur 


: nobis non sint in substantia terrena consortes? Nec 


extranei * sunt. alimoniis , qui S fratres sunt sacra- 
mentis, nisi quod rectius apud Deum per ipsos agi- 
mus causam msostram , out nostris * eos alamus sumx- 


conscientias , etc. 

J Idem Cod. S. Crucis in Jer., immaculati Do- 
mini. 

-k Idem, Quisquis enim in prasenti festivitate sordi- 
dus [nerit ac pollutus, etc. 

! [dem Cod., Cum minime recognoscitur ; et dum 
animo vult officiosus esse. 

" Cod. Sanctze Crucis in Jerusalem, et Martinen., 
Qropteren ergo sublatus, ligatis manibus, etc. Codex 
alican., propterea ergo sublatus , manibus et pedibus 

igatis. e 

? Codex Floren. S. Crueis minor. convent. iv, 
it textui Gale- 
siniano : Suscepturi natalem diem Domini. 

9 Codex AEdil. eccl. Flor., ut in die suncta, que jam 
superimminet, sit, unde, etc. 

P Cod. Vat. 455, aut. quis erit nostra orationis e[- 
fectus, cum petimus liberari ab inimico? 

4 idem Cod. /Edil. eccl. Flor., Simus itaque, fra- 
tres, imitatores Domini nostri. Si ille pauperes in ce- 
lesti gloria voluit nobis esse consortes , etc. 

* Cod. Martinen. omittit nostri. 

* [dem Cod. habet gloria pro gratia nostra. 

* Cod. S. Crucis in Jerusalem et Vat. Reg. 125, 
nec extranei sint alimoniis, etc. 

[n cod. Martinen. deest eos. 


Lodidir uad 


2s HOMILIA 1I. *26 


ptibus, qui illi * gratiam agant. ^ Quidquid autem A Ecclesia Dominus deprecetur; et quod ille fortassis 
pauper Domino benedicit, illi proficit , quo faciente — petere de Divinitate non audeat , plurimorum inter- 
« Domino benedicit. Et sicut scriptum est de illo: — pellantium orationibus, etiam quod non sperabat ac- 
Va illi homini, per quem nomen Domini blasphema- — cipiat? Qnod 5 ad adjutorium nostrum commemo- 
tur; ita et 4 de illo scribitor : Pax huic homi- rans beatus Apostolus ait : Ut per multos gratiarum 
ni, per quem nomen Domini benedicitur Sal- — actio referatur pro nobis (11 Cor. 1). Et iterum : Ut 
vatoris. Q Quale est autem meritum largientis , — fiat oblatio nostra accepta sanctificata in Spiritu san- 
ut solus quis operetur in domo *, et f per multos in cto (Rom. xv). 


HOMILIA II. 


In adventu Dominico, et de eo quod scriptum est Luc. xvn : « Sicut fulgur coruscans de celo, ila erit adventus 
Filii hominis; » et de duobus in lecto uno, Matth. xxiv. 


ADMONITIO. 


[n varietate multa codicum mss. versamur, quod ad auctorem, titulum et initium hujus hormiliz spectat. 
Flor. Codd. profecto 1 et x Plut. xiv bibl. Medic. Laurentiane S. Ambrosii nomine exornant quemadmodum 
etiam veteres omnes ejusdem Patris editores. At in S. Maximum longe plures potiorisque auctoritatis con- 
veniunt. Primum vetustissimum codicem Helveticum Sangallensem recensebimus, deinde Romanum 99 S. 
Crucis in Jer., Ratisponen. S. Emmerami honiil. 1, pag. 9, Lambacen. 1, pag. 1, Vat. num. 1967, Vat. 
Palat. 1276, Vallicell. 1 et Modoetien. up E it. His conformes sunt ex editoribus Gymnicus homil. 4, p. 1: 
Galesinius hom. 1, pag. 35; Theophylus Raynaudus, pag. 195. Demonstrato homilie bujus auctore, de titulo 
agam brevi. Et ut a cod. Sangallensi exordiamur, hunc titulum przfert : Incipit exhortatio ad plebem, et de 
eo quod scriptum est in Evangelio : Sicut fulgur desub celo, ita. erit adventus filii hominis; et de duobus in 
lecto uno. Eumdem habent antique Ambrosii editiones ; sed patres Benedictini congr. S. Mauri in indice supra 
memorato ferunt esse apud Maximum Taurinen. in bibl. PP. homil. 1, cum titulo : [n adventu Domini, de 
eo quod scriptum est, etc. ldem exstat in cod. Ratisponensi S. Emmerami. Codex autem ('ambacensis di- 
versum exhibet, nempe hunc : Sermo 1, beati Maximi episcopi tempore adventus. Nos titulum superiorem 
a PP. Mauripis designatum, et Codicis Ratisponensis pretulimus, ut c:eteris Maximi editoribus conformes 
simus. Eosdem in homiliz initio sequimur, diversaque aliquorum exordia in undecima annotatione collo- 
camus. 


ARGUMENTUM. — Cum egerit S. Maximus in prece- B nebras humano generi sus pravitatis infunde!, ut 


. denti »homilin de n Christ boqpen m cipiendus, lucem veritatis nemo pene respiciat, et caligine '7 
"quedam explanat Evangelii loca, que secundum — Propria operiens mentes hominum, cz:ecitatem quam- 
Salvatoris adventum pramonstrant. dam spiritualibus oculis exhibebit. Nec mirum si 


diabolus emittat iniquitatis tenebras, cum ipse nox 
sit omnium peccatorum. Ád hujus igitur tetram cali- 
ginem depellendam velut fulgur quoddam Christus 


Movet fortasse vos, fratres, ! cur Dominus adven- 
tum suum indicans noctis se tempore ostenderit ad- 


venturum, cum utique ejus adventus magna cum 
claritate diei, | magno cum nitore, et timore suscipi 
debeat a cunctis. Frequenter namque audivimus $a- 
eris Litteris przedicatum, priusquam Dorminus Chri- 


bBtus adveniat, Antichristum regnaturum, qui ita te- . 


a [dem cod. S. Crucis in Jerus., gratias. 
b Cod 7Edil. Eccl. Flor.,et S. Crucis in Jerusalem, 


isquis autem r. 
Qu. S. CLucis, quo [aciente Dominus benedi- 


citur. 
d Idem codex, de isto scriptum est. 


. adveniet. Et sicut lucescente die nox subvertitur, ita 


coruscante Salvatore Antichristus effugatur; nec ul- 
terius poterit disseminare iniquitatis sux tenebras, 
cum lumen veritatis effulserit. Quod autem ait : Jlla 
nocte erunt duo in lecto uno, unus assumetur, et unus 


cetui vestro videor de[uisse, et alterius Ecclesie neces- 
sitatibus evocatus, minime vobis studium dependisse 
[al. studium solitum impendisse]; sed quamvis vobis 
ab[uerim corpore, tamen a vobis amore non defui; et 
peregrinatus [al. unitate tamen a vestris animis non fui 
peregrinatus| licet conversatione membrorum, tamen 


e Codex zdil. eccl. Flor., ut solus quis operetur in C 
domo Dei. 

f Cod. S. Crucis et Martinen., et per multos Ec- 
clesic Dominus deprecetur. Cod. Vat. Reg. 125, et 
per multas Ecclesias Domimun deprecetur. 

t Idem S. Crucis in Jer., quod adjutorium nostrum 
commemorans beatus, etc. 

h Cod. :edil. eccl. Flor., ut fiat equalitas, quia qui 
multum habet, non abundabit ei. Et reliqua. 

i Codd. S. Emmerami, Lambacensis et Modoetien- 
sis homilize hoc initium promittunt : Igitur quoniam 
post tempus spiritualibus epulis reficere nos debemus : 
videamus quid evangelica lectio prosequatur. Ait enim 
Dominus, sicut nuper audivimus, de adventus sui tem: 
pore : Sicut fulgur coruscans desub ccelo, ita erit ad- 
ventus Filii hominis. Et addit in consequentibus : In 
illa nocte erunt duo in lecto uno, unus assumetur, et 
unus relinquetur : duce molentes in pistrino, una as- 
sumetur, et una relinquetur. Movet fortasse vos, [ra- 


vestri spiritus non. fui peregrinus, nisi quod intra me 
desiderio vos tenebam, ut quos aspectus mihi subtrahe- 
ret, dilectio presentaret, vel quos obtutibus non vide- 
bam, corde complecterer. Eram enim sollicitus in dies 
singulos, quemadmodum festinanter quotidie ad eccle- 
siam venirelis, et quanquam essem de vestra devotione 
securus, trepidabam tamen, quia hoc ipsum, quod in 
vobis noveram, non videbam. Hic enim ajfectus paterne 
pietatis est, ut de absentibus liberis non tam certa spe 
gaudeat quam sollicita cogitatione desperet, et simul 
ac videre desierit, amare plus noverit : ac per hoc in- 
telligimus, quod amor inter prasentes gratus sit, inter 
absentes molestus. Eram ergo de vobis anzius, mostus, 
et trepidus, ne quis me absente per negligentiam cade- 
ret, ne quis diaboli insidiis taberetur.. Memineram 
enim luporum rabiem absentibus plus praevalere pasto- 
ribus. Sed Domino gratias, quod et vos illesos custo- 
divit, et parvitatem meam revocavit incolumem. Igitur 
quoniam post tempus spiritualibus epulis reficere nos 


tres, eic. debemus, videamus quid. evangelica lectio prosequa- 
Codices Sangallensis, et S. Crucis in Jer. sequenti ^ tur, etc. 

prefationi homiliam annectunt : i Cod. Palft. Vatie. legit. magna cum claritate 
Paucorum admodum dierum. occupatione detentus — Dei. 





an S. MAMMI TAURINENSIS E. 
relinquetur (Luc. xvn; Matth. xxiv), * hie jani resur- A fiat castus, humilis et modestus : de quo * strato 


rectionis meritum demonstratur, quod pro qualitate 
vivendi sit gralia resurgendi, ac tantam in singulis 
quibusque resurrectionis esse distantiam, ut duobus 
etiam pariter dormientibus, et una sede quiescenti- 
bus, :equalis pon possit esse assumptio. Quamvis 
enim eodem consortii lectulo teneantur, pro meritis 
tamen alter eorum rapietur ad colum, alter relin- 
quetur in terris. Lectus quidem noster communis est 
terr:xe hujus amplissimum solum, in quo corpora no- 
stra deposita tutissima sede tequiescunt. Tà hoc áu- 
tem lectulo ille mollius dormit, quisquis durius in 
vita se gesserit. Possumus enim ipsa membra nostra 
lectulos nostros proprios nuncupare, in quibus ani- 
ma nostre b in quodam strato suavissime demoran- 


spiritualiter ad paralytioum dicium est a Domino : 
Surge : tolle * (ecium duum, et ambula (Mattb. v; 
Luc. Y). Non enim tam in eo admirationis eliquill 
erat, ut eoníraeti lectuli ligneam cratem portaret 
paralyticus, quam ut resoluti corporis membra, 


debilitate confraoti, velut anim» sw necessarium 


lectulum paralyticus ipse gestaret, et coram positis 
Judzis propriis abiret pedibus, qui manibus allatus 
fuerat alienis. In. hoc plane (sicut dixi) completa est 


. prophetica illa sententia : Versasti stratum ejus. in 


infirmitate ejus ; ! et versa vice portaret lectum in quo 
fuerat paulo ante portatus, et anima illius, quz prius 
vasculo corporis ferebatur, postea corpas soon ipsa 
utilius circutnferret. Potest. etiam accipi, quod ait : 


trr; quod quidem sanctum prophetam sensisse arbi- B Erunt duo in lecto uno, unus assumetur, et. «nis relin- 


tror, cui. dicit : Universum & stratum ejus versasti 
in infirmitate ejus (Psal. 11). Beatus enim est ille, 
cujas swatam Peminus in ipsius infirmitate * conver- 
t; ut qui fuerat paulo ante iracundus, adulter, et 
petulans, et eunctorum scelerum iafrmitatibus ple- 
nus, asewetuimm eprpus ejus inalo versans Dominus, 


quetur, Christianorum plebs et populus Judzeorum , 
qui velut uno lectulo, hoc est una mandatorum lege 
tenentur, et veluti simili resurrectionis &pecie glo- 
riantur. Tune igKur Christianerum beatas populus 
assumetur in gloriam, 8 Judmormn aütem conventus 
relinquetur in terra. 


HOMILIA 1iI. 
Super eadem verba Evangelii, 
ADMONITIO. 


9 Patens hujus homiliz cum superiore nexus, et colligatio satis ostendit utranique eodein ex fonte wmahbaese. 
Àt certiores nos quiderh reddunt mss. codices, ut Sangallensis, Lambacensis, $. Cracie in Jer. 90 ex 99, Vai. 
Jicellanus n, Vatitanus unus 1967, pag. 15, Novarien. 27, p. 18, cui em S. Maximi nomen prarfixem. exbi- 
bent. Nec dissidet Joan. (illotius, qui Parisiis an. 1569 recudens S. Ambtosii opera, et hane bomilitnh obllo- 
cans num. 29 sermonum, aonotavit in marg. : Idem habet Maximus Mediolanensis, quod errans dixit, Fuit 
enim Maximus Taurinensis. Sed ad firmiorem horum auctoritatem optime conducit Alenini testimonium, qui 
suo in Horniliarie Venet. edit. serrh., 4 pag. 8, eamsubS. Maximi tradit ad setbundam doinihicam Adventus; ipsi 
posteriores orhhes editores conformantur. Quod si tà quibusdarh codicibus 8. Ambrosio aseribitur, hi yi 

abendi sunt minimi, cum neque numero, neque antiquitate Maximo faventibus sint cosquàandi. Monendus 
porro lector hic est, additum a nobis huic eidem homilise ragmentum nondum fditum, quod ex eodicibus 
ngallensi, Florent. 1, Plut. xiv. bibl. Medic. Laurent., et 99 bibl, S. Crucis in Jerusalem exséripsimus. 


ARGUMENTUM. — Continet homilia eamdem Evangelii (| quisvó molitiofis effoctes. Noli dtfbimm est, quod 


expositionem ampliori interpretatione exzornatam. 


Superiore dominica capitulum evangelicum disse- 
rentes partem quamdam ex illo perstrinximus ; stipe- 
rest, ut. sequentia deeurramus. Descripsimus enim 
quid esset quod Dominus ait : In illa nocte erunt duo 
in lecto uno, etc .; nunc ergo videamus, quod reliquum 
eat : dicit enim h divina sententia : Erunt due to- 
lentes in. pistrino ; una assumetur, et tna felinquetüt 
(Luc. xvi). Primum igilur eonsiderandum ! est, quo- 
modo constet molentis officium; demde qus» sint 
dw», qus? molere dicentor; tertio quid pistrirut sit, 


* Codex Vatic. Palat. 1876, in quo alia mánu 


hie serm ascribitar Ambtosio, legit : Jam resurre- 
clionis meritum demonstratur, quod non pro qualitate 
vivendi sit, etc. 

* God. :x»dil. M. eccl. Flor., et cod. 99 8. Crucis 
in Jer., veluti in quodam stratu suavissime demoratur. 

* Ced. Vallicel., coneutit. 

4 [dem ecod., de stratu. 

* Cod. Vat. 1207 et Valtic. H, grabatum tuum. 

f [n codice 1, Plut. xiv. bibl. Laurentians, et in 
cod. S. Crncis in Jerus., cujus paulo ante meinini- 
mus, legitur : ut vice versa portaret. lectulum. Quod 
idem fert codex S. Crucis in Jerusalem 

5 Laurentianus idem cod., Judaeorum autem exse- 


molese alieer men censtat, nisi duebut lapidibus ap- 
paratis, et convenientibus sibi, ut alteri ex his ma- 
gnitudo sMérims imponatur : et Nlurh quidem lapidem, 
qui ! prior sternitur, esse pigrum e tardam, et pehe, 
ut ita dixerim, oliosum àc nisi superioris participa- 
tione lapidis ornareter *, foretan necessaries non 
videretur. fta dim file óperhtüt, etlam iste vtilis in- 
venitur. Ille autem !, id est superior lapis ** tota ve- 
lecitate operis cireurafertur, ut fallens oculos in ipsa 
celeritate stave eredatur , ei poteter immobilis ense, 
dum currit. (jul qtanto viotentius àctüs fuerit, tanto 


crabilis conventus. Codex vero 99 S. Crucis ih Jer. 
pró relinquetur in terra habet. relinquetur ín tartaro. 
k Yn Cod. 99 S. Ctucis in Jer. additur eadem. 
i (Tod. Vallicell. r considerandum nobls est. 
| Cod. S. Crueis in Jer., tui conforinior est Vat. 
1967. ocior solo sternitur. Hem cod. Vat. 1967. 
k Uterque codex S. Cracis in Jer. addit ita. Codex 
Vat. 1267 habet oneraretar. 
» Cod. Novar. 27, ille dutem fdem sspetior la- 
pts, elc. 
m" Cod. Sangall., et cod. 99 S. Cracis in. Jer., et 
tanta velocitate. Et cod. 1 Lauren., hac tanta telcci- 
tate operis circumfertur, ut volubilitate sua. 











HOMILIA Hi. 


opus perfectius consummatur. ita. ergo prior lapis A litatis asperitate mollitia, producat omne quod purum 


giat, jacet, et pene nibil prodest ; ille vero alter, que 
inferuntur, euncta suscipit, quse veniunt, universa 
complectitur, et per 14) cavernulas quasdam tfter- 
que, quod operetur, acquirit. Qui molit autem hoc 
habere widetor officii, ut pervigili cura grenorum 
asperitate confracta, ex intimis eorum, occulisque 
visceribus similaginem, medullamque prodtücat, et 
sordium levitate discussa, in aperium proferat omno, 
quod purum est, ex que mundissimut panem confi- 
ciens gratiam domini consequatur. Hos igitür duos 
moleres lspides due osse arbitrer Testassenta, hoc 
est legém Moysis, et Evangelium Domhi, qus !tà 
sunt disposita, vel parata, ut sibi Testamentum 
utromque conveniat, sicul ait. Salvater ; Non veni 


solvere legem, sed adimplere (Marc. v). Et ad ^ vicem B ciim Deo spiritus contribulatis (Psal. 1). Tanta em-- 


molatum aliud prius $olo positum, aliud insuper 
cellecatum, hoc est legem primum hominibus oensti- 
wtam, deinde perfectum Evangelium 5. Quee lex, 
velut inferioris mol saxum , ita erat tarda, pigra et 
penitus oliosa, ut. quidquid gperande accoperat, id 
omne perdiderit ; dicente de Jad:is propheta : Omnes 
declinaverunt, simul inutiles facti sunt, ton 6.1 qui fa- 
ciat bonum, non est usque ad unum (Psal. xin 6i ou). 
Ergo nisi Evangelium superpositum fuisset sdimao lex 
veluti tarda, et gravis jaceret in terra Judaica, et 


unius proviaciz cooperiretur angustiis. Nisi Evange-- 


livm, inquam, datam esset, lox. necesteria omnine 
non esset. Hoc autera lex operabatur sine Evangelto, 
, quod uno saxo fieri potest. Confringere poterat, non 


prodesse : siowt ai beatus Apestelus : Ler autem C 


irem operetur ( Rom. 1v, 55), gratisth vetro non pree- 
&lat. Stante * autem lege, Evangeliüm datum est, 
quod Veteri superpositum Testamento utrumque con- 
decorat : € ac tarta velocitate sul. scecutwm omne 
circumeat ; hoc est inferna visitet, ctelestia penetret, 
terrena collustret. Quod Evangelium tanquam supe- 
rior mola eunctos credentes sumtcipit, ommes adve- 
niemtes accipit, et velut pet quasdam cavernulss 
proceptorum ad interiora tranemittit : ut 4 ibi hinc inde 
duorum Testamenterum salutaribus mandas geati- 


* Cod. 99 S. Crucis et Novar. 17, et ad invicem; 
sed cod. 90 S. Crucis in Jer. plane cüm texta mostro 
cohzret. 

* Cod. Sangall., deinde ad per[eetum  Évangelhtm 
confirmatum. Codex preterea. 90 S. Crucis in Jer., 
cl alter 99; sed Vallicellan. n habet deinde ad per[e- 
rium Evangelium. 

* Cod. Laurent., paulo abte indicatus 4fdnte ergo 
lege. Haud secus cod. 99 S. Crucis in Jer., qui variat 
iu iis quxe sequuntur : quod Veteri Testamertto supet- 
positum utrumque condecordt, ac tanta telocitate opetis 
circumfertur, ut volubilitate suí secutum omfie circum- 
eat; congruunt cod. 90 S. Crucis in Jér., Vat. 1967, 
et Vallicefl. u. | | 
4 In Cod. 90 S. Crucis in Jer. deest ifi. 

. Tide 8$. Ambrosium de Spiritu sancto [ib. iu, 


p. 21. 
! Cod. 90 Vat., pro habitu. 
5 Cod. 99 S. C 


( . Crucis, currat. 
^ Idemood. 90, in nobis, et, omisso Amen, prosequi- 


Ca 


est. Quam similitudinem Testamentorum Ezechielem 
prophetam arbitrer perstrinzisse, cum dicit rotam ia 
meóio rote esse connexam 9». Hardm igitur molarems 
operatione, id est Novi ac Veteris Testamenti hot 
agit sancta Ecclesia cure pervigili, ut peccatorum 
asperitate discussa, 6x occultis cogitationibus medul- 
lam mundi cordis elictat, et cec]estibus mandatis 
mundata ex intimis spiritalia alimenta producat. De 
quibes alimentis Paulot apostolus ait : Loc vobis potum 
deti, non escam (1 Cor. v). Et iterum : Perfectorutm 
autem est solida esca (Hebr. v); qui ! propter habi- 
two sensus exercitatos habent, ae spiritum hostéum 
omni humanitate purificans, velut. wimisginem Doo 
offerre contendit; sicut David sanctus ait : Sacréff- 


tem velocitate circamfertue Evangelium, v& non trivi 
19 sapientes cursum ejus intelligant; quem beatus 
Paulus intelligens ait : Ut sermo Dei curret 5, et cla- 
rificetur h in vobis. Amen (Il Thess. tfr). ! Wnsipiertium 
autem oculis vidétur Evangelium stare, dum vident ; 
stare, inquain, illud putant, cum mandata ejus negli- 
gtitit, cum non ctellount eventura é5se, quie scripta sunt. 
Molit autem et Synagoga, sed itutiliter molit; quippe 
quio une saxo i aitKur laborare; aque ideo non tam 
molit quam dissipat ek eoníringK. Propterea enim 
opus ejus disciplet k, et ad Jud:sos dicitur per pro- 
phetam : ! Et si afforatis similaginem abominatio est 
(Isai. 1, 135), nec non eX ipse Domitas toprobans ope- 
rationis ejus officium ait : Cavete a fermento Pharisco- 
rum ( Morc. wu). Conatur igitur Synagoga molens, 
errorem süstimens, Eteolm quia Moyses duas lapideas 
"tabulas aeceperat "lestamentl, zstimst se düobus 
instrumentis necessariis operari, ignorans quod illa 
tabularem societas doorum Testamesterum cohe- 
rentium sibi pr'efigarabat adventum, ex ideo fetme- 
batur ad eternam gloriam sanota Ecclesia, qt: Do- 
mito cibura sanctitatis emot, roliaqiietit autem ad 
molas cruentas Syoagopa cyrutn semper sut passura 
perfidis. Explicit. 


tur : Insiplentlum autem, etc. 

i Fragmentami codicis Sangalleusis , reperitur 
etiam sine intervallo in codice 99 S. Crucis In Jer. 

j Codet 1 Laurent. uterque cod. S. Crucis iti Jet., 
et Vat. 1967 habent uno saxo; hocest solo Yeteri Te- 
stamento tiütitur laborare. 

X Idém cod. Laurent., opus ei displicet. In. cod. 
Vat. 1267 annectitur pars sermonis dé muliere Sdma- 
ritana, Áqua er(o misericordie, eic., omhino extra- 
nea ab hac homilia. In cod. vetó 9( $. Crucis in Jer. 
habetut lectio ut in Sangallensi. 

! Uterque codex S. Crucis in Jet. post verba, etsi 
afferatis stmilagineni, pro $equentibus abomitalio est, 
habent vanum est ; quod desumptum videlur ex vetefi 
Itala versione, ubi integer locus ita legitur apud Sa- 
batier. tom. tit, pag. 5 
(is similaginem vanum est : thymiama abominatio est 
mihi. Vulgata autem hábet : Isai. 1, 15, Ne offeratis 
ura sacrificium [rustra : incensum abominatio. &sl 
mihi. 


1 edit. Rem. 1745, si affera- 


EL 








281 S. MAXIMI TAURINENSIS 252 


ANNOTATIONES IN SECUNDAM ET TERTIAM HOMILIAM. 


4^ Secundum adventum suum in mundum Christus apud Matth. xxiv, 27, prenuntiavit : Sicut enim fulgur 
exit ab. oriente, et paret in occidentem : ita. erit adventus Filii hominis. Consonant qux Lucas in Evang. re- 
tulit c. xvir, 24 : nam sicut fulgur coruscans desub colo in ea, qua sub colo sunt, fulget : ita erit Filius ho- 
minis in die sua. Post hxc vaticinia, alia subsecuta esse uterque Evangelista testatur; ait enim Mattheus 
vers. 40 : Tunc duo erunt in agro : unus assumetur, et unus relinquetur ; due molentes in mola : una assumetur, 
et una relinquetur. Lucas autem eadem complectitur, scribens vers. 54 : Dico vobis, in illa nocte erunt duo in 
lecto uno, unus. assumetur, et. alter relinquetur. Hzc in secunda et tertia. homilia sibi proponit explananda 
S. Maximus, atque inhzrens, secundze bomilize, quae est : In adventu Domini. De eo, etc., juxta codices me- 
lioris not:e, de Christo in seculorum fine venturo agere instituit. Jam, ut quisque perspicit, neque Matthei, 
neque Luc integrum locum ad rem suam assumpsit Maximus, sed de duobus quasi unum composuit, ut 
orationis sux» argumentum instrueret. Initio igitur homilie secundze monet S. Antistes, Christum predixisse 
fore ut nocte adveniat, quod ut conciliet cum Evangelii locis in quibus Christus dicitur magna claritate, ac 
veluti fulgur venturus, noctis vocabulo depravationem intelligit, qua szculum ab Antichristo seductum in- 
volvetur, cujus quidem depravationis tenebre discutiend:e extemplo sint, cum verus sol justitis Christus 
judex diabolicam fraudem et Antichristi iniquitatem revelarit, eoque exterminato , lux veritatis, virtutis- 
que studjum rursum effulserit. Ad hujus, inquit, S. Maximus, igitur tetram caliginem depellendam, velut (ul- 
gur quoddam Christus adveniet ; et sicut succrescente die nox subvertitur, ita coruscante Salvatore Antichristus 
effugatur, nec ulterius poterit disseminare iniquitatis suc tenebras, cum lumen veritatis effulserit. Iflustraverat 
jam pridem eumdeni Evangelii locum S. Ambrosius lib. viu, cap. 7, Comment. in Lucam: Bene noctem dizit, 
Tis Antichristus hora tenebrarum est : eo quod pectoribus tenebras offundat, cum dicat se esse Christum, etc. 


p enim sicut fulgur coruscans per universum mundum luminis sui globos spargit. 


is ita absolutis, nihil deinceps Maximus de Antichristo, aut de postremo Domini adventu disserit, sed Am- 
brosium imitatus ad aperiendum verborum illorum sensum descendit, qux sunt de duobus in lecto uno, deque 
du ibwe; atque hic inquit resurrectionis meritum demonstratur, quod pro qualitate vivendi sit gratia 
resurgendi : ac tantum in. singulis quibusque resurrectionis esse distantiam, ut duobus pariter dormientibus, et 


una sede quiescentibus qualis non possit esse assumptio. Jam vero resurrectionis nomine non communem hu- 
"manorum corporum 
.nem bonorum ad gloriam, damnationemque improborum ad pcenam. Qua in re Maximus egregie in S. Am- 


titutionem, vivificationemque indicat, quz:e extremo mundi tempore fiet, sed evectio- 


brosium convenit, quem ille sibi proposuerat ad. sequendum. Ambrosii autem hzc est loco supra indicato 
sententia : Nunquid iniquus Deus, ut pares studiis, et. societate vivendi, atque indiscreta actuum qualitate meri- 
torum remuneratione discernat? Non ita est, sed pro actibus. hominis remunerationis est ias. Hinc plane 

erspicitur, utrumque S. doctorem hic loci non de predestinatione sanctorum zterna, sed de przedestinationis 
ejusdem exsecutione, ut vocant, locutum fuisse. Àt de exsecutione quidem pr:edestinationis ejusdem S. Maxi- 
mum agere, ex ea etiam homilia constat, qu:e est de Juda traditore. Sic enim babet : Ex eodem (uto corporis 
nostri Deus pro meritis singulorum alios reservat ad ponam, alios ad gloriam; ac rursum : Quamvis enim eodem 


: consortii lectulo teneantur :. pro meritis tamen alter eorum rapietur ad celum, alter relinquetur in terris; que 
sane Ambrosii dictis consonant, aientis ibidem : Qui assumitur rapitur obviam Christo in aera, qui autem re- 
linqusrur, improbatur. | 


[n homilia tertia a molaribus duobus lapidibus, quorum alter alteri super positus terit frumentum, et fa- 
rinam educit, S. Maximus figuram exhiberi scribit duorum Testamentorum, Veteris scilicet et Novi : Hos igi- 
tur duos molares lapides duo- esse arbitror Testamenta, hoc est legem. Moysis, et Evangelium Domini; qua tta 
sunt disposita vel parata, ut sibi utrumque Testamentum conveniat : sicut att Salvator Matthei v : Non veni le- 
gem solvere sed adimplere ; docetque inde legem Evangelii superpositam fuisse Mosaic: tardiori, atque ino- 
perosiori, atque sic denique concludit sententiam : Nisi Evangelium, inquam, datum esset, lex necessaria om- 


nino! non esset. Hoc autem lex operabatur sine Evangelio, quod uno saxo fieri potest, confringere poterat, nom 
prodesse. e 


Duo hisce verbis Maximus comprehendit. Horum est unum de veteri lege, quam necessariam faisse futuram 
negat, nisi Evangelium datum esset : alterum de lege ipsa veteri, quze tantum oneris inferret, ut opprimere 
confringereque sine Evangelio posset, prodesse non posset. Primum ad ea pertinet qux Apostolus in cap. x 
Epist. ad Rom., itemque in cap. x Epist. ad Corinth., inque cap. iv Epist. ad Galat. de fine legis Christo, de Chri- 
6to ipso consequente petra, deque vanis egenisque elementis Veteris Testamenti docet. Alterum hoc exposcit, 
ut lex, quz. cum gpraeciperet, tum vires ut. adimpleretur nullas conferret, sola sine Evangelio, hoc est sine 
adjutorio grati» Servatoris, pondere ipsa suo opprimere, confringereque potuerit. Constat nobis aliquos hoc 
Maximi loco abuti, atque inde concludere, Deum, qui perfectam legi obedientiam ab homine, fugamque a 
peccatis exigeret, eum in sua impotentia deseruisse. Sed hi vehementer errant et ne alios fallant, dicimus, 
inulto aliter S. Maximum docuisse. Ut autem id assequamur, qu: mens ejus fuerit, inquirendum est, qui sub 


. figura duorum molarium lapidum utramque legem veterem et novam comparat. Jam per inferiorem lapidem 


jacentem, et inertem erem Mosaicam accipiendam esse profitetur, et in lapide superposito Evangelium fuisse 
adumbratum asserit. Officium ergo utriusque lapidis est, ut inferior grana frumenti contineat ; pr:ecepta enim 
multa populo Judaico data faere, qui, etsi bona et sancta, ex se ad opera justitiz, et sanctitatis noii sufficie- 
bant, sed impulsu ac motu superioris agentis, nempe gratix Servatoris adventuri, indigebant ; quam gratiam 
S. Maximus in lapide superposito indicavit, illius reminiscens sententiz: ad Rom. vui, 14: Quicunque spiritu 
Dei aguntur, hi sunt filii Dei. Quare etiam memorat Christum Matth. v dixisse : Non veni legem solvere, sed 
adimplere, hoc est prestare gratiam, ut adimpleatur. Hoc sensu S. antistes affirmavit sibi utrumque Evange- 
lium convenisse, hoc, confractam esse granorum asperitatem, seu mandata, per spiritum vite, que est in Chri- 
sto Jesu, ut ait item Apostolus paulo superius, suaviora ac faciliora reddita similaginem medullamque produ- 
cere, id est, in apertum proferre qua sub figuris et sacramentis ab origine mundi latuere, et palam facere 
sapientissimam Dei miserantis providentiam, qua disposuit in hominibus etiam ante Christum, ut. ejus gratia 
Per tdem in Redemptorem operaretur ad salutem. Qua propter addidit Maximus illam superioris lapidis vo- 
ubilitatem, sive superni adjutorii virtutem omne seculum circumivisse, id est sub lege positis profuisse. Quid 
autem illud est quod dicit : Necessariam futuram non fuisse legem, nisi Evangelium datum esset? Quandonam 
umque vigebat ! 


enim necessaria observatu lex vetus fuit, nisi dum data est, Tunc igitur cuni latum manda- 


"utm obedientiam przcipiebat, datum quoque Maximo teste adjumentum gratie Servatoris venturi fuit. Id 


quod majorem in modum confirmat Maximus homil. 1 de Paschate, in qua de sanctis Veteris Testamenti dis- 
seruit. Quis vero non viderit, h:zec iis similia esse, qua» synchronus Maximo S. Leo complexus est serm. 22, 
tertius de Nativitate Doinini, cap. 4, p. 50 edit. Rom. an. 1752, adversus eos, qui nimium sero Verbum di- 

















^-^ 


Part 


HOMILIA IV. 234 


vinum naturam humanam sumpseisse conquererentur. Cessent, inquit S. tifex, coram querele, qui impio 
murmure divinis dispensationibus obloquentes de Dominice nativitatis tarditate causantur, tanquam preteritis 
temporibus. non. sit. impensum, quod tn ultima mundi elate est gestum. Verbi incarnatío hec contulit facienda 
quod facta ; et sacramentum salutis humane in nulla wnquam antiquitate cessavit..... nec sero est impletum, quod 
semper est creditum. Sapientia vero, et benignitas Dei hac salutiferi operis mora capaciores nos sue vocattonis 
effecit... Sed a constitutione mundi unam eamdemque omnibus causam instituit. Gratia enim Dei, qua semper est 
universitas justificata sanctorum, aucta est, Chrislo nascente, non cepta, et loco magna pietatis. sacramentum 
quo lotus jam mundus impletus est, tam potens eliam in suis significationibus fuit, wt non minus adepti sint, qui 
in illud credidere promissum, quam qui suscepere donatum. Brevius eamdem complexus est doctrinam S. Thom. 
1-2, quxst. 98, art. 2 ad 4 : Quamvis, ait, lex vetus non sufficeret ad salvandum homines, tamen aderat aliud 
auxilium a Deo hominibus simul cum lege, per quo salvari poterant, scilicet fides Mediatoris, per quam justi cati 
sunt. antiqui patres..... et sic Deus non deficiebat hominibus, quin daret eis sulutis auxilia. Sed quid opus est 
multis? Omnium hzc est SS. Patruin ex Pauli Evangeliorumque fontibus hausta doctriua, a qua 5. Maxim uw: 
defecisse nemo erit orthodoxorum qui credat. 


HOMILIA IV. e 
Incipit dictum ante Natale Domin Cw 
ADMONITIO. 


13 Ex antiquissimo ac celeberrimo Sangallensi codice Mabillonius duodecim S. Maximi homilias decer- 
psit, quas in suum Museum Italicum transtulit, ut in prefatione jam diximus. liec, qu: est quarta in serie 
nullius alterius mss. monumenti auctoritate asserta Maximo fuit. Nunc primum ipsam auctoritate codicis ma- 
joris ecclesie Taurinensis confirmamus; in quo est illa num. 5 cum titulo : Jtem et de illo : homilia m, et in 


vigiliis natalis Domini. Alludit vero ad titulum F homiliz incipientis : 
sus, etc., qui sane titulus est item huic bomilize inscriptus. 
brevi futuram A, sollicitudinis Dei opus sine macula custodire, quam 


ARGUMENTUM. — Henovationem 
mundo ipsa dierum ratio annuntiat : el qua in terra 
meliorem aepectm [ormamque rerum promittunt, 
signum sunt spiritualis reparationis, ad quam obti- 
nendam fideles toto aimo contendere debent. 


Etiamsi ego taceam, fratres, tempus. nos admonet 
quod Domini Christi natalis in proximo est. Nam 
praedicationem niam 14 przvenit dierum extrema 
conclusio. Ipsis enim angustiis suis mundus loquitur 
inuninere aliquid, quo in melius reparetur, et exspe- 
ctatione festina desiderat, ut tenebras suas splendi- 


 dioris solis candor illuminet. Dum enim cursum suum 


brevitate horarum concludi meruit, spe quadam an- 
num suum indicat reformari. Hzc igitur exspectatio 
creaturz, etiam nos exspectare persuadet, ut pecca- 


Letitia awanta est, quantusque. concur- 


opera hominum impolluta servare. Mundanum enim 
vestimentum, si sordidum fuerit, potest illud fullo 
eonduciis eluere; anim: autem vestimentum, si se- 
mel inquinatum- fuerit, nisi 1 propriis et aseiduis 
operibus vix lavatur. Nihil ei prodest manus artificis, 
nibil fullonis operatio: conscientiie, enim membra 
polluta aqua abluere potest, non potest tamen mun- 
dare. H:xec sunt animze vestimenta pretiosa qux Mar- 
cus evangelista (Cap. 1x) in Salvatore collaudat, di- 
cens : Et vestimenta ejus facta sunt fulgentia, candida 
nimis velut niz, qualia fullo super terram non potest 
facere. Laudatur igitur Christi vestimentum, quia ni- 
tebat, non textura, sed gratia : laudatur indumen- 
tum, non quod stamipum subtilitate densatum est, 


torum nosttorum tenebras novus sol Christus ortus B sed quod corporis integritate conceptum : laudatur 


illuminet, et longam in nobis caliginem delictorum 
justitiz sol nativitatis 18$ sux vigore discutiat : nec 
patiatur cursum vite nostra tenebris vite concludi, 
sed virtutis sux gratia dilatari. Igitur quia natalem 
Domini etiam mundo indicante cognoscimus, facia- 
mus et nos, quod mundus facere consuevit : hoc est, 
sicut in illa die mundus spatia sux lucis extendit, ita 
et nostram justitiam protendamus : et sicut diei il- 
lius claritas pauperibus et divitibus commupis est, ita 
et nostra liberalitas peregrinis et indigentibus sit 
communis : et sicut. tunc mundus noctium suarum 
recidit caliginem, ita et nos avaritizt nostra tenebras 
amputemus ; atque ad instar hiberni temporis, sicut 
in segetibus solis vapore resoluto gelu nutriuntur se- 


vestimentum, non quod mulierum manus texuit, sed 
quod Marix virginitas procreavit. Et ideo in eo ma- 
gnificatur candoris gratia, quia immaculatum illud 
non artificis cura prestiterat. Qualia ullo, inquit, 
super terram non potest (acere. Non potest plane fullo 
Christi facere vestimentum ; fullo enim prestare po- 
test nitorem, munditiam, puritatem, prestare tamen 
Don potest virginitatem, justitiam, bonitatem. lllud 
enim in arte est operis, istud in natura virtutis. Hz« 
enim in Christo Domino S. Evangelista virtutum in- 
dumenta collaudat, que et beatus David pari sen- 
tentia prxdicavit dicens : Myrrha, et gutta, et casia a 
vestimentis tuis pretiosis (Psal. xiv). His enim aro- 
matum odoribus sanctarum significantur indumenta 


mina, ita et in pectoribus nostris resoluta duritie ju- C virtutum. Ergo, fratres, 17 natalem Domini susce- 


stie semen tepefactum Salvatoris radio coalescat. 
Ergo, fratres, natalem Domini suscepturi exornemus 
nos puris et nitidis indumentis. Anime autem loquor 
indumenta, non carnis. Carnis enim indumentum vi- 
lis amictus est; anim: vestimentum corpus est pre- 
tiosum. Illud humanis manibus densatum est; istud 
Dei manibus institutum est : atque ideo majoris cst 


* Gallandii editio emendanda, in qua interiori habetur oro interioris. 


PaArBoL. LVII. 


pturi abomni conscientiam nogtram fece mundemus. 
Accuremus nos non sericis vestibus, sed operibus 
pretiosis. Vestimenta enim nitida membra operire 
possunt, conscientiam mundare non possunt : nisi 
quod majoris est verecundix nitidum membris ince- 
dere, et pollutum sensibus ambulare. Interioris * igi- 
tur prius hominis ornemus affectum, ut exterioris 


8 


^ 


S. MAXIMI YAUBINENSIS 


qnoque horoinis sit amictug orpatus. Spirituales 16 A consciente maculas abinamus : eeripinm est enim 
1aculas abluamus, ut carnalia in des fulgeant vé- ' Date eleemosynam, ^t omnia mutida sint vobis (Luc. 


stjnenta. Nibil amem prodest fv 


ere veitibus et 
sokdere flagiljis. Vbi eaim canscieptia tenebrosa est, 
totum corpus obscuretum. est. Habemus autem, quo 


x, 4). Bonum eleemosynz, giandatum, per quod 
wienibus operemwr, ut corde mundemur. kxplioit. 


HOMILIA Y. 


De eodem. 
) ADMONITIO. 
. Ex eodem Sangallensi codice hanc item homiliam, quemadmodum superiorem exseribj, edique curayit 
rf 


Mabillonius in p Musei Italici volumine. 


Mabillonio accepit" Gallandius, transtulitque in tomum IX 


Bibl. PP. Venet. edit. an, 1773, titulo Incipit de natali Domini Salvatoris, retente, quem titulum ex codice 
ipso Sangallensi Mabillonius idem expresserat. ld yefd hórnilie genus Maximo ascribi oportere confirmat 
majorem in modum codex Taurinensis, in quo hzx est eidem howilixz przefixa inscriptio. Item et de nativitate 
Domini homilia 35. Quid si stylus et interpretatio locilsaie, quem auctor affert, satis evincat, sancto ipsi 


antistiti eamdem homiliam acceptam referri oportere, cum istiusmodi ratio adducendorum sacr Scripturae 
locorum ei antisgiti fuprit peculiaris, quie quidesn loca yel Latina ipee faciebat de Grecis, vpl excidat 


*. 


Latina yersione quapiam ratione? 


ex 


ARGUMENTUM. — Christi nalipitas Deo digna in owni- B bele, qux esf ignara de conjuge ; auque infanicm se 


bus erat exhibenda. Virgo Altissimi virtute obumbrata 
parit incorrupta, Filius nascitur.sanctus, colites pa- 
cem et salutem hominibus annuntiantes, novum quem- 
dam mundi ortum pollicentur. ví 


Proxima dominica dilectionom vestram admonui- 
mus, Íratres, de diei brajus adventu, in qua diximus 
nos natalem Dománi hodie etiam mundo teste susei- 
pere. Mundus egin- testimonium perhibet, dum na- 
gcente Christo, et ipse renascitur. Renaseitur enim, 
cwn de profundis noctium tenebris partg quodam 
lucis eruitur. Renasnitug, inquam, oum ejus defectio 
finitur, claritas reparo£ue. Atque ideo in ortu Ghristi 
oportet magis ortum sxeuli nog vocare. in bac enim 
die ad salyanda omnia oritur. Oritur enim die hae 


luk mundo, delunetis resurrectio, vita mortalibus (; 


ac propterea hodie non tam Salvatoris matalis est 
quam salus. Nascitur ergo salus oramium Christus, 
quem regem gentiem prophet» testantur * nascitut 
tx virgine, aicwt 1saias (Cap. wy) declaret dicens : 
Ecce eirgo in. utero accipiet, et pariet Rlium, et voca- 
bunt nomen. ejus Emmanuel, quod est interpretatum 
nobiscum Deus. Probat ergo veritatem Domini ordo 
»ascendi Conocepit virgo virilis ámara consorti : 
impletur uterus nullo libatus emplexu, et Spiritum 
sanctum castus venter oxcepif, quem pura menrbra 
servarunt, innocens corpus gessit. Videte miraculum 
mgaatris dominiez. Virgo est, cum concipit, virgo cum 
parturit, virgo post partum. Gloriosa virginitas, et 
prieclara fecunditas! Virtus mundi nascitur, et nullus 


genuisse miratur, eum Spiritum sanctum se susce- 
pisse testatur; nec, quia peperit inuupta, terretur, 
quia testimonio utitur virginitatis et sobolis. Soboles 
enim dominicum Patrem indicat; virginitas stupen- 
tium suspicionem. excusat. Inde vixginitaji diyigitas 
testimonium perhibet; hinc naturse secretum. Testi- 
monium, inquam, perhibet divinitas partui virginali. 
'Ut concipiatur enim Christos secundum preenantia- 
tionem Évangelii Spiritus sancti repletur gratia ; vir- 
tute Dei Patris obumbratue, sicut ad Mariam dictum 
est : Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altie- 
simi 19 obumbrabit tibi, et ideo quod nascetur es te 
sanctum, vocabliur Filius Dei (Luc. 1). In nativitate 
ergo Salvatoris completa est illa divina sententia, 
que dicit : Duobus aut. tribus testibus stabit omne 
verbum. Ecce enim Verbum Dei nascitur testimonio 
Trinitatis. Nam utique in utero S. Marixe cum Spir:- 
tus sandigs superyenit, cum obumbrat Altissimus, 
cum risus generatur, confessio in eo fidei conti- 


. netur: Dignum enim erat ut Mater salutem populis 


edijura prius in visceribus suis confirmaret myste- 
rium Trinitatis; et sic intelligeremus ante Salvato- 
ris oórtuni confirmatum esse fidei sacramentum. Ma- 
rià enim tanquam in sacrario ventris sui portavit 
cum mysterio sacerdotem ; nam quidquid in seculo 
profuturum erat, id totum de ejus venire : Deus, sa- 
cerdos et' hostia ; Deus resurrectionis, sacerdos obla- 
tionis. Hoc autem totum in Christo agnoscimus. Deus 
enim est, quod ad Patrem redit : pontifex, quod se 


est gemitus parfurientis; vacuatur uterus, infans ex- D obtulit : victima, quod pro nobis occisus est. Marie 


cipitur, nec virginitas violatur. Bignum euim erat ut 
Báo -nagcente faeritum cresceret castitatis : nec per 
ejus adventum: violaretur integritas, qui venerat sa- 
nare corrupta : nec per emm pudicitia corporis le. 
deretur, per quem donatur virginitas baptismatis im- 
pudioig. Natus igiter puer ponitur in presepio, et 
haec sunt Dei prima cunabwta : nec regnator ceti has 
indignatur angustias,.cui habitaculum fuit virgineus 
venter. ldeneum plene Maria Christo habitaculum, 
non pro habitu corporis, sed pro gratia originali. Er- 
go exonerata felici onere Maria matrem se lxta co- 
gnoscit; qua se nescit uxorem ; et est gloriosa de s0- 


ergo uterum, non uterum dixerim fuisse, «ed 
templun;; templum plane est, ín quo habitat san- 
ctm quidquid in colo est : nisi quod supra coelos 
estimandum est, ubi quasi in secretiore tabernaculo 
mysterium a divinilate disponitur, quemadmodum a 
pluribus ascendatur ad colum. Supra coelos plane 
eestimandus est uterus Mari», quia Filium Dei gIorio- 
slórem remásit ad coelum, quam de colo descende- 
rat. inde enim ut pateretur, hinc reversus est, ut re- 
gnaret : inde hamillatus descendit in hominein, hine 
glorificatus ad Patrem ascendit. Melius plane tem- 
plum corporis est, quam coi. Residens eyim. Chiri- 





2531 


DOMI. VÀ. 


" 


stus est : ibi terribilis, hie manifestus ; bà ipvisibilis, À ctione fratres bortatur. A4que ideo est bonum nobis 


bie visibilis atque palpabilis ; ibi peccat vindicet, 
- hic condonat; ibi potestate judicis utitur, hic dile- 


aderare eum, cum invitat, ul possimus gum non tj- 
mere, cur judicat. Explicit. 


HOMILIA VI. 
De Nativitate Domini 1. 
ADMONITIO. ^ , 
Ex vetustissimo codice abbatie olim S. Palmaui, de quo satis est a nobis dictum in commentariis, hane 


nos homiliam descripsimus, edimusque nunc primum 


lucem. In codice quidem S. Maximi nomen przfert, 


neque ulla est causa, quamobrem sancto antistifi eam pop esse adiudicandum putemus. 


: ARcUMENTUM. — (uamvis Christus. dupliciter natus 
predicetur, unus tamen Filius Dei nuncupari debet. 
Idem enim est, qui a Patre ab aternitote est geni- 
tus, et qui ín tempore a Virgine procreatus, 


Domini nostri Jesu Christi, fratres, nativitatem so- 
lemnissnam honore debito celebrantes exsultemus 


" Sion, quoniam ab omni quondam paternz pr:vari- 


cationis metu liberata es. Ortus epim ille est Domi- 
nus in civitate David, quze vocatur Bejhleem, qui 
reatum nostrum, quo diabolicis fraudibus, quibus a 
tanto tempore circumventa fuerat miseranda morta- 
litas, elementer absolvit, atque jugum servitutis an- 


apque Letemur in Domino illum tandein e ccelis ad- B tiqu:e nostris e cervicibus pius excussit. Natus est 


venisse in terras hominem, qui zeterni Dei Filius est, 
ut uos a. diaboli servitute redimeret. Illum de'cceelis 
descendisse habitatorem celorum, qui terrarum in- 
colas induceret ip celum. Hodie enim ex virgine nul- 
lius viri gnara commercii homo processit, qui Deus 
simul est et homo. Hodie unus idemque carnali sine 
ulla conceptione natus est Deus, et sine ullo generan- 
te faclus est homo. Illum ab :eterno genuit Deus, et 
in tempore Dei omnipotentis operante virtute casta 
virgo suscepit. Natus est ab :eterno sine ullo condi- 
tionis principjo ; ortus est in tempore ex immaculata 
virgine. In prima nativitate natus est Deus; in se- 
cunda procreatus est homo. In prima ut Deus homi- 
nem fecit ; in secunda hominem a peccati víneulis, 


quibus detinebatur, absolvit. Exsulta igitur et ketare, C 


Deus Dei Filius ex femipa, obvolutus est pannis, et 
positus in presepe (Deest hic foliaum, deinde sequitur). 
Ad hunc igitur Deum simul atque hominem humili 
corde, sincera mente, castis obsequiis aceodamue. Nec 
quoniam aHophylorum eircumstrepentibus armis an- 
gimur, quee dissidentium regum suscitavit discordia, 
ideo sacratissima hujus diei mayateria cus gandie 
celebrare non debemus; quin imo potius cadem 
competentibus gaudiis veneremur, Denm exoranies, 
ut ab istis perieulis nos liberare, et custodire sua 
pietate dignetur (Mée desunt decem linem, qua iu co- 
dice evanuerunt). Nos igitur ipsos illi offeramus, ut ab 
ingruentibus malie ejusdem pietate liberati, efe. 
(Deest reliquum.) 


HOMILIA VII. 
De Nativitate Domini Il. 
. ADMONITIO. 
Ex eodem abbatix S. Dalmatii codice excepta hec item homilia est, quam perinde nunc primum pu- 


blici juris facimus. Nihil est autem, quod officiat, quin ea, ut est etiam in codiee Taurinensi, 


8. Maximo 


ascribatur, cujus certe dicendi ratio plane similis majus addit huic bomilie ipsj essenend angumentugp. 


ARGUMENTUM. — Contra ethnicos Deum hominem ex 
Virgine natum negantes, probat S. Maximus divino 
rerum omnium Conditori omnia possibilia esse. In- 
finitd enim sapientia et polentiu quando et quomodo 
vult eapetg operatur. 


Sanctum et venerabile dominice nativitatis sacra- 
mentum, qued recurrentibus annis devotissima sem- 
per celebritate vemergpyur, lanta. sui dignatione ex- 
cellit mysterii, ut et gentiluun audaciam, et omnium, 


dentum hujus seculi stulta doctrina , dicam potius, 
insania, credere equidem Deum mifabilia aliquando 
fecisse, facere etiam et nunc ; in sacratissima autem 
Filii sui Domini nostri nativitate ex virgine id nullo 
modo potuisse prestare? Ille enirh idemque Deus, 
qui ccelum, atque 42 caelos oclorum, singula etiam, 
qux in eis sunt, divina arte aliquando creavit ex ni- 
bilo ; ille qui terram, aquas et maria, atque illa qui 
in eis continentur , omnipotehli Verbi sui virtute ex 


confandat hereücormm impudentiam. llugm enim D nihilo pariter eflormavit; ille est qui virgini partum 


Deum, quem nos (de edorlj, parvulorum  simplici- 
tate indefectibiljter credimus nascj pokuisse ex femina, 
ipei e contra Gentiles, u4 nunc hieretjpos seponamus, 
carnalibus argumentis bebetati adhuc recusant cre- 
dere ex virgine nasci potuisse, el Chrisli sacerdotén 
ista docentem irrident. Et quantumvie Deum alüs ig 
rebus mirabjlia fecere quolidie, atquo alias Lotes 
operatem esse ipsi etiam yalent, 34que imirentur ; in 
sola tamen Filii sui Redemptoris nostri sanctissima 
nativitate atque mirabili opcrari id pec potnisse, nec 
debuisse contendunt. Verum quapam lec est pru- 


dedit et sobolem. Si Deum credis, colum, solem, 
stellas condere potuisse ex nihilo : si terram, mari, 
animantia, universumque hujus spectabilis mundi 
ornatum : si hominem demum ex limo potuisse fin- 
gere (Deest admittis), cur illum intactze virgini ipsius 
Dei operanie virtute dare non potuisse contendis? 
Qu; enim major omnipotentis Dei virtus erit, cuncta, 
qu;e in collis et in mundo videt, creavisse ex nihilo, 
aut in intemerate virginis utero, nullo precedente 
carnali complexu, bominem creare? Si in his, quie 
videntur. Creatoris omnipotentiam miraris, cur in 


* 





erit stulta illa vesania (Desunt hic due linee que 
omnino evanuerunt) omnia fecisse, quzecunque voluit 
jn ccelo et in terra, quoniam illius omnipotens virius 
ea facere voluit, et potuit. Virginem autem Dei ope- 
rante virtute parere posse, et vere genuisse: ( Deest 
lic folium, neque remanet nisi mutila conclusio). At- 


| S. MAXIMI TAURINENSIS 
intemeratz» virginis partu illam denegabis? Quzenam A que ideo, fratres, tanti mysterii sanctissima solemuia 


240 


celebrantes "Deum nostrum, qui tanta pro indignis fe- 
cit, veneremur semper (Hic etiam desunt decem lineg 
penitus obliterata)... Ad illum igitur continuis votis 
properemus : qui vivit et regnat in secula seculorum. 
Amen. Explicit. 


HOMILIA VIII. | 
De Nativitate Domini 11I . 
ADMONITIO. 


993 Tertiam hanc homiliam de nátivitate Domini suppeditavit nobis vetustissimus codex quondam cenobii 


de Áppannis, vulgo Pagno in. marchionatu Salutiensi, pag. 16, pariterque ut superior codicis Taurinensis 
testimonio gaudet. Enuntiatur enim in ejus indice. Item et de nativitate Domini homil..19. Sed valde ad edi- 


tionis nostrze decus et ornamentum conducit, quod eam4mni ex parte integram producamus. 


. AncuuENTUM. — Beneficia omnia, que mundo contu- 
lit dies natalis Domini, recensentur. Magnam lettie 
causam nobis prestat divina bonitas, et misericordia 
adventu ejus, qui Deus et homo est, cujusque mune- 
ribus cumulati sumtus 


Sanetissimum et venerabile dominice nativitalis 
.tacramentum, quod exsultantibus animis hodierna di 
universa. veneratur Ecclesia, similibus gaudiis nos 
quoque celebrare debemus. Hodie enim eternus ille 
Dei Filius naturam miseratus humanam de regalibus 
sedihus nos reparaturus desceendit..Hodie novus ille 
Adam sua nativitate mirabili nostram de novo plas- 
mavit naturam, et quz» veteris Ade miserabili lapsu 
fuerat fo»data et corrupta, pretiosa sua nativitate et 
lacrymabili morte reduxit ad vitam. Hodie ille cceli 
terrarumque Dominus infirmitates nostras visitare 
dignatus est. Hac die Bethlehem illa civitas Dei sum- 
mi, et qux panis civitas nuncupatur, panem illum 
coelestem nobis protulit, et potum quo qui saturati et 
inebriati fuerint gaudia semper gustabupnt zterna. 
Tristatur infernus natum illum esse Deum atque ho- 
minem, qui claustra sua occludens terrarum incolas 
transmisit ad ccelum. Celi 9A autem letantur, per 
hujus adventum universo orbi patefactum fuisse ali- 


HOMILIA 1X. 


quando mortalibus aditum, quo ipsa scandere valeant 
cceli superna. Ceelestes quoque incole gestiunt cun- 
clis hominibus hodierna die spem factam habitandi 
:ternales illas sedes, quas preparavit Deus diligen- 
tibus se ; atque lxetantur futuros esse illos aliquando 
pealitudinis illius participes, gaudiorumque consor- 
tes. Gaudet deinum et ipsa puerpera Virgo beatissima 
se illum enixam fuisse puerum, quem superna Spiri 
tus sancti irradiante virtute, sine ullo carnali com- 
plexu, concepit in utero Deum simul atque hominem. 
Lztemur ergo et.nos etiam, fratres, in hac sacratis- 
sima die, qua natus est nobis Dominus, qui est Chri- 
stus Jesus in civitate David , et de tant: nativitatis 
celebritate gaudeamus. Quem enim modo natuni ve- 
neramur, non hominem tantum credimus, sed etiam 
Deum. Homo quidem membrorum teneritudine, Deus 
autem, atque procedens a Deo ex illibate su:xe matris 
conceptu. Et revera Deum et hominem illum fuisse 
ut ex diversa Evangelii lectione audistis, et stella ipsa, 
quie ortum ipsius magis annuntiavit, et cum pastori- 
hus ostendunt colloquentes angeli. Deum ergo simul 
aique hominem fuisse credere omnino debemus, Ex- 
plie:t. 


De Nativitate Domini 1V. 
ADMONITIO. 
Salis hac de homilia in comment. vite S. Maximi, et in przxfatione locuti sumus, neque aliud addendum 


arbitramur, nisi eam acceptam esse ex eodem codice S. Dalmatii num. 9 de nativiJ. Domini; in cod. autem 
Taurin. est homil. 15. In utroque przfert titulum : Item et de nativitate Domini. 


ARGUMENTUM. — Meminit condemnationis heresis Hel- 
vidii et Joviniani contra Deipare virginitatem, ci- 
que dogma catholicum opponit. 


Sanctissimam hanc dominici natalis diem, fratres, 
quam una nobiscum universa exsultans concelebrat 
Ecclesia, competentibus gaudiis nos quoque celebre- 
mus. Hodie zeternus ille Dei Filius pro nobis de coelis 
- descendit ad terras, ut universum mundum, quem ab 
initio creaverat, evocaret ad celum. Hodie in fine 
temporum ille natus est homo, qui ante omnia &e- 
cula unigenitus processit a Patre. Novus quidem homo 
in tempore, sed ab wterno Deus; novus quidem 
Christus, sed Dominus omnium sxculorum. 95$ Ho- 
die beatissima illa Virgo María peperit hominem, 
quem non suscepit ab homine, et qux. ante par- 


tum inviolata virgo permansit. Ridet tanti pro- 
funditatem mysterii cxeca et stulta gentilitas, irridet 
quoque impia illa blasphemia, qux superioribus die- 
bus, dum partum Virginis attenuere presumpesit, at- 
que corrumpere, Christum Dominum nostrum ex 
Virgine procreari non potuisse blasphemavit. Hanc 
sancta Mediolamensis Ecclesia horruit blasphemiam, 
illam synodalis noster uno ore damnavit conventus, 
eamdem exsecrata est pia ipsa imperialis potestas. 
Etenim dum honorabile connubium virginitati ausus 
est :equare, Christum blasphemat ex virgine nou po- 
tuisse generari; cum negare non audeat ex muliere 
editis humanorum pignorum partubus virgines per- 
manere. Verum quxnam hzc est impudens et teme - 
raria fallacia, Christum Dominum nostrum dicere ex 


ET HOMILIA X. 243 


virgine generari non potuisse, cum ipsum ab illis A cem linee, quia periit character), voluit, et facta sunt. 
credatur hominem sine femina creare potuisse? Si — Voluit Israeliicum populum per maris undas sicco 
ipse siue ullo femini et virili sexus complexu mulie- — pede transire, et factum est. Ad Gedeonis preces so- 
rem potuit in lucem edere, eur novum hominem sine — lem in suo cursu stare jussit, et stetit. Voluit demum 
ullo earnali complexu generare non potuisse dicitur? — intactam virginem, virginitate illi permanente pue- 
Si in primi Adx conceptu solam Dei omnipotentiam — rum parere, et ipsa peperit. Quod ergo in partu isto 
satis fuisse credis ; cur, frater, in secundi Adzx adven- — coelesti (Deest folium, postea ita concluditur). Ergo, 
tu, per quem in nos salus ceterna descendit, per 9G — fratres, ineluctabili fide ac devotione solita sacer- 
quem omnes reparati sumus, divinam negabis poten- . dotis tot semper monitis inhsrentes, per religiosi 
tiam? Sed si contra naturam non est virginem poese . itineris vias, ac veritatis semi(as, quas universa tenet 
concipere, cum Deus omnia facere potuerit, quzecun- — Ecclesia gradientes, magis magisque h:reticorum 
que voluit in coelo et im terra, cur contra naturam — devia e£ diabolica calcate figmenta. Neque enim de- 
esse asseris virginem, Dei omnipotentis operante vir- bet fidelis anima, qux Deum quiecunque voluit facere 
tute, illzesa virginitaje... omnia enim qu:ecunque vo- — potuisse credit (Desunt due linee); qui sternis igni- 
luit Deus fecit in celo et in terra. Voluit hominem — bus consummabit. Exolicit. 

de limo formare et fecit. Ceelum, terram (Desunt de- B 


HOMILIA X. 
De Nativitate Domini V. 
ADMONITIO. 

Plures sunt codices gravissime not:e pr:eclaram hanc homiliam Maximo asserentes. Imprimis quatuor 
codices Vaticanos 1267, pag. 91, 4951, pag. 6, Vatic. Palat. 455, peg. 101, et Vatic. Reginse 125, pag. 76, 
memorabimus quos sequumjur Taurinensis : De nativitate Domini homil. I, Novarienses duo 27, pag. 09, et 
sig. l. O, num. 11, pag. 90, Augiensis xvr, Casinensis 106, pag. 12, Modoetiensis sig. 1. E n, Lambacensis, . 
pag. 95, omnes, nomine S. Maximi homilie inscripto, perspicuum testimonium przbent. His horumque 
similibus innixi Gymnicus pag. 12, Galesinius pag. 88, Combefisius tom. I, pag. 206, Cumdius tom. T, pag. 
169, Raynaudus pag. 195, Margarinus edit. Lugd. an 1677, tom. vi, pag, 4, hanc primam homiliarum Maximi 
de nativit. Dom. ediderunt. 


AncUMENTUM. — Verbum divinum ab elerno generatum. Ait S. Habaeuc propheta (Cap. m) : Domime, audivi 


a Patre, cum in terris homo nati dignatus n^ "0^  quditionem (uam, et timui; consideravi opera tua, et 
communi modo conceptus, sed superna Altissimi : ful ; - 
operante viriuie, ez matre virgine carnem assum- — CT Pati. Quis non expavescat et metuat tank profun 


psit. Decebat. enim talis ortus. in. humanis Filium — ditatem mysterii, quandoquidem unus idemque 97 
Dei. Sine conceptione natus est Deus, * et sine creante 
factus est homo., Duas jn Christo generationes legi- 

Hodie, fratres carissimi, Christus natus est, nos mus, fratres carissimi, sed in utraque incomprehen- 
renati. Hodie Salvator mundi per matrem nascendi sz divinitatis est virtus. Ibi enim illum ex semetipso 
tempus accepit, qui de Patre nativitatis non habet — genuit Deus : hic eum virgo Deo ^ operante conce- 
tempus. Hodie per hominem Filius Dei ingressus est — pit. Ibi sine initio, hic sine exemplo. Ibi natus ut 
mundum, cujus manu ante bominem factus est mun- — conderet vitam, hic factus ut tolleret mortem. Ibi 
dus. Hodie habitator cceli venit ad terras, qui terra- — Patri natus, hic hominibus procreatus. Illa nativitate 
rum incolas evocaret ad colum. Mirabilis, inquit, — hominem fecit, hac generatione hominem liberavit ; 
Deus tsanctis suis (Psal. xvn). Si in sanctis suis utramque, fratres, generationem ejus non posse nar- 
mirabilis Deus, quomodo non in se ipso mirabilis? — rari sententia h:ec una complectitur. llla enim est 
Si mirabilis in Joanne, quem nasci de Patre senissi- — ante hominem, ista supra bominem. Illa incogitabilis, 
mo et sterili de matre prxcepit, quanto magis in se — ista mirabilis. Cum autem duas Christi docemur na- 
est mirabilis, qui, ut nostr: conditionis carnem in-  tivitates, non bis asseritur Dei Filius natus, sed ge- 
dueret, novum virgini et conceptum dedit et partum. — mina in uno Dei Filio confirmatur esse substantia *. 


* fn cod. Vaticano 1267, pag. 90, legitur : Sine D generationibus Christi agit, hunc Maximi locum sub 
generante factus est homo. ejus nomine affert. 

Auctor inedit. sec. xv de Mysteriis redempt. liuma- ^ [dem cod. Vat., Deo cooperante concepit 
ne in cod. Ott. Vatic. 772, lib. 1, cap. 5, ubi de duabus . 


! Fat id de gemina substantia acceptum ex hymno — mini nostri Jesu Christi. tom. I edit. Rom. an. 1758, 
4S. Ambrosii, tom. IV opp. edit. Venet: an. 1751, — pag. A5: Tanto federe utramque naturam. conseruit, 

ag. 309, quem quidem hymnum laudat S. Ce- ut nec inferiorem consumeret glorificatio nec superio- 

Sinus pontifex max. in eo sermone quem habult — vem minueret assumptio. Salva igitur proprietate wtri- 
in concilio Romano adversus Nestorii hzeresim. Con- — usque substantie, et in unam coeunte personam ausci- 
fer tom. 1 Epistol. Rom. pontif., Pot. 1098, edit. — pitur a majestate humilitas. Quod adjungit Maximus, 
Paris. Coustantii pag. 1721. Jam vero Maximus gemi- — non asseri bis Dei Filium natum, neque bis esse natum 
nam substantiani, hoc est naturam in Dei Verbi per-— Deum; erunt fortasse qui repugnans esee arbitrentar 
s0na commemorat, quod ipsum esé catholicum dogma — sententie theologorum, Christum bis esee natum 
3b apostolica sede primum, tum ab Ephesina synodo — recte usurpari posse dicentium. Adeundus est S. 
delluituun contra haereticum dogma Nestorianum. — Thomas part. uir, quzst. 55, art. 14, ad quartum ar- 
Eodem atque Maximi doctrina recidunt, que scribit. gumentum, et m Sententisrum dist. 14, quzst. 1, 
P. Leo M. serm. 20, qui est primus de nativitate Do- — art. 2, ad &. Sed secus est. Nihil enim esee pugnans 


d 


343 


S. MAXIMI TAURINENSIS 


244 


Ibi quod erat, natus est; hic «40d non erat, factus A ac tenebras, quod vit&m fivit ac mortem? Si ergo te- 


est. Ait de hís beatus evangelistz Joarines (Cep. 1: 
In principio erét Verbum, et Verbàn erut apud Deum, 
et Déus eta Verburt: Et iterum : Et Verbum eüro fa- 
etum est. litur Deus; jpdl dpud Deam etat, prodivit 
& Deo, e$ care Dei, dus in Deo noi erst, ptocbttit 
ex femina, K& Verbum oro f[2ettiin eNt : non ut Deus 
veenaretür ih hominem, sed ot homu glorifiextetur 
in Deum. itaque* nui bis natus est Dus, séd ex thia- 
bus nativitstibus; id est Dei; ét ominis selpsim Eni- 
genitis Paíris; atque sese itomirmet: etium esse voluit 
Detu. Génerütiotty yo epis. quii eiarrabit (Tobi. 
Lm]? Fratres, generatio CMrhstt st nirtari rnién po- 
test, credi potes. Si indus defitit, fides proficit. 
Magnus enim profectus &s$ Rdel, cats tantum de Deo 


Ipsum, o homo, et qua propter te fácta sunt, quali- 
ter, aut ende sint facit comprehendere non vales - 
qua priesemptióne quive atultitii (dum ipsius, atque 
orbnióm diséatis Crextorem? Notüutm erge d Deo Pa- 
tre. Deui, eumdenique hónttwem  faeluin de tirdine 
confütemar. Sed hec, eríbciwi, futfohi (bea sont, 
fidei manifeste, Tuc enitw parte et 4i mdelfmi- 
té majestatis ejas poterimos iimmenra tifieri dl ád- 
vertamtws 4 qimtts qualevo stt. Deus; B vobis non 
posse cognusei, vt ait Doriines àd Moysen : Té agrem 
non poteriw stileva. (acte mra (E3ad. xitiliy, id est, — 
* nun potest Gurielibe oeafís medii; Sicüt ést, Ifhspi- 
cere Deitatem, Beanis nimqué Pid, virtülém orh- 
nipoteritite éjuh intendere, elántebat deens : Mirabilia 


suo concipit, quantum sermo non potest parturire. B opera tkd, Bornihe, et. dnima tied novN valde (Psal. 


Cavete, dilectissimi, ne quando vos de his increduli- 
t:8 moveat, quia si homo non valet explicare quod 
sentit, Deus sine dubio 5 potest implere, quod volvit, 
Et perabsurdum est, fratres, ut ineffabilem Deum 
infirmissimo fragilitali$ nostr: sermone pensemus. 
Arhentiit res est, ut operdtiones najestatis immense 
Inter exigud torrüplibilis oris nostri €ónemur verba 
eonchudere. Quomodo enim comprehendere potest 
homed 98 Deum, facias ingenitum, tmortalis xter- 
num *? Si investigare niteris, qualiter Deus in ho- 
. mhinent, vel Homo transivit in Deum ; investiga priüs, 
Bi potes, qhótnódo ex nihilo lactus est mundus, co- 
Rim tthdp. resplefiduit, o«(ustum liquor, teri-e solidi- 
Las qui$ fatiorie subsistunt; quothodo étiam de terra 


cxxxim). Valde enim sciebat anima prophetalis opera 
Dei emnem meditationem human: mentis excedere, 
propter quod sapientissimus patriarcha, mortalis 
sensus conclusus angustiis, qui» investigare nefi po- 
terat, mirabatur. Qüis ergo homimurm éiscuteré aut 
inquireré audeat, tantus quod propheta miratuk? 
Mirabilia, inquit, opera tua, et anima mea novit valde. 
Hoc ipsum enim quod incomprehensibilis est Deus, 
anima ejus noverat, caro sentire non poterat. Omuis 
ergo, qui opera Dei magis vult examinare quam cre- 
dere, non sequitur anii: sensum, sed errorem : et 
Ideo, fratres, non disculiamus, qualiter Deus de Deo 


.nalus est, sed credamus; nec retractemus partum 


virginis, sed niifeimur, ut Uhigenitum Del Deum et 


hontro, dé tascülo ferina, itemque per féminahi 1tía- C hominem confitentes inoflensam teneamus coelestis 


(ulus; quid Hiud est post omnia, quod lumen £ighit 


fidei veritatem. 


HOMILIA XI. 
De Nativitate Domini VI. 
ADMONTTIO. 


quy Edilores or S. Leoni Májgno attribuérunt, ut Ballerinii in prefatione ad Opp. ejusdem pag. 70 do- 
élisstme admonent, fatentes eani S. Maximo restituendam. Eorum judicium nititer quinque codicibus Vati- 


nempe 4951, pag. 5, a t. ; 1967, pag. 89, a t.; 455, pag. 99, at. ; Regin: 125, 


pag; 69, a t. ; Ortobon. 


$35; ON id 
, quibus congruunt Taurinensis, homiil. 15 de nativitate Domini, Vercellensis 81, duo Novarienses 27, pag. 


68, é£ sin. 1. O, num. 14 


pag. 18, Modoetiensis E ni, Cisterciensis Montis &miatze, ac tandem duo Augienses 


zn, vm. Alcuinus eitam Maximo ascribit pag. 26 homil. edit. Venet. án. 1974, Gymnieus pag. 16, Combelisius 


tom. pag. 207 Cumdiys tom. I, Pt. 164, Galesinius pag..90, Raynaudus pag. 1 


edit. Lug. tom. VI, pag. 

Éti]ptorum consénsío? 

ÉucuuENTUM. — Futíones. Christiane exsultationis in 
Domint. ríativitutà a Maximo cumulate afferuntur, et 
preclara redemptionis beneficia recensentur. 


Justissime, . fratres, festivitate proeentis diei in 


* Cod. Cas. 106, Itaque nobis natus est Deus. 
b Cod. (2h, Pul bro potest. 
* Cod. Laurent. et cod. 1267 Vat. addunt Quomodo 
(rim comprehendifet home Déurh, factus. genitum, 
mortalis eternum; 


iutelliget, qui animadvertat Maximum de Deo, seu de 
je Filio agere, quein si quis bis natum dicat, is vi- 
elur (ut ident est verlfus Muximus) duplicare per- 
onam, atque.qum, Nestorianis sentire. Nam qui de 
o, &ve de Dei Filio loquitur, nylla injecta men- 
tjone nature umana ab eo ássumpt, fiaturique bis 
dicit, Is Deum, ut Deus est, bis natum dicere videtur. 
Cxterum -Maximus nmativitates duas. nominat hóc 
modo : Non pig, nàtua est Deus, sed ex duabus natisi- 


talibua, id est Dei, et hominis se ipsum Unigenitas Pa- 


T————m L0 9 


94. Margarinus Bibl. Max. 


idem confirmant. Quis autem contra sentiat, cum tanta sit codicum et 


omne se gaudium tolus ubique suscitat mundus, quia 
hodie promíssus a sxculis universo órbii ! judex ortus 


D est, et redemptor. Et necesse est, üt in comniune nos 


omnes qui futuri examinis resurreetiouisque promis- 


. * ]dem cod. Labrent., si advertamus quànium, quá- 
leve sit, Deum a nobis non posse cognosci, ote, 

* Cod. Novat., non potest carnalis oculus. 

f Cod. Vat. Palat. , tiniversi orbis. 


tris, átque sese hominem unum ess oututt. Deum. Tho- 
mas vero Christum bis natawi reete posse diei afür- 
mat. Christum autem qui diell, eum cette dicit qui 
Deus et homo est, seü ii quo naturte sunt dug in 
personam undám eoeuntes ; quare, in Christo, iuquit in.— 
corp. artic., stint due nutero, divina scificet et kuma- 

80, quarum tiuim accepit ab eterno à. Putre, atterain. — 
accepil temporaliter a matre; et ideo necesse est attribue- 


. re Christo duas nütivitates; «nam qua iteraüliter fatus 


«st a Patre, eliam quas temporatiter nate$ est a tudtre; 





H5 


HOMILIA XI. 


246 


ze salutàrem suscepimus fidem, habeamus metum X iur, qui in exordio mundi omnipotenti manu de ina- 


juidem de judice, sed de redemptore letitiam. Omnis 
namque fidelis anima timore corrigitur, correctióne 
ketàtur. Eti boc, cárissimi, quantà erga hümanum 
genus omnipotentis Patris dispensatio est, quantave 
beniguitas, ut, quem judicem przparabat incredélis, 
hunc credituris 8() przmitteret redemptoreérh : qua- 
tenus, prxcurrens misericordia, severitatem adven- 
tadtis juditis prie veniret. flofie itáqué natus ést Chri- 
stus, $ed in nativitate ejüs nostrá olbníuii habel vita 
natalem : quia, qui privilegia prima smativitatis apui- 
simüs; visitante nós Christo, stmetiore parta redimus 
&3 vittiti. Hódic peperit Marii, sed ipsá sum partu- 
r.vit aucloréin. Hodie edidit anundo hominem quem 
&oM suscepit. aly horbihe, ^ Quid hoc est tniraculi, 


sculo operatus est feminam. Sed hano bumilitatem 
nascendi virginalis matris sublimat integritas. Et 
quamvis natus Christus femineo, ut infans, lacte pa- 
catur; j tamen ut rerum potens k virginibus nutritur 
überibás, atque ut primum illum in bas szculi pro- 
cellas, et flactuantis sentinam mundi uterus maternus 
effadit, vilissimis ! cireumdatur pannis. Pannis siqui- 
dem indnitur ille pro tróbis, qui cimi crearet omnia, 
terras luce perfudit, colum sideribus adoravit, et 
iguea solem claritate vestivii. Ohvokifor quidem pan- 
Pís, sed hi panni noóvà stéflà radiante muneràantur a 
magis * et éxsulantibus argelis honorantur. Et ut 
noverünus universa lac per mysterium vel fieri vel 
dici, hic qui pamois * cireumyolvitur, preedicatus ab 


feattes? Naseftd? eifeo de tarte, non tatren generata B initio dé sinu Paírís, setérnoque thalamo salütarium 


per carnem, 5 et secreto quodam incomprehensoque 
couoeptu procedit de mortali femina diviua proge- 
nies. Nec mirum s$eae, si exstitit divina nativitas, ubi 
non erat bumarm conceptio, aut si illam matrem noa 
violavit partus, quam coitus non fcedavit. llle quondam 
futurorum conscius.Isaias populis etgenatibus * signum 
nov: salutis aperiens : Ecce, inquit, virgo in utero 
concipiet, et pariet &) Filium, et * vocabunt nomen 
ejus Emmanel, quod * interpretatur Nobiscum Deus 
(1sai. vi). Atque, ut advertamus Novi ac Veteris Te- 
Sstamenti unum esse consensum unumque consilium, 
ait etiam beatissimus Lucas dominicx generationis 
relator egregius dicens : Missus est angelus Gabriel a 
Deo ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Jo- 


$4 naptisram sponsus venit e (elo, sictt ait. vene- 
randus David : Jpse (unquam) sponsus. procedens de 
ihalamo suo (Psal. xvii). Deinde (ut. legitur) ponitur 
in prosepe, quia, ut ail evangelista, ^ Non erat illis 
locus in diversorio (Luc. m). Ne quem, fratres, icta 
pérmoveant, quia omnis hiec in Salvatore vilitas pre- 
tiosissimre nostre sálufis est sacramentam. Videte 
enim quantá sapientiz collocari. Christus dieitur in 
presepe, quigemina quadam gratia humani generis 
et esca erat faturus, et pastor. Qui bene ià prosepio 
ponitur, ot ad pabula perennis vite spirittuHium evum - 
greges agni cóilestis balatug imvitet. Non erat, inquit, 
eis locus in diversorio. Nu&quid tautie illias erant au- 
gusim mansionis, ut nati sab hora parvüli mesnbraá 


seph, et. ait ad illam : Ecce concipies in utero, e paries C non caperet? Sed idcirco mystico referthr sermone, 


filium, et vocabunt nomen ejus Jesum (Luc. 1). Jesus 
antem, carissimi, Latino sermone Salvator dicitur. 
Ecce qualiter se invicem concordantihus sententiis 
testimonia divina confirmantur, et cum f prz dican- 
tum diversa sint tempora, non diversa narratio. Nam 
partum virginis, quem ille przdixerat, iste testatur. 
& Quis igitur de divinitate Christi, quis de redemptione 
cunctetur, quém et Isaias profitetur Deum, et Gabriel 
annuntiat Salvatorem * Quis intaétze puerper:e alvum 
dubitet floruisse, ^ quod uno perie ore, atque eode:n 
spiritu profoquudtür evangelista, angelus et pro- 
phela? Ubi tanti tale&que sunt testes, non erubescit 
veritas, sed auditor incredulüs confutatur. Sed jam 
videamus quas pro nobis natus perferat Christus in- 


non invenire locum in diversorio; quia imgressus 
inundure Christos fidem, » in qua poesit requiescere, 
non invenit, ut ait ipeb in Evangelio, dicens : Filius 
axem. hominis non. hebet «ubi caput tuum. veclinet 
(Math. vin). Unde advertimus quia unicas Dei Fi- 
lios non in spatiosis domibus anratisque 7 laqueariis, 
sed in fide credentium requiescit. * Hunc ergo Chri- 
stum Jesum sugentem ubera, mascentium infantium 
more vagiontem, vilibus eircumdetam paunis, jacen- 
tem in prosepe, angelica ministeria prosequantur, te 
ommis exercitus multitudo miratur, consona eum 
voce collaudans et dicens : Gloria in excelsis Dee, et 
in terra pax hominibus bona voluntatis (Luc. n). Glo- 
ria utique Deo, qui desperatis mortalibus munus 2ter- 


jurias, quibusve rursus injuriz ille virtutibus deco- D nz salutis exhibuit : et pax bominibus bonae volun- 


rentur ; etante omnia femineo ! sexu se concipi pati- 


« [fem cod., (uid est fioc ? 

v Cod. Ott. Vat., sed secreto quodam et incompre- 
henso, etc. 

Cod. Vat. Pálát., ntotim signüm aperiens nove sa- 
lutis. Ecce Virgo concipiet, ctc. 

4 Cod. Vat. 1267, vocabitur tomen. 

e [dem cod. Vat., quod est interpretatum 

t kdem cod. Vat., predicantium.. 

s Cod. Vat. Palat. 495, quis igifur. de nativitate 
Christi, quis, etc. 

t idem cod. 1987, quod rho pene ore próloquu: "er. 
Cod. Ott. Vat. 775, quod uno pene ore, Corcit.ir s, i7 
ritu roloquitur esnrgelista, etc. 

dem cod. 1297, ante omnid [eo 
vatitur. 


'0 sexu. concipi 


tatis, quos certamine suo Christus, suoque prelio in 


j Codex Vat. Palat. 435, tamen tum rerum. potens. 

t (od. Vat. 1207, virgineis nutritur. . 

! Idem cod. 1267, circumdatis pannis 

m ldem cod., ef ab exeuliantibus angelis honorantur. 

^ Idem cod. 2261, qui pannis obvolvitur. 

o Idem cod. 1261, 'Á on erat illi locus in diverserio. 

r ldem cod., in qua posset requiescere . 

4 ldem cod., ubi capul reclinet. 
r Idem cod., auroque ue laquearibus. 

* Cod. Vat. Olt. 675 habet: Ecce Christum Jesum. 
ITic locus integer affertur ab auctor citato cap. 72 de 
laudando Domino angelorum exemplo. 

t ftem cod. Vat., omnis calestis exercitus miratur. 
consona cum voce, etc. 


941 


S. MAXIMI TAURINENSIS 


94$ 


regnum proprium diabolica de captivitate revocavit. A bus pacem prestat in tefris. Propter quod, dilectis- 


Et quam congrue ^ evangelicus intonat sermo cum 
dicitur : Gloria in excelsis Deo, et paz in terra homi- 
nibus, etc., quod idem ipse Dei Filius, et apud ange- 


simi, competentibus gaudiis tanta de salute keteuur, 
atque angelicis nos vocibus sociantes, honore debito 
mysteria semper Christi, virtutesque laudeipus b. 


los gloriosus est in ccelis, et bonx. voluntatis homini- 


HOMILIA XII 
De Domini Nativitate VIi 
ADMONITIO. . 


23 Quibus in codicibus mss. hec homilia legatur dicerem copiosius, si opus esset. Satis autem erit 

derpaucos commemorare, a quibus exteri non discrepant. Eam codex M. E. Taurinensis exhibet, in juo est 

2 de nativ. Domini, codex przterea Lucen. 85, Vatic. Palat. 435, pa. 105, Vatic. Reg. pag. 125, pag. 71, at., 
tandem duo Belgici. Martineusis et Camberonensis, apud quos est homilia 7 denativ. Domini, qui omnes con- 
stanti inscriptione S. Maximum ejus auctorem annuntiant. His congruunt quatuor alii Codices , nempe Casi- 
nen. 106, Vercellen. 81, Vallicell. 125, et Augiensis xvi. Ipsi. Benedictini monachi congreg. S. Mauri, cum 
eam: inter sermones S. Augustini de tempore invenerint. in append. serm. colocarunt; ac librorum mss. 
— typis etiam excussorum auctoritate freti Maximo nostro adjudicarunt. Confer tom. V opp. S. Aug. edit. Án- 
tuerpiz an, 1700, pag. 155, Gymnicus revera pag. 22, Galesinius pag. 91, Combefieius tom. 1, pag. 108, 
Cumdius pag. 168, Raynaudus pag. 196, et Margarinus Bibl. Max. tom. VI, pag. 6, edi oportere censuerunt. 


AncnuENTUM. — Verbi divini caro ez Virgine assum- B gumentatione ! confingas. ? Aut non ? putas eum 


pta sempiterne Deitati majestatique conveniens, 


opus fuit. superna virtutis, omnia sua in potestate. - 


habentis. 


In adventu dominico, fratres caríssimi , solutus est 
omnis patern:e przvaricationis metus, quem * diabo- 
licis dudum fraudibus incurrit circumventa mortalitas. 
Adest enim nobis celi terrz:que judex 4 qui rescisso 
chirographo delictorum, reatum nostrum miseratus 
absolvit. Adest ille Dominus, qui jugum captivitatis 
antiqure nostris cervicibus solvens, moerorem mundi 
eeterna libertate * l:etificat. Abest rex ille mansuetus, 
qui f per spatia totius orbis colesfis justitiz:e gressi- 
bus incedens, superbientem 5 furentis inimici contri- 
vit tyrannidem. Hodie namque, parturiente Maria, 


? novum puerum in alvo virginis potuisse formare, 
qui cum primum conderet hominem, nec semen pa- 
tris, nec viscera matris quzxsivit? Dic itaque, qui- 
cunque es superns dispensationis arbiter, et discus- 
sor, qu:e tibi videtur virtus eminentior, partum de- 
disse virgini, aut perfectum hominem creasse de 
terra ? Primus enim homo, ut ait Apostolus, de terra 
terrenus, secundus homo de celo. calestis (I Cor. xv). 
Si contra naturam esse contendis, quod in mysterio 
redemptionis nostre sine viro puella asseritur con« 
cepisse : cujus, quzeso, naturx esf, quod iu parente 
generis nostri caro sine carne formata est ? Qu ista 
est Tatio, iino quam ceca contentio, ut non credatur 
Deus facere hominem posse de femina, quem credi. 


natus est nobis Dei Filius, ut ^ germana carnis nostre (C tur fecisse de pulvere? Si Omnipotentis, o homo P, 


conceptione productus, creato a se homini et pieta- 
tem paternam, et fraternum largiretur affectum. Et 
matus sane ab intacta est femina, ut eum pariter et 
hominem testaretur partus hunjanus, et Deuin proba- 
ret ! :terna virginitas. Nam sicut non poterat nisi 
caro de carne nasci, ita non poterat Dei caro de fe- 
mineo utero nisi sine generante prodire. Propter 
quod ait angelus beatissimm Marie: Spiritus sanctus 
"superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi : 
et quod ascetur ex te Sanctum , vocabitur Filius Dei 
(Luc. 1). Spiritus, inquit, sanctus superveniet 94 in 
te. Idcirco tibi, frater, ! virtute Spiritus sancti ange- 
licus sermo * protexit, ne conjecturis carnalis dispu- 
tationis hebetatus celeste tibi mysterium terrena ar- 


* Idem cod., angelicus intonat sermo. 

b Idem cod., Qui cum Deo Patre et Spiritu sancto 
sinit et regnat. Deus per omnia secula. seculorum. 
. Amen. 

Cod. Vat. Palat. 455 et Martinensis, diaboli du- 

dum fraudibus. 

4 Cod. Martinensis omittit qui. 

* Cod. 1267 Vat., letificet- 

f Cod. Vat. Palat., qui spatia totis. 

€ Cod. Vat. Reg. 125. codd. Vat. 1267 et 4651, 
Vercell. et Martinen, furentis inimici conterat tyran- 


t. 

h Codd. V. R. 125 et Palat. , germane carnis no- 
aire, etc. 

i Cod. Ott. Vat. 119, materna virginitas. 


tali in negotio esse percipis voluntatem : de opére 
ejus cur retractas? Omnia enim, sicut legitur, Domi- 
nus quecunque voluit fecit in celo et in terra (Psal. 
cxxxiv). Et si sollicitus perscruteris, preter hunc 
legitimum human:ze conceptionis usum tres valde mi- 
rabiles nascendi species operatum reperies Trinita- 
tem. Et prima est quidem, 3 quod Adam figuratus ex 
limo est; secunda, quod mulier formata est * ex ma- 
sculo; tertia, qux et ccelestis est, quod Christus pro- 
cessit ex virgine. Quid horum 85 non novum? Quid 
horum non mirabile ? Quid horum, nisi fidem sequa- 
mur, inquisitio poterit humana complecti? Quod 
autem mystico hoc conceptu visitare mundum suum 


. Dei dignatus est Filius, nostr: hoc salutis necessitas 


-D 


j Codd. Vatic. Reg. 1267, Martin. et Camberon., 
virtutem. 

Y Edit. Paris. S. Ambros. an. 1690, pretexit. 

! Cod. Vat. Palat. 435, confundas 

m Cod. Martin., An non. 

2 Jdem cod. 4951, Aut non putes . 

9 Cod. Palat., novum tibi puerum. 

P Codd. Ott. Vat. 773 et Vatic. 1267, Si Omnipo- 
tentis, o homo, in tali negotio voluntatem esse conside- 
ras, de opere cur retractas? 

, q Cod. Ott. Vat. 775, quod formatus est Adam ex - 
imo. ] 

r [tem cod., de masculo ; tertia celestis exsti- 
há etc. Totus hic locus affertur ab auctore cit., us- 

ie ad illa : quod nativitas terrena perdiderat. 


249 


. ROMILIA XIHi. 


350 


flagitabat; nimirum, ut coelesüs tandem generatio A satiavit. Quid illud adjiciam, quod Deum Jllum, et 


repararet, quod nativitas terrena perdiderat. Sed 
fortassis hunc, qui natus predicatur ex femina, dum 
vilibus obvolviturjpannis, dum jacere contentus est io 
przsepe, dum lacrymosis vagitibus concrepat, dum 
maternis lactatur uberibus, Deum esse diflidis? Imo 
per ista, frater, adverte eum, et at hominem infirma 
pro infirmis pertulisse, et ut Deum potentiam exer- 
cuisae colestem.. Hic namque, qui sordentibus cir- 
eumdatur pannis, regiis per Chaldseos muneribus ho- 
noratur (Matth. xxi; Lec. xi). Hic qui in presepi 
humilis jacet, lumine novi sideris coruscat e ccelo 
(Joan. i). Hic, qui vagitus reddit 8 infantiz, ange - 
lici exercitus vocibus collaudatur. Hic qui femineo 


verum Dei esse Filium resurgens a mortuis Lazarus 
probat (Joan. xi), ^ receptus ad lumen cxcus annun- 
tiat (Luc. xvin), venerandis ejus calcata vestigiis 
unda testatur (Matth. xiv), et quod praecellit hzc 
omnia, resultans e ccelo vox paterna confirmat (Matth. 
n). Propter quod, dilectissimi, tam magnum hoc . 
nativitatis dominice sacramentum dignis vocibus 
honoremus : diligamus prx omnibus castitatem, quia 


:ut placere bane sibi Christus ostenderet, pudicitiam 


uleri virginalis elegit : sectemur misericordiam, quia 


pietatis est quod salvamur : justitiam sollicite te- 


neamus, quia ob hoc Unigenitus Dei effici dignatus 
est homo, ut veritatem przdicans universam mundi 


lacte nutritur, multa bominum millia parvissimo pane B faciem ^ damnata iniquitate puraret *. ' 


HOMILIA XIII 
De Nativitate Domini V11 
ADMONITIO. 


Nullus, quod sciamus, est scriptor qui hanc S. Maximo homiliam non censeat esse ascribenda. Summse 
scriptorum censensioni accedit codicum ross. et editorum plane consentanea auctoritas. Ex bibl. Vaticana 


quatuor concordes codices nominabimus, 4951, pag. 21, 1267, pag. 91, Regine 4325, .908,a o, et 
alter ejusdem 125, pag. 72. Inscribitur autem : In natali Domini, Sr beati M copi Éa dem | 


azimi eptscopi. in- 


scriptionem exhibent tres codices Augienses xu, xvi, et xxix, Martinensis, Casinensis pariter 106, pag. 15, 
ac demum Modoetiensis E mt, serm. 25. Laurentiani codices.ea carent. Exstat in codice Taurinensi cum 
titulo : Item et de nativitate Domini homilia XIV. Editores autem omnes inter homilias Maximiangs de natbli 


Domini referunt, Gymnieus pag. 14, Galesinius 


ag. 92, Combeflsius tom. I, pàg. 168, Cumdius tom. 1, pag. 


65, Raynaudus pag. 197, Margarimus tom. VI Bibl. Max. PP., pag. 6. 


ARGUMENTUM. -— Non repugnat rationi humanae Fi- 
lium Dei a Deo ab eterno procedentem, in tempore 
factum fuisse hominem nostri similem. Utraque ge- 
neratio, duplicem in. Christo naturam comprobans, 


.De uno eodemque legis : In principio erat. Verbum, 


et Verbum caro factum est (Joan. 1). Gaudeergo nune et, 
37 exsulta f ad Deum 5 tuum tandem conversa 


et ineffabile sucramentum continens, fidei est argu- C, gentilitas. Percepisti donum quod Abraham in spi- 


mentum. 


Hodierni mysterii sacramentum, fratres carissimi, 
sieut credidistis semper et creditis, reparatio est sa- 
lutis. bumapz, virtutum nativitas, ruina vitiorum. 
Hodie namque Christus Jesus, Dominus noster, in 
quo divinitatis est plenitudo, carnis nostre infirma 
suscipiens, novus natus est homo. Hodie refulsit se- 
cundus ille Adam, noá incola, sed dominus paradisi, 
quem interdictz arboris pulchritudo non fallat, ser- 
pens non decipiat, mulier non seducat. Hodie exor- 
tum est in tenebris lumen. Hodie illud quod 4 ccelum, 
et cceli coelorum se habere gaudebant , mundus, dun 
nescit, accepit. Neque enim ut temporalis quidam, 
aut qui ante non * fuerit, de femina nobis repentinus 


ritu se vidisse lztatus est : meruisti per Christum, 
quod mereri quondam Hebr:worum gens electa non 
potuit; timens enim Israel et tremens mirabatur, 
ut legimus, quod Moyses, populi princeps, recondi- 
tus in nube, et in vertice montis altissimi solus cum 
Domino loqueretur (Exod. xix). Tibi vero sic natus 
est Christus, ^ et tanta se nobis dignatione conces- 
sit, ut lodueretur omnibus, et ab omnibus videretur. 
Ad illum tunc montem Sina ! quicunque accessisset 
ex populo, presenti puniebatur interitn : ad hunc. 
vero montem , qui hodie natus est mundo, quicun- 
que non accesserit, morietur. Et tunc quidem unus 
populus erudiebatur ad fidem : nunc vero omnes 
gentes vocantur ad vitam. Viderunt venerabiles pa- 


emersit; sed qui semper erat cum Patre Deus, sem- TJ) tres nostri innumera magnaque mirabilia. Colum 


. perque regnabat, novo per virginem voluit mortalibus 
apparere mysterio : novus quidem homo, sed Dominus 
sempiternus; novus Christus, sed rex omnium szcu- 
lorum. Ipse est in fine temporum natus ex Maria, 
qui ante omnia sxcula Unigenitus processit & Patre. 
Hic est przedictus a patriarchis, a prophetis przedica- 
tus, annuntiatus ab angelis, ah apostolis approbatus. 


^. Codd. Reg. Vatic. 125 et Palat. 435, recepto 
lumine cecus annuntiat. Cod. 4651 et Vercell. 81, 
receptans lumen caecus annuntiat. 

^ Cod. Pal. 455, in iniquitate damnanda purgaret, 

* Cod. 4951, damn. iniq. novaret ; cui cum Patre, 
e Spiritu sancto honor et imperium per omnia secula 
seculorum. Amen. 

4 Cod. Martinen. 9*** celum | etc. 


illis angelicas roravit escas; dulcia pocula lapis du- 
rissimus ministravit (Exod. xvn et xix) ; Jordanis 


perpetem meatum suum retorsit in fontem; vali- 


diesimi- hostium muri tubarum strepitu corruerunt; 
sol quoque commoratus in cclo longiorem trium- 
phanti populo prestitit diem (Jos. nmi, vi et x). Hoc 


vero nullis antea. videre seculis datum est, ut Uni- 


* Codex Vaticanus 1267, qui ante non [uerat. 

f Cod. Vat.'4951, Gaude ergo nunc, et exsulla tan- 
dem ad Deum. 

8 [n Cod. Martinen. deest (uum. 

^ [dem Cod. , et tantam nobis dignationem conces- 
sit, ut loqueretur hominibus. — ' n 

i Codd. V at., Reg. 195, et Ott. 115, quicunque 
accessissent ex pouulo prgesenti, puniebantur , 


$5 


S. MAXIME TAURINENSIS - | Í ] 


gehiüs Altissimi, 4g (üém trementes àrchangelo- À quo infans fa'ttilE despittà, erige paatisper oculos, et 


rum 3 suscipiunt pótestaíés , hominem se hominibus 
exhiberet, el. carnémi, quàm ^ assumpsit ab liomine 
fransformàrel * ji Deui. Aimplectere ergo dignatió- 
nem inàjestatis delérriz, ét fie arcanam Det tfi discu- 
üas vóluntàteni : 4üià omAüibus quiderà matus est 
Chrislus, sed fidéllbos dat sàfütern. Quod £f tibi séri- 
suuni luorutn frágilitaté minus dignum videtur, É'l- 
. lium Dei tunt dé féinina credere : virginem eogità 
peperisse. Si (ibi pant, « quibus f obvolutus est, 
fortasse vilescunt : angelos éollàáudantes , ét rnultitu- 
dineni éoelesti$ éxercitus admirare. Si prosépe in 


novath fü vo stad protestdrilem fundo nativi- 
tatem dóWihiedmi cohWtuere. « SI Vilis erédis, crede 
thikilücà. St dfe irs qu5à THimifitt sdMd iepitus, qux» 
afta sunt et &mlestir vélerate. Wideh enitn referén- 
tibus, Tisdemqné xtübturifue, àe. DUNITIO Séfvatore, 
qu humilia, ef qux gfoviosd 4nft difflei9fi ; uráver- 
sa, qux Ad saluti& EG. dHystertátfri partintbartt sacra 
tibi Evángelià ptodiderüM: Wabes: in his wnde Do- 


minür Jesuni et natürh Nonmfem credet, et Deam 


esse dubitaré nol possis f. 


HOMILIA XIV. 
De Nativitate Domini IX. 
ADMONITIO 


Auctoritas codicum bibliothecze Vafitanse magh? BérMfedda ést. Sunt enim optima noL, cum et vete- 
res sint, et scripti per quam accurate. In horum tribus , nezope in 1267, pag. 92, in 4951, pag. 25, et in Re- 
ginze 125, 52g. 7ó, hujushomilig S. Maximus auctor constituitur. Quid si hisce preclaris monurentis alia, eaque 
illustri atcedant ? Profecto preter codicem Taurinensem, in quo est honiilia 96 de sativ. DoWtini, Kabemus 
duos oadd. Angienses xvi e& xxix, Lucensemn 85, Casinenseni 106, pag. 15, ac Neapof. S. Joan. ad €trbona- 
ribm. Quin etjam in egregio Breviario Strigoniensi S. Maximo inscriptà est. Ejfitores bris fiss. córisónant, 
Cymnieus scilicet, pag: 27, Galesinius pag. 95, Combefisius tom. T, pag. 208, Comótus tóm. E, pag. 107, 

ar; . 


Raynaüudus pag. 194, Margarinus Bibl. Max. tom. VI, pàg. 6. 


AncuuENtUM. — Escitat S. doctor fideles ad contem- f$ atoree, hic nysteriumá voluntatis. Quis ergó, fratres, 


plunda dirina müjsterià que in Christi nativitate 
coruscant ; laudandumque Deum qui nobis delicto- 
fum ventam, spemque eempiterug salutis invexit. 


. Y V , 2o 0t 7 . HE 

Investigabiles humanis sensibus dispositiones esse 
divinas, ipsa operum Dei altitudo testatur. Sed eo 
magis nobis Christi sunt. venerandà mysteria, quo 


maguitudine sui capacitatem ingenii mortalis exce-- 


dunt. Éi ideó, lratres, cüm annuntlatur nobis sem- 
piternus ille Unigenitus Dei Patris, cui sübjacent 
omnia, et per quem creatà sunt üniversa, sub fine 
temporum nasci voluisse de lemina, s irfantiani per- 
peli nosire carnis; (ani? dignalionis graliaui ron 
debemus examinare, sed credere; nec discuteré, sed 
mirari. Quid enim est zequius, quidve tam congruum, 


profundum hoc celestis consi valeat cstiriare, 
quod immortalitatis dominus ircorrüpteque ! sub- 
&tantke , ut conditione cárnis nrortem suspieere pro 
mortalibus ! possit, de femineo utero, nulla corpo- 
rere generationis lege conóeptug, humana k voluit 
sub lege prodire, átdoe hoe A6 Ka, ut eym beata 
mater, quz intacta conceperat, inviolata proferret ? 
Obvólvitur prieferéa pannis, et ponitar in prebepi. 
Vilitas ista iMfántis $Yetiokam :Dut est sacramentum. 
fn pins énifi noswas infimnitates , nostra $e indi- 
tal $uscepisde peébcata. Qaod vero im proesepi, obi 
pastus est airfnaliütn, sa dollocari mémlira permit- 


"üt, ii Stérnsro refetttonem vescendum 1 mort&dibus 


suum torpoüs ostendit. Quid Hiud ditam, qued in 


quam uí in rebus divinis omnipotentiam magis se- C; terras ángelica mwititüdo destendens, vagiemtem 


quàmüur Dei, quàm sapientiam ? 5 Hodie igilur nobis, 
sicut décursa Evangelii lectiorie cognovimus, sécun- 
dum carnem matus est Christus, incipiens quidem 
esse quod nón erat, sed non désiners esse quod 
erat. Nec enim nativitas hominis imminuere , àut 
separaré indiscrete majestatis poterat unitatem. 
Quod Deüs de Deó Patre processít, ineffabilis ac 
permanéntis est sectetut virtutis quod homo est ná- 
tus ex femina , riosttze safatis est grátia. Iifte gIórla 


* [dem cod., suspictunt potestates. 

b Cod. Martinen., suniptit. | 

c Mer cod. Regtri, quitus virootates est, videscuni. 
d Cod. Martinen., involutus. 

* Idem cod., si non credis vilia, crede mirifica. 


! dem eod., dibltare now possis, (ei c«m Patre et D mro. 


Spiritu sanclo slvit. et regnat. Dems pet omtià &ecula 
seculorum. Concordat perfecte textus. &um ced. Cas- 


sinen. 106 


.. ! Hoc eat. in carnem Bt I(ifione enin Sufpositi 
(liviui utramqpne naturam sibi corljuniefitis, qui sunt 
hominis, de Deo przrlicantur, et' sic quie serit Dei, 


paerum gloriosa laude prósequitür? Stupet enim 
Ofhni$ creatara tom grande mürectem, quod unus 
idemque et Deus régmit in coelo et homo nutritur in 
ferra. Cujus iigsfe?ll bustus Psvíd ammuntians novi- 
tatenr, omne hofitiin gerüs ad concentum cantici 
spiritaa?is &ivitat, ficdns : Cextate Domino canticum 
fovent; canféte Downing, omis terra ( Psul; xcv). 
Ouid tam hóvüm., carMiME, qnam quod omnipo- 


'féns Béds iajestatis imrens» , Patri costernus, et 


& Codex Vaticanus 1987. Item Cod. Regine 495, 
ihfanftá perpeti, nostre carnis subire consortia, 


. . à God. Cas, 106, Adest igitur nobis, dilectissimi, 


dies, sicut, etc. 

! Cod. S. Joan. ad Carb. legit incorrupteque na- 
j| ldem codex, pko mortalibus posset. . 
k ]ta cod. Regin. ; alit omittunt voluit 


homini assumpto attribuuntur; e£. liec per commu- 
nionem idiomatum, ut aiunt theologi. 


ers HOMILÍA XVI. | 255 


perpetui tégni domintis ad infiemitates corporeas, et A debet cantare terra, 5 nisl qui universo terrarum 

busnilitatem se inclinavil humánaih ? 4 Quid fari ío- — orbi delictorura. veniam et spem sempliternz salutis 

vum, quan cehcipiette, et parturiente femina, ille- — invexit? Magnifieertes ergo, fratros; Dominum a^ 

sàm virginit4temt fénbanéke? Et talis revera Salva-— Deum nostrutü , psalltihus et, atque cántesies : di; 

torém mundi decebát ingressüs, u$; quà humabi —gaum est ehim , at. eorum precipue laudibus hono- 

gerieris veniebat peccata mundare pr:e cieterís urí- — Péfür, quo& proprit corporis passione , et sanguinis 
dius hascdfemr. DBenb etiam propheta subjunxit: — sui elfusioné sálvàvit. 

Cantate. Dominó, omnis terra. Cài enim alii omnis... ; 

HOMILÍA XV. 
De Nativitate Domini X. 
u ADMONITIO. u 
M. Ktsi nobis ad auribuendam, $. Maxima háne Hofáifiirm. monnis! duoraia bibl. Vaticanee codicum prz- 

sido uti Beeat, hoc est 453, pag. 105, ét Regie 125; pag. 71, eum in aliis omnibá& nnlla fiat ejusdem S. 

antistitis mentio; eorum tamen viceni explent álit fifaves, quibus esse arbitrainur adjubgendam fidem. Horum 

Bini. Augienses xvi el xxix, Casinerisis 100, pag. 14, Valltcellamus, tom. Vli, pag. d. Lueensis 85, Neapol. 

S. Joan. ad Carbonariam, ef Taurinensis, im quo h:ec eàf hottilia 2 de nativ. Doniini. Ab edftoribus perinde 

in muserum refertur homiliarum S. Maximi. Sunt hi Gyniiicus fap. 30; Galesinius pag. 94, Combefisius 

tor. 1, pag. 209, Cuidius tom, I, pag. 1066, Reyráudus pag. 197, Margarinms Bibl. Max. tom. V 

homil. 6 de nativ. Domini, pag. 7. ehedielint monachi eongreg. 8. Mawfi, qui genuina S. Augustini app. a 

guppositis- sejunxerunt, fane homiliam ín dpperidicerti serm, iium. $22 retüleront, monueruntque eam 8. 

Maximo Taurinensi in rss. libris et ih escusis tribut sólere. 

ÁncUsENTUM. — De virginitite Marice Christi genitricis B, daret, et Deum proderet integritas virginalis. Nasci- 
ugit E 5 s integhtate celebra Le que ema eral. tur Christus ex femina, ut sicut Ádam decipientem 
tandum monet, quód. nátivitate "Servatoris mostri — P*t Evari diabolum non fótuit proecavere, ita dia- 
omnes nós natos sentiamus ad vitem. bolus adventantem per Éariam * Deum non depre- 

' mE benderet eshe praesentem. Parturit ergo lemina salu- 

In. adventu dominico, fratres cárissimi, cujus lio- — teni mundi; dt, qas exstiterit fomes iniquitatis, eret. 
noreiri debitein presenti festivifáte deferinius, multi- — ininistra justitie, et ber quát mor$ sibi in hunc 
lido coélestium tysteriórdm gh revehitur. Hodie — mendum aditum patelecit, per eam ad nos vita ha- 
enim, bee est, in fine temporui editus est ille, cujus — feret Íhgredsdm. Atque ut ostenderet Creator humani 
reterhitatett dhlla seeculorum tempora comprehen- generis utriusque sexus curant hübere, et utrumque 
duhl. Hodie tll térraramqué dóminus pro liberlate — velle salvare; vir nascitur, el procedit ex femina, 
servorum formam: induil servitutis. Hodie nova fe- — quatenus adverteremus, nullam esse apud Deum in- 
miriei swxus gloria peperi virgo, et quod universa — ter viruni a6 feminam in percipienda salute distan- 
hobiiscum creatütà mirtitur, nátus est homo, non per (C tiam. Cur autem non tola devotione tredamus, salu- 
lominem procreàtus. Sed quamvis hovum videatar, — tarem puerum násci potuisse de virgine, qui perfectum 
nori tánten incredulum, quod Christus in utero Mari» — hominem crediipus de pulvere fuisse formatum? 
síne generaríté eónceptus est, qui de Deo Patre sine — Exsuliemus ergo, fratres, el l'etemur, celebrantes 
conceptione procéssit. Quod enimi Deus est; solus — natelent Domini nostri Jesu Christi, quia in ejus nati- 

Patris e&t Unigenitus; quod homo est, solius máilrís — vitaté nos omnes matos senlimus ad vitam. Factus 

est filitis : sitque Ideó illumi, qui ex Patre Deus est, — est enim liomo, non tit sibi. viveret, qui auctor est 

 etex matre hofuo ést, hoc est, Deum et hominem, — vitz, sed ws morte sua vitam redimeret morluórum. 
unum Dominum eontitemur. Hoo autem totum facíutd — Tanus enim vineulis lianránum genus vinzerat inimi- 
est, ut Ditis jér carnem hominis mysterium salutaris — cus, tantaque no$ fnole immanium presserat pecea- 
susciperet pàssionis; ét liómó per virtatem Dei vter- — toram; ut nullus nóbís esset reditus ad saluteln, nisi 
nitatis su: reciperet dignitatem. Nascitur 4k itaque — iaseefetur ille; qui virtute propria ad vitam possit 
Chtistds ex Maria, dt et. sexus feminéus hominem D redire post mortem. ' 


HOMILIA XVI. 
De cülendis Jurmariis. 
Lu XDMONITIO. 
B De hujusce honmiiliz inscriptione, deque tetifpore quo habita fait, nonamHa inter scriptores dissensio 
est, inque codicibus mss. typisque éxcusis libris varietas. Gennadius iis certe omnibus vetustior, quos scia- 
mus homilttarutri S. Maximi meniinigse, hunc eidem honilix titulum fuisse inscriptum docet, de calendis Ja- 
muariis. Confirmat id quidem Vaticanus codex 1222; pag. 285. Secus est in codice Tauritensi, quem plane 
novi Vaticano esse antiquiorem. Sic enim habet : Jtem dictum in calendia Januarii. Non enim idem est quid- 
quam dicere in calendis Januarit, ac sit quidquam de iisdem calendis dicere. Nam qui calendis Januariis quid- 
quam agit, fs nulà lee dstringitun, ut de calendis iisdem agat, cum integrum ei sit, de re quavis alia, si 
velit, agere. Contra qui de calendis Januariis disserit, hunc nulla premit necessitas, ut de iisderh rion dieserat, 
nisi ipso calendarum Januariarum die. K Vaticano printo et a Taurinensi discrepant €od. Vat. alter num. 4951, 


* Cod. S. Joan. ad Carb., Quid tam hovüm, ca- — ginitas permaneret. E 
rissimi, quam st (n «oncipiente femina illasa virglhi- b Cod. S. Joan. ad Carb., nisi ei qui universo : 
las permaneret. Cod. autem Keg., quid tam novum * Jdem cod. S. Joan. ad Carb. Dominam. 
quam ut in concipiente et parturiente femina illgsa vir- . 


tW. 


55 S. MAXIMI TAURINENSIS ; — *56 


pag. 29, Martin., et Palat. Vat. num. 454, pag. 67, Casin. num. 106, pag. 20, Modoet. E 1n. In horum nam- 
que priore apposita homiliz hzc est epigraphe : De circumcisione Domini ; in altero et tertio : In octava Do- 
mini. Sermo S. Maximi episcopi ; in quinto : In octava Domini, id est in calendis Januarii. Sermo B. Mazimi 
iscopi de iisdem calendis. Editores, ut Gymnico pag. 32, Galesinio pag. 85, Raynaudo pag. 142, Margarino 
jibl. Max. SS. Patrum tom. Vl, pag. 8, hzec una est omnium probata inscriptio : De circumcisione Domini, 
sive de calendis Januarii increpatio. Mihi vero probari nullo modo potest, ut homilia de circumcisione iuscri- 
batur, in qua ne levis quidem sit mentio circumcisionis. Omnis Maximi in hac homilia eo spectat oratio, ut 
plebs sux fidei credita ab inhonestis superstitiosisque ludis, quos c:xeca gentilitas in honorem Jani insituerat, 
eterreretur. Verum Gymnicus, cxterique editores, quos proxime nominavi; id genus inscriptionis : De cir- 
cumcisione, eic., idcirco fortasse adhibendum censuerunt quod homiliam eamdem calendis Januariis dictam 
arbitrentur, quas in ealendas incidit dominicze: cireumcisionis celebritas; cum Christus cireumcisus fuerit 
octavo a sua nativitate die, octavusque is dies Januarii mensis primus et haberetur olim, et jam hodie dum 
habetur. Est autem insignis hac de re Ivonis Carnotensis locus serm. de circum. Doin. lib. n, cap. 8, num. 
42 : Octava et circumcisio uno. concinunt sacramento. Quare Ludovicus Tommassinius in opere quod est de 
dierum festorum celebratione : « Quotquot arbitrati sunt, inquit, recoli cal. Januarii octavum nativitatis 
diem, ita interpretantur, ac si de cireumcisione locuti essent; quod tain verum est, quam circumcisionis rite 
peragendz legitimum diem octavum eumdem esse. » In vetere Martyrologio, quod vulgo Hieronymian. ap- 
pellari solet, ad diem Januarii 4 commemoratur circumcisio Domini, ut etiam in eo Sacramentorum libro, 
ui S. Gelasii P. M. nomen prefert, in quo de circumcis. Dom. ad cal. Jan. exstat secreta oratio: In concilü 
uron. 1.an. 910 celebrati canone 17, hxc leguntur : Patres nostri statuerunt privatas in. calendis Januarü 
eri litanias, et hora octava in ipsis calendis circumcisionis missa Deo froritio celebretur, tom. III Concil. edit. 
aris, an. 1714, pag. 260. Mitto Bedz,, Rabani, Usuardi, Notheri Martyrologia, aliaque recentiora monu- 
menta. Nobis profecto sat est aucteritas synodi Turonensium Patrum, qui sexto sxculo testati sunt, de cir- 
cumcisione agi consuesse cal. Jan. institutione majorum. Nam inde plane perspicitur, id instituti genus longe 
fuisse s:eculo eodem quinto vetustius. Quámobrem jure ab Alexandro Polito Cler. Reg. Schol. Piar. viro 
doctis. Isaacus Casaubonus vapulat, qui non ante multa szxcula cepisse jactat circumcis. Christi ad diem cal. 
Jan. memoriam. Non sum nescius Casaubonum cap. 2: Pronwntiandum de consecrat. distinct. 5, maxime 
sidere. Verum quid edictum ejusmodi capite fuerit, non laboro. Principio non constat a quo perscriptum sit. 
À concilio Lugdun., inquit Gratianus. Verum a quo Lugdun. concilio neque indicat ipse, neque nos assequi 
conjectura possumus. Plura enim Lugdunensia concilia numerantur ; at in eorum actis ne vestigium quidem 
reperitur. Canoni autem informi, qui unde prodierit, cum ignotum sit, non est, cur auctoritatem adjungamus 
et fidem. Sed fac Lugdun. alicujus concilii statuto is canon nitatur; quid continet, quod antiquitati diei festi 
circumcisionis repugnet? An quod octavz Domini non circumcisionis in eo fiat commemoratio? AL nihil est, 
quod impediat, quin festus dies, qui ex capite octavus a nativ. Dom. habetur, idem fuerit habitas Circumci- 
sionis festus dies. Scilicet in statutis Remensis can. 20, ad an. 650, tom. MI Goncil., pag. 570. Pro octava 
Domini ponitur Circumcisio. Festa absque omni opere forensi excolenda, e cum debila veneratione celebranda 
heec sunt. Nativitas Domini, Circumcisio, etc. Rursum in statutis S. Bonifacii Moguntini an. circiter 746, con- 
Btit. 34 tom. eodem Concilior., pag. 1946 : Jubentur presbyteri, ut adnuntient diebus dominicis per annum sab- 
batizandum, primo modo : in natali Domini vni cal. Januarii dies quatuor ; in. circumcisione Domini cal. Ja- 
nuarii diem unum, etc. Quid? An consequens hinc est, diem festum, qui circumcisionis hic dicitur, non fuisse 
ita dictum octavam natalis Domini? Nihil minus. Non est ergo cur nobis caput de consecrat. distinct. 5 op 
matur, quod et nescimus, cuinam acceptum referendum sit, et est fortasse Moguntinensibus Bonifacii Ke- 
mensibusque statutis recentius. Àt enim detur, institutionem diei festi circumcisionis non adeo esse veterem, 
ut a tertio sit, quarto quintove seculo repetenda, quotus uisque erit, qui S. Augustini xtate calendarum 
Januarium diem non fuisse numeratum in sacris putet? Confer S. doctoris serm. 198, al. 7 ex Sirmondianis 
de cal. Januariis, pag. 651, tom. V Opp: edit. Antuerp. an. 1700. Et si vero sacer is dies fuit, tamen ut Chri- 
Bliani a superstitionibus ludisque sàcrilegis ethnicorum magis magisque averti possent, sacrorum antistites 
. jn quibusdam curarunt, ut jejuniis transigeretur. Qua de re consule Cesarium, Arelatensem serm. de cal. 
Januariis, qi est 129, num. 4, in append. tom. V opp. S. AÁug., pa. 165 edit. ejusdem ; concilium Turo- 
: nen. m an. 567, can. 17, tom. lll Concilior. edit. Paris. 1714, pag. 560; et Tolet. rv an. 633, can. 11, ibid., 
pag. 585. Redeo ad homiliam Maximi. Nego hanc, etiamsi habita fuisset cal. Januariis, inscribendam fuisse 
de circumcisione, sed sumptam in circumcisione. Nam ubi dicitur de circumcisione, indicat agi in homilia eadem 
de circumcisionis mysterio, de quo tamen in ea ne verbum quidem. Verumtamen est cur inscriptionem in 
cireumcisione etiam ab editoribus non fuisse adhibendam arbitrer. Non enim hzc ipsa homilia cal. Januariis, . 
sed ante habita fuit; cum supervenientium calendarum Maximus in ea meminerit. Quarquam, inquit, non 
dubitem vos, fratres carissimi, per paternam sollicitudinem instructione divini sermonis edoctos universas ca- 
lendarum supervenientium vanitates declinare penitus et horrere, ec. Itaque restituendum ei bomilize duximus 
titülum memoratum a Gennadio, vetustateque codicum confirmatum. 


A5 ARGUMENTUM. — Übjurgat Christiános Mazimus, À scribere mihi quidem non pigrum, vobis-autem neces- 
quod superstitiosa jesta ludosque initio vertentis — voviuy (Philip, yj). Necessarium, dilectissimi, nee 
anni olim ab ethnicis institutos in honorem Jani | : "a 
rent. | . . habita, precedentium patruum vobis repetantur4 allo- 

| Quanquam non dubitem vos, fratres carissimi, quia. Et revera quid fastidii, quid oneris babet pro 

. per paternam sollicitudinem instructione divini ser- . salutis profectu utilia ac Deo placita s:epe dicere, 

xonis ^ edoctos uniyersas calendarum supervenien-, frequenter audire ? Et ideo, carissimi, fide ac devo- 

tium vanitates declinare penitus et horrere : ad per- - lione solita religiosi itineris vias, ac veritatis semi-- 

Tectioris tamen emendationis ^ argumentum non me — tas gradientes, magis magisque errorum devia, el 

piguit usitatum vestris auribus inferre sermonem, — diabolica calcate figmenta. Nec enim debet fidelis ani- 

. sicut ait beatissimus Paulus : Fratres, eadem vobis — ma, qu:e angelorum consortia concupiscit, d:emonio- 

, * Cod. Vat. 4951 incipit : Non dubitem, fratres ca- c Ex cod. 1, Plut. xiv. Laur., emendationis augu- 

rissimi. , : mentum. . . 

| b Cod. Vat. 4222, instructione.divini sermonis edo- 4 Cod. Vat. 4951, repetantur eloquia 

gente, ' "T... .. 


u- 





V51 


veritati atque mendacio, turpitudini et honestati 
apud Dei servos ulla potest esse communio, sicut nos 
Ecclesiarum doctor instruit dicens : Qw conventio 
Christi ad Belial ? Qui autem consensus templo Dei cum 
idolis (I1 Cor. 1u)? Quicunque ergo credentium vel 
cst templum Dei, vel es&e desiderat, sollicite caveat, 
ne mortua et vana sectando, desinens esse templum 
Dei, flat habitatio tenebrarum, fiat dx:emonis 1nonu- 
mentuin, Ait gloriosissimus * propheta David : Bea- 
tus vir cujus est nomen. Domini spes b ipsius, e non 
respexit in vanitates et insanias falsas (Psal. xxxn). 
ltaque qui sperat in ^ Deum, ac toto corde in ejus 
gloriam luminum suorum defigit aspectum; ad den- 
sissimas vanitates consecratos semel non debet ocu- 


HOMILIA XVI. 


e cac ot 


sanitatis, ubi impia, ubi inhonesta, universaque om- 
nia et faciunt et loquuntur; non audientes claman- 
tem quotidie in Ecclesia beatuín David et dicentem : 


Filii hominum, usquequo gravi corde; ut quid diligitis - 


vanitatem et. quaeritis mendacium (Psal. w) ?* Grave 
ulique eorum cor est, atque omni impietate depres- 
sum, qui per sacrilegos jocos divinis monitis illuden- 
tes et vana diligunt, et falsa ! sectantur ; et post oni- 
nia, ad offensionis plenitudinem, * dies ipsos aunum 
novum vocant. Quanquam ! non inconvenienter se- 
cundum $e novum appellant annum, quoniam per 
nefandas ferias ? pro honestate falsa turpitudo et per 
versitas innovantur. ^ Novum vocant annum, quasi 
novi aliquid aut coelum tunc ostendat, aut terra. No- 


los retorquere; quia, ut ait Dominus : Nemo mittens B vum annum Janworias appellant 47 calendas, ? cum 


manum ad aratrum, et respiciens retro aptus est regno 
Dei (Luc. 1x). Omnis enim arans, si retro respiciat. 
aut tortuosum, 4 aut inutilem faciet sulcum, aut 46 
arautum boum suorum vesügia vulnerabit. lta. et 
qui directo tramite ac spirituali vomere vitia mun- 
dana persulcans incedit ad Dei regnum, si aspectum 
suum ad impia et vana converteris, et * juges suos, 
hoc est corpus atque animam, vulnerabit, et optimi 
itineris periculosum incurret errorem. f Et non re- 
spexit, inquit, in vanitates et insanías falsas. Quomodo 
beatus David falsas insanias dicii; cum vere insa- 
niant, qui abjecto retrorsum timore Dei, ad d::mo- 
num respiciunt vanitates? Sed vir 5 fidelis proprie 
naturam impiz falsitatis expressit : quia h insana sunt 


vetusto semper errore et horrore sordescant. Auspi- 
cia P etiam vanissimi colligere se dicunt, ac statum 


vitx su: inanibus indiciis xstimantes, per incerta. 


avium ferarumque signa imminentis anni futura ri- 
mantur; cum utique apud Deun solum sit notitia fu- 
turoranm, et legalis auctoritas ista probibeat dicens : 
Ne.auspicemini, ne auguriis intendatis (Deut. xvin). 
Sed miseri ac miserandi homines rapti erroribus pa. 
ganorum, et minus 3 provido corde cxcati cum im- 
pietate de domibus suis prodeunt, et cum sacrilegio 


revertuntur. Aut quomodo se Christianum * putat 
posse vel dici, qui in tali observatione vidit se perli- 


dis esse consortem ? * Ita et vos, carissimi, jam du- 
dum nec observare nec quarere manifesta.relatione 


omnia quzecunque, diaboli fallente mendacio, Dei in C f&8 cognovi. Ac révera non sunt a nobis penitus in- 


se non habent ! virtutem. Et illorum gravior atque 
immedicabilis languor est, qui superstitionum furore 
et ludorum suavitate decepti, sub specie sanitatis in- 
saniunt. Án non omnia qus a ministris da£monum il- 
lis aguntur diebus falsa sunt et insana, cum vir, vi- 
rium suarum vigore uollito, totum-se frangit in fe- 
minam, tantoque illud ambitu atque arte agit, quasi 
peniteat illum esse, quod vir est? Nunquid non uni- 
versa ibi falsa sunt et insana, cum se a Deo formati 
bomines, aut in pecudes, aut jn feras, aut in portenta 
transformant? Nunquid non omnem excedit insa- 
niam, cum decorem vultus bumani Dei specialiter 
manibus in omnem pulchritudinem figuratum, squal- 
lore sordium et adulterina freditate deturpant? Quo- 


quirenda, qui omnipotenti Deo credimus, qui pro 
qualitate ineritorum, aut fidei probatione cunctis 
mortalibus potestate arbitrii sui vel prospera, vel ad- 
versa dispensat : pr:eeipue cum hujusmodi homines 
arguat, et increpet Apostolus dicens : Dies observe- 
tis, el menses, et tempora, et GROS : timeo ne forte 
sine causa laboraverim in vobis (Gal. iv). Videte, ca- 
rissini, in quo laborem erga se apostolicum perdide- 
runt. Vos autem, sicut huc usque pro Dei * timoro 
fecistis, abhorrete vana, refugite falsa, impia decli- 
nate; et ut ad domum Dei " contidenti semper corde 
venire possitis; et in fide veslra gentium magister, 
et iudex doctrine sux fructum Paulus inveniat v. 


* Cod. Vat. 4951, Ait gloriosissimus prophetarum-[ nefandas ferias inhonesta et falsa turpitudo. 
n 


David. Cod. Martinen. habet, Hinc ait 

» [dem cod. Vat., spes ejus. 

« [dem cod. 4951, qui sperat in Deo. 

d (od: Martinen., et pro aut. 

e Cod. Martinen., gera ua. 

! Codd. Vaticani 4222, 4951, Casin. 106, et Marti- 
nen., periculosum nimis incurret errorem. 

E Idem cod. Vat. 9451, Sed vir sancius. 

h Cod. Vat. 4222, quia insania sunt omnia. 

i Galesinius habet veritatem. 

i Cod. Martinen., sequuntur. 

k Codex Laurent. 1, Plut. xiv, ad offensionis pleni- 
Iudinem diem ipsum annum novum vocant 

1 Cod. Martinen., nec. ] 

i1 Cod. Vat. 4222, et cod. Laurent. olim S. Cruets 
minor. 4, Plut. 55. ferias honestate derelicta, faisa, 
etc. Diversa est cod. Martinensis lectio, Quoniam per 


Cod. Casinen. 106, Et novum vocant, etc. 
* Codex S. Crucis, etc., cum vetusto semper errora 
sordescant. 
P Codd. Laur. et Vat. 4951, Auspicia enim vanis- 


simi. 

q Cod. Vat. 4222, providi corde. 

r Codd. Laurent, et S. Crucis, putat posse vel dici. 
Ita codd. Vat. 49929, 6450 et Casinen. 106. 

* Cod. Martinen., Jsta, qui infra habet revelatione 
pro relatione. . 

t Idem cod, Laurent., pro Dei amore fecistis. 

" [dem cod. Laur., ad domum Dei confidenter veni: 
re possitis. 

Y [dem cod Laurent., Quod idem prestare digne: 
(ur qui vicit et regnat. Deus in saecula, amen. Codex 
Vatic. $222, Qui Ch:isto Domino placeat, quo Chiistus 
Dominus delzcletur. qui. vitit e. reanat cum Patre in 


o 


. esse 1 


- 


. quo est ipsa ny. 13, qua ja re nobis cum Leone 


-—--- . -9 


S, MAXIMI TAURINKNSIS 


HOMILIA XVH. - 
De Epiphania Domiui I 
ADMONITIO. 


Ex codice Taurinensi; qui multa et priejara eoatulit ad hujuece nostro collectienia operw»-à. Masámi de- 
eus et incrementum, intelligi plane potest. S. Antistitem 35 sermones seu homilias de Epiphquia Domini ad po- 
pulum habuisse. Harum sunt quzdam in lucem antehac edite, aliqua nunc primum edentur operà me3 ; czete- 
re periere. Omnium autem earum que exstant seriem daturus, ab ineditis ordiar. Ex iis cur franc priore 10co 
ponendam existimarim, post eloquar quam de significatione tituli dixero. Jam illud constat 1 lionem, 
Beu apparitionem, seu revelationem Servatoris Chrisli, T hcopkaniam interdum, Bipiphanians plerumque dici, et 

utrumque ex Graecis ad. Latinos traductum 'yocabulum. Docet porro is, cujus memini admonitione 
superiore, Alexander Politus in adnotationibus in Martyrol. ad diem vin idus fanuarias, videri Gregorio Na- 
zianz. hoe Theophaniam inter, ac Epiphaniam interesse : Theophania indicari Bereatoris ejusdem Rostri na- 
talem diem; Epiphania baptismum. Sed idem veretur Poljtue, ge non satis accurero id diverimen constiundum 
esse a Gregorio videatur. Nam ut Theophanie, ita. Epiphanig vecem usurpari a Patribus, significandi diei 
natàlis Domini causa. Apte ne an secus non admodum concedendum putat. Ut ut enim sit, Certe quidem, in- 
qui, Epiphania jam inde antiquissimis temporibus non de Christi die rlatati speciatim, projfieque dccepta, sed 
e baptismate Christi, quo die Uhristus certis manifestisque documentis divinitatem hominibus euam patefecit. Ai 
cum eodem die non de baptismo Christi solum, verum etiam de cultu ei 3 magis tribpio, deque prodigio 
converse aqui in vinum tanta celebritate agat Ecclesia, hinc affirmant aliqui triplicem eam Christi manile- 
stationem plurali numero Epiphaniorum indicatam fuisse nomine. Ac plurati quidem numere efferunt Miero- 
nymus lib. 1 ip Ezecb., cap. 4 ; Cassianus collat. 10, cap. &, aliique quos Cotelerius iti not. ad Bb. v Gonsü- 
tulion. apostoticarum, cap. 15; Cangius in Glossar. med. et infime Latjnitat. ad verhum EpipiuND ; Baronius 
in not. ad 6 Jan. diem Martyrol. Rom.; Jacobus Gotofredus ad lib. v cod. Theodos. de S ectaculis; Syicerus 
In Thesauro ecclesiastico ad vocem Erat», sexcentique alii nominant, quos recensere fongum esset. Greci 
Tuípx» tà» $irow, diem Luminum, vocant. Exstat Gregorii Nazianzeni oratio, qux est nona atque tricesi- 
mà, Eig «& &yu Pera, In sacra lumina, Rationem reddit ejus appellafáonis Natiapzenus ibid., pag. 624 : 
Sanctus Luntinum dies, inquit, ad quem pervenimus, quemque hodie divino beneficio celebravimus pro principio 
quidem Christi mei, hoc est vera lucis omnem hominem in. mundum venientem. illuminantis, baptismum habe. 
Quem quidem ad locum Nicetas interpres : Baptismus, inquit, luminum romine appellatur, quod purget, et 
Allustret. Quo eliam sit, ut [aces eo tempore in. Lglitic signuns accendamns. Ac principium quidem, et cousa 5u- 
jus festi baptismus Christi est. Redeo ad Maximum. Ab hoc homilias de Tbeoplania habitas fuisse Gennadius 
narrat. Ejusmodi titulum in priore sua S. Maximi opp. editione retingit Galesinius. Nos hanc, insequentes- 
que homilias iuscribendas duximus de Epiphania, fldem secuti codicuri mss. S. Dalmatii, et Yaurineusis, in 


a o. 


M. praeclare eonvenit, cujus exstant sermiones inscripti 


de Epiphaniae solemnitgte. Hanc vero ex cod. S. Dalmatii depromptam eo ante cxsteras edendam curavimus, 
quod veluti prolusio quedam sit reliquarum. Nam et tempus in ea indicatur, quo dicta est, et ordine myste- 
ria commemorantur, uorum éa die colitur, celebraturque memoria, id quod non tam fleri distincte in se- 


queutibus video. 


lá AncuugvrUM. — Utrumque mysterium hac in ora- A tur cessatura superstitio : in myrrha quo ipsius, et 


4ione ceca soncius Maximus; nempe mani[estatio-- 
nem! 

conversionem. Hoc demonstratur Christus. verus 

Deus, verusque homo; illo probatur. Salvator uni- 

persarum gentium Dominus. 

Exsultemus io Domino, fratres carissimi, quod 
votis nostris nova semper vota succedunt, et gaudiis 
gaudia cumulantur. Ecce enim vix nostre sancetissi- 
nie reparationis cum gaudio diem celebravimus "s0- 
lemnissimum, cum statim de Redemptoris nostri apud 
gentes gloriosa Letamur manifestatione. llac enims 
festivissima die illius diei celebramus solemnia, qua 
ipse natus infans in stabulo manifestare se voluit 
mundo. Ne enim gentes ipsius in carne adventum, 
qui universum genus humanum, ut a peccati liberaret 
servitute, e eoo descenderat, ignorarent ; stellam in 


calo dedit in signum, quam el Judz:a ex tunc incre- 


dula noscere poterat, et sola gentilitas que ad ipsius 
accessit cumabula, cognnyit. Veni£ ergo Bethlehem 
tunc in tribus magis sola gentilitas; Jud»a autem 
mansit in occasu, atque ig trium illorum virorum 
persona tanto regi aua persolvit munera. Aurum 
enim, ut audistis, obtulerunt, tbus et myrrham. In 
auro ut nostre redemptionis initia, qux jam ip illo 
apparebant, ostenderent : in thure ut verz religionis 
cultus aliquando futurus, atque idolorum significare- 


unitate Spirilus sancti Deus per amnia secula seculo- 
rum. Amen. 
: ! Ubi S. Maximus usurpat verbum inebrio, non est 


hristi Doinini, et portentosam aquarum in vinum |. 


mostrum a mortuis aliquando futura pr:nuntiaretur 
resurrectio (Desunt hic decem linee, deinde sequitur ). 
Ergo, fratres, nos, qui ex gentibus ad adorabile fidei 
lumen adveninims, in hac tanta manifestationis Do- 
mini nostri solemnitate exsultemus atque etemur in 
ea. Verum S) nec minus etiam nobis exsultandum 
est, eo quod in hac sacratissima diei hujus celebri- 
tate, sicat paterna traditione instruimur, ipse Christes 
Dominus noster ad terrenas invitatus nuptias adve- 
nerat; non ut illo delectaretur convivio, non ut se 


. vino inebriaret; sed ut nuptiarum se esse demonstra- 


ret auctorem, easdemque sanctiflcans divina ipsius 
innotesceret virtus, quando nuptiantibus, quod ipsis 
defecerat vinum, ipse dedit. Dedit equidem vinum, 


D contulit e&. potum ; yinum eqpidem et potum, quod 


convivas illos potuit inebriare, aqua repletas hvdrias 
ipse in vina mutavit. Vina equidem, quie architricli- 
nus cum gustasset appositis jam meliora judicavit. 
Nec mirum : illa etenim, qux anfea biberant vina, ex 
vineis hominum manibus educta fuerant in vinum. 
Hzc autem ex aqua, qua conductitius famulus bydrius 
illas antea repleverat , divina operante yistute , uni- 
versam aqu: mutando naturam, in pretiosa vina, quzxe 
nuptiantes illos * inebriaverunt, conversa fuerant. 
Tantum ergo videntes miraculum cxediderunt. uii 
intelligendus pro iotemperapti ugu vjni, sed pro su- 


perabundantia ejusdera qua ojones conyivie refici el 
salurari poterant. 





Lun 


HOMIIJA Xif. 


hebet sermo divinns, in ewp discipuli ejus. Non jam & ventebent. Yina defecisse sciebant, aquam véro 


quod ipee esaet. hominis, sed Dei Filius, quod tanto 
comprobabatur miracelo. id quoqne &t nos, [ratres, 
lolo arde credemus, ipsiwe newpe, elsi poMa eon- 
soriem meigra,.paierpee lamen divipe subetandg 
esae cnequalem. Cur ergo ex Repliantibus tanto 
vise miregulo eol discipuli eju eutUATNDE UB AMD ? 
lii ad wing aMendebani, ek ipeipe wirecule non nd- 


in vino mutatam non sciehant. Constat enl, ut alias 

diximus, ex fllis vasculis perniciosam illos hausisse. 

sbripiaiemp , istog vero sempiternam justiüam; apud 

eos enim, quod terrenum esset, quod biberent, 

Depansivise; apud isiop antem, eo guod ec- 

ho essei, penupansiwe, guod punpserant. Ex- 
cy. . 


ROMILIA XVII. 
De Epiphmnia '-Bomini 11. 
! | ' ADMONLTIO. . 
1 Alteram nune primum produeimus de Epiphania Domtni homihem ex eodem codieo 8. Dalmatii eru- 
Y | 


tam ; at valde codicis vetnetale et charáeleru 
Taurinepsis supplevimus; quo in codige lia 
hania Domini. 1n. eo a 

intercidisse. 


ARGUMENTLM. — Quamvis in lsraelitico populo Eccle 
,sia nostra primum figurata [uerit ; attamen, ut ostent- 
deret Deus hanc non una ez gente, eed ex omnibus 
congreganáam, Christus viz ortus geniae par magos 
ad se advocauit, e in earum ggnifione, cultugue fidej 


noslrg prünitias accepit. 


. Domini, et Salvatoris ugstri Jesu. Christi, £ratres, 
inenarrabili in bunc mundgp adventus fup tantu 
geuübus cgapitingofescerg, cum 3d illum adorguduy) 
nova &lelle ductum sequenpes magi 3p riente vene- 
runt. Nam cim ipse universum mundum a funesta 
diaboli capiivikaJe carne amictus bumana liberaturug 
venisset. . . . . .. . 

« * - Átque equidem nostre hujue ad crlesuia regna 
vocationis ipia hodjerna festivitas nobis declarat, 
qua se manifestare magis voluij iq stella. Nam in ijlje 
viris quj ex Chaldaea ad natn regem adorandum 


e 9 » 9 9 


*- e o » 5» 65» 9€ v, & oe €.9 9 5^ 9 9» $9 e ^ 5 ,» 
. 


venerunt in stabulo , gentilitas universa concludjtur, ( 


sicuti etin muneribus qua tunc ipsi nato regi obtu- 
lere, pretiosa illa continentur dona, qu:e ipse Salva- 
tor cum Deo Patre et Spiritu sancto in coelis regnans 
a gentibus obtinuit. Ergo in fide Christiana magi 
primitiz: fuerunt gentiuni. Gentium fides in Christum 
a magis illis eunm dixit exordium. ! * Quamvis enim 
Christus Bominus noster Ecclesiam suain , ejusdem- 
que gloriosissimos principes Judzos esse voluerit; 
Ecclesia tamen ez ipsis nata equidem .est, sed in 
gentibus perfecte eenvalnit : unde dpdsis in luctuosa 
*u3 vwcitate adbuc persiatentihus, in gentibus adeo 
manifestata est, nt ex istis tanium coaluisse videatur : 
suntque eliam nunc Hehrewi auis certe prioribus non 


4 Jpo Rosa 
numero ad 7 plane perspicitur, homilias duas 15 e 


Ub £0fzosione jepx/ecam. Sed bam mbi (ae fui textu cod. 


pum. est 17, inscribiturq : [tem e de. Epi- 

1 16 temporum injuria 
deberet nascl, ex sacrarum Scripturarym volumini 
bus, qu: ipsi legebant, illum non solum dixerunt 


p $556 naseiturum in Bethlehem (Hic nonnülla desunt, 


quibus neza erat, atque colligata oratio). * * Tac de re 
prophetarum suorum vaticinia ostendebant , et ejus- 
dem nativitatis tempus jam advenjsse asserebant ; 
natum tamen regem non exquirunt. Miseranda certe 
Judzorum cx»citas ! Nasciturum esse Christum in 
Bethlehem non igorabant. Tenent oracula, quibus 
Christum jam esse natum demonstratur. Chaldzos 
de illius pativitatis loco exquirentes audiunt et vident, 
pec tamen Christum exquirunt *. Atque adeo vere 
tunc prophetica illa impleta est sententia : Quibus 
non est nuntiatum de go videbunt, et qui non audierunt, 
intelligent (Isai. vn ; Rom. xv). Chaldzo nihil nuntia- 
tum fuerat, et vidit stellam, et credidit, et intellexit 
Christum significari in stella. Hebrzo dictum fucrat 
venturum esse Redemptorem mundi. Prophetarum 
de ipso tenebat oracula. Noverat Christum in Bethle- 
heni esse natum. Et quamvis id ipsi fuisset przenun- 
tiatgm de eo, nec intellexit, nec illum natum videra 
voluit, ut illum aliquando posset crucifigere. His ergo 
in sua cocoitate dimissis, gaude e£ tare in bar squcta 
die ad Deum creatorem taum eonversa geéntilitas, 
alque in tribus illis magis, qui ab Orlente 1n Bethle- 


.hem Christum veneraturi adyeuerunt, fidei tug pri- 


mordig venerari non desinas. Atgue exsultantibys 
animis zternas illas sedes, damunodo fidpm quam 
tehes, opera, quz» Ghristus jussit, sequaris, aliquando 
obtinendi spem concipe. Et quamvis etiam nunc 
Judei Redemptorem mostrym wagienteu iy cunis, 


issimiles*. llli enim periunclantibus magis, ipsoetjam — jacentem in presepe contemnendum sentiant; nos 
Herode exquineoíe, as, i, o& ubinam, quém illi D fameg ipsum Christum a cunctis adorandum esse 


&eculoram Redemptorem, tunc natum exquireb3ni, 


eredagus. Explicit. 


HOMILIA XIX. 
De Epiphania Domini I1. . 


ADMONITIO. 
B3 Consonat bxc ceteris Maximi homiliis non » ratione modo, sed delectu etiam conformetionequ 


lentiarum oratio. Itaque nibil est, quod obstat, quin 
critic: facultakis peritos nobig consentientes plane 


aximo ipsi ascribenda videatür: Qua de te non qub 
ore. Hanc ipsam orationem, seu homiliánr nobis kuppé- 


up sen- 
Qubitansus 


. 


ditavit codex vetustissimus monasterii olim de Apannis, quo in codice inscripta sic est : Hem in Epipitania 
Domini homil. V111. Accedit codex Taurinensis, in quo exstat cadem homilía &4 in serie homfiarum Maximi 
^ ad 


de Epipbania.  - : 
! Ex cod. Taurinen. 


* Ex eodem cod. Taurinen. 





—- 


S. MAXIMI TAURINENSIS 


AncuMENTUM. — Eadem stella Judais atque gentilibus A rum suorum continebantur vaticinia, Christum Do- 


illuxit. Primi de ea per propheticum vaticinium ad- 

moniti [uerant ; secundi autem in profunda supersti- 

tionis nocte derelicti non. fuerunt. Illuminatio igitur 
omnibus patuit; quia Chrietus omnes salvaturus ad- 
venerat. 

Venerabile, fratres, redemptionis nostr» sacra- 
mentum, quo immortalis Deus conditionem est mise- 
ratus humanum, tanta sui majestate refulget, ut 
nulla illud humana mens intelligere possit. Quis enim 
explicare queat, cur unigenitus Dei Filius, cui cum 
Patre et Spiriufsancto una atque eadem est divinitas 
alque omnipotentia, cuique unum idemque velle et 
posse est ; nostram tamen dignare adeo voluerit na- 
turam, ut quod non habeat assumens, et quod in se 
erat non dimittens, divinam cum humana insepara- 


minum Redemptorem saeculi aliquando venturum esse - 
protestantia. Hlum ex ipsis sciebant nasciturum esse 
de virgine ex progenie David secundum carnem : na- 
tivitatis quoque ejusdem locum in ipsis legebant prz- 
signatum ; Bethlehem enim civitas illa David tanti 
numinis asserebatur decoranda natali : quse demum 
nativitatem ipsius miranda procedere debebant, an- 


.nuntiabantur; sola autem miseranda gentilitas usque 


tunc remanserat in occasu. Qui ergo cunctos misce- 
ricorditer reparaturus advenerat, ne et ipea in lacry- 
mabilísua semper caecitate maneret, dedit ei etiam 
signum quod et Jud»us videre potuit in stella, qux 
tanti regis nuntiabat ortum, et presenlis venisse 
prodebat redemptionis auctorem. Illam in Chaldza 


biliter adeo naturam copulaverit, ut Deus simul esset B magi coruscantibus l:tioribus radiis micantem vident. 


et homo !? Verum si in horum investigatione omnis 
intelligentia turbatur humana atque universa geriti- 
lium philosophia evanescit, in mysterio tamen so- 
lemnitatis hodierne, quo incomprehensibilis Deus 
ortum suum gentibus rutilantis stellz indicio mani- 
lestare voluit (Desunt hic dug lines). Hodie enim 
Christus Dominus noster gloriam suam cunctis voluit 
ostendere. Et quamvis inter Hebr»os ex Hebrzis na- 
tus secundum carnem, illos prz cxteris dilexisse vi- 
deatur : cum tamen in ejusdem ortu novam in coelis 
stellam rutilare fecit; habet etiam geuntilitas ipsa 
quod lztetur. llla enim stella gentibus, mihi praecipue 
data videtur, ut gentes etiam Redemptorem natum 
esse agnoscerent illum quem Balaam ille quondam 


Jllam novi regis significare agnoscunt nativitatem. 
Ejusdem luminis ductum sequuntur; natumque vere 
inveniunt eum, ad quem a tam longiuguo veneran- 
dum accedunt. Offerent illi sua munera; aurum 
nempe, ut lectum est, thus et myrrham. Munera equi 
dem pretiosa, quibus et nati regis divinitas, eidem- 
que declaratur unita humanitas. Deinde per aliam 
viatn reversi sunt'in regionem suam. Gentiles vene- 
runt ad adorandum ; Christiani ab íllo recesserunt ; 
serviebant ante adorationem idolis; viso Salvatore 
mundi, idola sunt detestati. Reversi sunt in regionem 
suam. Imitemur ergo et nos, fratres, magos. Vident 
illi puerum in stabulo, atque ut Deum illum veneran- 
tur. Videmus et nos ipsum fidei oculis regnantem in 


gentilium sacerdos ex semine Jacob prophetaverat (? ccelo; illum ergo veneremur, illi semper adhrereasmus. 


aliquando in mundum esse venturum. Et revera ha- 
bebant 54$ Jud:ei sua sacra volumina, in quibus tum 
patriarcharum illius gentis pr:?conia, tum propheta- 


Nam sicuti tres illos viros a esecitate idolorum, ita et 
nos etiam, atque ab sterna morte liberavit. Ex - 
plicit. 


HOMILIA XX 
: De Epiphania Domini IV 
ADMONITIO. 


8j Est hxc homilia in codice descripta abbatis qu i quo in codic 
secus legitur in codice Taurinensi. 


fert : Item ei de Epiphania Domini, et de magis. Ha 


ondam S. Dalmatii, quo in codice hunc titulum przx- 


Horum codicum in 


prine est num. 9, in altero num. 50. Atque ex hoc altero liquet, quinque supra bunc numerum nos Màximi 


omiliis carere. Additur in titolo, et de magis; quia de adventu trium 
culiari quodam modo hac in oratione agit S. antistes. 


ARGUMENTUM. — Christus in Judca viz natus, per an- 
gelos Juderis in pastoribus. diqnoscendus exhibetur ; 
gentilibus autem in stella revelatur. Nec illi, nec isti 
opportuno lumine destituuntur. Sed Judei divinitus 

moniti increduli manent, gentiles vero ad natum 
Dominum adorandum se conferunt. 


Ad veneranda, fratres, festa dominica, atque Sal- 
valoris nostri sacratissima mysteria concurrentes, 
sicuti de ipsius nativitate lzetati sumus, ita etiam de 


* Codex Taurinen. legit : Atque ideo dum vagiret in 
cunis, dum. ab angelis collaudaretur, eumdemque pa- 
stores inviserent ; nova stella cunctis illum gentibus 
manifestabat in. celo. Unde cum Judaeis, in quorum 
terra ex genere David secundum carnem [ueral natus, 
illum in sue nativitatis exordio ortum [uisse ostendisset 
multitudo celestis exercitus laudantium Deum, atque 
dicentium : Gloria in altissimis Deo, et in terra pax 


dogma. 


illorum virorum ad cunas Domini pe- 


ipsius manifestatione gaudere debemus. Unigenitus 
Dei Filius Patri Deo coxternus, cum ex intemerata 
virgine natus esset in tempore, hodierna die ut pa- 
terna. nos docet traditio, se voluit gentibus manife- 
stare. * Dumque vagiret ipse in cunis, dum ab aa- 
gelis collaudaretur, atque illum pastores inviserent ; 
nova stella cunctis illum gentibus manifestabat e ccelo. 
Etenim Judzis, in quorum terra, atque de regio Da- 


Gentibus, quibus ex^ Balaami prophetia Redemptorem 
seculi ex semine J acob venturum esse promissum ferat, 
cum illa que sunt in Judea miranda eveniebant ignora- 
rent, novam dedit stellam in. signum, qua intelligerent 
id, quod ab ariolo illo quondam vaticinatum fuerat, 
tunc fuisse adimpletum, ortamque esse stellam illam de 
Jacob, et hominem venisse de Israel, etc. 


! Impetit hoc loco Maximus hiresim Eutychianorum eique opponit inconcussum Ecclesie catholicas 


* ^^ ^9 4 e 


- .—— 
^- 














265 


HOMILIA XXI. 


266 


vidis semiue secuhdum caruem natus fuerat, illum in A Dominum nasciturum, eumque eo tempore dicunt 


&ue nativitatis exordio jam satis manifestum fecerant 
multitudo illa angelici exercitus laudantium Deum 
atque dicentium : Gloria in altissimis Deo, et in terra 
paz (Luc. n) : Gentilibus autem, quibus ex Balaami 
prophetia Redemptorem szculi de semine Jacob aii- 
quando venturum esse promissum fuerat, cum illa, 
qux in Judsiea miranda tunc eveniebant, ignorarent ; 
. novam dedit stellam in signum qua intelligerent id 
quod ab ariolo illo vaticinatum fuerat fuisse adim- 
pletum, ortamque esse illam stellam de Jacob, et ho- 
uiuem venisse de Israel. Et revera cum ipee nonJu- 
deum tantam populum redempturum advenisset e 
celo, sed ut cunctas gentes, quas ab initio sxculi 
una cum Patre creaverat et $6 Spiritu sancto, si- 


jam esse natum. Tunc prophetica illa impleta est 
sententia : Quibus non est annuntiatum de eo videbunt, 
et qui non audierunt intelligent (Isai. viu, 15; Rom. 
xv, 21). Chaldzeo nihil annuntiatum fuerat de Christo, 


. hihil audierat ; et stellam videns, adesse Christum in- 


tellexit in stella. Vident magi Redemptorem mundi 
in stabulo; intuentur puerum. in matris gremio su- 
gentem ubera, illum adorant atque ipsi offerunt mu- 
nera. Mira fides, puerum in lactantis matris gremio 
jacentem, nulla regia majestate stipatum, ut Deum 
adorare eidemque ut regi, ut Deo exbibere munera ! 
Deinde, ut deoursa lectio testatur, per aliain viam 
reversi sunt in regionem suam; * et qui infideles ad 
Christi adoranda venere cunabula, zterni illius Solis, 


gnum dare voluit in stella, quod et Jud:a videre, at- B quem $7 adoraverant, radiis illostrati, superstitione 


que üniversus posset orbis agnoscere. Vidit quidem 
illud Judzeus, sed non cognovit; mirati illud sunt 
gentes, sed ex Cbald:eis tantum tres viri quid signi- 
ficaret intellexerunt. Illo visibili signo ad se vocabat 
*unctos, omnibus gratiz suz pollicebatur dona. Ve- 
nisse anctorem sz»culi, qui jugum servitutis antiqua 
confringeret, annuntiabat; vitam demum :ternam 


pollicebatur cunctis. Stella tamen illa magorum tan-- 


tum refulsit oculis, et qui in propria natum Salva- 
torem habebant, illum ignorare voluerunt ; et gen- 
Hilitas ad illum cucurrit venerandum. Veniunt ergo 
de Chaldza magi : prxeuntis stelle cursum sequun- 
lur : regiam Hebrzorum urbem, ubi insanus regnabat 
Herodes ingrediuntur : natum. exquirunt Jud:eorum 


deposita, per aliam viam ad propria sunt reversi. 
Ergo, fratres, cum et nos ex gentibus ad veri luminis 
venerimus agDbitionem, imitemur magos. llli, viso Do- 
mino, ipsum venerati sunt ut Deum; nos quoque id 
agamus, rejectisque falsis gentium idolis, ipsum tan- 
tum veneremur, eidem serviamus. Nos jam stella ad 
illius cognitionem non perduxit, sed verz (fidei pr- 
dicatio, qu:e ut stella iu cordibus nostris per Dei gra 
tiam illuxit. Hortemur 5$ ergo fratres ut, deposito 
illo idolorum sacrilego cultu, ad novum fidei lumen 
quod ipsis etiam eluxit, accedant. Magi nato Domino 
$ua obtulerunt munera ; illi nos etiam offeramus no- 
sira. Pascamus viduas, peregrinos alamus, cunctis 
inisericordiam exhibeamus, ut ab przsenti adventan- 


regem. Tremit Herodes, et novi regis pavet adven- C tium allophylorum angustia ipse piissimus nos liberaro 


tum. Cur impie et infelix times? Non enim tua venit 
rapere qui daturus est celestia regna. Scrutantur 
Seripturas Hebrzi, e; tunc noverunt in Bethlehem 


diguetur. Potens enim est facere illud : ut nobis sua 
misericordia prestare dignetur eum toto corde exo- 
remus. Explicit. 


HOMILIA X XI. 
De Epiphania Domini V. 
ADMONITIO. 
In celebri codice Sangallensi sepulta jacuit hec Maximi homilia, donec eam eduxit Joan. Mabillonius, et 


in Museo Italico cum aliis noviter inventis publicavit. Titulus, quem editor exscripeit ex codice est : Incipit 


dictum post natalem Domini, eumdemque cum homilia suam in collectionem trac 
Alium pr:efert titulum codex Taurinensis, hoc est : Item ei de Epiphania Domini homil. X. Hujusmodi 


t Andreas Gallandius. 
in- 


scriptio convenientior superiore videtur, cum mox post homilias de natali Domini sequatur altera de calendis 
Januarii, et hxc numero 10 sit earum qux de Epiphania exscribuntur. Ex eodem Taurinensi codice plane 
constat homilias 7, 8 et 9 pariter de Epiphania periisse. 


ARGUMENTUM. — Divina munera que ex natali Christi 

in homines promanarunt nos compellunt ut morum 

, candore, vite integritate, pietatis studio majora ma- 

. gis et prastantiora nobis beneficia promereamur. Illi 

Fs edo Pound quem justitia gratum ei acceptum 
eo reddit. 


L»titia natalis dominici, fratres, adhuc corda no- 


stra persultant, et festivitatem coelestem gaudia Con- 
tinuata suspirant. Quamvis enim votorum dies trans- 
ierit, peneà nos tamen votorum sanctificatio commo- 
ratur : et sicut in dies singulos ab ortu suo Salvato- 
ris nativitas crescit, ita et nobis crescit fidei ejus af- 
fectus, atque argumentum faàeit.zetatis pariter et sa- 
lutis. * Sibi enim Dominus crescit tate, nobis profi- 


* Cod. Taurinen., nam qui infideles ad Christi adoranda venere cunabula, ac aterni illius Solis, quem venerati 


sunt, radiis illustrati, superstitione, etc. 


. ! Sibi enim Dominus crescit aate, nobis proficit 
sanctitate. Non. quo proficiat Christi sanctitas, que 
sempiterna est aique per[ecia ; sed proficere dicitur, cum 
in nobis (acit credulitatis augmentum. Nam Christus post 
nativitatem, etsi parvulus est corpore, tamen Deus estin 
majestate. — lta quidem Maximus. Dum vero is (locum 
€ capite n Evangelii Lucz llustraturus de Christo pro- 
ficiente sapientia, et etate, et gratia apud Deum et homi- 


PATROL. LVII. 


nes) Christi ejusdem sempiternam sanctitatem, qui Deus 
est in majestate nominet, non eo illam unam nominat, 
quasi in Christo ipso, qua homo est, sanctitatem sa- 

ientiamque inesse non arbitretur. Non enim aut Apol- 
[inarianis assensus est, ut aninxe mentisve loco in hu- 
mana Christi ejusdem natura Verbum Divinum esse 
putarit, cum ab Apollinaris impio dogmate summo- 
pere abhorrerel; aut eo sese homo Nestorianz bresi 

9 


267 


que sempiterna est atque perfecta; sed proficere 
dicitur, cum in nóbis facit credulitatis augmentum. 


omnium infensissimus abripi passus est, ut cum Ne- 
storio hxresidrclia , cuni Leporio rioháchó, cumque 
Agnoetis nefaria sobole Nestorianorun, vel profecisse 
in dies Christum interiore sanctitate sapientiaque 
existimaret; vel inscientiam menti humana Christi 
aflingeret. le Apollinaris errore confer S. Epipha- 
nium hzres; 77, qux est Dimeecritarum num. 2 edit. 
Paris. Petav., pag. 997, S. Ambrosium, quo imprimis 
duce uti consueverat Maximus epist. Á8 ad Sabmum, 
num. 5, pag. 1070, tom. III edit. Venet. an. 1751 

auctorem! epistolz! ad Cosariumi miondchttm tom. ul 
opp. Chrysost., E . 146 edit, Paris. an. 1721, S. 
Augustipuin lib. de Hearesibus ad Quodwiltdeum, cap. 
2, pag. 14, tom. VIII opp. edit. Antuerp. an. 1700, 
ac ceteros si placet, quos nominat Natalis Alexander 


- &. MAXIMI TAURINENSIS 
cit sanctitate. Non quo proficiat Cbristi sanctitas, A Nam Christus post nativitatem, etsi parvulus est cor- 


368 


pore, tamen Deus est majestate. 89 Adhuc ergo 
gaudia festivitatis dominice viscera noetra concu- 


cum inaccessa et substantiva sapientia conveniens igno- 
rate aliquid potest, üut priisentium, aut. [uturorum. 
Sed nec falsum potest ilit esse quéd db eg diciim ost, 
« Omnia quecunque habet Pater mea sunt; » siquidem 
neque secundum divinitatem, neque secundum humanita- 
tem affirmate in tllo $gnoranliam exstilissé, periculosa 
iemerHatis est. expers. Hic preiverat B. Cyrillus 
Alexandrinus lib. ni eontra Nestorium, tom. V opp. 
pag. 87. Post Joannes Dama us in tertio de Fide 
orthodoxa libro, cap. 21: Humana natura, inquit, 
sécundum essentiam, fiturorum fiotitium tün possidet; 
verum Domini anima propter unitionem cum ipso Verbo 
Deo, et staticam identitatem wna cum aliis stu- 
pendis divinitatis mirgcuAt etiam futurorum cognitiona 
ditata eit. Et cáp. 22 : Qui (in. sapientid, e 


el gralia) 
Histór. sec. 1v, cap. 5, art. 14, pag. 214, edit. Lu- B progressum habüisse eutn, tanquam ad ilias alia fa- 


cen. an. 1750, tom. IV. De Nestorio vide Commoni- 
torium S. Cyrilli in act. concil. Ephes., part. 4, Cap. 
12, pag. 1519, tom.1I Concilióér. edit. Paris. an. 1714. 
Leporius monachus, qui nescio quid ignorasse se- 
eundum hominem, Christum dixerat, dicti ponitens, 
errorem, quem ante probarat, redargutione, hortatu, 
opera Gallorum Afrorumque episcoporum, S. Augu- 
stini prisertim, non abjecit modo, sed etiam ana- 
thematizavit. Videatur eus Libellus | satisfactionis 
tom, I Concilior. , 208, et Epist. antistitum 
Eccl. African, ibid., pag. 1de1. Quis autem sibi 

rsuadeat S. Maximum, qui arctissime junctus 

allis Afrisque prwsulibus societate doctrinz: com- 
munioneque sacrorum erat, non post multo quam 
Leporius Ecclesiz publice satisfecit, Leporio ipsi non 
resipiscenti, sed olim erranti obsecundasse, palam- 

ue predicasse monstrum illud opinionis, quod ana- 
themate percelli curaverat tot orthodoxorum, sanc- 
torumque episcoporum consensio ? De Agnoetis Ne- 
Btorian:x factionis propagine, qui hoc in genere gra- 
vius etiarn Leporio peccabant, consulantur Gregorius 


Magnus lib. x, epist. 55 et 29, utque recentiores cx- 


teros pretermittam , Petavius lib. x1 Theologicor. 
Dogmat., tract. de Incarnat. cap. 1, num, 15, et card. 
Orsius Histor. Eccl., lib. xv, num. 110. Ac mihi 
quidem rationem scribendi, qua usus est Maximus, 
consideranti, eamque cum Patrum qui Arianos, Pe- 
lagianos, Nestorianos et Ágnoetas oppugnarunt, sen- 
tentiis conferenti, certum est S. antistitem, etsi ob- 
scurius egerit, id tamen sensisse : Christum, qua 
homo est, non vi human: nature, sed ob unionem 
hypostaticam cum Verbo :eterno divinaque Sapientia ; 
Christum, inquam , qua homo est, ob eani unionem, 
jam usque a conceptu suo plenum fuisse gratia, sa- 
pientiz ac veritatis; eumque, duni dicitur gratia sa- 
pientiaque crevisse, s«vsposec, seu manifestatione 
dici crevisse nobis, non sibi. Quo sane spectat illud 
Augustini e lib. tt de peccatorum Meritis et emissione, 
cap. 29, num. 48, pag. 44, tom. X opp. edit. ejus- 
dem : Quam ignorantiam nullo modo crediderim fuisse 
in infante illo 1n quo. Verbum caro factum est, u! ha- 
bitaret in nobis , nec illani ipsius animi infirmitacem in 
Christo parvulo [uerim suspicatus, quam vtdemus in par- 
vulis. Et lib. uxxxiu Questionum, quaest. 73, num. 9, 
pag. 48, tom. Vl : Si aut hoc pietas non admittit, uf 
primo ex parte videret homo dominicus, deinde ex tóto, 
quanquam in supientia proficere dictus sit, in corpore 
suo intelligatur hares, id est Ecclesia, cujus coheredes 
sumuntur. Atque ut est in libello Leporii, qui libellus 
aceeptus Augustino refertar a 8. Leone Magno et 
Theoüütito : Dici non licet, etiam secundum homi- 
neni, ignorasse Dominum prophetarum. Consona sunt 
his qi seribit Eulogius Alexandrinus apud Photium 
Biblioth. tod. 230, cujus quidem Eulogii probata fuit 
Gregorio Magno doctrina. Sunt autem Eulogii ejus- 
dem verbáà hujusmodi : Non enim in unam hypostasum 


D nám 


cta sit accessio, non a primo existendi initio wnitionem 
carnis esse (actam arbitrari, nec eamdem unitionem 
hipostaticam. siatuere, sed vanissimo Nestorio potius 
auscultantes hanc ipsam copulationem, solus haPitudi- 
nis, ac mera inhabitationis esse fingere... Nam si tere 
caro est conjuncta Dei Verbo, ab ipso exetandi primor- 


. dio, vel potius in ipso exstilit, et hypostaticam cum illo 


identitatem habuit, qui Reti potuit, ut non per[ecle omni 
sapientia, et rona locupletata sit? Eatetius. initem 
Christum profeeisse dici innuit, non quo ejus sancti- 
tas et sapientia aucta fuerit, sed quatenus ejus sa- 
pientía, plenaque bonorum oimniuni copia in mundum 
fontis instar exundatcrit. (uo etiam tiodo indicat 
Gregorius Nazianzenus orat. 20, qu est in. laudem 
sancti Basilii tom. 1 opp., pag. 545 edit. Colon. an. 
1690 : Illé quidém proficizbot ut. etate, ita eliam sa- 
pientiti ét gratía, non quo hec augumentum capereht ; 
quid enim eo, quod jum inde a primordio perfectum 
erat, perfectius ? Sed quod lugc paulatim detegerentur 
et mani[estarentur. Paulo aliter explicat Amphilochius 
Nazianzeno synehronus, eujus certe interpretatio 
eodem plane atque hzc nostri. Maximi recidit, etsi 


' minus probetur Petavio tom. IV, part. 2 Theologic. 
de Inc 


Dogmat. arnat. lib. x, cap. 2, num. 9, . 
72 vdit. Paris. 1765 : Profecisse dutem, Amphilochius 
scribit, Christum sapientia propter eos quos reddebat 
sapientes ; gratia vero ea qua oblectati nos ipsi profici- 
mus, credentes ea per[ectum iri, qua de nostra spe ille 
predicavit. Atque hoc ille modo profecisse Christum 
affirmat, non vero a deteriori in. melius, ut stulii pu- 
tant. ÀLsi hxc se ptentia fuit Maximi, cur ille sapten- 
ti: sanctitatisque Christt Dei in majestate meminit, 
sapientie autem hi gratixque secundum hominem 
non item? Fecit id Maximus, quod hoc postremum e 
primo consequens esse intelligeret. Neque enim video 
cur idipsum Gregorio iatelligere licuerit, Maximo non 
licuerit. At Gregorius quidem, qui post ortam h»re- 
sim Agnoetarum scripsit, quique tam probavit doctri- 
dlogii de Christo secundum horhinem sapiente 
et saneto, ut earidem professus fuerit esse susm, in 
epistolis quá$ paulo ánte commemoravi, Pies, inquit, 
válde iianifesta est, quia quisquis Nesto 4 non est, 
Agnoita esse nullatenur potest. Nam qui ipsam Dei 
sapientiam fatetur incarnatam, qua mente valet dicere 
esse. aliqui Eu Dei sapientia ignoret? Affert. mox 
Joannis ex cap. Evangelii primo locum : Orntnía per 
ipsum [acta sunt, tum : S$ omnia, inquit; profecto 

iem judicii el horam. Quis ergo ita désipiat, ui dicere 
presumat, quia Verbum Palris fecit quod ignoral? 
Quid autem his et Maximi loco potest esse sinmiiltus ? 
Non sum nescius hunc ratiocinandi modam snànus 
placere.Petavio. Verum sat habeo, si quid inde Gre- 
gorius Maximusque consequens putarint eése osten- 
sum sit. Valerene vero ea concludendz seutentüe 
ratio ad revincendos Ágnoetaàs potuerit, an contra, 
non laboro. Doctrina enim inihi nunc cura est, non 


469 


HOMILIA XXII. 


210 


tiunt. Concutiunt enim, duni pro ipsa Letitia pro- A gnandum, thus quasi ad propitiandum, myrrham 


rdmpere hortahtur in voceni, ut e£ hós dicamus, quod 
et angell dizerunt in hativitate Christi : Gloria in 
excettis Deo, et in lerra paz honiihibus bons Q9) vo- 
luntatis (Luc. n). Angeli videte quid dixerint. Non 
enitn dixerutit, pax homihibtrs, atrt qdibuscunque ho- 
- minlfjus, sed hominibus botte volüititatis; wt intelli- 
geremus pacem Christi ott. hominum esse, sed mo- 
rum. Non enim eani meretur generatio, sed voluntas ; 
non 6$] hittana improbitas, sed bünitas Christiana. 
Nam non defertur cunctis, sed offertur prübstis ; non 
datur divulgánda, sed proponitur eligendz. Pax igi- 
tur Christi illi est. qui credit Chrisiümi paels sucto- 
rem ; pix Cliristi illi esi qui pagnam non habet peo- 
catorum; pax Christi illis est quorum non polluitur 


quasi ad resurgendum. Auro potentia oetenditur, 
myrrha designatur incótruptibilitag, pontlficium thu 
re monstratur. Non enim otiose factum est, quod 
magi ad $99 Deminum cum 5 suis muneribus adve- 
nerümt. invenientes enim curiositate superstitionis 
sus Christum emhibus tegnaterum, detulerunt ad 
eum cunctoram elementorem insignia: aurum, quo. — 
terrena vincuhter : thus, quo placari putantur ccele- 
stia : myrrhatti, qua. eohdiuritur inferna. Osteridon- 
tes utique a nativitate Christi horam nihil opus esse, 
quohiam per Christum eonstaret , et vietoria in ter« 
ris, et propitíatio in ecelis, et requies in infernis, 
Magi ergo-curiositate sua repererunt a nativitate 
Christi euriosos eBse uMerius non debere; et hoe 


voluhtds cruoribus idolorum. Dignum est enim ut Bj illis magica are prófuit, ut scirent eam sibi ulterius 


Salvatórerti, quem virginitas immaculata genuit , vo- 
lutitas incorrupta possideat : et sicot Maria eum illi- 
bátd pestavit, ita et dnima nostra illum impolluta 
custodiat. Maria etilm typum quemdam animarum 
nostràtum gessit. Nam Christus, sicut virginitatem 
ih matre qu:esivit, ita et Integritatem In nostro * re- 
quisivlt affectu. Virgo enim a peccatis anima Salva- 
toreni el concipit, et parturit, dutn prodicat; custo- 
dit, dum inandátà prosequitur. Conceptüm enim fides 
retitiel , partum confessio ermittit, ortum sollicitudo 
custodit. L:temur ergo ad hanc ejus festivitatem, 
cujus nativitaterti angelorum auhuntiat claritas, pa- 
storutti requitit síniplicltas , magorum veneratur re- 
ligiositas. Honorat enitn in Christo angelica gratia 
Deum, pastoralis aghum innocentia, magica venera- 
tio sacerdotem. Sacerdotem plane Christam magica 
probat veneratio; nam id omne mysterium eorum 
muneribus confirmatur. Obtulerunt enim quantum in 
ipsis est , qüod putabarit esse pulcherrimum , Salva- 
tori, aurunmi , tbus et myrrham : aurum quasi ad re- 


non prodesse. Denique eo non eodem cultu degen- 
tes, allud iter et regrediendi aggressi sunt, el vi- 
vendi. Nam magos priusquam Christum viderent 
tanquam superstitiosos ad obsequium stella deduxit; 
posteaquam viderunt Dominum, et crediderant, tan- 
quam devotos fides &d patriam revocavit. Igitur, 
fratres, et nos qui de gentibus advenimus, imitemur 
magos íHos usque ad Chrísti cognitionem. Fas fue- 
rit ton errasse. Post susceptum Christum csvendum 
est ne eadest via, quá& venitms , nos credulitas gen- 
tilitatis addacat. Sunt enim plerique Christiani qui post 
acceptam fidem prioribus vanitatibus involvuntur, et 
cum natalis dominici nobiscum gaudia procurarint, 
cum gentilibus calendarum convivia ebriosa procu- 


C rant; cum benedictionem nobiscum Divinitatis ac- 


ceperint, cum illis omnia superstitiosa observant. 
Dolendum plane est magos auguria coutempsisse, 
et observare auspicia Christianos, illog artis sum 
deposuisse peritiam, istos morum. abjicere nolle lu- 
xuriam. Explicit. 


HOMILIA XXII. 
De Epiphania Domini VI. 
ADMONITIO. 
Hanc quoque homiliam expressimus e codice Taurinensi , ut animadvertimns admonitione superiore, Ejus 


autem ibidem hzc est inscriptio : Item et de Epiphania Domini homilia I 


. Tanta vero et gravitate senten - 


tiarum, et perspicsit&te niloreque orationis perscripta est, ut merito in numerum sit ascribenda excellen. 


tiorum Maximi opusculorum. 


ARGUMENTUM. — Quamvis plura Juderis fuerint lavacra, 
nullum. tamen habuerunt quod originale peccatum 
abluerel atque. deleret. Hoc privilegium baptismo a 
Ghristo Domino instituto reservatum est. 


Proxifne, fratres carissimi, ejusdem redernptionis 
nostri celebravimus sacranientum, quo Deus liomi- 
nem cum infirmitatibus induit. Hodie vero illud co- 
limus, quo se io homine virtutibus declaravit ; eo 
quod ih hae die sive quod in coelo stella ortus sui 
nuntium przbait, sive quod in Cana Galilexe in con- 
vivio nuptiali àquam in vinum eonvertit, sive qued 
in Jordanis undis aquas ad feparattenerm  Mtmmani 

* Gallardius legit requirit. 
ea, qua li SS. doctores prestiterint, rátiocinandi 


facültas. Quanquam sunt nobis perplura in promptu 
quibus effici queat corum non tam leve argunientuu 
Ld - 


generis suo baptismo consecravit, in quolibet ho- 
rum salutis nostre: mysteria continentur et gaudia. 
Nohis enim ex Virgine natus est, quod $3 stella 
moustravit. Nobis ex baptismo lavacrum concessum 
est, quod in Jordanis alveo consecravit. Nos quoque 
in melius esse mutandog$ operis miraculo prowinon- 
stravit, quando aas in vina convertit, Ergo, fra- 
tres, in custodia puritatis Christi baptismuni celc- 
bremus, quia hzc Christi regeneratio nostre (dei 
cohfirmatio est. Insinuavit enim nobis muneris sui 
baptüsmum per secundz nativitatis exemplum , et 
quod nos facere voluit, prior ipse fecit. Legimus Ju- 


b [dem Gallandius, Ais muneribus. 


esse quam Petavius arbitratur. Verum ea promere 
non est hujusce loci ac temporis. 





374 


lum ex his contra prevaricationis malum generalem 
potuit conferre medicinam. Et ideo pro absolutione 
totius mundi indigebant regenerationis aqua coelitus 
sanctificari. Et quia per universum mundum sacra- 
mentum baptismi humano generi opus erat, omni- 
bus aquis benedictionem dedit , quando in Jordanis 
alveum unica ac singulari pietate descendit. Tunc 
Christum Dominum , non tam lavit unda, quam lota 
est. Tibi ergo nascendo Christus advenit, tibi vi- 
vendo militavit, tibi moriendo conflixit. Quem vides 
pro te mortuum, pro te intellige baptizatum. Talis 
omnino etiam ante baptismum fuit , el ideo przcur- 
sor ejus atque baptista ita eum cum ad se baptizan- 
dus veniret alloquitur : Domine, ego a te debeo bapti- 


S. MAXIMI TAURINENSIS 
daos diversa aub lege habuisse baptismata, sed nul- A pretiosum sibi esse hominem pretii ipsius dignitate 


212 


proxdocuit : ut hinc quoque intelligamus, quam gran- 
des apud se sestimet Deus noster humanorum crimi- 
num causas, propter quas non angelum, non ar- 
changelum , sed Deum misit ad terras. Ipsi autem 
magi, qui ad illa ccelestis pueri veneranda cunabula 
stelle indicip pervenerunt, quid aliud expresserunt 
in illis*müneribus, nisi fidem nostram? In eo enim, 
quod tria offeruntur, Trinitas intelligitur; in eo ve- 
ro, quod tres sunt et singuli singula offerunt, in 
Trinitate unitas declaratur. * Per aurum rex osten- 
ditur, Deus in thure dignoscitur, per myrrham qux 
condiendi& est apta corporibus, sepultura crucifi- 
gendi hominis przdicatur. Secunduin hoc, carissimi, 
nos quoque personam magorum spiritualibus imite- 


zari, et tu. venis ad me (Matth. m)? Quid evidentius pg mur obsequiis; tandiu enim quxramus Christum, 


de Christi nondum baptizati puritate? Quid fortius? 
Ego a te debeo baptizari ; id est , qui fons es inno- 
centiz, qui nullo indigens dare scis, nescis accipere. 
Ego, inquit, a te debeo baptizari, quia tecum exhibes 
eL in te possides puritatis munera, et baptismatis 
sacramenta; et quod ego dabo te largiente per gra- 
tiam, tu obtines per naturam. * Attactu meinbra tin- 
. guntur, et fluenta ditantur. Descendere in se fontem 
suum felix unda miratur, sub uno momento remedia 
:terna concipiens, et nova Deum 64$ regenerationis 
fecunditate parturiens; quod acceperat hoc reddens, 
et quod non habebat accipiens. Inter hxc mirum 
esset quod se Dominus servi subdidit benedictioni, 
nisi crucis se subdidisset et morti. Et ille quidem 


donec illum invenire mereamur. Ducatum nobis 
prebeat velut stella cceli, lux fidei. Hzec nobis illum 
ostendat non jam in prwsepe vagientem, sed in 
summa cali arce dominantem, nec in matris gremio, 
sed in solio Patris adorandum ; nec ulterius in ma - 
jestate judicandum , sed ad judicium cuni majestate 
venturum. Sic quasi trium munerum perfecta con- 
fessio credatur a nobis una Divinitas, sine confusio- 
nis separatione distincta, Pater et Filius et Spiritus 
sanctus. (Desiderantur permulta; deest enim folium. 
Pergit Mazimus :) 

Ita ergo fidelium cordibus disponendus est Dei 
cultus, ut non admittatur vel in unitate separatio, 
vel in Trinitate permixtio. Explicit, etc. 


HOMILIA XXIII. 
De Epiphania Domini VII. 
ADMONITIO. 


Tot sunt indicia sinceritatis hujusce homilixt, ut summa omnium editorum consensione tributa sit san- 


eto Maximo. Nam et copiose atque ornate illa perscripta est, ut plane demonstrat non alterum se quam eum 
sanctum antistitem habuisse auctorem ; et idipsum fide confirmatur codicum prope omnium manuscriptorum. 
In his autem codicibus non eadem est ejus inscriptio. Nam in Vaticano 4951 et in Vatic. Palat. 176 iascri- 


bitur : 1n Epiphania Domini. In altero Vatic. 126 


: tem unde supra de Epiphania. In Vatic. Palat. 257 : Ja 


octava Domini sermo S. Mazimi. In Vatic. Regin. 125 : In octava Epiphanie. Verum id parvi refert. Homilia 
certe de Epiphania est. Quare ita eam duximus inscribi oportere. 


ARGUMENTUM. — Tria hujus celebritatis miracula a (t 


traditione in nos propagata totidem mysteria pre- 
ferunt, in quibus Bes nostra exsultat. In magis vo- 
catg sunt omnes gentes ad Salvatoris agnitionem. 
Ejus baptismatis humilitas testimonium relulit gratie 


! Christus Deus verus atque verus homo,qua Deus 
et bonus, et omnia potens, non perceptione gratiw, 
sed proprietate nature, inquit Augustinus, lib. vi 
Operis Imperfecti contra Julian., cap. 16, pag. 970, 
tom. X opp. edit. Antuerp. an. 1700. Qua homo vero 
gratia justus natus est, confer Augustinum. Ejus- 
dem oper. lib. 1, cap. 140, pag. 715. 

* Sauctus Leo serm. 55, qui quartus est de Epi- 
phania, pag. 86 edit. Rom. an. 1755, Fulgentior, in- 
quit, veritatis radius magorum corda perdocuit, ut..... 
;eum sibi signari intelligerent , cui. auro regius honor, 
in thure. divina veneratio, in myrrha mortalitatis con- 
[fessio. Eodem spectant qus persequitur serm. 30, 
.pag. 77, et 35, pag. 92. Consonant huic Theodori- 
tus in Cantic., cap. 5, pag. 1056, tom. I opp. edit. 
. Paris. Sirmondi, in cap. 4, pag. 1044 et 1049. Ju- 
vencus presbyter, vetus Christianus poeta, in Hist. 
Evang., edit. Francfurt. anni 1710 ; 

Aurum, thus, myrrbam regique Deoque hominique 

Dona ferunt... 


et majestatis. Aqua in vinum conversa divinam po- 
testatem manifestavit. 


. In hac, dilectissimi, celebritate, sicut relatu pa- 
terne traditionis instruimur, multiplici nobis est 


Gregor. Nazianz., orat. 38, pag. 695 edit. Colon. 
an. 1690, tom. I, quo loco : Cum stella, inquit, eur- 
re; cum magis dona offer aurum, thus et myrrham, ut 
regi, ut Deo, ut tua causa mortuo. Vetus auctor ho- 
milis de sancta Christi generatione inter opera S. 
Basilii, num. 2, tom. ll, pag. 6092 edit. Paris. an. 
1722; Origenes lib. 1 contra Celsum, num. 60, tom. 
I opp. edit. Paris. P. de la Rue : Ut regi aurum, t 
moriluro myrrham, ut Deo thus obtulerunt. Et lre- 
nzus lib. i contra /|uereses, cap. 9, num. 2, pag. 
184 edit. Venetz: au. 1754, ut inde plane constat, id 
interpretationis genus jam usque a primis Ecclesia 
seculis ad zetatem posterierem manasse. Sacerdotem 
in thure considerandum , scribit anctor sermonis de 
Stella et Magis inter oper. S. C pr. in append., pag. 
29 edit. Oxon. an. 4682. Quod item in libris eccle- 


D siasticis legitur. Sed id quoque jn honorem refertur 


4 


" * 


^o 


2:5 


HOMILIA XXIII. 


271 


festivitate ketandum. Ferunt enim hodie Christum A adorari puerum, quem ipse nesciret ? Quo torqueba- 


Dominum nostrum vel stella duce a gentibus adora- 
tum, vel invitatum ad nuptias aquas in vina vertisse, 
vel suscepto a Joanne baptismate consecrasse fluenta 
Jordanis, suumque simul purificasse Baptistam. Sed 
quid potissimum * hoc factum sit die noverit ipse 
qui fecit; nos tamen credere nec dubitare debemus, 
quidquid illud est, factum esse pro nobis. Nam quod 
eum fulgentioris stelle radiis incitati adoravere Chal- 
dei, Deum verum gentibus spes data est adorandi. 
Quod aqu: novo sint ordine in vina mutate, novi 
nobis poculi prlibatum est sacramentum. Quod au- 
tem baptizatus est. Agnus Dei, régenerantis baptismi 
salutare nobis munus est dedicatum. Oportet itaque 
nos, fratres, ad honorem Salvatoris nostri, cujus 


tur languore, cum pariter ejus et cunas in terris de- 
spiceret, et stellam miraretur in ccelo? Unigenitus 
autem Altissimi sic humiliter ingressus est mundum, 
ut indubitata divinitatis st:e * deferret indicia; natus 
enim de femina est, sed natus ex virgine ; 4 jacebat 
in presepi, sed in sidere rutilabat, ut hominem illum, 
Deumque esse et terrena mater, et signum celeste 
monstraret. Quibus vero radiis, quantove lumine 
illam Domini stellam antiqua credimus tunc inter 
astra fulsisse? Quantum in splendore pr:ecessit, quio 
tantum przibat in munere; qux velut quidam totius 
orbis oculus caligantis mundi veterem $77 novavit 
aspectum? * Ecce, fratres, ad * quxrendum. Regem 
regum una Chald:eos stella pertraxit ; Judaicum vero 


nativitatem debita nuper cum exsultatione transegi- B populum ad obedientiam Dei sui, nec ignea quondam 


mus, omni cum devotione etiam hunc virtutum ejus 
celebrare natalem. Et quam recte tria hxc nobis uno 
acta in die mysteria predicantur, qui ineffabilis Tri- 
nitatis arcanum uno Dei sub nomine confitemur. Per 
hzc ergo miracula Christus Dominus, Redemptor no- 
ster &&G oculis se voluit revelare mortalium, quate- 
nus invisibilis ejus divinitas, qux» latebat in homine, 
in opere non lateret : ut, dum tentator Verbum Pa- 
tris omnipotentis non deprehendit in carne, omnes 
ubique, qui in Dei Filio Verbum et carnem crederent, 
salvarentur. Et quidem videbat diabolus infantem 
pannis obsitum; sed ignorabat ipsum esse qui, re- 
motis initio tenebris, mundum luce vestivit. Videbat 
eum mortalis matris ubera sugenten ; sed nesciebat 


ipsum esse qui e&urientem Hebre»um populum ange- C 


lico fecit pane, veluti celesti lacte, pinguescere. Vi- 
debat parvulum angustis in cunahplis quiescentem; 
sed videre non poterat ipsum esse quem non capit 
mundus. Quanto igitur inimicus in hac Christi hu- 
militate, per incérta distractus stupore nutabat, cum 
per Chald:eos, przcipuos utique tyrannidis sux» mi- 


nistros, novum videret infantulum, velut novi impe- . 


rii regem regiis muneribus honorari? ^ Aut quomodo 


non stuperet, cum turbatus inspiceret a magis suis ' 


(a Cod. Laurent. 2, hoc presenti factum sit die. ltem | 


codd. Vajic. 9454 et Casin. 106, sed quid potissimum 
presenti hoc factum sit die. ] 

5 Cod. Vat. 257, Aut quomodo non stupore contur- 
batus, cum. inspiceret a magis. 

« Cod. Vat. 257, terret indicia. 
. 4 Codd. Vaticani 4951 et 257, latebat in. presenti. 


potuit columna convertere. Nec sane quemquam 
moveat tanta hxc perfidia Judzorum, quod Christi 
illos fidem suscipere, neque novi stella fulgoris, neo 
parturiens virgo f compulerit ; qui nec tunc quidem 
Deo credidere suo, cum illos per arentia deserta, 
ipso comitante Deo, ccelum pasceret, petra potavret. 
Sed jam ad illud precipuum Christi miraculum ve- 
niamus, quo pro documento deitatis sux aquas vertit 
in vinum. Invitatus 5 itaque, ut legitur, Dominus 
perrexit ad nuptias ; eed, ut dignaretur hoc virginis 
filius, nostr: eruditionis est ratio : ut, hoc docti exem- 
plo, legitimarum illum nuptiarum non negemus au- 
ctorem. Vadit ergo ad muptias Dei Filius, ut, quas 
dudum potestate constituit, ^ tunc presentie sue. 
benedictione sanctificet. Vadit ad nuptias veteris in- 
stituti, novam sibi perpetu» virginitatis sponsam 
gentium de conversatione facturus. Vadit ad nuptias, 
quem nuptie non crearunt. Vadit ad nuptias, non 
utique ut conviviis delectetur, sed ut ! mirabilius 
innotescat. Vadit ad nuptias, non sumpturus 68 
pocula, sed daturus; nam cum defecisset. nuptianti^ 
bus vinum, ait illi beatissima Maria : Vinum non ha - 
bent. Cui velut indignans respondit ! Jesus : * Quid 


* lidem codd. Vaticani, ad inquirendum. 

f Cod. Vat. 257, nec parturiens virgo copularit. 

€ Cod. Vat. 4951, Invitatus igitur. 

h Cod. Laurent., nunc prasentie sua. 

1 Cod. Laurent. et . Vat. 4951, ut mirabilibus 
innotescat. 

i ldem. cod. Vat., respondit Dominus. 


! Ecce, fratres, ad querendum. Regem. regum una D tanquam Deum pie sancteque veneratos fuisse. Hoc . 


Chaldeos stella perduxit, etc. — De tempore quo 
novum illud astrum magis apparuit Gravesonus 
dissert. 8 de Myst. et Annis Christi, et Monilia 
dissert. 1 de An. Christi, pro sua quisque sen- 
tentia eruditissime scripsit. Nec quesito nunc opus 
est utrum magi Arabes an Chaldei fuerint, cum 
lidem auctores ei questioni cumulatissime satis - 
fecerint. Unum admonemus, Maximum nostrum ma- 
fos Chald:eos semper, Árabes nunquam, appellasse. 

ertio occurrit utrum cultus quem magi Jesu puero 
exhibuerunt mere civilis fuerit an religiosus. Verum 
de hoc locupletissimam dissertationem Liberatus Fas- 
sonius collega meus Rom:e an. 1756 publici juris 
fecit. Invietis quidem momentis a Novo Testa- 
inento et a Patribus deductis probat magos Christum 


in opere profligantur Grotius, Basnagius et Simonius, 


qui magorum cultum mere civilem obtrudere conati . ' 


sunt. 

* Quid mihi et tibi est, mulier ? Hoc verba indignan- 
tis esse quis dubitet? Sed idcirco, ut reor, quia tam teme- 
re ei maler de defectu carnalis poculi suggerebat, qui ve- 
nerat totius orbis gentibus novumsalutis eterne calicem 

ropinare. — Adverbium (emere, quo hic usus est 
aximus, si series tota contextusque orationis consi- 
deretur, codem spectat atque illud non ez re; neve ez 
tempore, seu non opportune ; qua quidem significatione 
adverbium idem usurpatum haud raro fuit ab antiquis 
urioris Latinitatis cultoribus, Terentio imprimis in 
hormione, act. 5, sc. 8, vers. 9, etc. Id autem eo 
dico, ut ne quis aut despiciendum Maximum, quasi 


215 


S. MAXIMI TADRINENSIS 


zit 


mihi e( tibi est, mulier? loc verba ingdiguanüs esse A pore : hydriis preter aquam nihil adjectum : ars nulia 


quis dubitet ? Sed ideirco, ut reor, quia [am temere 


ei mater ? de defectu carnalis poculi euggerebat, qui 


venerat totius 5 orbis gentibus novum salulis seternx 
calicem propinare. Quod enim ait, Nondum uenit hora 
mea; ilam nimirum gloriosissimam passionis sug 
boram, * aut illud redemptionis nostre yinum, quod 
vitx: omnium proficeret, promittebat. Nam quod pe- 
tebat Maria erat grati? temporalis; quod Christus 
parabat, gaudji sempiterni. Nec tamen piguit beni- 
gnissimum Dominum, dum magna veniunt, parva 
prestare; ideo veuerabilis Maria et vere ut ma- 
ter Domini in spiriu 9 futura prznosceus, ac do- 
minicam previdens voluntatem, solligite minislros 
admonuit, dicens : Quodcunque dixerit vobis [acite. 
: Seiebat profecto mater sancta objurgationem illam 
Domini filiique sui non irascentis offensam preeten- 
dere, ^ sed miseralionis portare mysterium. Tung 
Dominus increpat: matris relevans [Alias revelans] 
pudorem, suamque jam aperiens majestatem, exspe- 


ttantibus ait ministris : Implete Gf) hydrias aqua. . 


Nec mora obsequium suum obediens minister exhi- 
buit : et ecee repente aquz ill: coeperunt mirabiliter 
fortitudinem sumere, ducere colorem, odorem prz- 
bere, saporem concipere, totamque simul mutare 
naturam. (jus permutatio aquarum a sua in f alie- 
eam creaturam, presentis Creatoris est tesiata vir- 
wutem. * Neque vero quisquam eopnvertere aquas in 
usus posset alios, nisi ille qui eas fecit ex nihilo, 
Siupuit ergo minister attoni(us, qui aquas miserat 


conducta est : et tam grande miraculum inter pavida 
circumstantium silentja, so] tantum voluntas Dorhinj 
tacentis effecit. Nec dubjtandpm, carissimi , quia 
ipse aquas traduxit. in yinym, qui eas ab initio con» 
crevit in nives, duravit jn glaciem, AEgyptiis vertit 
in sanguinem, et Hebrojs sitientibus manare ! arida 
de rupe precepit, quie innumerabilium muliitudinem 
populorum stillicidio novi fontis, vice maternprum 
uberum, nutriebat. Quid primum * stupeas, 7() quid 
mireris, vinum» de aqua, an aquam de petra? Scd 
nulla te, quicunque inter ista cupctaris, infidelifas 
turbet, quod dubiym non est ad nutum Creatoris 
creaturarum elementa ! pendere : aut cur non cre- 
damus virtute dominica vinum fieri potuisse de aqua, 


B cum nobis, operante Deo, fomentis imbrium terr:e 


de gremio per ministerium vinearum aqua surgat in 
yinum? Hoc, inquit, fecit Jesus initium signorum in 
Cana Galilea, et manifestavit gloriam suam, et credi- 
derunt in eum discipuli ejus. Crediderunt discipuli 
non ytique hoc quod fieri cernebanf, sed illud quod 
carnalis videre non possit aspectus. Crediderunt - 
non quod Christus Jesus filius esset virginis, quod 
sciebatur; sed quod idem Unigenitus esset Altissimi, 
quod in opere prohabatur. Unde et nos, fratres, toto 
corde credamus ipsum esse Dei Filium, quem filium 
hominis confitemur. Credamus illum et nostr: con- 
sortem natur», et patern: substantie cocqualem : 
quoniam et nuptiis interfuit ut homo, et aquas in 
vina mutavit ut Deus; quatenus fidei hujus merito 


*& vina sumebat, Letatusqne ^. nimium illa se suis C nos etiam Dominus noster sobrio illo gratiz sux vino 


numeris fluenta portasse, per qug: Dei esset gloria 
revelata. ! Nemo enim quidquam locufus est in tem- 


propitius potare dignetur ^. 


J. HOMILIA XXIV 
De Epiphania Domini VIII. 


ADMONITIO. 


. Quod Benedictini nionachi congr. S. Mauri in appe 


tundus de Epiphania Domini in edit. Venet. an. 1 


ndice ad S. Ambrosii opera de sermone 9, qui est se- 
1, pag. 499, animadyerterunt, hanc homiliam ad. aliam 


quampiam scriptoris alicujus, S. Maximi fortasse, referri oportere ; id satis nunc tntq a nobis efferri posse 
arbitramur. Nam qui banc eum superiore contulerit, is plane,ab eodem auctore de argumento eodem in 


8 Cod. Vat. 4951, defectum carnalis. 
Idem cod. Vat. 495], orbis gentibug salutis wter- 

nie calicem, etc. . 
il 44 0. Lauyrent., Vatic. 257 et Casin., 106, atque 

ud. 
4 Cod. Vat. 257, ventura pramoscens. 

* dem cog. Laurent., sed miserantis portare my- 
sterium. 

f [dem cod. Laurent., in. aliam creaturam. Cod. 
Vat. 495], a sua in aliam naturam. 

5 dem cod. Vat. 4951, Neque enim quisquam, etc. 
eui fere in omnibus uniforrnis alter cod. 357. 

hà Uterque cod. qui supra, letatusque est nimium. 


aliorsum id vocis ac a veteribus factum esset acce- 
perit; aut nos arbitratu id nostro commentos putet, 
purgandi S. antistitis causa. Atque sic accepisse Maxi- 
mum, ex iis qu: mox adjungit, intelligi plane po- 
test. Nam idcirco Christum ita fuisse allocutum matrem 
animadvertit, non quod illa quidquam petiisset male, 
sed quod pe:iisset cum nondum Christi ipsius venisset 
hora, qua redemptionis nostra vinum, quod vite homi- 
num proficeret, promiitebat.... Nec tamen piguit beni- 
gnissimum. Dominum, dum magna veniunt, parva. prg- 


i Idem cod. Vat. 4951, Nemo illa enim quisquam. 
Cod. Vat. 1967, Nec enim quidquam missum erat in 
hydriis preter aquam , nihil adjectum, ars nulla con 
ducta, elc. 

j In cod. Vat. 257 deest vox arida. 

k Cod. Vat., quid primum mireris. 

1 Cod. Vat. 257, élementa parere. 

m Cod. Vat. Pal. 357, Crediderwnt : diaripuli 
non, etc. 

n Cod. Vatic., c«é cum Patre et Spiritu sancto 
potestas ei imperium per omnia secula. saculorum. 
Amen. 


stare. Ác ideo, inquit, venerabilis Maria, et vere «d 
mater Domini, in sptritu futura preenoscens, eic. Quara 
Petavium diligentiorem cuperem, multoque in Pa- 
trum locis dijudicandis cáutiorem quam fuit : is sct- 
licet videri Maximo nostro, ait lib. xiv de Incarnat., 
cap. 4, $ 6, in culpa fuisse Deiparam, atque hnic 
proinde temeritatis esse inurendam notam. Intempe- 
rantis enim hominis est que benigne interpre- 
tari jure possit et vero debeat, cavillando rapere P 


pejorem partem, 





87] 


HOMILIA XXIV. 


478 


utraque agi cossperiet. Confemat id quidem, quod est de Maxime , eodex Tamrinensis, in quo est. superior 


inter homilias de Epiphania mumere tertia; hz:c. quarta. Atque hese Maximo ipei attribuit 


Aur in 99 codice 


Sancte Crucis in Jerusalem, estque numero 16. Neque vero, quia in mullis codicibus eg Maximi non profert 


nomen idcireo dubitandum erít num ipsi sit ascribenda. Etenim uf hzgc item 


nam constat) auctorem habuisse Maximum ceuseatur, satis erit, si omnium fere cum scriptotum, tum codi- 
cum auctoritate superiorem illam eidem Mazim adjqdicatau fuisse, liqueat: 
ARGUMENTUM. — Scripturarum auctoritas not decet A stetim Domino crediderunt, nos acceptis adhuc tot 


quod ocularis inspectio apostolis prestitit. Il visa 

portentosa € in vinum conversione ad magnam 

in Christum fidem se erezorunt; nos a saeris Litte- 
ris admoniti, eamdem credendi firmitatem induwamus 
et profiteri parati simus. 

Meminit sanctitas vestra, fratres, superioris przedi- 
cationis nostr:xe, qua descripsimus beatos apostolos 
uno viso miraculo, hoc est aqua in vinum a Salva- 
tore conversa, in eum protinus * credidisse. Ita enim 
ait evangelista de Domino : E! manifestavit gloriam 
suam, et crediderunt in eunj discipuli ejus (Joan. n). 
Quod factum non Ideo tantum scriptum est ut illo- 
rum sub quibus factum est fidei gloria monstretur, 
sed et propter nos, qui eodem devotionis exem- 
plo ^ credulitatis gloria provocamur. Christus 7] 


(quam esse superioris germa- 


beneficiorum mirabilibus dubitamus. Dubitamus, in-, 


quam, quia preesontia dilrgimus, dum future nas cre- 
dimus : divitias amamus in szculo, dum eas accipere 
cunctamur a Christo. Iracundia immoderate extolli- 
mur, dam retribgtionis judiclum nona timemus. Cze- 
terum , qui novit scriptum esse (Matth. vu) : quo 
judicio judieaveritis , eodem judi.abitur de vobis , 
abeque dubio lenis, moderatus et mitis est, et plua 
bonitate cogit quam severitate compellit : amicus 
indulgentix familiaris est venia ; 728 ' w eam fre- 
quenter impartit, a Domino semper accipiat, Siqui- 
dem prudentis sit rectoris ita terrenos honores age- 
re, ut honcrificentiam coelestis dignitatis acquirat. 
Et si interdum vigorem dicendi in nobis eorporis 


enim quod operatus est, non illis tantum operatus B obtundat infirmitas, tamen atudio devotionie vestra 


est quos habebat tunc przsentes, sed et nobis postea 
secuturis , ut licet majores nostri tempore nos prz- 
cederent, tamen signorum * gloria nop pr:eirent. 
Qu:e enira exhibita est przsentia rerum in mirabi- 
libus virtus, eadem virtus nobis litterarum thesauro 
conservata, ut nobis prestaret pagina quod illis ge- 
rebat historia; imo in nobis geritur quidquid no- 
bis ingeritur; 4 quidquid nobis insinuatur, ut scrip- 
lurarum speculo dictarejur et potentiam Domini, 
quam illi. carnalibus oculis cernerent, nos spirituali 
lumine videremus. Et crediderunt in. eum, et. mani- 
[estavit gloriam suam discipulis suis (Ibid.). Quam 
bene potentiam Domini subsequitur devotio seryulo- 
rum, et: quod magister docet opera , discipuli corde 
describunt. Ecce * cui manifestatur virtus operantis, 
et fides predicatur manifesta credentium. Pradi- 
canda plane apostolorum fides, quie viso uno signo 
credidit in omnipotentiam Salvatoris. Apostoli dum 
mirantur aquam in vinum versam, ipsi ex omni fiece 
peccatorum similiter supt conversi, et instar facti 
miraculo , ex vili superstitione gentilium in pretie- 
sam devotionem credentium gwnt translati, et ut 
aqua in vinum, versa sapore, rubore, colore, condi- 
tur, ita scientie quod erat in his insulsum accepit 
saporem ; guod pallens gratie sumpsit colorem, 
quod frigidum incaluit immortalitatis ardore. Magni- 
flcanda igitur apostolorum fides, qux ideo evange- 
lico sermoge descripta est, ut et illis esset ad lau- 
dem, et nobis proficeret ad exemplum. Sed quod 


fortiores efücimur. Nam quo vos studiosius auditis, 
et nos libentius pre:dicamus ; et virtus nobis loquendi 
additur, cum yos intelligendi accommodatis audj- 
tum. Quis non conetur illic verbi celestis semen ja- 
cere, ubi illud puri cordis fecunda terra $ suscipit ? 
Quis, inquam, non illic verbum Salvatoris collocare 
velit, ubi illud non secularium sollicitudo praefocet, 
sed disciplinarum spiritualium virtus enutriat? Er- 
go, fratres, quia in sancta Epiphania exsultavimus, 
videntes miracula Salvatoris ; debemus facere quod 
iliius temporis discipuli tune fecerunt. Quod autem 
dixi, vidisse nos modo quod olim gestum est, vide- 
müs plane, videmusque quotidie. Ea enim sunt Chri- 
$li ^ miracula, uf non iniquitate pretereant, sed 


C gratia convalescant; non oblivione sepeliantur, sed 


ut virtulibus innoventur. Apud potentiam enim Dei 
nibil est abolituym , nihil preteritum , sed pro sui 
magbitudine omnja illi in presenti sunt; totum illi 
tempus est hodie. Unde et S. propheta dicit : Mille 
anni anie ecu[os (uos, tanquam dies una (Ps. Lxxxix). 
Quod si omne seculi tempus una dies est Domino 
i eadem ergo die, qua mirabilia Salvator patribus 
operatus est, operatus et nobis est. Vidimus igitur 
et nos, sicut majores nostri, mirabilia Domini, eum 


' pari ea gum illie atupore suscepimus, Gustaviniue et 


nos, sicut illi, de ipsis hydriis, siquidem illi de hie 
poculum vini biberuat, pos vero &alutis ealigem 
sumpsimus. Debemus ergo facere, viso signo Domin, 
quod nostri fecere priores. Sj enim eadem in nobis 


pejus est, illis laus sua permanet, nos exempla non D Divinitatis refulsit gratia , eadem ct fidei apud nos 


permovent. Nam quanto posteriores sumus tempore, 
tanto et, inferieres merito. llli enim viso uno signo 


* Cod. 99. S. Crucis, discipulos ejus credidisse. 

b Cod, idem S. Crucis, ad credulilatis gloriam pro- 
vocamur. 

* Cog. rent. x, signorum gratia, 

d Coda. d racis 99 et Laurent. habent, quidquid 
nobis insinuante Scripturarum speculo dictaretur. 

* Cod. Laurent., Ecce enim manifestatur. 


debet esse devotio. Dicit enim evangelista de Do- 
mino, hoc miraculo perpetrate, Kt manifestavit glae 


! Codd. S. Crucis 99 et Laurent., ut dum eam fre- 
quenter impertit.. 

€ Edit. Paris. Ambros., suscipiat, 

^ (pd. 99 S. Crucis et edit, Paria,, mairabilig. 

| Codd. S. Crucis et Laurent, , eadem die, qua 
mirabilia Salvator patribus, etc. 


979 


S. MAXIMI 'TAURINENSIS 


H «480 


riam suam, el crediderunt discipuli in eum (Joan. n). A est opere, non sermone ; non lingua, sed corde : ne 


Credere ergo debemus, sicut tunc apostoli credide- 
runt. Dicit autem et alius : Et nos Christiani sumus, 
, et credimus in Deum Salvatorem. Sed credere opus 


et dicatur nobis : Plebs hec labiis me honorat , cor 
autem eorum longe est a me (Isai. xxix, 15; Matth. 
xv, 8; Marc. vn, 6). 


HOMILIA XXV. 


De Epiphania Domini IX. 


ADMONITIO 


43 Genuinum S. Maximi opus hanc item esse homiliam non solum styli similitudo atque constantia de- 
monstrat; sed summa etiam codicum manuscriptorum doctorumque virorum, qui eam aut publici juris 


fecerunt, aut commemorarunt consensio. Ünus 


asinensis codex 105, pag. 128, eam S. Augustino asoriptam 


przfert; sed contra atque veritas postulat. Tam enim hxc ab Augustini sermonibus differt, quam est ratio 
. Scribendi Augustini ab ea qua usus est Maximus discrepans. 


AncuwENTUM. — Judeis acriter exprobrat. duritiem 


et cecitatem S. Marimus , quod fulgore insoliti side- 


ris votisque magorum yerculsi natum Salvatorem 
inquirere despicerent. 


Audistis, fratres, lectionem Evangelii salutaria 
przesentis diei sacramenta recitantem. Audistis qua- 
liter Christus Dominus, quiin hunc mundum ^ la- 
tenter advenit, paulatim dignatus est suam aperire 
mortalibus majestatem ; quanquam, carissimi, latere 
inter obscura szculi lumen celeste non poterat. De- 
nique cum visitationem suam necdum terra dignos- 
.ceret, ccelum sua gaudia ac totius mundi Letitiam, 
Chald:eis stupentibus, tacito in sidere loquebatur. Et 
cum quis quantusque esset necdum infidelis posset 
videre Jud:ea ; jam tunc gloriam ejus indiciis P excita 
de ccelestibus gentilitas sentiebat. Nova enim stella 
'novum adventasse hominem revelàbat , et ita revera 
novum, ut, cum esset Dei Fílius, indueret carnem 
sine generatione carnali, et haberet secundum ho- 
minem tempus nascendi, qui secundum Deum nati- 
vitatis initium non habebat. Novum nimirum erat, 
ut Unigenito Altissimi, quem non capit ccelum, par- 
vissimi tugurii minimum  pr:esepe sufficeret. Novum 
erat, ^ qui in ccelestibus cum Deo Patre regnabat, 
terrena matre contentus, vagitus infantiz daret in 
pannis. Lztemur itaque, fratres, totisque gaudiis 
exsultemus, quia nobis natus est Christus ex femina, 
nobis jacuit in presepi, nobis vagiebat in cunis, 
nobis arridebat in stella. Totum enim nobis proficie- 
bat, quidquid 4 Salvator hominibus agebat in ho- 
mine. Ait itaque evangelicus sermo : Ecce magi ab 
Oriente advenerunt "] &, Hierosolymam, dicentes : Ubi 
est qui natus est rex Judaeorum. Vidimus stellam. ejus 


in Oriente, et venimus adorare eum ( Matth. n). Quo. 


usque, Judze durissime, * obtusa aure, clausis oculis, 
et perfldo corde persistis? Ecce jam post illa pa- 
triarcharum przconia, post vaticinie prophetarum, 
Christus et a gentibus predicatur. Si patribus tuis 
credere detrectas, qui ab initio seculi zterni regis 


& Cod. Vat. 4299, latentem advenit. 

b Cod. Vat. 1267 et 4951, et Laur. r, Plut. xiv, 
indiciis excitata celestibus. 

* Codd. Cass. , ut qui. 

4 Codd. Vat. 1267 et 4922, Salvator hominis agebat 
in homine. , 

* Cod. Vat. 4951 , obtunsa. 

f Codd. Vat. 4922 et Casin., obstinationis aversio. 

€ Codd. Laurent., Vatic. 4951, et Casin., Predic- 
tum est : Quibus non est. nuntiatum, de eo. videbunt, 


adventum innumeris sacratisque vocibus cecinerunt, 
crede vel iis tandem qui eum non adhuc post tem- 
pora nasciturum, sed jam et apud te, et. tibi natum 
esse testantur. Qu: tanta est in pectore tuo morti- 
ferx: obstinationis f adversio, ut solus non audias 
quod omnes loquuntur, solus refugias quod univer- 
sitas credit, solus certe videre contemnas quod 
 &plendet e ccelo? Apud te virgo concepit, et. virgimis 
tux partum alienus ágnoscit ; tibi salutem tuam an- 
.gelice voces persuadere nonepossunt, et ad Christum 
tuum una Chaldzos stella perduxit. Ubi est, inquiunt 
magi, qui natus est rez. Judeorum? Vidimus stellam 
ejus in Oriente, et. venimus adorare eum ( Ibid. Y. 
f In his impletum est, quod prophetico sermone 
predictum est ( Jai. v); ecce enim Chaldzeus, cui 
neque annuntiatum de Christo fuerat neque audieraz, 
et vidit stellam Christi, et adesse eum intellexit in 
stella. Adorant itaque magi Dominum, et.offerunt 
munera, ut impleretur ^ quod ait ille prscipuus 
prophetarum David : Afferte Domino, patrie gentium, 
a[ferte Domino gloriam et honorem (Psal. xxvm ). 
Domino et Domino, quod ait, Dominum illum esse 
secundum Deum , Dominum et secundum hominem 
mystico sermone declarat; quod enim Deus est, 
creator est mundi !. Quod homo est, redemptor est 
mundi. Quomodo ergo non privilegio 75 utriusque 
substantie Dominus est omnium Christus , qui sibi 
universa aut creatione, aut. redemptione subegit? 
Afferte , inquit, Domino gloriam | et honorem 
(Ibid.). Honoris ergo est, carissimi, quod of- 
ferunt gentiles munera; glorie, quod adorent: 
munera Chaldei offerunt, et adorant. Unum ab illis 
defertur ut regi, aliud exhibetur ut Deo. Hi itaque, 
adorato Christo oblatisque muneribus, per aliam , ut 
lectum est, viam reversi suntin regionem suam. 
Rectissime per aliam viam redeunt , ne cruentus He- 
rodes, *46 qui mortem parabat infanti, itinere ma- 
gorum pervenire possit ad Christum; neque enim 
qui adorare Dominum venerant, Domini esse pote- 


el qui non. audierunt, inlelligent. Ecce. enim Chal- 
deus, etc. Codex Vatican. 4222, [n his impletum est 
illud quod propheticus sermo pradizit : Quibus non 
est annuntiatum de eo, videbunt , et qui non audierunt, 
intelligent. Ecce enim Chaldeus, etc. 

h Cod. Vat. 4951, illud quod ait prophetarum prc- 
cipuus David. 

| [ta codd. Vat. 1967, 4222 et 4951, et duo Casi- 
nenses. . 


231 


- 


HOMILIA XXV. — & 


rant proditores. Quam bene, fratres, per aliam viam A mus hunc diem, magorum obsequia nostra devotione 


rediisse dicuntur : nam qui stella duce, venerant in 
Judzam, in patriam suam :terni Solis illuminati ra- 
diis revertuntur. Et ideo * omni reverentia celebre- 


superantes : quoniam , si illi Christum 5 jacentem in 
cunabulis repererunt , nos eum regnantem habemus 
in coelis. 


HOMILIA XXVI. 
. De Epiphania Domini X. 
ADMONITIO 
Quod de superiore, hoc idem de insequenti homilia video esse constituendum. Non enim editores tantum 


omnes, sed 


referri oportere demonstrant. Inscriptio ejus eadem est fere in quibusque codicibus : De 


codices etiam quotquot in precedentibus admonitionibus memoravimus p cceptam S. Maximo 
pipha 


nia Domini, 


vel beati Maximi de Epiphaniorum die, iu codice Taurinensi numero est vicesima, qua ex nota intelligi plane 


. potest deesse nonam ac decimam. 


ARGUMENTUM. — Humilitas in qua mundo apparuit 
Verbum caro factum tantis fuit irradiata portentis 
atque spleudoribus, ut si in illa prebuit se verum 
hominem, in iskis voluit adnosci ut verus Deus. 


Quamvis, dilectissimi fratres, Christus, salutis 
nostrze Dominus, omnipotentis Patris Filius, co:zeter- 
nus, velamine carnis adopertus et humilis dignatus 
sit visitare mortales, dedit tamen * tam multa et 
maxima su: majestatis indicia, quibus mens humana 
sentiret et novum hominem natum, et Deum adven- 
tasse de caelo. Nam cum ipse Dominus noster lege 
nativitatis human:e parvulus et infans apud Judz»am 
vagiret in cunis , 4 lateret in pannis, magnificentiam 
tamen ejus universo orbi mirabilis ab alto stella 
prodebat. Quis enim dubitet ipsam stellam letiori 
luce et fulgentioribus radiis, coruscasse, qu:e cceli 
terrzeque lumen humanis oculis ingerebat ? Et ne- 
cesse erat ut stella hec a ceteris sideribus orbe 
elariore distaret, quz:€ annuntiabat Christum , cujus 
nativitas ab universis mortalibus differebat; et novo 
quidem sidere tunc micabat ccelum ; sed magis novo 
mundus lumige refulgebat. Quis hanc investigare 
miraculorum gloriam posset, quod pro remedio sa- 
lutis nostr:xe, uno eodemque momento creatura * lu- 
cebat in ecelo, et Creator splendebat in terris? Nec 
mirum, carissimi, ! celorum Dominum testimonium 
coeleste prosequitur; aut cur nobis incredulum vi- 
deatur, si conditorem suum obsequens factura tes- 
tatur? Et mirabatur quidem terra quod novam 
stellam videret in ccelo: 6 sed mirabatur celum 
quod novum Solem videbat in terris. Quam pro- 
fund:e cogitationes Domini, et h investigabiles vise 
ejus! ! qui ne perfidia hominum partum Virginis im- 
pugnaret, dedit ab excelso clarissimum signum, 
quod nec gentilitas refutare posset, nec Juda ce- 


2 Cod. Vat. 4951, omni cum reverentia. 

b Codd. Cass. legunt lactantem pro jacentem. 

* Cod. Vallicel. À 10, dedittamen multa ac maxima. 
4 Cod. Vat. Reg. 125 legit lactaretur in pannis. 

* Cod. Regin:e, creatura fulgebat in celo. — 

f Cod. Vat. 4951, si Dominum celorum. obsequium 

celeste prosequitur. — 

& Cod. Laurent. 1, sed plus mirabatur celum; in 
uam conveniunt lectionem Vatic. codd. 1267 et 
951, Vall. A 10, et codd. Casin. 

à Cod Vat. 4951, et quam investigabiles , etc. 

. 1 Ex codd. Laurent. et Vat. Galesinii textus cor- 
ngitur, in quo mendose legitur que. 

j ldem cod. Reg., locuta esse perhibetur. 

t Idem cod. Vat. 1957, stellam ex Jacob'orituram. 


lare. Veniunt itaque, ut lectum est, ab Oriente Chal- 
d»i, sequuntur previam stellam, non magica arte 
recognitam, sed sui novitate mirabilem. Idcirco au- 
tem magi apud Israel precipue natum regem requi- 
runt, quia Balaam ille ariolus, et sacerdos quondam 
gentium, cujus asina J locula perhibetur , stellam ex 
Jacob X oriundam , et hominem ex Israel propheta- 
verat esse venturum : ait enim inter cstera , sicut 
legitur : Orietur stella ex Jacob , et exsurget. homo ex 
]srael (Num. xxi). Nemo ergo nunc miretur 
79'7 nativitatem dominicam agnovisse Cbaldeos, 
quam utique, si, revelante Deo, pr:enuntiare potuit ; 
potuit gentilis. agnoscere ; fuit enim hoc, quantum 
vstimari datur, ! supern:xe dispositionis arbitrium in- 
ter sacratissimas prophetarum voces, ? etiam ab in- 
fideli homine ejus pr:ediceretur ^ adventus, qui pro 
fidelium infideliumque erat redemptione venturus. 
Et ea nintirum ratione prophetat idolorum sacerdos, 
ut 8i Jud:is pr:edicantibus de adventu Christi cre- 
dere forte gentilitas renuisset, suorum saltem testi- 
monium sequeretur auctorum. Nec dubitemus omni- ' 
potentem ac benignissimum Deum Balaam illi alieni- 
gens prwscientie dare potuisse sermonem , ^ qui 
asinz ipsius linguam in verba potuit humana laxare. 
Loquebatur igitur sessoris arioli asina, pronuni 
quippe animal, et naturaliter » inspiciens terram, ut 
manifesto signaret indicio quod universa gentilitas , 
qui aris dedita, et in terram semper perfidise su: 
pondere pressa, despiciens omnipotentis Dei cultum, 
tacita erat et muta; adventante stella ex Jacob, et 
homine ex Israel, erectis ad coelum oculis, 4 :eterui 
Dei gloriam quotidianis esset confessionibus locutura. 
Venit itaque, fratres, ab Oriente illuminata gentilitas, 


.Judza vero, * durissimi cordis sui infidelitate cz- 


cata, remanet in occasu. Quomodo autem non vere 


1 idem cod. Reg. et cod. Vat. 4954, divine dis- 
pensationis, etc. 

" Cod. Laurent. 1, ut ab. infideli homine. 

» Cod. Casin. 106, adventus; et animarum  Re- 
demptorem prophetavit idolorum sacerdos, ut si Ju- 
deis predicatoribus de adventu Christi, etc. : omittit 
inter media. 

^ Codd. Vat. 1267 et 4951, ac Laurent.. qwi 
asinc ipsius; cod. vero 495A relaxare legit pro 
laxare 


P Cod. Reg., respiciens terram. . 

4 Cod. Regin., etiam in Dei gloriam, etc. Codex 
vero Vat. 494, eternam Dei dloriom, elc. 
T [idem codd. Reg. et Vallicell. A. 10, duris- 
sima. 


e S. MAXIMI TAURINENSIS 


281 


in eecenasu « in tenebris talescit omnis contumacia A hec inspecta carnaliter majestati ejus omnimodis vi - 


Judeorum, qui indefesei &oljs presentiam respuentes 
diem perpetuum perdiderunt? E£ bene, carissimi, 
uno itinere * tres simul adoraturi venerunt magi : 
quia in uno Cbristo Jesu, qui omnium credentium 78 
via est, inseparata ab eis erat Trinitas adoranda. 
Deferunt autem et munera, ^» quie non tam munera 
quam mysteria -probarentur. « Offerunt ei aurum, 
"hus et myrrham. In auro, fratres , ostenditur captic 
yitati& nostr: pretiosa redemptio; in thure autem, 
6t dopnoniorum superstitio cessatura, et futurus vere 
religionis cultus aperitur; in myrrha vero, qua exa- 
pimata &olent corpora conservari, prefiguratur car- 
nis nostra: reparatio e£ resurrectio mortuorum. Hoc 
autem offerri Christo tam sacrata donaria, non ma- 


dentur indigna. Nam quo Domino immortali aurum, 
quod utique solis est mortalibus et usui et. amori ? 
* Quo omnipotenti Deo thus, cujus pidore etiam simy- 
lacra a gentibus honorantur? Aut quo eí myrrha fe- 
tidorum corporum condimentum, f cujus carni nulla 
mortis esat dominatura corruptio? 5 Qux omnia , di- 
leotissimi , apud Dei Filium superflua videbuntur et 
vacuas, pisi adumbrata ip illis vitz; pogtrg: sacramenta 
credantur. Propter quod, fratres, speremus jn. Do- 
mino, et eonfortetur cor nostrum, ut in nobis quo- 
que stella fidei elucescat, qu:e nos vig recta et sine 
errore perducat ad Christum ; offeramus et nos ac- 
fuum nostrorum deyotipnisque munuscula, qu: jam 
non in terris et in cuna jacens suscipiat Chrisws, 


gerum arbitrium, aed inspiratio Omnipotentis elegi. g sed qux sedens ad dexteram Patris amplectatur in 


4 Quantum enim ad gloriam pertinet Christi, munera — ccelo. 
" HOMILIA XXVII. 
De Epiphania Domini XI. 
ADMONITIO. 


Qued alias docuerimus, quidquid hae in collectione a nobis producitur, a melioribus fontibus esse 
haustum, id planius etiam ex dicendis je, hac homilia eonstabit. Pra mittimus codices Vaticanos tres; nempe 


4222, E 80, a t.; 4951, pag. 44; 1 
XX, pas 9, el 
Montis Amiatze, Augiensis xvi, Lucen. 8 


cell. 81, et Taurin. sub num. homil. 21, qui omnes S. Maximum ejus 
tores testinionium confirmant, Gymnicus pag. 50, Galesinius pag. 10 


duo alii Casinenses, 103, PE as; et 106, pag. 254. 
, Novar. 27, Modoetien. E mi, Laurent. 1, Plut. xiv, pag. 10, Ver- 


, quos tres Vallicellani sequuntur À 10, pag. 4; A 16, pag. 89; et 


is consonant codd. Lambae., Cisterc. 


parentem agnoscunt, [dem insuper edi- 
, Combefisius tom. Il, pag. 78, Cum- 


dius tom. I, pag. 507, Raynaudus cit. pag. 904, et Margarinus in Bibl. Mas. tom. Vl, pag. 10. 


A«GUMENTUM. — Jesus Christus. in. cunis portentosa 
manifestatione homines ad se allicit; ei testimonium 
reddit celum; reges terre ad eum. adorandum ac- 
cedunt. ' 


Ait prophetarum prsocipuus Isaias (Cap. L), fratres 
carissipi : Jliumizare , illuminare Jerusalem; adest 
enim (umen (uup: et majestas Dowini in te ! orta est. 
Jerusalem vero manifestum est esse fidelium civita- 
tem. Unde nos, fratres, qui portas coelestis Jerusa- 
lem i co pimus introire, illuminati salutaribus sacra- 
mentis in conspectu Dei nostri noyo gaudio necesse 
est exsultemus, quia nova hodie stella novum mundo 
hominem revelavit. Hoc profecto die Christus Jesus, 
a Patre yenieng, Deus et hamo natus e femina sub 
specie adoraatium . Chaldeorum (idera gentium dedi- 
eavit : qui quamvis divinitatem suam nostri corpo?is 
adumbrationg velaret, * Deum tamen esse illum cec- 


^ God. Vaj. 4951, (res simul. uno i(inere adoraturi 
beniunl magi. 

P Cod. Regin. legit Deferunt. autem et. munera, 
qua misteria probarentur. 

€ Cod. Laurent., in auro, fratres, ostenditur capt- 
vitatis nostre pretiosa redemptio. In &hure autem et 
demoniorum superstitio cessatura, et futurus werd re- 
ligionis cultus asseritur. In myrrha vero quia ex animo 
solent corpora conservari, pre&figuratur carnis nostra 
repüratio et resurrectto mortuorum. . 

4 Cod. 1267 Vat., quantum enim ad gloriam per- 
tinet Ghristi; munera liec, etc. 

e Cod. Val. A 10, quomodo omnipotez. Deo thus, 
cui, nid. etiam simulac. a gentilibus adorantur? 

! Cod. Laurent., cui carni. 

$ Cod. Vall. A 10, que omnia, dilectis. , in. Dei 
Filio, ete. Codd. Cass., Dei Filio, etc. 

Cod. Vat. 4981, in celo; cum. quo vivit et regnat 


lum prodidit, et terra cognovit. Humilis quidem, sed 
mirabilis venit : ut pariter in eo et assumptz carnis 
veritas, et ineffabilis Deitatis natura fulgeret. Et 
quanquam nascentem illum cunabula terrena ! sus- 
ceperint, non tamen esse terrenum coleste * signa- 


C culum testabatur. Ín cunis namque jacebat, sed ra- 


diabat ? in. ccelo; vagiebat apud Judsos, et apud 
genules regnabat; in Bethlehem laftabatur a ma- 
tre, et in Chald:a adorabatur a magis. Ait * nam- 
que beatissimus Mattheus evangelista : $9 Ecce 
magi ab Oriente advenerunt dicentes : Dbi est qui 
natus est rex Judaeorum (Matth. n)? (Quam bene ab 
Oriente properare P dicuntur, qui adoraturi sempi- 
ternum veniunt Orientem, de quo dictum est : Kt ei- 
sitavit nos Oriens ez alto : illuminare hís 4 qui in te- 
nebris sedent (Luc. 1). Deinde subjungunt Chaldsei : 
Vidimus stellam ejus, et venimus adorare * eum. Ejus, 


in unitate Spiritus sancti Deus in seoula. Amen. 

i Ced. Vat, 1967 et Vall. A 10, exorta est. 

i God. Vall. siga. Bum. xx, cupimus introire. 

k Cod. Vat. 4222, Deum tamen illum prodidit ; 
Vall. A 16, Deum tamen illum colum prodiit. 

l Idem cod. 4232, susciperent. 

, * Codices Vatic. 4222, Vallic. A 10, A 16, et Ca 
sinenses, signum. 

» lidem eodd. Vat. 4222 ot 4951, e coo. ' 

9 Codd. Vat. 1267 et 4222 et Casinenses omittunt 
vocem namque. 

» idem cod. 4323, digqoscuntur. Cod. Vallic. xx, 
quam bene ab oriente prophetare dignoscuntur, 

q ldem codex 4222, qui in. tetebris. et ip umbra 
mortja sedent. Vall. xx, et umbra mortis. LA od- 
Laurent. 1, Plut. xiv, e& codd. Casinen. et Medoet. 

* Cod. Vallicel. xx. et codd. Casin, adgrare Do- . 
minum. 





255 


BUMILIA XXVI. 


inquiunt, telam idis. Bene. ejus : quia quamvis A reversi suat in. regionem suam. Neque vero pote- 


unes al eodem opeake elclie ipsius * qunt, lyee te» 
men proprie Christi erat, qu:e specialiter ejus nun- 
Viabat adventum. Et cere quidem facit sunt stelle, 
ut mundi istjus tempore cureneque distinguerent ; hac 
yero prodire juesa e0f ut ipsum mandi Dominum et 
regni englestig adesse tampus ostenderet. Aiunt ita- 
que magi : Vidimus stellam ejus, et venimus adorare 
eum. Ecce Christum qui non habent habere volunt, 
et invenire contegdunt. Judeus Deum mum refagit, 
b paganus inquirit : quod proximus non agnoscit, 
alienus intelligit : * gentilis stellam videt, et venit; 
Jud:xue Christum videt, et invidet, sicut lectum est : 
In sua venit, et sui eum non receperunt (Joan. 1). Vere 
Jud:ea durissima, euaque infidelitate czecata, non vi- 


rent * per Herodem, id est itinere "mortig redire, 
qui in patriam suam, adorato Dei Filio, ccelestis vitze 
munera reporfabant. Elusus ergo Herodes, et con- 
vemptus 3 magis (ut ait evangelista [| MaMh. uj iratus 
est valde, et misit, et oecidit onmes pueros,qui erant 
in Bethlehem, ! a bimatu, inquit, et infra : ptas 
écribiter oeciserum , ut occidentis innotescat acer- 
bas. O ira perversa inconsultaque s»yientis indj- 
guatio! Chaldxis írascitur, Innocentes interficit; et 
dum in mortem immaculati fertur infantis, 84 lacten- 
tiam perimit turbas : quatenus iniquissimum regem, 
qui indebitum qu:erebat sanguinem, prostratz multitu- 
dinis multiplex reatus involveret ; necadvertere pote- 
rat furentis insania quod ille qui mortuos viviflcare 


debat quod stella radiabat, nec audire poterat quod B venlebat cogi in mortem non ?^ possit invilus. ? Et 


angeli cenclamabant. Igitur, inquirentibus magis et 
dicentibus : Ubi es qui natus est res Judeorumn? Et 
iurbatus esi. Herodes, et omnis Hierosolyma cum illo. 
4 Turbatur rex regno, credo, metuens $uo; nescius 
quia Christas non veniebat regnum ejus invadere, sed 
salvare; $1 et quod nulli inferret mortem, * qui 
est vita cunctorwm. Et cum perambularent magi, 
Stella, sieut leotum eit, quam viderant in Oriente an- 
lecedehat eoe , denec venit, et. etetit. supra ubi erat 
puer |. Nonquid non dicere et clamare videbatur, 
líic est puer quam natum $ testabar e ccelo ? Hic est 


rex ille magnus qui venit edlest! imperio regnuth : 


sociare jferrarwm. Vere stella hzc dominicie 5 nati- 
vitatis ministra, qui. tanto est Chald:»is ebsecuta fa- ' 


hz»ec omnia, carissimi, agebat per Herodem diabolus, 
ut per voluntatis sux mloisterlum, aut Christum per- 
imeret, aut parvulorum nece, ? l;etissimum Christi 


-contristaret ingressum. » Sed nullasit apud fideles 


innocentium de morte tristitia : quia Christus justis- 
simus retributor, propter se passos su:e fecjt parti- 
cipes passionis, atque eos quibus libenter vitam pa- 
rabat xternam , patienter permisit occidi. Proinde 
nos, dilectissim! , venientes ex gentibus, quibus in 
stella dominica salutare lumen radiavit e coelo, apud 
quos Virginis fidelis est partus, quibus Christus et in 
cunabulis 4 Deus est, devotionis ac fidei nostre mu- 
nera deferentes, Herodis perfidiam declinemus et 
sanctificato corpore ac * spiritu, nostram misericor- 


mulata, Í ut i» inquirendo Christo non solum eos C diam diligentes , sacratissimum semper Domini ho- 


moneret e edlo, sed et ducatum illis prxeberet in 
terris. Adorato itaque Domino magi oblatisque mu- 
heribus, pretereuntes Herodem, per alíam viam 


noremus adventum: ut sicut de ejus illuminatione 
gaudemus, ita de nostra retributione lzetemur, adju- 
vante Domino nostro Jesu Christo *. 


HOMILIA XXVI. 
De Epiphania Domini X1. 
ADMONITIO. 


Non minus hae ex homflia, quam ex aliis multis plane evinatur, editores Romanos in recensendis S. 
Aunbrosii operibua neque veterea cedices mss., nequeanteriores PP. editiones consuluisse ; cum hanc homiliam 


in ejusdem S. docloris sermones retulerint. 
errayerunt. Ütrumque est detnonstrandum. Et 
eodiees pluries commendatos, 8. Maximo hanc 
nempe 4981, 4322, Palat. 483, pag. 236, 
Laurentianus 1, 
item 106, pag. 


m Biblioth. Max. tom. VI, pag. 


2 Cod. Vat., ipsius sint. 

» Cod. Novarien. 27, quem paganus inquirit. 

* Cod. Laurent,, gnis stellam | Christi videt, et 
renit; ita et Vat. 4951. 

4 (od. Vat. 1267, Turbatus est Herodes. 

* Codd. Vat. 4222, Laurent. et Novariea. 27, qui 
esset vita cunctorum. 

f Cod. Vatie. 4299 et 4951 , ubi erat puer. Venit, 
inquit, et stetit supra, ubi erat puer. Nunquid. 

5 ldem cod, Vat. 4223, testabatur 6 code. Ced. 
Novarien., quem nasum stella testabatur e colo. 

h Codd. Vat, 1967 et Vall. A 10 addunt hie fuit. 

i Idem codex Vat. 4198, st ad. querendum Chri- 
sim. Cod, Casin., inquirendo Christum. 


5 


Neque, vero in auctore indicando eaolum, eed etiam in titulo 
uidem 
omiliam asserentes, ex quibus quatuor sunt Vaticani : 
Regine 1325, 
luf. xix, pag. 70, concepts verbis habet : Serma 8, 
, à. t., Novariensis 27, pag. 155, Vercellensis 81, Lucensis 8 
Ein, Taurinensis tandem homil. 25 De Epiphania Domini. Gymnicus , qui 
Ambrosii editionem, inter Maximianas homilias collocavit num. 5, pag. 55. Gymnicum secuti sunt 
bius homilia 5 De Epiphania, par: 102, Combefisius, tom. li, pag. 30, Oumdius tom. 1, pag. 

2, et Raynaudus pag. Ti 


quod pertinet ad primum, duodecim producimus 


pag. 130; ex diversis bibliothecis reliqui. Codex 
Maaimi episcopi unde supra, Casinensis 
Augiensia xvi, Modoetiensis 
) annis pr:cessit. Romanam 
alesi- 
508, Margarinus 
itulus vero prorsus alienus est ab homilia. Sic 


202. 


| Cod. Vall. A 10, Neque enim poterant, etc. 

b Idem cod. Vat. 4222, Herodem itinere mortis. 

1 ]dem cod. Vat., a bimatu, inquit, et innotescat 
acerbitas. Cod. 4961, a bimatu , inquam, ete. 

? |deq cod. Vat, 1267 et 4951, non posset invitus. 

& [dem cod. Vat. 4222, Et hec omnia , carissimi, 
per Herodem diabolus agebat. 

9 Cod. Vat. 1967, lectissimum. 

P Idem cod. Vat. 4222, Sed nulla apud fideles. — 

q Idem cod. Vat. 4229, et in cunabulis, et in calis 
Beus esi, et devotionis. »" 

* ]dem cod. 1222, spiritu misericordiam diligentes. 

* £od. Vat. 4951, qui pivit et regnat Deys in secula 
seculorum, Amen, 





987 


nenter 


S8. MAXIMI TAURINENSIS 288 
enim in edit. Rom. Sixtina heec homilia inscripta est : De baptismo Christi; cum tamen nullum de eo verbum 
faciat auctor, et a capite ad calcem magos Christi natum inquirentes collaudet, et Judseos incredulos vehe- 
redarguat. 


AncuuENTUM. — Hationem reddit S. Maximus cur A rum virorum eloquia ad agnitionem Filii Dei Judaica 





Dominus per inusitatum sidus fuerat hominibus ma- 
nifestandus. Regis Herodis Judegorumque increduli- 
tatem inexcusabilem ostendit. 


Salutare nobis est, fratres, atque conveniens, ut 
concurrentes ad festa dominica et mysteria Salva- 
toris nostri, de cujus nativitate gavisi sumus , * ejns 
manifestatione Eetemur ; quia sicut nascendo glorio- 
sus est Dei Filius, ita apparendo mirabilis. Mirum 
namque quod Christus processit ex virgine; nec 
minus magnificum quod ostensus e ccelo est. Mirum 
valde quod novum hominem terra suscepit; stupen- 
dum nihilominus quod novum hunc hominem nova 
de ccelo stella prodiderit. Apud Judzam Christus in 
presepi pastoribus vagiebat; et in Chaldzea mago- 


corda non flexerint , unius stellae radius fidem gen- 
tium suscitavit. Qux tanta permutatio, fratres, quzeve 
ista conversio est? Apud Judz»os propheta loquitur, 
nec auditur; apud gentiles stella tacet , et suadet. 
Vere sicut scriptum est: Quibus non est nuntiatum 
de eo videbunt; et qui non. audierunt, intelligent (Isai. 
Ln; Rom. xv). Ecce enim Chaldzi , quibus nihil un- 
quam fuerat de hujusmodi mysteriis predicatum 1 
intellexerunt nativitatem Christi; ipsumque Chri- 
stum sollicite * pesquirentes, celo f monstrate 
stelle ducatu , invenire meruerunt. Nec sane a qui- 
buscunque vilibus, obscuris" abjectisque hominibus 
hzc sunt vel intellecta, vel visa, sed a Chaldzis, id 
est, &$ apud quos 5 superstitionum regnabat error. 


rum oculis inter sidera coruscabat. Apud Judzos B In his, ingressus mundum Christus primitias fidei sa- 


sordebat in pannis ; apud gentiles fulgebat in gloria. 
Et quidem necesse erat ut celorum Dominum testi- 
monium celeste precederet, et auctorem lucis si- 
gnum 5 lucis revelaret. Magnum hoc, fratres, tre- 
mendumque mysterium, cum unus idemque annun- 
tiatur de Patre Deus, et homo de matre; unus idem- 
que filius feminz, et filius majestatis ; unus idemque 
hominum particeps, et Dominus angelorum. Quis 
enim valeat :xstimare quanti sacramenti, quantzeque 
8it glorixz, quod ille sugit ubera, qui pascit omnia, et 
qui universis animantibus vivendi substantiaru przestat 
e ccelo, ob salutem terrestrium terreno &4$ lacte nu- 


' witur? Nullus ergo ambigat, nemo cunctetur, quod 


L4 


Christus in terra degens fulgebat in ccelo, quia sic 


lutaris invenit: et factum est inter Judzos atque 
gentiles quoddam perfidis fideique certamen. Nato 
enim Christo exsultabat Chaldza , et tota cum suis 
principibus Hierosolyma torquebatur. Insectabatur 
Judeus, magus h adorabat; et Herodes acuebat 
gladium, Chaldzus munera preparabat. Sed quid 
mirum si turba illa Judaica Christi non suscepit in- 
fantiam, ! qux etiam mortuos suscitantem contums- 
citer ) abusa contempsit? Quid mirum si in cunis 
jacentem Christum sprevere Judzi, quem, cum cx- 
cis vel nova daret lumina, vel repararet amissa, lan- 
guorésque vários salutifero sermone k curaret , ad 
omnia beneficia Domini redimentis ingrati, mendacis 
linguze 6G calumniis incusabant? Quid mirum si in 


venit ad terras, ^ ut nonrelinqueret ccelum. Et inde (* ejus nativitate stellze splendentis indicia neglexerunt, 


est quod virginalem hunc puerum laudant angeli, 
mirantur pastores , ccelum attestatur, venerantur et 
magi, quia mystica ejus nativitas sempiterno gaudio 
el terram letiticavit et coelum. Hunc ergo regem 
eclestium hominumque rectorem, sub carnis myste- 
rio venientem, invidus tremit Herodes, Jud:xa inti- 
delis abjurat. Tremit Herodes infantem regi: digni- 
tatis, quia bonitatem nascentis ignorat, : abjurat 
Christum Jud:a, quem przdicat, quia impietatibus 
suis metuens justi judicis refugit z:quitatem; et scele- 
yum suorum obc:ecata tenebris, sola videre non po- 
test quod omnibus splendet e ccelo : et cum om- 
nium patriarcharum doctrina , ac prophetica sancto- 


in cujus passione, etiam sole lugente, Letati sunt? 


' Quid mirum, si Chald:is adventantibus, hi ! credere 


noluerunt , quos ad fidem veritatis adducere concur- 
gus non potuit angelorum ? L:etemur itaque nos, fra- 
tres, et exsultemus in Domino, festivitatem perennis 
mysterij omni cum gaudio celebrantes; qui nativita- 
tem dominicam mon conjecturis carnalibus adne- 
gamus, sed fide simplici confitemur ; qui Salvatoris 
adventum non nuntiantibus magis, sed attestante de 
super Patre cognovimus; qui Christum Dominum, 
non jam inter cunabula vagientem quaerimus, sed re- 
gnantem veneramur in ccelo Jesum Christum Domi- 
num 9. 


HOMILIA XXIX. 
De Bapiismo Christi I. 
ADMONITIO. 


Quamvis codices Casinenses et Vallicellani hac bomilia careant, eorum tamen vicem supplent alii multi, 
certum de S. Maximo testimonium reddentes. Bibliotheca Vatic. quatuor prestat mss. monumenta, scilicet 


4 Cod. Laurent. 1, Plut. xiv, de ejus manifestatio- 


ne letemur. | 

b Cod. Vat. 4951, signum luminis. 

c Idem cod. Vat., ut non relinqueret celum. 

4 Cod. Casin. 106, intelligunt. 

' * Cod. Vatic. 4951, et Palat. 455, sollicite perqui- 

runt celo monstrantc, 

f! [dem cod. Casin., celo monstrante reperiunt. 

€ Cod. Novarien., superstitiosus. 


bh Codd. Vat. 4951, et Casin., adorabal. Herod»: 
acuebat gladium. | 

i Cod. Vat. 4951, quem etiam mortuos suscilan- 
tem, etc. 

1 Cod. Vat. Pal. omittit vocem abusa. 

k Idem cod., sanaret pro curaret. 

1 Cod. Novarien. 27, hi redire nolueruot, etc. 

m$ Cod. Vat. 4951, subjungit, c«m Patre et Spiritu 
sancto in secula seculorum. Amen, 














239 HOMILIA XXIX. 290 


1267, pag. 185, Palat. 455, pag. 257, 4951, pag. 42, et 189, in quibus S. Moximo episcopo homilia inscri- 
hitur. Eadem inscriptio legitur in Laurentiano 1, Plut. xiv, pag. 71, cui adjungimus duos Augienses xmJ et 
xvi, Lucensem 85, Novariensem 27, pag. 156, et Taurinensem. In hoc codice titulus est : De E ania et 
de baptismo Christi homilia I.. Apposite quidem ; cum S. antistes de manifestatione Christi magis 
lacta, et de portentosa aque in vinum conversione in convivio Can: Galike» primum agat, deinde 
de Christi baptismo. Verum cum duo priora miracula nonnisi leviter attingat, et tertium pluribus 
prosequatur, noe editoribus asseusi de baptismo Christi homiliam inscripsimus. Gymnieus profecto ita habet 

ag. 98, Galesinius pag. 105, Combetisius tom. ll, pag. 80, Cumdius tom. I, pag. 509, Raynaudus pag. 205, 

argarinus in Bibl. Ma. pag. 12, omnes de baptismo Christi scribentes. Hic a notare non omittimus a sancto 
Augustino, atque a sancto Leone Magno, quorum primus sex sermones habet de Epiphania, alter octo, de 
sola manifestatione Christi yer insolitum sidus magis facta, et in eis de vocatione gentium ad fidem pertrac- 
tari ; at de duobus aliis miraculis, quz ab Ecclesia eadem in solemnitate celebrantur, altum silentium conti- 
neri. Peculiarem ergo sibi meretur commendationem S. Maximus noster, quod eleganter et erudite de triplici 
mysterio disseruerit, reconditamque in sacris Litteris doctrinam pro sua dicendi copia et facilitate non tam 
hac in homilia quam in sequentibus palam fecerit. In hoc Graecos Patres secutus videlur, duos nempe Grego- 
rios, Nyssenum et Nazianzenum, qui triplicem Christi apparitionem suis orationibus recoluerunt, diemque 
illum sextum mensis Januarii, diem Epipbaniorum appellarunt. Utrum autem eodem die, quo magi, stella 
duce, ad adorandum natum Dominum pervenerunt, Christus factus quasi annorum triginta baptizari voluerit 
3 Joanne, eodemque die convivio 1n Cana Galike:x interfuerit, et aquam in vinum converterit, dissident inter 
se scriptores, aliqui affirmativam, negativam alii opinionem sectantes ; cum nihil hac de re Ecclesia definierit, 
et solum una die trium illorum miraculorum complexa sit celebrationem. Sanctus Maximus in homilia quinta 
de baptismo Christi apertis verbis affirmativam sententiam tuetur. Et si autem, inquit, ab aliquibus aut unum, 
aut aliud ex his [actum esse credatur, ego tamen ea omnia evenisse credo ea die, atque unum in altero contineri, 


ARGUMENTUM. — Paucis colligit S. doctor, p supe- À pentia alienigenarum corda permovit ; cum illum Ju- 


rioribus homiliis complexus (uerat de Epiphania 
Domini, esique hec illius fere tora de baptismo 
Christi oratio, ex quo clarius illuxit divinitas ejus. 


Complura nobis, fratres, atque diversa festivitas 
presentis diei salutarium mysteriorum sacramenta 
multiplicat. Nam, sicut posteritati su:e fidelis man- 
davit antiquitas, hodie Salvator humani generis co- 
lestibus * ostensus indiciis, a Cbaldxis est adoratus 
(Matth. n). Hodie Christus beati Joannis ministerio 
fluenta Jordanis benedictione proprii baptismatis 
consecravit (Ibid.i). Hodie etiam invitatus ad nup- 
lias divinitatis suze potentiam manifestans aquas in 
vinum, aquas, inquam, $7 vertit in vinum, hoc est 
quas sanctificavit in baptismo, nobilitavit in nuptiis 


daicum populum, cui mare divisum, cui prebitum 
manna de nubibus, nec ignea potuerit et ipsa de cos- 
lo micans columna convertere. Sed jam ad Christi 
baptismum properemus : Venit, inquit, Jesus ad Jor. 
danem, ut baptizaretur a Joanne; eui ait Joannes : 
Ego a te debeo baptizari; et tu venis ad me (Matth. 
11)? Ego utique a te debeo baptizari, quia mibi est 
ex paterna prevaricatione corruptio, et tbi in pa- 
terna * majestate communio. Ego in hunc mundum 
carnali sum parente profusus ; tu vero huc ab inge- 
nito Patre Unigenitus advenisti. Me viri et feminze 


. paturalis copula procreavit; te autem Altissimi obum- 


brante virtute, veneranda nobis virginitas € dedit. 
Ego terrenum animal, tu Agnus Dei ; ego peccati lege 


(Joan. n). Tria quidem hzc, fratres, unius ^ fidei my- B mortalis, tu autem adversus peccata veniens nescis 


steria recensemus, sed qux» per unum Dominum di- 
gnatio Trinitatis implevit. Neque enim aliquando in 
operatione virtutum abesse sibi unitas potest, aut 
Unquam separari ab invicem poterit, quod deitate est 
indivisum. Denique, cum baptizaretur Salvator, non 
se deesse Unigenito Pater in voce prodidit, Spiritus 
in columba. Non ergo miremur, fratres, « quibus in 
fide est Trinitas, si tria unum nobis diem mysteria 
consecrarunt. Hodie itaque, ut diximus, magus per 
stellam reperit quod Jud:zus credere noluit per pro- 
phetas. Hodie gentilitas edocta de celo Redempto- 
rem mundi inquirit ut regem, muneratur ut fortem, 
adorat ut Deum. Et quam recte, carissimi, in testi- 
monium nov: nativitatis, nova 4 terris stella resplen- 


sübjacere peccato. Et post omnia, ego factus sum 
redimendus a te, tu autem natus ut redimas. Cui di- 
gnatus respondit Jesus : Sine modo : sic enim decet 
nos implere omnem justitiam (Ibid.). 1d est, omnia 
quidem vera sunt, quee memoras : 8 sed hzc mei 
adventus est ratio, ut, quia sub lege factus sum, ordo 
legitimus suppleatur. Veni enim, non ut mihi vive- 
rem, cui vita z**terna cum Patre est, sed ut conditio- 
nem vestr: mortis € auferam. Et hoc est justissimum, 
ut, quia totum suscepi hominem, per omnia trans- 
eam hominis sacramenta. Et revera, fratres, quo- 
modo pro nobis Christus ad baptismum -non veniret, 
propter quos etiam corpore: circumcisionis non vita 
vit injuriam? Unde et Joannes salutare mysterium 


duit, cujus utique Judzorum gens perfida nec radium G recognoscens, non jam Dei Filium, ut Baptista san- 


(ccultare possit, nec abscondere veritatem ; neque 
ulla jam per eos poterat locum habere maligne in- 
terpretationis obscuritas, ubi ccelum ipsum univer- 
surum oculis sidereo lumine credenda fulgebat. Et 
quam hoc mirabile, quod exiguus stelke radius stu- 


* Cod. Vat. 189, celestibus ostensis indiciis. 

b (dem cod. unius diei rper 

* ldem cod., in quibus est Trinitatis. 

4 Idem cod. omittit terris. 

* Cod. Laurent. qui supra, et (ibi in. paterna 


suffi. 


etificat, sed ut devotus minister coelestibus obtem- 
perat imperatis; nec enim poterat non obedire ser- 
vus domino, przco judici, regi miles, precursor au- 
ctori. Atque ut h»c omnia Divinitate agi plenius 
perfectiusque propheta dignosceret, in specie colum. 
necessitate communio. 

f [dem cod. Laur, veneranda nobis virginitas 
edidit. 

€ Cod. Novarien. 27, auferrem. 


—-—- L] 


201 


S. MAXIMI TAURINENSIS . 


A 


293 


h:;e sanctus se Spiritus videri dedit, et in voce ser- A vit in carnem? Quid mirum, si ejus jussu aqua me- 


nionis Pater audiri : ait enim : Hic est Filius meus 
dilectus, Ín qio mihi complacui (Multh. vi). Videte et 
intendite, fratres, quantum gratiz de divina digna- 
tione mortalitas consequatur : nam ut sacratissinia 
redemptionis tiUslrz tiysteria confirmeritdr el ot rma- 
nifeslius zetérna nobis Trinitàs 4 revelaretur, baptizà- 
tur Filius is Jordane. Spiritus sanctifleat saeramen- 
tuti, Pater aperit veritatem. Superest jam ut tertia 
devotionis hujus caritati vestr:ze causa clarescal. 1o- 
die nihilominus, ut perbibetur a. patribus, Dominus 
Jesus in Cana Galiltexe de b aquis effecit vinum (Joar. 
n). Nilill a. vobis est, fratres, in hujusmodi mirabili - 
bus de Creatore cunctandum ; qui enim in exordio 
mundi * dedit esse aquas, in fine quoque mundi quod 


liorem proficit in saporem, cujus operatione, cum 
amara exset, ? ia. inyrrha bibituris populis ligno me- 
dicanté dulcátà est; cdjus Imperio etlarh, ut. sitienti- 
bus in eremo non deeseet, ooncita € prosilivit e pe- 
tra? 89 Et ibi ^ quideth adu proeedit o saxo, ubi 
adliuc figura spirítális est poctili; liic vero per Chri- 
atum eflicitur vipum, ubi jám vera ei bibentium sa- 
lus. Guid igitar, fratres, hoc ketios die, quid hac so- 
lemhitale sáttatlüs, it qua partum virginis, qui late- 
bat in cunis, stella fulgentior geutibus ! coruscavit; 
in qua Unigenitum Dei in sanctificationem sui Jorda- 
rii$ tindà suscepit, hoiho Spiritami sshotumi vidit, Pa- 
trem mundus audivit; 96) in qüá etia sobrio illo 
& vini trirabilis jocnlo peccatis ebrium mortale genus 


voluit fecit ex aduis : majoris nempt majestatis est f$ visitisse se Christus ostendit? Bt ideo, earissimi, in 


4 creare qux non erant, quam creata mutare. Et quid 
Inirum, si ad pgseeeptum Domini sui aqua transivit in 
vinum cujus nutu * salubrium fomenta imbrium et 
ipsa vitii genririx dva nüttititt? Quid mitum, si Do- 
mirus omnititi proptet horiinerti aquas vertit in vi- 


ntn, qui dt Hominem coridetet; tettam trarsforma- 


. HoMILIA XXX. . 
De Baptismo Christi H. 
ADMONITIO 


.. Ex Taurinensi codice plane constat S. Maximuni homilias iriginta edidisse de baptismo Christi. Harum 
perpauc:e supersunt, nec est earum servatà salis inlegrilas propter vetustatem. (fuám nunc damus-e codice 


! 


abbatie Sancti Dalmatii exscribi eur&vithus, qtio in eodice est 


spiritualibus donis, lubric:e tartils voluptáte deposita, 
epiritualiler gaudeamus, ut tenebras cordis nostri 
lumen stelle celestis irradiet, benedictio paterna 
vocis illusiret, el ssldtàré nos vinim Christo propi- 
nante Lxtificet. . 


e baptismo Christi homilia quinta ; in Tauri- 


nensi autem eodice numero est octasa, ioscribiturque De eadem Epiphanig et baptismo Christi. Stylus, sen- 


tentiarum constans conformitas , adducendorumque locorum sacre 


nonnisi Maximo acceptam referri oportere. 


cripturz» ratjo argumento sunt eam 


AnGUMENTUM. — Ghristus , qui non tam Sálvator C, regeneratus. Ita enim infinita sua sapientia disposuit 


quam mugister sanclitalis advenerat , salutem. in 
aplismo tnslituit, el precessil exemplo irí eum cre- 
diluris, t regenerationis lavacro a peccatis münda- 
rentur; ei justificationis gratiam compararent. 
LÀ 
Ex Evangelio, fratres, nuper audivimus, Dominum 
nostrum Jesum Christum ad sacra Jordanis flueuta 
baptismi eausa venisse, seque in eodem flumine my- 
steriis ccelestibus consecrari voluisse; quod quidem 
quare ipse praestiterit, mirari gon debemus. lpse 
enim primus, quod cmteris faciendum imperabat, 
exsequi voluit, ut veluti bonus magister doctrinam 
&uam non tam verbis imsinuaret, quam actibus etiam 
ipse exerceret. Hc autem ommnja bac die fuisse 
peracta manifestum est, idque ex ipsa etiam possu- 


Dominis, ne longe inter se hominum vota distarent; 
auque adeo in uno eodemque tempore, quem genitum 
homines gratulabantur in terra, sanctificatum Lzeta - 
retur in celis : ut qui partum Virginie, nuntiantibus 
angelia, jam possidebant, ut Dei Filium, coelis testan- 
tibus, retinerent, certique essent verum Dei esse 
Filium quem Virgo pepererat; illum enim ut Deum 
Divinitas ipsa agnoscebat. Novi enitu partus nova 
merentur obsequia. lbi cum secundum hoginem 
nascitur, mater Maria eum $uo sinu circumfovet; hic 
cum secundum mysterium gignitur, eum Deus Pater 
8Ua voce complectitur. Ait enim : Hic est Filius meus, 
in quo mihi complacui bene, ipsum audite (Matth. u). 
Ergo mater in partu molli illum blanditur gremio, 


mus ratione .eolligere. Ratio enim exigit ut post p) Pater vero in baptismo pio illi testimonio fabulatur. 


Natalis dominici diem, etsi interpositis ennis, eodem 
aulem tempore ista sequeretur festivitas, quamque 


etiam natalem appellandam puto. Tunc enim naius 
est hominibus , hodie renatus es& sacramentis. Tunq 
per Virginem editus est, hodie per mysterium fuit 


* Cod. Vat. 189, réveletur. 

^ [dem cod. Vat., de agua. 

c [dem cod. Vat., esse fecit aquas. 

4 Idem cod. Vat., creare, quod non erat. 

* Cod. Laurent, cujus nut Joiehló wmbrhu. 
Ilem cod. Val.; Novàrlen. veró cod. legit, cujus 
nutu. salubrium fomento imbrium propter hominem 
aquas vertit. in vintitn? (Qui ut hominem conderet, 


Mater illum magis adorandum ingerit, Pater colen- 
dum gentibus manifestat, Venit igitur Dominus hodie 
3d baptiamum, e& corpus suum voluit aqua dilui. 
Dicet fortasse aliquis : Sj sanctus est, quare voluit 
haptizari? Audi ergo : ideo baptizatur. Christus non 


terram transforburvit, ete. 

( ldem sod. Vpurent,, in qoari bibitwris populis. 

s idem cof . Lal concita Pepe e petra. 
em cod. Laurent., Et ibj quoniam Moysem 
aqua pbcodi bird. — e" ibd 

1 Idem cod. Vat., dent(bus deefaravit. 

i Idem C8. Vatic., sobrfo ilfo vino mirabili, pocuio 
peccult, etc. 





$95 


BOMILJA XXXII. 


294 


ut sanctificetur ab aquis, sed ut aquas ipse sanctificet, A homines nubes operiebat, unda portabat. Hasc autem 


et purificatiohe sui ffüénta purfficet illa qux tangit. 
Consecratio enim ChFisti consecratio est ma]or ele- 
menti. Nam cum Salvator noster abluitur, jam tunc 
in nostri baplisma tota àqua mundatur, et purificatur 
fons, ut secuturis postmodum populis lavacri grau 

ministretur. Praecedit ergo per baptismum , dt Chfl- 
stiani post eum confilenter populi subsequarttür. Ál- 
que ita columna iguis per mare Rubrum pracessit, 
91 vt quod monstrübat iter !illj Israel intrepide 
sequerentur; et ipsa prius per aquas gressa est, ui 
post se venientibus viandi semitam przpararet. Quod 
quidem, uti Apostolus (I Cor. x) ait, baptismi myste- 
rium fuit. Et baptismum plane quoJammodo erat ubi 


omnia operatus est Christus Dominus , idem qui et 
modo : qui sicut tunc per mare Rubrum filios lsrael 
in ignis columna precessit (Exod. xui); itg nunc per 
baptismum Christianos populos ig corporis sui Gf 
columpa precedit. Ipse, inquam, illa est columna 
dux tufié Bequentium oculis lucem przstitit, modo 
verü lümibH credentium oculis suppeditat; tunc in 
fluentis undarum semitam solidavit, ngnc in baptismi 
lávácru fldél tivstrt: vesilgid córtoborat : per quàm 
füdem qui istrepidus ambnlaverit , perseemiorent 
JEgyptieni noh timebit, &tjGe ad coslesthi regnt per- 
veniet, si fidém , quam tuitet, bonis operibüs confr- 
mabit. Explitit. 


HOMILIA XXXI. 
De Baptisrha Christi I1. 
* .— ADMONITIO. 
Qus de supetlore honiilia Matimo aseribenda atiitnadvertimus, éadem ih hánc satis ape cadunt. Itaque 


non dubito quin hujus etiam a&uctor idem fuerit antistes Taurinensiam. Hane nose 


Sancti Dalmatii duobus 


dicibus abbatl 


atque ex Taurinensi accepüunus. Uterque Sancii Dalmatii eam inscriptam: refert 


hoc modo : Item et de baptismo Christi homilia 111. Taurinensis vero : liem et de Epiphania et bapismo 


Christi homilia XXX. 


AncuuENTUM. — Joannes Baptista de Christo ad eum B qui rex es et dominus dominantium ad tuum venis 


accedente, ut baptizaretur, praedicat turbis, ipsum 
esse justificationie auctorem; eum sit Agnus Dei , ad 
hoc missus, ut tollat peccata mundi. 


Ante dies aliquot , fratres , prosecuti sumus Domi- 
num nostrum Jesum Christum nog jam sul causa 
baptizatum esse, sed nostri; cum enim ipse nulla 
peccata fecerit, Sed tamen ideo ad Jordanis fluehta 
venit, ideo peccatorum illi tube, que ad Joannis 
baptisma aecesserat, se immiscuit , tum ut Jordanis 
sanctificaret aquas, tem ut nos ad baptismi lavacrum 
invitaret , et vos przcipue catechumenos , qui sine 
baptismate paradisi gaudia non potestis consequi. 
lique etiam credidit beatissimus ille Cliristi Baptista 
Joanpes. Nam ut Christum ad se venientem vidit, 
ecce ad illam conversus peccatorum turbam, qui ad 


famulum? Tu qui sanctus es ad peccatorem descen- 
dis , ut ab ipso baptizeris? * Et tanti officii miiniste- 
rium Christo ipse recusavisset, nisi ipse ili id ut 
praestaret jussissel. Sine modo , inquit sermo divinus 
qui ante leetus est; sic enim decet nos implere omnem 
justitiam. Ego a ie debeo baptizari (Matth. u). Baptis 
zalur ergo a Joanne Jesus, uon quidem sibi, sed nobis. 
Baptizatur a creatura Deus, a servo dominus, ut ipse 
impleret omnem justitiam. 5i igitur ille, qui peccatum 
non fecit, baptizaius est ; quare et nos, qui peccato- 
res sunius, baptizari non debemus? Bi Christus , qui 
ipsa eru& eastitas, sebrietas, innocentia, secvi sui 
veluit tingi hap&issaate, our et noe,» quibus exuberans 
est sarcina peocaterum, non mesadabimur ad skiotem? 


ipsum venerant, ut baptizarentur, dixit : Ecce Agnus C Faciamus igitur quod ipse veaerabilis Christi Ba- 


Dei : ecce qui tollit peccatum mundi. Ecce nempe illum, 
qui peccatum nunquam fecit. Ecce Agnas Dei. Ecce 
hic tollit peceata mundi. Ad ium igitur currite. Ab 
ipso bÉbtiemum suscipite. Potens est enim ipse pec- 
cata vestra mundare. Àb ipso et ego cupio baptizari. 
Atque id revera optabat Joammes, unde Christo dixit : 
Egó a te debeo baptizari, et tu venia ud me? Hoc est, 
tuqui Deu$ e$ ad tuam descemdis credturam? Tu 


ptista in se &eri optabat, et non obtinuit. lile Cbristi 
baptiema cupiebat, ille ab ipso baptizari volebat, et 
tagen id obtinere non meruit. Nobis sponte offertur 
baptisma ; baptizemur igitur; nam ipsé etiam Salva- 
tor noster, ui amnia legis mandata, quam ipse dede- 
rat, adimpleret, voluit baptizasi; sicot alibi etam 
ipse dixit: Nom veni legem soivert, sed. adimplora 
(Matth. v). Explicit. 


HOMILIA XXXI. 
Be Baptismo ChHett 1V. 
ADMONITIO. 


93 Homilix hujus nonnisi pars hzc exigua e &odicibus Sahel Palmatii et Taurinensi describi potuit. Nam 
partes reliquie exciderunt, nescio cujus hominis culpa, qui ex codibibus iisdem folia duo detraxit. In Dalm :. 


tiano inseri 
homilia X1V. 


itur : ltem et de baptismo homilia IX,in Taurinensi : Item et eadem Epiph., et de baptismo Christi 


AnctuENTUM. — Ez hisce paucis intelligitur sanctum ]) virtus ex lectione quam modo audivimus evidenter 


laximum hac in homilia de manifestatione divinita- 
Us Christi in convivio Catus Galilem, dequo. ejua 
baptismate egisse. 


Salvatoris Domini nostri Jesu Christi omnipotens 


colligitur. (uanivis eniin omnipotentia illius , qua in 
priacipio rerum una cum Patre et Spiritu sancto co - 
lum ex nihilo efesvit et tert&th, latere. viderettit in 
homine, quéi pro nostra assumpserat redemp- 


* CJ. Taarin., Et suncti offic ministerium recusavisset Joannes, nisi. ipse illi, id ti preilaret, jubebat, ctc, 


- 
* o— 








255 


S. MAXIMI TAURINENSIS 


tione, suis est evidenter discipulis manifestata. Nam A que aquas convertit in. vinum. (Desunt ín originali 


cum adnuptias veteris instituti venisset in Cana 
Galilze, et derepente convivantibus defuisset vinum, 
ipse, qui nuptiis illis non erat dedignatus adesse, 
nuptias quoque illas miraculo voluit comprobare, at- 


HOMILIA 


duo folia, deinde ita concluditur :) Ut ab omni mundi 
hujus inquinamento liberati ad celestia regna perve- 
nire possimus, ipso adjuvante, qui regnat in szcula 
seculorum. Àmen. ' 


XXXIII. 


De Baptismo Christi V. 
ADMONITIO. 


Ex codicibus Taurinensi et abbati: Sancti Dalmatii constat hanc item homiliam ascriptam fuisse Maximo. 
Àc stylus quidem sententiarumque contextus, ac continuatio ejus fuisse auctorem Maximum demonstrant. In 
Taurinensi codice ea est 29 homiliarum : De Epiphania et de baptismo Christi : in Sancti Dalmatii vero V de. 


baptismo Christi. Is titulus visus nobis est aptior. 


ARGUMENTUM. — Commemorato primum triplici Epi- 
phanie mysterio, peculiarem de baptismo Christi 
sermonem instituit S. Maximus, magnaque gratia- 
rum munera ab ipso promanantia disertissime ex- 
planat. 


Credo, fratres, intellexisse vos pradicationem 
meam in die sancta Epiphaniz, et vos pracipue ca- 
techumenos, in qua dicebam tunc nonnullis asseren- 
tibus Dominum nostrum Jesum Christum stella duce 
venientibus ab Oriente: magis fuisse adoratum; aliis 
autem dicentibus eum aquas tunc in vina mutasse ; 
quibusdam demum confirmantibus illum ea die fuisse 
in Jordane a Joanne baptizatum ; in omnibus tamen 
Filium Dei credi, in omnibus esse nostram veram 
festivitatem. Etsi autem ab aliquibus aut unum, aut 
aliud ex his factum esse credatur, ego tamen ea om- 
nia evenisse credo ea die, atque unum in altero con- 
tineri. Christus enim Dominus noster, cum naturam 
reparaturus humanam in hunc mundum venisset, Ju- 
daos, e quorum semine secundum carnem natus 
erat, prius certe vocavit ad vitam. Sed tamen gentium 
populum, prout pluries sanctitati vestre intimavimus, 
in cxeca sua infidelitatenon dereliquit. Nam qui cun- 
clos ab zeterna morte sua incarnatione mirabili de- 


flendaque morte liberare volebat, omnes quoque ad. 
venerabile fidei sue lumen evocavit. Àngeli igitur. 


pastoribus natum manifestant Redemptorem; nova 
tamen stella ad ipsius sacra veneranda cunabula gen- 
tes invitat. Veniupt pastores in Bethlehem ; et cum 
muneribus magi ad ipsius cunabula currunt. lllum 
venerantur pastores, adorant quoque et magi. In ejus 
nativitate insanus tremit Herodes, superba Synagoga 
pavet ; gentilitas vero exsultat, et gaudet suum ali- 
quando advenisse Salvatorem: Et revera Judzis sua 
in infidelitate dimissis, ex gentibus 98$ crevit Eccle- 
sia. Nata equidem bac die est gentium Ecclesia, quia 
per illam lucidissimam stellam tribus illis in magis 

ad veri luminis agnitionem est evocata gentilitas. 


Crevit autem, quia hac die etiam salutaris lavacri a 
Christo Domino instituturh ést sacramentum. Hodie 
enim, ut antiquorum nos docet veneranda traditio, 
ad Jordanis fluenta Salvator noster accessit. Hodie 
qui erat sime peccato, inter peccatorum turbas, ut 
baptizaretur, ad Jordanem accessit. Hodie demum 
Redemptor noster in Jordane baptizari voluit, suum- 
que vicissim sanctificare Baptistam. Baptizatur igitur 
in Jordane Christus, et Jordanis aquas suo bac die 
sanctificavit baptismate. Sed quid dico Jordanis? 
Universam enim aquarum substantiam, qux» ubique 
est, suo sanctificavit baptismate. Ecce ergo quomodo 
in hac sanctissima die et Ecclesia ex gentibus in ma - 
gorum vocatione est congregata , et quomodo etiam 
in Christi baptismate est spiritualiter renata, et quo- 
tidie renascitur. Quotidie enim ad regenerationis vi- 
tam ipsa transit 96 Ecclesia, quoties ad baptismuni 
catechunienos recipit. Ante lavacrum enim infirmus 
est catechumenus * ; suscepto autem baptismate, et 
Trinitatis acquirit notionem, et fit constans atque fi- 
delis, nec amplius, uti aqua quam hodierna die Chri- 
stus Dominus invitatus ad nuptias mutavit in vinum, 
pallens est. nulliusque saporis ; nam suscepto baptis- 
mate fidelis evadit atque mutatur in vinum. In vino 
enim sancti Spiritus significatur gratia, prout etiam 
ipse Salvator noster asseruit, cum dixit in utres 
novos vinum novum esse condendum (Matth. 1x). 
* Ecce igitur quomodo in hac sacratissima die per 
nove stellxe coruscationem ad fidem conversa est gen- 
tilitas. Redemptor noster pro cunctis regeneraffenis 
salutare instituit lavacrum ; et quare hac eadem die 
aquarum substantiam convertit in. vinum. Tantam 


. autem gratiam Christus Dominus noster suo contulit 


baptismati, ut non tantum suum sanctificarit Bapti- 
stam, sed et Jordanis fluvius ipse conversus sit re- 
trorsum. Explicit. 


HOMILIA XXXIV. 
De Baptismo Christi VI. 
. ADMONITIO. 
Maximo preclara hzc homilia omnium editorum consensione ascripta est. Consonant his manuscripti co- 


* In cod. Taurin. legitur : Ergo in hac sacratissima 
die per now stelle coruscationem ad fidem conversa 
est gentilitas tribus illis in. magis. Redemptor noster 
pro cunctis salvator regenerationis lavacrum instituit, 
atque aquarum substantiam convertit in vinum. Tantam 


' Quare hic loci sanctus Maximus dixerit catechu- 
menos notione sanctiasim:e Trinitatis carere eamque 


autem gratiam suo contulit baptismati, ut et suum san- 
clificavit Baptistam, cunctisque illud suscipientibus, 
atque ea qu&& ipse dedit; mandata servantibus, vitam 
pollicetur eternam. ] 


illis tradi cum baptizati fuerint, in adnotatione ad 
primum tractatum de Baptismo rationem reddam. 


| 


* 


* 


! 


e poa eU 


291 HOMILIA XXXIY 198 


dices Vaticani duo ; Belgici duo, Martinensis et Camberonensis; duo etiam Casinenses. Subalpini quatuor, 
hoc est Taurinensis, Sancti Dalmatii, Vercellensis et Novariensis. His accedunt Augiensis, Lucensis, Valli- 
cellanus, Florentinus, Àmiatensis. Monachi Benedictini congregationis Saneti Mauri, cum eam e sermonum 
sancti Augustini serie expunxerint, transtulerintque in appendicis numerum 154; tum confessi ultro sunt, 
eam non in editis modo ejus operum collectionibus, sed in manuscriptis etiam exemplis asseri sancto Maximo 
antistiti Taurinatum. In codice Sancti Dalmatii multa sunt hac homilia comprehensa, qux jam publicatis non 


congruunt. Eam nos in adnotationes ad pag. 95 seqq. rejecimus, ut a lectoribus conferri commode cum 


vulgatis possit. 


AncuMENTUM. —  Síafwitur differentia. baptismatis A baptizat ad vitam : illum sequimini, illi credite, ab 


Christi a baptismo Joannis. Hujus lavacrum d 
tere non polerat peccata, nisi fidei, et penitentia me- 
rito; cum baptismus Redemptoris culpas abluat ex 
se ipso, et justitiam largiatur. 

Licet, fratres dilectissimi, de solemnitate diei hujus 
veterum sit diversa traditio : una tamen sancta» de- 
volionis est fides. Et quanquam nonnulli hodie Do- 
minum nostrum Jesum Christum, stella duce ve- 
nientibus ab Oriente magis zstiment adorotum ; alii 
autem asserant eum aquas in vina mutasse ; quidam 
vero baptisatum illum a Joanne contirment, in omni- 
bus Dei Filius creditur, in omnibus est nostra [ Al. 
vera festivitas] festivitas. Nam quod magis utique 
gentilibus et adorare Dominum, et munera offerre 
conceditur, gentium est przefigurata vocatio ^; quod 


illo lavacrum salutis tota mente supplices postulate, 
a quo et egp ipse Baptista vester cupio baptizari. 
Non renuit quidem Jesus testimonium vacis hujus ; 
sed qui per ordinem vellet universa complere nihil- 
ominus baptizari se expetit a Joanne. Tum Baptista 
devotus baptizandi sui potentia tremefactus, ait : Ego 


, 4 te debeo baptisari, et tu venis ad me (Matth. wi) ? 1d 


est quoniam ego creatura sum, tu Creator; 88 ego 
servus, tu Dominus ; ego figura, tu veritas. At Jesus 
ait: Siue modo: sic enim decet nos implere omnem 
justitiam (Ibid.). 1d est, quid nunc ista commemo- 
ras? propositum susceptz humilitatis implenduin est. 
Tunc ille, qui. presumere formidabat, velociter pa- 
ruit precipientis imperio. Baptizatur ergo Jesus non 


vero fluentis Jordanis baptizatur Christus, aqux» B sibi, sed nobis; baptizatur, non ut purificetur aquis, 


nostro baptismati consecrantur. Oportet itaque, 
carissimi , ut aliqua nunc de ipso baptismate 97 
sanctitati vestre , prout Dominus donaverit pro- 
feramus; ut simul et humilitatem Salvatoris no- 
stri et mysteriorum gloriam agnoscatis. Prwdicabat 
in deserto Joannes baptismum peenitentize [Al. populo 
in remissionem peccatorum] populo peccatori. Non 
quo crimina commissa deleret, sed quo emendaret 
errantes, Nam remissio peccatorum Christi graltize 
servabatur. Confluebat ergo ad Joannem desiderio 
lavacri diversorum copiosissima multitudo; ^ quorum 
essent tam scelerati actus, vita tam perdita, ut eos 
venerabilis Baptista vipereo semini compararet. Inter 
hujusmodi homines ille virtutum ccelestium Dominus, 


sed ut aquas ipse sanctificet ; baptizatur novus homo 
ut novi baptismatis constituat sacramentum. * Aperti 
sunt, inquit, celi. Jstimo ut in coelestibus esset 
miraculum de iis quz gerebantur in terris, sicut ait : 
In quem concupiscunt angeli prospicere (11 Petr. 1). 
Quomodo enim poterant non mirari virtutes cclo- 
rum, et dominationes , cherubim et seraphim, cum 
viderent Dominum Sabaoth in fluvio ab homine ba- 
ptizari? Ut autem Joannis attestatio etiam celesti 
testimonio confirmetur, vidit Spiritum sanctum cor- 
porali specie, quasi columbam descendentem et manen- 
tem super Jesum (Joan. 1). Audit et Patrem dicentem: 
Hic est Filius sheus dilectus, in quo. bene complacui 
(Matth. m). Advertite, fratres dilectissimi, quanta 


ille qui respicit terram et facit eam tremere, Christus ( nobis in baptismate Domini nostri 4 Jesu patefacta 


Jesus non dedignatur humilis et quietus ad servuli 
sui baptismum properare. Sed quid mirum de man- 
suetudine Salvatoris, si se prophetze suis manibus in- 
. elinavit, qui se ab inimicis suis passus est crucifigi ? 
Quo properante ad fluvium, talem Joannes circum- 
stantibus turbis erupit in vocem : Ecce Agnus Dei, 
ecce qui tollit peccata mundi (Joan. 1). Hoc est dicere : 
Cessate jam, cessate a baptismo meo, quo poeniten- 
tia suscipitur : ecce Baptista, per quem crimina dimit- 
tuntur. Desinite ulterius a conservo vestro baptizari 


sit gratia, quam subtili sacramento Trinitas se hodie 


' homini revelavit. Pater enim auditur in voce, Filius 


manifestatur in homine, Spiritus sanctus diguoscitur 
in columba. Quam mirifico autem mysterio Doininus 
noster Jesus Christus, vel tactu corporis sui, vel trans- 
itu glorie sue omnem ad momentum creaturam 
sanciificat, vivilicat et. illustrat ; aquas enim conse- 
crat, dum baptizatur ; terram sanctificat, dum sepe- 
litur; mortuos suscitat, dum resurgit; coelestia glo- 
rificat, dum ascendit ad ccelum, et sedet ad dexteram 


velle : presens est Dominus omnium nostrorum, qui D Dei Patris *. 


EADEM HOMILIA . 
EX CODICE OLIM SANCTI DALMATII. 


Etsi, fratres, de veneranda pr:esentis diei solem- 
nitate veterum Patrum varia sit atque diversa tradi- 


tio, una tamen in omnibus sincerz devotionis est 


* Codex Vatic. 1257, Quod aque trans[ormantur 
in vinum religionis nostre designatur arcanum ; quod 
tero, ete. 

» [dem cod. Laurent., confluebat ergo ad Jordanem 
desiderio, etc. Cod. Vat. 1967, quorum esset tam sce- 
leratis actibus vita perdita, ut eos, etc. 

* Cod. Vat. 4951 omittit h:ec Scripture verba. 


PaTRoL. LVII. 


fides. Quamvis enim quidam Dominum nostrum Je- 
sum Christum a venientibus ab Oriente magis ho- 
dierna die credant fuisse adoratum, asserant alii hae 


4 Idem cod. Laurent., in baptismate Domini nostri 
Jesu Christi atefacta, etc. 

* Idem cod. Vatic. addit cum quo vivit, et regnat in 
unitate Spiritus sancti Deus per omnia secula scculo- 
rum. Amen. Eodem h:ec recidunt, alque ea quze con- 
tinentur Cod. casin. num. 106. 


109 





shes. gBé^* 


Joannes baptism. poniterille foro fieceztonl; 
erct (gutentorim 


Viperihü Semini divinus Mle Baptista conjpararet, 
€hristes Dorhirus se inilifilcere (dn. csl edianátus, 
et sertüli eei iiaiitus ae frolifibre bón exabmit. Quo 
properante ad fluvium; $alem, cirewmnskantjbls turbis 
mirábiindus Joannes erupit. in yocem : Ecce Agnus 
Dei, eceé doi t0lltl péetüta: fidi (Joun. i). Hc ez 
dieere : Cessato jdth a Bapt ig fiRfo, qu (cestlceis 
incoppit, Ecce ille Bagtista tSt a quo erimiua. dinbit- 
fuitür. Desinite ultérius conservi vestri exoptare la- 


s. MAXIME TAURINENSIS 
die illum a éjanne bapti£utinh fulstH : gquam Bethütti & vacram ad Vesitién rdi pure nié &sl i 
$ 


9IPO 
baptizat 
tiíint, ini adhiréte. lis 
l flé; düstetnque jussérjt facite, 
db Ho tetrilti sAluétre fa derum supplices déposcite; 
hà efl Baptistà eéslbf àB év etiánt tuplb baptizari. 
BFhfn tle Vocis t&&tiirionlarn Jestiá noti ténuif ; sed 
Qu! per ordiiietm Vfebat aniversa Pompleti a Joaune 
suo expetit baptizari. Ait enim illi Jesu$: Sine modo : 
die enim dicet os ittplere omnii justitiomW (MH vit). 
Hoé est; quid rlune isa comméatorsó? Suscepti: hu- 
militátis proposiLurh inrplegdum est; ef tome ille qui 
pr:esulnere formidátrat, véloeiter purait. praxiptentis 
imperio. Baptizatur ergo à Joanne Jesus non sibi,. 
sed nobis. Baptizatum nop. ut. purificetar aquis, $ed 
ut aquas ipse sanctificet. EL tunc aperti suut ei coli : 
sitit enim eteforüm | virtütes  fnirat:i sunt in 
flitia Bonrihemt Satiseti; Tude. Siiriturtr: €xhietum 
corporali specie, duasi tolumbdm: descendentem, 
el manentein. super eum yidit, Joannes ; audivit 
quoque ét. Patrém dicentetüi : flic est. Filius meus 
dileciis , in. qo. mihi complithi Péhà. (IBid.). Ecce 
ergo nune, frattes, quantd. nobss li hogtri 
baptismate gr9tia si$ patefaotq, quam sfbtit sa- 
éóraménlo Trinitas universa se homini manifestavit. 
13i voce eft Paler atiditat : Fifiüs aülém manife 
ststür im ltomme : Spirittis dulesti Sanctus irf colitnba 
dignoscitur. Quam vero mirabil: mysterio idéim Do- 
minus et corporis sut tactu et glorix sua transitu 
onem in mettientó Gesturàm  sànctifical, e£ vitali 
lnce illustrat; fluetitH etit orti 16 ido Bilbtitiriate 
conseeravit. Explicit. 


HOMHAA XXXV. 
e Paprisino Cliristi V1 
ADMORITIO. 


- 9 Est in editis hujus homjlie ingeriptio : De gratia. Christi; secus dtque cbdices aras, 
mus de Daptismo Christi in ea copiose agit, non de gratia; ei unus 


postutent, resque ipsà erai. Nam et Ma 


otii cst eorttii, (duds Vidititüs éodek 


àrtínénsis, in dá de gratia Christi légatur inscriptio. [taqu 
eodieem Taurineinsem bar de Bapts&ttu Chfisli Wsctipsiras, Codd. Vdt. 19267 ct 4991, et Vat. fteg. 125, Ca- 
sin. 106, Florent. Laurentianz biblicth. jt, Plat. xev, Lucensis 85, Lambaéei., Modoet: E m. 


omnes 
juxta 
ovdfien. 7. 


Tituluiii pricferunt dé Epiphania, vel in Epiphania, guod dicta homilia eadem, fuerit die Epiphaniorifni, quo 
h 


die peragitur buptismti 


est, et adducendorum locorum sanete 
quidem videtur, ratio. 


-— 


Isti doléiiitss. Füére qui banclütm Awubrosiunr 
Errarunt. Nihil ebidt od a. Auulosti StyTO HiStaniirs. Matimd certe accepta referri dehe 
Fifture, séntentiarmh ue coutetendatài éa3efn itó, 


ujus homilji auctorem fecernut. 
et, cujus idem stylus 
rotis 


haccntvTI.-—Nonmilla áningit Wasibs de eircitii- (] cánktuth (Exod. xim, 2; Lic. i, 2 el prb illo, fra- 


cisione, cui se subjecil Dominus, ut se verum hopit- 
nem, et legis Mosaicg observatorem ostenderet. Ite- 
vtm. ifà bapgtisu Cliristi sertiiónemi inslaurat, él ex 
néhniralili ejus demibstuna pheiciá?d cáviulit dittnf- 
tatis adorande arywmenta. 

Redemptionis nostra auotor vterrut, ommipotens 
Dominus, Unigenitus Dei * vivi inseparabilis setper 
permanens apud Patrem, iltà pro róbis perfectum 
suscipere dignatae est hominem Ma quod Deus erat 
exinanivit in semeltipse, ut per omaia legalium san- 
etiouum sacramenta (ransivet. Nam wi primum beatib 
Matris sancto processit ab utero, circummisienis si- 
graculo dedicatur; sive ut indubitatam carnie suse 
ostenderet veritatem ; sjve ne eum ^ alienigenam 
alumna circumcisionis plebs Judaica declinaret. 100 


t6; Holotaustirit e jitiationis offertur, qui omnium 


 Jrostittiutll $ordes porgaturus advenit. Sed cüm Joan- 


ned prámishís dnle facibm cjus concurrentes ad se 
populos et pricdicdtione eorrigeret el ponitentiz ba- 
ptis&hó tonseérdrét, tjse ád eüm inler prófniscuas 
vile&que torBds; velal ütiud e populo properavit, et 
táfifa d sese berigdissimüs digaauone subjecit, ut il- 
lud 5dcratiseiniuth eaput tietiiéndum potestatibus, an- 
gelis venerandum, 3d suscipienduin baptismufm *ser- 
viti sui tanibus iacliriavet. Qüetii videns Joannes ve- 
niente dd Baptistam süuni, àc C dominice in eo 
glorke irsiguja recognoscens, dixitei : Ego ate debeo 
baptiaaré (Mattir. 1). Hoc est. terrenus a coelesti, 
mortalis ab &terno, fragilis a notgnte. Et tw senis &u 


Dein, quia tradit» pek Moyseth legis ptiléFi?f pr T) me? Ad orreg&rsorem jadex, st che ufsMT éotor, 


céptà noh poterant, offertur pro 80 purgationis helo- 


Cod. Vat. 190, Ünigenitus Dei Filius vió. 
P Codices Vatic. 190, Lettent;, Regine $95; dt 
Casinensis, ne eum velut. alientganim. 
* In cod. Casin. omittitur verbum ptrgatiort. 
4 [tein cod. Vat., tania se, eic. 
* UoJ. Reg., servi sui. 


rex ad rmeisituhit & et Hultilialis te YO f mihi 


f Men cod. Val. 305t, él Cod. 425 Reg., domini- 
cm ineoglorie, | |, — DEM 

é filein dod. Vai. 4951, el Riusilius (g fm exiguo, cum 
tuà lon sif dignus, ete. Ttem codex Martinen., qui 
etiam habet, cum tta non &ini dignius, etc. 








9t 


HOMILEN X XT. (3g T 


L2 


exiguo, eujus tua rion sumit dignus caleeamenta por- ^ cumeidi, pannis etiatii cótitéitus YAyll ti ólvi, quo- 


tare? Tu iuter peccatores ad baptismum venis, in ed- 
jus ore dolus inventus non est (Isui. vim, 9; I Petr. 
n, 23), et per quem totiüs fiutidi peccata tolluntur: 
3c (antutmh te Luis subjicis ereatufis, ut puteris obli- 
visei quod Deus es. Ego quidem honrinem video, sed 
^ 3neam Dominum recogmiosco ; humanum iti te cor- 
pus aspicio, sed ceeleste intelfigo sacramentum ; ne- 
que me h:ec. species carnis assumpte a fide veritatis 
abducit: ta. és Domíite, tà es, ?bse qui me ad ista 
inisisti. Quomodo atitéti. nunc ego astantem prxsen- 
temque ignorare possüm, quem dudum adhue in ute- 
ro virginali, ét intráà mate£na viscera constitutam, 
nec dudum ipse natés, agnovi? Cul Christus ait : Sine 
moto : sic eniti ^ decet nos implere omnem justitiam 
(Mattli. vi, 55). Sine modo, inquit Dominus; hoc est, 
vera sunt quidem, nec renuo ista qu: memoras ; 
sed ministerfuim vent * servitutis implere, 4 ut eos, 
quos peccatum subdit servitati, td meain revocenm 
libertatem. Nec mireris, Joannes, si tuis me manibus 
inclino; qui énim * contentos nasci, contentus cir- 


niolfo.hon Jordamenm hunc contenu? libenter infre- 
diar ? Nofi putáré infüriosum miti; indignumque vi- 
teri fioc baptisma; afit rtie manent ibjurié, atize sumt 
contumelix, quás pro humana (f perpeti salute dispo- 
suf. Posi hxc beatis Joannés suscepit devotus, quem 
timidus prohibebat. Nec ignorabat prophetsrun iffe 
proecipuos a se Domintmh baptizandum ; sed ministe- 
rium suum noluit sine confessione complere ; itaqne 
et fides confessa est Paminum, et obedientia com- 
plevit obsequium. * Baptizato jtaque Domino, et 
Spiritus sanctus adfuil, et ox. de cóélo patern:é. ma- 
jestatis audita est, dicentis : Tw es Filius neus. dite- 
ctis, in quo ^ bené. compfacui (Matth. ur, 17). Quod 
factum, fratres, nostri proficere fldei manifestum est, 


p iet presentia S. Spiritus, et auctoritas patere vo: 


cis apud omne liominum genus, et testimonium Joam 
nis, ct veritas F'ifii, ét sacramentunr baptismi ffrma- 
retur : pér quod magnífitamus et glorificamus Deum 
Patrem omnipotenten, per Dominum nostrum Jesum 
Christum 1. 


HOMILIA XXXVI. 
In die Cinerum. 
ADMONITIO. 


103 De auctore hujus homilize nulla est controversia, «um mire codices, et editores in Maximum conve: 
piant. Sola discrepantia est in tituti appositione. Codex Vatic. 1278, pag. 14, habet : Sermo S. Muzimi ip 
die Quadragesimo ; duo Vatic. Palat. 452, pag. 120, ét 455, pag. 147, differunt inter se; in primo cnim legi. 
tur Homilia 111 de Quadragesima; in altero : Sermo S. Maximi in. Quadragesima. 1n Augieisi xiv est : Ho- 
milia V de Quadragesima; duo Casinenses, 105, pag. 221, et 1006, pag. 919, Vallicellanus tom. IT, pag. 219, 
Lainbacensis, Laurentianus 1, Plut. xiv, pag. 441, et S. Joan. ad Carbonariam habent : Homilia de Quadra- 
gcsima. 'Tauzinerisis véro pró secundo sermone in Quadragesima refert : Jtem et de jejunio (juadragesime ser- 
mo 11. Singularis est titulus codicis Lucensis 85 : Sermo in capite jejunii, et in memoriam revocat perauti- 

uam Ecclesie illius diei appellationem ; scilicet : Feria quarta in capite jejunii. Ea usum fuisse concilium 


4atense habitum an. 506 docet canon relatus a Butcardo in cap. 26, lib. xix Decret. : In capite Quadrage- 
sima omnes panitentes, etc. Hic obiter observari poterit quam vetus fuerit consuetudo in Ecclesia incipiendl 
jejunium feria quarta ante dominicam in Quadragesima appellatum. Nec silentio przeterire volumus ex tot 
codicibus, quos vel nos ipsi lustravimus, vel ab alis excerpta accepimus, duos tantum Belgicos, Martinensem 
et Camberonensem habere inscriptum titulum : In die Cinerum. Verum eamdem exhiberi inscriptionem in 
aliis vetustis manüscriptis monomehtis probahile videtur, cum Damianus Ascendiensis celeber monachus 


Benedictinus, cójus homiliaram S. Maximi collectio edita fuit Colonie a. Gymnico an. 1535, neque aliam 
ipsa anteriorent noscimus, primari dé Quadragesima homiliam posuit, designato ei tulo : In die Cinerum. 


Hune. deinde secuti sunt editores reli 


i, Galesínius pag. 107, Combefisius tom. Il, 


pag. 49, Cumdius 


tom. Tl, pag. 42, Rayniudüs pag. 205, Margarinus Bibl. Max. toin. V1. Omnes homiliam hanc In die Cine- 


rum inscribunt. Opume animadvertit Remigius Ceillerius toin. XIV. Histor. aüctor. sacr. hac ex 
erui, tempore sancti Maximi eodem die Cinerimi legi in Ecclesia consuevisse idem 


homilia 
Evangelium ex cap. VI 


S. Matthxi; quem ritum liuc udque servatum videtmus. Quare Franciscus Cajetanus Incontrius archiepi- 
scopus Florentinus pietate et doctriha clarissimus in egregio, suo opere edit. Flor. A162 : Explicatio de 


celeb. dierum festorim, 


pag. 56, initium hajus Màximi homiliz referens scripsit, in omnibus antiquis 


simis codicibus Evangelium illud feri: quarte ante primam dominicam Quadragesimz affixam reperiri, 
ex quo intelligi plane posse, eo die a fidelibus plerumque cordium jejunii quadragesimalis desumptum 


fuisse. 


AnctwENTUM. — Jurta Evangelium damnatur. hypo- (? prevenire, necessarie presens Evangelii decursa cst 


crisis, sen pornitenti? ostentatio. Jejunium enim de- 
bet ess& sunctum; tahitoque nmtagis grati et dece- 
ptum fieri potest apud Deum, quo clarioribus virtuti- 
bus exornatur. 


Quia nonnullorum est consuetüdo, carissimi, ad- 
venientes Quadragesim:e dies * devotiore jejunio 


à Co, Kegin. Vat., sed Deum meum recognosco. 

* Cod. Regin., sic. enirt os decel. 

* Co4. Vat, 495^, /umilitatis implere. 

4 Codex Laurentian., ttt qos peccatum subdidit ser- 
vitut. 

e Codd. Vatie. 1267 et 4954, et Casin., contentus 
eum nasci. 

i Cod. Vat. 4954, pati. 


lectio, ih qua Dóminus noster virtuvum | spir.tadfiam 
retributor, sauclam nóbis, perlectamque dedit fegu- 
Iam jejunandi, dicens : Cum jejunatis, ton eritis sicut 
hypocritee, tristes ; exterminant enim fattes suas, ut ap- 
pareant hominibus jejunare (Matth. v1). Non enim Dco 


& llem codd. Vàtic. et Regine, Baptizato igitur 
Domino. . 

h Cod. Martíh. addit niihi. 

i Cod. Laurent., ut presentia. S. 
Vat. 4951 et cod. Casin., ut presentia 
auctoritate paterne vocis. 

j Coticordat enm cod. Vat. 451. 

k Cód, Laurent, j, Plut. xiv, devotiores jejunio. 


Spiritus. Cod. 
$ Spiritus, et 


$05 S. MAXIM] TAURINENSIS 304 
jejunat, sed hominibus, quicunque ostentatione jeju- A giosum jejunium sanct:e eleemosyn:e ubertate pin- 


nii sui gloriam requirit humanam. Exterminant au- 
tem facies suas, qui moerore simulato religiosum vul- 
tum populorum oculis mentiuntur : non vult. enim 
disciplinzs ccelestis magister irreligiose agi quod fieri 
pro religione pr:xecipitur ; nec patitur invocantiuim se 
laborem, quibus :eternam parat mercedem, infructuo- 
&e jactantizx vitio deperire. Non eritis, iuquit, sicut 
hypocritae, tristes. Si enim vere moestus et tristis es, 
quia jejunas, 1 0/$ nullam tibi ut ingratus apud Deum 
gratiam reservabis : quia quamvis opus facias bo- 
num, pravitatem tamen degeneris animi invitus ope- 
raris. Si autem pro quadam sarnctitatis imagine tristi- 
tiam simulas, omnem fructum promissionis divinz 
obsequii tui ostentator amittis. Quod si Deo officium 


guescit; el si altius aliquid cogitemus, unges capct 
tuum, quod est Christus, si bonis operibus 305 me- 
liora subjungens, simplici cum devotione L:etifices. 
Lavabis sine dubio et faciem tuam, atque eam omni 
ketiti:e serenitate deterges, si divino Jucundior cultu 
nullius * affectatione sordescat. 5 Illotus eorum vul- 
tus est, qui falso oculorum maerore prx»conia mun- 
dana mercantur; € quos Ápostolus sententia sua no- 
tat, dicens : Questum estimant esse pietatem (I Tim. 
vi). Et cum hzc ita sint, non repellit Dominus lu- 
gentes vel peccata sua, vel mundum, qui dixit : 
Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur (Matth, 
v). 4 Non reprehenditur ille, qui dudum corde devio, 
et lubricis gressibus a tramite salutis elapsus, redin- 


tuum defers, cur illud hominibus pari tecum condi- B tegrare se Deo * inoesta poenitentiz satisfactione co- 


tione viventibus vana glorix sectator ostentas ? Hanc 
nimirum Paulus apostolus secutus sententiam dice- 
bat : Nolite fieri inanis glorie cupidi (Gal. v1). Inane 
enim est et vanum quidquid nullius ponderis ac virtu- 
tis firmitate consistit. Inane est quod cum seculo 
prxetereunte deficiens ad vitam non transit :eternam : 
quidquid enim pro carnali honore laboratur corru- 
ptibili cum carne dilabitur, ut ait propheta : Omnis 
caro [enum el omnis gloria hominis ut flos [eni ; aruit 
fenum , ei flos decidit; verbum autem Dei manet in 
eternum (150i. xi). Nec. possumus, dilectissimi, pro 
uno eodemque opere, et laudem mundi adulantis ex- 
petere, et premium vit:e ccelestis acquirere. Sed un- 
ge, ait, cum jejunas, caput tuum, et lava [aciem tuam. 


natur, ut in quinquagesimo legitur psalmo : Cor con- 
tritum et humiliatum 1GG Deus non. spernit. Nou 
utique spernit Deus sanctum mororem, sed f ser- 
vientem sibi artificem et dolo simulatam non vull 
circumferre tristitiam : de quibus ait Christus ad di- 
scipulos suos : Amen dico vobis, receperunt mercedem 
suam (Matth. vi). Quanta est igitur spes fidei eorum, 
vel qux futur: retributionis exspectatio, qui omnem 
mercedem operum suorum in presenti seculo tem- 
poralis aure ambitione consumunt? Et ideo, fratres, 
inoffensam et Deo placitam in omnibus tenete men- 
suram : sit apud vos purum jejunium, simplex mise- 
ricordia, omnisque sincera devotio, ut sanclam vitam 
vestrain evangelica institutione perfectam plena Dei 


Ungit revera omnis devotus caput suum, cujus reli- C nostri retributio prosequatur. 





HOMILIA XXXVII. 
De jejunio Quadragesima 1. 
ADMONITIO. 


Hanc homiliam recitatam fuisse in dominica prima Quadragesim:», ex Evangelio Matth. cap. iv, quod a 
S. Maximo eloquentissima expositione illustratur, satis patet. Nullus tamen plures inter codices mss. sancto 
antistiti eam assereutes sub illa die refert, sed fere omnes simplicem titulum : De Quadragesima apponunt. 
Hujusmodi sunt duo codices, Vaticanus unus 2268, pag. 57, alter cod. Vatic. Palatinus 452, pag. 76, qui 
habent : De Quadragesima. sermo sancti Maximi episcopi. Eadem epigraphe utuntur codd. Vallicellanus 
tom. XI, pag. 175, Novatie.isis 27, pag. 204, Laurentianus 1, Plut. xiv, pag. 109, Lucensis 85, Augiensis xiv, 
et Taurinensis num. 17 Sermonum De (Quadragesima. Ab his differunt duo codices Belgici, Martinensis et 
Camberonensis, qui eamdem homiliam De jejunio Quadragesime inscribunt. Editores omnes hunc prz cz- 


teris titulum suscipientes primam huic locum inter homilias De Quadragesima dederunt, nempe Gymnicus 


ag. 72, Galesinius pag. 
Margarinus in Bibl. Max. tom. VI, pag. 44. 


AncuuENTUM. — Triplici modo diabolus aggressus est 
Christum, cum quadraginta dierum jejuntum absol- 
visse ; et triplicem de hoste maligno Dominus trium- 
phum reportavit. Hoc exemplo nos admonuit, quibus 
armis in(enso adversario obsistere debeamus. 


Audistis, carissimi , sicut evangelica tuba cecinit, 


08, Combefisius tom. Il, pag. 526, Cumdius tom. I, pag. 1356, Raynaudus pag. 905, 


menta diaboli reluctantem quidem verbis, sed spiritu 
dimicantem; sermone enim certamen agit, sed per- 
agit majestate victoriam. ! Nec sine ingenti niysterio 
hujusmodi putemus esse conflictum, in quo ant ac- 
census diabolus in verba 5 prorumpit, aul rerum 


Dominum ac Redemptorem nostrum adversus tenta- D Dominus tentatori suo verbis nihilominus respondere 


Idem cod. Laurent., nullius vanitatis affectatione. 
Item codd. Casin. et Martinen., verbum autem Domini. 
b Cod. Vat. 1978, Prolutus enim eorum vultus est, 
etc.; concordant codd. Casin. 
c |dem cod. Val., quod Apostolus. Cod. Cas., affe- 
clionc. 
d Jia cod. Vat. 1278. 


* Auctor supra cit. de Myster. Redempt. hum., qui 
cap. 5 agit de causa et origine tentationis Christi, loco 


* ldem cod. Vat., mesie penitentie satisfactio- 
?ie, eic. 

Ex cod. Laurent. et Vatic. emendatur Galesinii 
textus, qui habet servientis. Melior etiam lectio cod. 
Martin., servienter sibi artificiosam, etc. 

€ Cod. Laurent. 1. Plut. xiv, in verba prorupir. 


hoc S. Maximi utitur; habet enim, Nou ergo sine 
mysterio ingenh. 





$05 


HOMILIA XXXVII. 


906 


dignatur. In his autem omnibus nostre salutis est À nullum potest maculare delictum. Sed si Deus esset, 


ratio. Nobis Salvator esurit : pro nobis ^ loquitur; 
nos in illo vincimus, quia nos ei sumus causa pu- 
gnandi. Nam quis ambigat Unigenitum Patris, cui 
nulla obviare poterat creatura, pro illis iniisse certa- 
men, quorum se carne vestivit? Humani igitur cor- 
poris forma hostem callidissimum prodire suasit ad 
prelium, quem verus Dei Filius veri hominis respon- 
sione confudit. Propter quod errabundus et anceps 
tentator mollia suspensaque tentamenta rimatur : 
quia licet carnalis viri speciem contemplaretur in 
Christo, presentia tamen divinitatis ejus concitatus, 
suspicabatur eum plus esse quam hominem. Anima- 
bat itaque illum prxsumere congressum partus fe- 
mineus, sed' terrebat virginitas parientis ; quamvis 
enim Christum Maria, Ev» utique filia, peperisset, 
non tamen eum conceperat de Adam. Cum ergo vi- 
deret inimicus Dei Filium tanta per miracula pro- 
creatum, volvebat secum, ut 1077 arbitror, atque 
admirans dicebat : Quis est iste qui, nesciente me, 
hunc ingressus est mundum? Novi quidem quia de 
femina natus est, sed neseio unde conceptus. Astat 
ecce maler, sed patrem investigare non possum. 
Partum video, sed non b agnosco nascentem : et 
quod stupori meo accrescit, inconsueta lege pariendi, 
etiam edito filio *, mater exsultat ut virgo. En jacet 
in cunabulis parvulus, suffundit lacrymis vultum, si- 
milemque 4 esse mortalium vagilibus prodit; et cum 
nihil ei de infantia desit, nulla tamen illi est velut in 
infante corruptio. Pannis obsitus sordet; sed coelum 
illi radio stell: ketioris arridet, atque in honorem 
ipsius miréstrantes. ei angeli inter sidera terrasque 
concurrunt, et exsultantes annuntiant, quam non 
intelligo novitatem. Quid hoc miraculi est? Video 
quod advertere nequeo, audio quod sustinere non 
possum ; ut homo natus honoratur ut Deus. A s:eculis 
nunquam mihi hoc contigit, ut quisquam nasceretur 
homo, et humani vitii nihil haberet. Qua hiec tain 
nova potensque generatio est? Inter peccatores et 
impios natus, mortali etiam de matre progressus, 
purgatior cunctis nascentibus et ipso mihi ccelo pu- 
rior apparet. Avariti: in eo radix nulla cousurgit, 
nulla cor ejus pulsat invidia, nescit lingua ejus men- 
dacium, oculi ejus concupiscentiam non admittunt, 
nulla aurium voluptate mollitur; luxuries certe, per 
quam Jnihi humanüm subjeci genus, pectus ejus non 
potest penetrare ; nulla illi jactantia inest, nulla * ma- 
litia. Et quid plura? Nihil in eo reperio quod me de- 
lectet; omnes meos conatus evacuat. Quid agam? 
quo me convertam ? Fortiorem sentio; puto illum in 
regno meo velle regnare, ne forte Deus sit iste, quem 


* [n cit. cap. 9 de Myst., pro nobis loquendo cer- 
lavit. 

b Cod. Martin., cognosco. 

* Cod. Vat. 1208, edito Filio Dei. 

4 [dem cod. Vat., et Martin., similemque se esse. 

* [dem cod. Vat., et Martin., nulja mollities. 

! ldein cod. Vat., persuadet. 

5 ldem cod., per panem enim eum vult tentare. 


quomodo indignitates partus feminei sustineret ? Quo- 
modo esset cunis pannisque contentus? Quis credere 
possit infanti:e vagitus in Deo? Cui non audienti ri- 
diculum est Deum femineo lacte nutriri ? Post omnia 
ecce esurit, cum utique esurire Deum ratio nulla 
f persuadeat. Ignorabat nimirum diabolus, quia quod 
Christus nutrimenta perferebat infantie, quodque 
esuriebat ut homo, non erat frayilitatis corpore:e, 
sed celestis grati: sacramentum. Dei enim Filius, 
cui cum sempiterno Patre intempóralis constat zter- 
nitas, qui cum suo genitore naturaliter impassibilis 
108 incorrupto regnat imperio, egit in carne nostra 
salutare mysterium; et ob hoc communem mortalium 
subiit passionem, ut inimicum generis humani ho- 


B minis certamine triumpharet; unde et presumptor 


ille furore suo c:xcatus ait ad Dominum : Si Filius 
Dei es, dic ut lapides isti panes fiant (Matth. iv). 
Stultissima hzc ejus inanisque subreptio : per € pa- 
nem eum vult tentare, qui panis est, zstimans illum 
esc:e penuria -laborare, qui voluntariam perferebat 
esuriem. Cui respondit Dominus : Scriptum est : Non 
in pane tantum vivit homo, sed in omni verbo Dei 
(Deut. vm). Hoc est dicere : Frustra, diabole, iterum 
per escam supplantare conaris : sufficiat tibi suadeh- 
do ^ cibos illicitos in paradiso Adam per te fuisse 
deceptum. Nec esuries me vincit, nec tuis suasioni- 
bus i cedo, voluntas enim Dei cibus est meus : ver- 
bum Dei i mihi est perfecta refectio. Qua scutentia 
repercussus, iterum, ut xstimo, dixit diabolus : Quid 


C hoc rei est, video illum esurire, et necessitatem * non 


invenio manducandi; omnia ut homo patitur, et om- 
nia vincit ut Deus. Adam ille, Dei certe manibus fa- 
ctus, meis quondam cessit insidiis, hic natus e femi- 
na, neque suis necessitatibus flectitur, ncque mcis 
consiliis aequiescit ; illuni serpentis ore superavi, hic 
gne etiam ipsum loquentem contemnit. Iterum stanti 
Domimo super pinnam templi ait : Si Filivs Dei es, 
mitte te ! deorsum (Matih. wv). ^ Quan turbatus hzec 
loquitur, cui se putat precipitium persuadere, a quo 
nihil potuit de panibus impetrare. Cui respondetur a 
Christo : Scriptum est: Non tentabis Dominum Deum 
tuum (Deut. vin). Id. est, hoc quod suades, diabole, 
tentationis pr:sumptio est, non consilium " sanita- 
tis, jactanti: vanitas, non virtutis exemplum; inane 
est enim omne miraculum, quod utilitatem saluti non 
operatur humanz. Et hac Domini responsione cassa- 
tus, ostendit ei omnia regna mundi et honores eorum 
dicens : Hec omnia tibi dabo, si procidens adoraveris 
me (Matth. 1). Cui iterum respondetur : Scriptum 
est : Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies 


à Cod. Martin., cibis illicitis. 

i AI. credo. 

j Cod. Camberon., mea est. 

k [dem. cod., et- necessitatem in eo non invenio. 

1 Cod. Martin. addit inqait. , 

&$ Idem cod., Quam turbatus hoc loquitur, cui putal 
ei se posse precipitium persuadere. 

n Al. sanctitatis. 


607 


S. MAXUIMI TAURINENSIS 


S 


(Deut. vin). Id est, qui te, d:emon, adoraverit, non ei À spergit. Sanctificat jejunipm, guj litigantium tuniul- 


regna, sed inferna debentur. Adorare namque Deum 
verum eique servire, prerogativa regnandi est : ^ tu 
autem, qui honores mundi expetita prevaricatione 
promittis, nec regnum dare posse (e noveris. Ecce, 
tentator, trina jam interrogatione nibil proficit; in- 
certus venit, redit incer&ior; aggressus 409 os ut 
probaret, reprobatus abscessit. Ergo nunc, fratres 
carissimi, quia jejunantis Domini victorias recen- 
sentes, triumphum nostra salutis agnovimus, jejunia 
nostra religiosis sancf£ificemys obsequiis. Quid autem 
est aliud sanctificare jejunium, uisi jejunii causa sau- 
cta velle, justa facere, iniqua vitare? Sanctificat ille 
jejunium, cujus cor adulaio potentum amicorum 
parentumque gratia, dientuu etjam parva magnaque 


tus pacifici sanitate sermopis, et lipgne prudentioris 
arte compescit. Sanctificat jejunium, qui consurgen- 


tes in semetipso vanarum cogitationum 116 spinas 


evapgelico suleanfe vomere, velut gpidam pectoris 
syi arator excidit. Sanctificat jejunium, gui jnopias 
egenorum pro quaptitate suhsiantje 8yx ipiserantis 
manus humanitate solatur. Apprime sanclifjcat ille 
jejunium, qui praceptis divinze legáe iokengus, diob-- 
lica a corde sgo respuit tentamepta. F4 ideo, frat; - 
carissimi , si volumus Deo placita exbjbere jejuui». 
simus in 4 corde fortes, in judiciis justi, in agicüia 
fidoles, in injuriis patientes, in contentiopibys mode- 
rati, refugiamus turpiloquia, adversus iniqua con- 
stantes, in conviviis sobrii, in caritate simplice:. 


munuscula ^ a recii tramite non avertunt. Sancticat B inter subdolos eauji, condolentes tristibus, contuma- 


jejunium suum, cujus justitia ^ cor non vilescit. San- 
.etificat ille jejunium, qui flammgs sxvientis iracundise 
mansuetz: ments placabilitate restinguit. Sanctficat 
jejunium, qui lascivientes oculos &urpi ab aspectu 
habenis castitatis avertit. Sanctáicat jejunium, qui 
conviciorum jacula, scuto patienti? yepercussa gi- 


cibus resistentes, ip suspicionibus parci, inter mali- 
loquos taciti, inter Bumiles cogquales. Si bujusu:edi 
virtutibus nostra yoluerimus sanctificare jejunia, 
tribuente Domino, ad festivitatem paschalis gratiz, 
et ad gaudia celestium promissionum, indubitata 
fiducia et conscientia l:tiore veniemus. 











HOMILIA XXXVIII 
De Quadragesima 11. 
ADMONITIO. 


Ab usitato editorum ordine hic recedimus, ut hanc homiliam inter priores de Quadragesima referamus. 
Nos non tam aliquorum codicum auctoritas permovet, quam ipsius bomiliz ratio. Nam. S. Maximus de jejuhü 

vadragesimalis praecepto adimplendo apt. Profecto titulus codicis Vaticani 1278. pag. 9, est hujusmodi : 
j^ dominica prima Quadragesime sermo S. Maximi episcopi ; alterius queque codicis Vaticani 6459, pag. 5: 
In dominica Quadragesime sermo S. Muzimi episcopi. In reliquis quot codices, tot divers:e inseniptiones. 
Nam Vaticanus 1268, pag. 56, przfert : De jejunio Quadragesime; codex 99 Sanctz Crucis in Jerusalem 
homil. 99 De S. Quadragesima; duo cpdices Moloctienses : Jn Quadragesima sermo beati Maximi eyiscopi ; 
item codex Bobiensis L »&, Lucensis 85 : In dominica in Quadragesima; Vallicellanus tom. Yl, pag. 171 : 
Sermo sancti Maximi de Quadragesima; Laurentianus 1, Plut. xiv, pag. 108, a tergo : Sermo sancti. Mezimi 
unde supra; ac przcedit hontlíam in die Cinerum. Codex Bibl. Sancti Marci Venet. cvujy pag. 200. 1(gu de 
Quadragesima serjno sanctj Maaimi episcopi; codex tandem Taurinensis : I;em de Qugdragestma sermo 111. 
8i tot tant:eque auctoritates mss. codicum Benedictinos monachos congr. 8. Mauri non latuissent , profecto 
certius hac de homilia judicium pronuntiassent. Cum vero ipsis tres tantum presto fuerint codices, Rewi- 
gianus unus e& duo Germanenses , qui inscriptum S. Maximi nomen gerebant, dubitanter de eo pron tia- 
runt. Vid. edit. opp. S. Ambros. Paris. 4690, tom. M, pag. 429. in przvf. serm. 98. Itaque corrig» da 
inscriptio est in veteribus editionibus opp. S. Ambrosii, Parisien. 1569 et 1605, et Romana 1590. 


ARGUMENTUM. —Spirituales quadragesiuadis observan- ( bonum est homini, ^ ut dictum numerum sine labore 





lig fructus recenset Maximus; cum per ean remit- 

tantur peccata , vividior pietas , et solidior justitia 

succrescat ; eo plane modo, quo tellus ab hiemali 
frigore geluque constricta , affauie vere , solutisque 
nivibus in gramina et flores alacrior erumpit. 

* Ante dies devotionem sancte Quadragesim:e 
predicantes sacrarum litterarum exempla protuli- 
mus, quibus approbaremus huuc quadragenarium 
numerum fí nop esse ab hominibus constitutum , sed 
divinitus consecratum; nec ferrepa cogitatione in- 
ventum, sed coelesti qajestate ;prieceptum. Atque 
ideo qui constitutum numerum una die nanducando 
preeterit, pon & ut unius diei violator accusatur, sed 
ut totius Quadragesimz transgressor arguitur. Unde 


^ [dem cod., tu autem, inquit, honores mundi. 

b [dem cod., a recto tramite. 

e Idem cod,, cujus justitia pretio nou vilescit. 

1 Idem cod., simus'in fide fortes. 

* Cod. Bobien., Ante paucos dies. 

f Cod. Laurent. 1, Plut. xy, qi Supra, non ab 
liominibus institutum. Cod. Vat. 1978 et 99, initum 
ltem Cod. S. Crucis in Jerusalem, et Bohien. Cod. 


jejunet, et totius Quadragesim:e eonsequatur 111 
pariter sanctitatem. H:ec autem non tam sacerdotum 
precepta quam Dei supf. Atque ideo ui spernit, 
non sacerdotem spernit, sed Christum, qui in suo 
! loquitur sacerdote. Videamus igitor quo tempo'e 
banc observantiam nobis indixerit Dominus, si noa 
veluti per istam devolionem cuneta elementa volue- 
rit habere profectum. Ecce enim ! indicta Quadra- 
gesima, constricta hiemali gelu terra resolvitur, ei 
aquarum fluenta meatus suos, glacie liquefacta, re- 
eipiunt; sic quoque corporum ngstrorum hoc coder! 
tempore contracta sceleribus peccata solvuntur, el 
vite nostrze purior eursus , liquefacto rigore dialio!i, 


D Vat. 1968, inditum. 


£€ [n eod. cod. 99. S. Crucis in Jd*. deest «t. 

hà Cod. Laur., «t et dien sine labore, eje. Cod. vc 
ro S. Crucis in Jer., et. Vallic. 1, wf ad. dien. Cod. 
Bobien., ui diclum numerum ad diem. 

! Iden) cod., qui n so Jocutus est sacerdgig, 

j Cod. Paris., Ecce euim wu i dicta. 





300 


. quam, indiría Quadragesima, asperitatem deponit 

Jiemis, * ego, indicla Ovuadragesimg , asperitatem 
relinquo delicterun;. lila Jerya aratris scindiiut. uf 
mundanis sit congrua fragibus: mea terva jejuniis 
eyarajur, ut eclestbus sit apta seminibus. Sicnt 
enim reditum uberigregm, capit, qui frequenliys ye- 
goando exercet compum ; ^ ita majorem gratiam pen- 
cipit, qui exercet corporis sui campum s:epiys jefu- 
nando. Ecce enim abstinentiz tempore herba * se- 
getum 9 reviregcit in messem, surcy]us arboris cona- 
tur in fruticem, palmes vinere pubescit ip gemmam; et 
omnia de jnferiorihyus ad altiora se subriguut : jta hoc 
.. eodemque tempore bominun) spes? intermortua revi- 
viscit in posterum, fides perdita reparatur in glorian;, 
temporalis vita proficit Jn :eterijam et omne genus hu- 
manum ad celestia se subrigeus, ab infimis ad 
aliora consurgit. Modo ferrum gestans agricola, 
sarmenta deputat vinearum. lta et nunc Evangelium 
tractans episcopus , sordes amputat populorum , et 
jpso quadragenario curriculo universe hoc agunt 
. ereaturc , quatenus , depositis superfluis, ornatze vel 
eom;yte in Pascha f procedant. Modo omnia sunt in 
partu , ut. tunc 6 reperianumr in fructu. Tunc enim 
contra naturze specjem spina profert rosam, *' cala- 
mus fragrat lilium , suavitatem arida virgulta depro- 
munt: ita ! et cuncta floribus adornantur, 114 ut 
festivitatem ! diei magni creatura ipsa nitore sui ce- 
lebrare credatur. * Igitur et nos hoc eodem jejunio. 
rum tempore producamus de spinis nostris rosas, hoc 


HOMILIA XXXIX. 
moateuiu suum pristinum reeogooscit. Terra, in- A tix sup radix est; spina viro bono honoris awbitie 


510 


est : yijentur enim specie apud 8uos grata esse, sed 
kpdunt. His erga niei viguandg et jejunanqp ^ ca 

yere nog possumus; (uia peus per abslipenfiam 
ipse spin: vertentur ^ in rosam.  Produeit enim je- 
]unando libido castimouiam , superbia huinilitateni. 
sobrictas pareitatam. Hj enim sunt flores vite no- 
stre, qui suave Obristo redolent, qui odorem bonum 
Deo spirant. Unde ait Apostolus : Quoniam Christi 
bonus odor sumus Deo (I Cor. n). Hanc ergo Qua- 
dragesimag largitus est nobis Dominus, ut hujus 
teuporjs spatio ip morem Lotius creaturz nunc ! con- 
cipiamus virtutum germioa, ut in die Pasche fructum 
justitie proferamus. Hoc autem quadragenario nu- 
mero 3 se ipse Dominus exercuit, non ut profectum 


B ipse caperet, sed ut profectum salutis nobis osten- 


deret. Nec enim erat in illo spina peccati, qux ver- 
teretur in florem ; ipse enim erat flos natus non de 
spina, scd de virga, sicut ait propheta : * Eribit virga 
de radice Jesse et flos de radice ejus ascenllet (Isai. x): 
virga enim erat Maria, nitida, subtilis, et virgo, quie 
Christum veluti florem integritate sui corporis ger- 
minavit. Continuatis ergo quadraginta diebus * h:vc 
jejunia non esuriens Dominus procuravit : sed dicit 
illum evangelista (Matfh. vin) esuriisse postea. Quo- 
modo ergo potest fieri, ut qui * tot dierum numero 
famem sititfnque non senserit, postea esuricrit? Esurie- 
bat plane, nec negare possumus quod esurierit ; esuriit 
enim non cibum hominum, sed salutem : nec 1 13 
escayum s:ecularium epulas concupivit, sed animartm 


est de peccatis justitiam, de severitate misericor- (; desideravit coelestium sanctitatem. Cibus enim Christi 


diam, de avaritia largitatem. ! Ipee enim spinz sunt 
eorporis nostri , que prefocant animam de quibus 
ait Seriptura : Spinas et tribulos tibi germinabit terra 
(Gen. m). Germinat enim mihi terra mea spinas, si 
ine corporalis libidinis * tribulatione compungit. Ge- 
nerat mihi tribulos, cum me divitiarum sxcularium 
cupiditate diseruciat. Spina enim Christiano avari- 


est redemptio populorum ; eibus Christi est paterne 
voluntatis effectus : sicut ipseait : " Meus cibus esi, ut 
faciam voluntatem. Patris, qui me misit (Joan. iw). 
Unde et nos 11A esuriamus cibum, non qui terre- 
nis epulis apparatur, sed qui divinarum Sceriptura- 
rum lectione colligitur. y file enim corpus ad temps 
nutrit, * hic animam reficit in xeteruum *. Explicit. 


HOMILIA XXXIX. 
Jtem de Quadragesima 111. 
ADMONITIO. 


Tres sequentes nomiue 


eaiGe. tuerupt a. Benedictinis monachis congregat. Saucti Mauri inte sermones 


Ambrosianos, Paris. an. 4690, n. 19, 20, 91. Ex eorum monitis duo precipue colligimus : unum, quod valde 


Cod. Vat. 1268, carpus vero. indicta Quadrage- 
sima asperitatem rejicit delictorum." Codd. S. Crucis 
in Jer., asperitatem rejicie delictorum. Ita etiam legit 
tod. Bobjen. 

b Cod. Bobien., itu et majorem. 

* Cod. S. Crucis in Jer., segetis. 

4 [dem cod., rgviviscit in messem, etc. 

* Cod. Laurent. et Bobicn., spes interim mortua. 
Cod. autem S. Crucis in Jer. 99, in terrq uortua. 

f Cod. Bobien., procedant. 

& Cod. Vatic. Palat., «t tunc recipiantur in, etc. 

^ Cod. Bobieu., calamus flagrat, lilium redolet sua- 
vitatem , arida virqulta die roxunt, et ita cuncta flo- 
ribus. 

* Cod. Laureut., et ita iuto, ete; temque r2: 
99 Sancte Crucis in Jeru:aleim. 

i Cud. Dobien., Dei magni pro diej magni. 
' k Qollex Vat. Pal., Ht et nos. 

| Codd. 90 et 99, S. Crucis in Jer., Jste. 


* Cod. Bobien., titillatione pro tribulatioue. 

^ Cod. Bobien., curari non possemus. 

^ Cad. Vai, et «ol. Behien., in rosas. 

P Cad. Bohien., coucyupiscauga. 

4 In Cod. 99 additur. Christis. Cod, vero. 90 8S. 
Crucis in Jer. legit se ipsum Dominus Christus! exer- 


D cuit. Cod. Bobieu., ipse Dogmimis Cürigug «e aer(uit. 


* Cod. Vat. Palat., Frsurget virga. 

* Codd. Vat., Laure^t, et V3ll. adidunt et noctibus. 

* Idem cod. Laurent. e& cod. 90 3. Crucis ip jer., 
qui tantorum dierum. , 

v Cod. Vat. Pal., Meus. cibys est yi facjam valugta- 
tem. Patris mei, qui misit me. Cod. S. Crucis 2n Jer-, 
M eus autem cibus, ec. 

Y Cod., 4252. Vat, Pal., Ipse enim. 

x [n eodd. S, Cruci: in Jer., et Bobien., hic autem. 

y Cd. Vat. Pal. addit, Pryastujte Doming nostro 
Jesu C'^risto, qui cum. Patre et Syiriba sancto pte et 
regna! in secula seculorum. 5men. 





511 S. MAXIMI TAURINENSIS 2312 


dubitarint an S. Ambrosio sint tribuendze; alterum , quod omnes ex eodem fonte manasse oixerint. Stylum 
enim uniformem exhibent idemque argumentum, quod in prima homilia proponitur, in. duabus reliquis am- 
pliori expositione exornatur, adeoque inter se colligantur, ut secunda homilia ad primam, et tertia ad secun- 
dam referantur. Sed quibus nos testimoniis S. Maximum auctorem probabimus? Fatemur equidem, nonnisi 
tres codices nos invenisse, qui hanc primam homiliam S. antistiti nostro asserunt, nempe cod. 99 S. Crucis 
in Jerusalem homil. 17 De sancta Quadragesima, codex Laurentianus x,|Plut. xiv, pag. 244, et Taurinensis cum 
titulo : Jtem de Quadragesima sermo XX. In tot, tantisque codd. Vaticanis non occurrit nobis hxec hoinilia nisi 
in cod. 1268, pag. 56, a tergo, cui Àmanuensis dubitans inscripsit: De eodem jejunio, ut putatur Ambrosii. Et 
jure fuit ipsi dubitandum, cum perrari admodum sint codices, qui hanc et duas sequentes homilias referant ; 
ita ut nec ipsi Benedictini monachi editores de u!lo codice mss. mentionem .faciant. -Memoratis testimoniis 
Maximo suffragantibus graves accedunt conjecture, quarum una est styli similitudo cum przcedenti ; altera, 
studiosa inter ipsas homilias colligatio, quxe propria est Maximi, ut Remigius Ceillerius observavit ; tertia, 
quia harum postremam homiliam plures codices confirmant. Qux tres homili» a nobis eduntur, ut exstant 


in opp. sancti Ambrosii edit. Parisien. an 1569. 


ARGUMENTUM. — Christi fidelibus quadragesimale - A 
ie- 


nium. suscepturis redditur ratio cur hujusmodi 
rum numero indictum sit jejunandi preceptum ; in- 
deque cognosci ecclesiastice legis origo. el a majori- 
bus tradita observantia potest. 


Sanctz Quadragesim:z rationem , cujus hodie ini- 
tium celebramus, frequenter edidimus, et * cur tot 
dierum numero jejunemus spe docuimus., Diximus 
enim quod Dominus Jesus Christus hunc eumdem 
nunerum jejunii consecraverit , et continuatis diebus 
noctibusque non capiens cibum, unum jejunii corpus 
effecerit, hoc est, licet diei ordo noctis interrumpe- 
retur adventu, non tamen interruptus est ordo jeju- 
nii. Unde erant apud eum plurima temporum curri- 
cula, sed abstinenti: dies una, ostendens nobis ita 


fiamur, ita. ut citius 115 perveniat, qui devotius 
jejunavit. Pedes quidam animze * pernices sunt fides 
atque jejunium : qui cito de humilibus ad altiora con- 
scendunt, cito de terrenis ad coelestia gradiuntür. Ba 
his pedibus f dicit Apostolus : Quam speciosi pedes 
evangelisantium bona (Rom. x). Hos pedes lavari pre- 
cepit Dominus, sicut Apostolus ait de vidua : Si san- 
ctorum pedes lavit ( 1 Tim. m). Digni enim honore 
evangelizantium pacem pedes sunt; qui spirituales 
ac nitidi doctrina super hominum corda gradiuntur. 
Quadraginta etiam et duorum dierum numeru lsrael 
populus pervenit ad fluenta Jordanis; * eodemque 
dierum circulo Christianus populus pervenit ad fluenta 
baptismatis. Et sicut ait propheta : Jordanis conrer- 
sus est retrorsum (Psal. cxur); 5 illic introeunte Is- 


nos hunc numerum integrum jejunare debere; ut quia B raelita in aquam fluminis unda superfugit, bic descen» 


totam Quadragesimam complecli non possumus so- 
lido, et uno jejunio, vel quotidianis eamdem sine in- 
termissione jejuniis celebremus : ^ ut si quisquam 
unam diem abstinendo przetermiserit, totam Quadra- 
gesimam violarit, et propter modici temporis cibum, 
magni fructum laboris amiserit, Sed dicet aliquis : 
Quadragesim:e aliquoties accepimus rationem, et eam 
consecratam a Domino frequenter audivimus : sed 
cur eadem Quadragesima quadraginta * duos dies 
habeat audire gestimus. Legimus in Veteri Testa- 
mento (Deut. x,vin), cum sanctus Moyses filios Israel 
de jugo /Egyptie captivitatis erueret, ut in terram 
eos repromissionis induceret, quadraginta et duorum 
dierum eum ad memoratam terram mansionibus per- 


dente in fontem Christiano , criminum peccata diffu- 
giunt. Et mirum illic retrorsum conversus fluvius in 
originem suam 1 revertitur : hic imposterum revoca- 
tus homo in originis sue infantiam reparatur. Ibi 
fontem suum, de quo ! egressa fuerat, unda perqui- 
rit : hic hominem suum, a quo exierat, inpocentia : 
recognoscit. Ibi exinanitur alveus fluctibus, hic eva- 
cuantur corda criminibus ; ita ut servos Dei illic aqua 
ccenosa non madidet, hic famulos Dei * conscieutia te- 
tra nou polluat. Jordanis enim quidam est fons lava- 
cri, per quein qui transiverit, relictis sordibus, para- 
disum repromissionis ingreditur. In hoc ergo quadra- 
genario et duali numero Israel populus relinquens 
JEgyptum, Rubri maris fluenta transcendit, et nos 


venisse, tantoque 4 illum temporum numero potitum (C quoque in ipso numero relinquentes mundi /£gyptum, 


esse promissis, quanto et nos promissis nobis a Sal- 
vatore perfrui gratulamur. Eodem, inquam, numero 
Moyses per mansiones pervenit ad requiem, quo et 
nos per jejunia properamus ad celum. Jejunia enim 
nostra mansiones quzedam sunt, per quz iter spiri- 
tualiter facientes. anim: virtutibus ambulamus, et 
diurno profectu repromissx nobis terr:e viciniores ef- 


.* Cod. 99 S. Crucis in Jer. legit cur tantorum 

dierum C IO" 268 
. Vat. ; a6 si quisquam unum diem. 

* Cod. 99. S, Crucis in Jer? addit particulam et. 

4 Cod. Vat. 1268, tantoque illo temporum numero. . 

* Codd. Vat. 1268 et 99 S. Crucis in Jer., per inces- 
sus pro pernices. 

! Codex 99, dizit Apostolus : Evangelizantium pa- 
cem, evangelizantium bona. Ma et cod. Vat. 

5 Eodem in cod. 99 legitur, eorum quoque dierum 
curriculo. Vat. vero, eodem quoque dierum circulo. 

^ [n eodem cod. 99, illic introeunte Israelitica vlebe 


gehennz ardentis 1 16 stagna transimus. ! lllis soli- 
datur aqua, nobis refrigescit incendium; et contra 
nature usum per zstum siccatur mare, per fontem 
baptismi gehenna miteseit. In hoc, inquam mystico 
numero filii Israel pervenientes ad myrrham, cum 
prz amaritudine aquam haurire non possent (habebat 


enim fons aquam, sed dulcedinem non habebat ; erat 


i» aquas fluminis, unda subterfugit, nunc descen- 
dente, etc. 

! Cod. Vat., convertitur. 

] Cod. Vat., de quo egressus fuerat, unda per- 


init. 

k Cod. S. Crucis in Jerusal, legitur ita wt sercos 

ei illic aqua cenosa non madidet, hic famulos Christi 
Conscientia terrena non polluat. ld. etiain in cod. Vat. 


! Eodem in eod. 99, Illos in fluctibus unda susten- 
tat, nos in ignibus flamma non urit: illis solidatur, 
etc. Ita etiam Vat. 4968, 














313 


HOMILIA XL. 


$14 


delectabilis ad visionem, sed sincerus non erat ad sa- A potandum, sicut ait propheta Quam dulcia. faucibus 


porem), injecto in eam per Moyse ligno, ^ dulcedi- 
nem suaviter potarunt ; austeritatem, quam noxia 
unda gestabat, ligni abstulit sacramentum. Quod qui- 
dem in figuram factum puto. Aquam enim amaram 
» in myrrha, legem esse puto Veteris Testamenti, 
qu:e lex, priusquam cruce temperaretur Domini, erat 
immitis. Jubebat enim oculum pro oculo, dentem pro 
dente dari, et velut austera nullum misericordiz re- 
frigerium porrigebat. At vero ubi ligno evangelica 
passionis est. temperata, statim amaritudinem suam 
suavitate commutans, dulcem se cunctis prestitit ad 


meis eloquia tua : super mel et (avum ori meo (Psal. 
cxviu )! Dulcia enim sunt eloquia, qu:e jubent : Sí 
quis te percusserit in. mazilla, prebe ei et alteram; ei 
quis tibi aufert tunicam, relinque illi et pallium (Matth, 
v; Luc. vi). Hzc est ergo illa amaritudo quae dulce- 
dine commutata est, id est austeritas legis Evangelii 
gratia temperata est, Amara enim est legis littera sine 
crucis mysterio, de qua ait Apostolus : Littera occidit 
(1 Cor. ur). * At ubi passionis illi sacramenta jungun- 
tur omnis ejus spiritualiter amaritudo conditur ; et de 
ea dicit Ápostolus : Spiritus autem vivificat (Ibid.). 


HOMILIA XL. 
Item de Quadragesima IV. 
ADMONITIO. 


17 Equidem nulli auctori in aliquibus codicibus, ut in Vaticano 6452, basilicze S. Petri sig. G, et in 
Urbevetano ; in nonnullis vero S. Ambrosio hanc homiliam inscribi, intelligo. Verum in pluribus manu- 
e 


scriptis eamdem quam superiorem et fuisse descriptam video, et sancti Maximi pr: se 
codice Sanctz Crucis in Jerusalem hoc titulo annuntiatur : 


XXXII : in 


allensi : Hem sequentia, scilicet LVIII de Quadragesima, in Taurinensi : 


acti ! rre nomen; in 
De jejuniis initio Quadragesime — homilia 
lem de (Quadra- 


gesima sermo XX ; Sanctz Crucis in Jerusalem 99 homil. 19, et Laurentiano x, Plot. xiv, pariter De Qua- 
dragesima inscribitur. Hzec a monachis Sancti Mauri inter sermones Ambrosii tertio loco editur, a nobis, qui 
veteres editiones, et mss. codices secuti sumus, secundo. 


ARGUMENTUM. — Suos auditores, ubi de abstinentig B captus est ? Quis sobrius mansit € et victus? Temu- 


copiose dixit, ut'quadragesimale jeju- 

nium diligenter servent , sanctus Maximus hortatur. 
Intellexisse vos credo, fratres, cur bzc nostra je- 
junia illis mansionibus cgmparaverim, in quibus po- 
pulus Israel tanquam in procinctu quodam positus , 
Pharaonem Tegem quotidiano labore superavit, et ab 
inimicis suis quasi quibusdam castris mansionum sese 
statione defenderit; ita ut quicunque 4 ex illo comi- 
tantium numero diurnz stationis spatia non confecit, 
aut Pharao illum * occeupaverit, aut solitudo perva- 
serit. Sic ergo et nos propositum nobis quadraginta 
dierum iter debemus omni labore conficere, et qui- 
busdam quasi castris nos jejuniorum devotione 
munire. Castra enim nobis sunt nostra jejunia , 


lentum aggreditur diabolus, luxuriosum oppugnat 
inimicus. 5 "Ubi autem jejunium viderit, inedia, intir- 
mitate prosternitur : prosternitur, inquam, infirmi- 
tate, quia Christiana infirmitas fortitudo est. Unde 
ait Apostolus : Cum infirmor, tunc fortior sum (1 Cor. 
x). Sed requirit aliquis, ! quemadmodum sit fortis 
infirmitas? Tunc est fortis infirmitas, quando care 
tabescit jejuniis; anima puritate pinguescit. ji Quan- 
tum enim illi ciborum succus subtrahitur ; tantum 
huic justitixz virtus augetur. Tunc igitur homo imbe- 
ciliis quidem est * ad secularia, sed fortis est ad 
divina opera. Tunc enim magis de Deo cogitat, tuue 
judicium metuit, tunc vincit inimicum. Ait enim 
Salvator de diabolo : /foc genus non elicitur, nisi in 


qu:e nos a diabolica oppugnatione defendunt. De- C jejunio et orationibus (Matth. xvn). Dicit utique a 


mque stationes vocantur, quod stantes et commo- 
rantes f in eis inimicos insidiantes repellamus. 
Castra plane sunt jejunia Christianis, a quibus si quis 
aberraverit, a spirituali Pbaraone invaditur,aut pec- 
catorum solitudine devoratur. Peccatorum autem 
solitudinem patitur, qui deseritur societate sanclo- 
rum. Murus igitur quidam est Christiano jejunium, 
inexpugnabilis diabolo, intransgressibilis inimico. 
Quis enim unquam Christianorum jejunavit, et 1318 


& Cod. 99 et Vat. 1208, dulcem aquam suavitate 
potarunt : austeritatem enim, quam, etc. 

5 Codd. 99, aquam enim amaram myrrha , legem 
esse arbitror veleris, etc. Cod. Vat., amaram et 
myrrham. 
€ Cod. Vat. et 99 S. Crucis in Jerusalem, At wbi 
enim passionis. 

d (;od. 6452, Vat. et cod. Urb., ex illo comitatu 
numerum diurna statione non confecit. Cod. vero S. 
Pet. 105 C, ez illo comitatu numerum diurna, statione 
spatia non confecit. 

* Cod. Urb., occupavit, aut solitudo pervasit. 

t Cod. x, Laur, ín eis inimicorum insidias repella- 
mus. Cod. S. Crucis in Jer., Vat. et Urb., cod. S. Pet. 
castra enim. 


diabolo energumenum nonnisi jejuniis posse purgari. 
Videte ergo qux jejunii virtus sit, ! quantam homini 
$uo prestet gratiam, quod tantam przestet alteri me 
dicinam : quemadmodum proprium sanctificet homi- 
nem, quod ita purificet alienum. Mira enim res est, 
alter jejunat, et alteri prodest jejunantis utilitas. 
Ergo, fratres, abstinenti* anna minime deponamus, 
et quadraginta dierum jejunia sine intermissione 
curemus. Hic est enim perfectus numerus ad vincen- 


€ Codd. 99, Vat., et S. Pet. cit., ef victus est. 

h Codex Laurentianus : Ubi autem jejunium videt, 
[ugit, metuit, pertimescit; terretur pallore ejus, debili- 
tatur inedia, infirmitate prosternitur. Prosternitur, etc. 
Idem etiam habet cod. 99 S. Crucis in Jer., Vat., S. 
Pet. qui tamen legit viderit pro videt. 

i Cod. Laurent. et 98 S. Crucis in Jer., quemadmo- 
dum sit fortis, elc. 

) Cod. Urb. habet quanto et tanto. 

k Cod. Vat. 6454, S. Pet. et Urb., ad secularia 
opera, sed [ortis est ad divina. Tunc enim magis Deum 
cogitat, tunc, etc. 

1 Cod. Vat. 6459, et S. Pet., Videte ergo, etc., 
quantum homini suo prastat gratia, quod tantum prar. 
stat alteri medicina. - 


515 


S. MAXIM] TAURINENSIS 


$10 


dum; Dominus enim diabolum, posteaquam quadra- A mis quam devotione vincebat, et plus djmicabat reJi- 


p nta dies jejunavit,, evicit, ^ non quod non et ante 
jjunia eum vincere potuisset; sed ut 119 osten- 
feret nobis tunc nos diaboli ^ posse esse victores, 
cum per quadraginta dies yictores jejunando deside- 
riorum carnalium fuissemus; * cum autem, qui hunc 
numerum consecratum gulic intemperantia violassef, 
tanquam imbecillem , et miserum facile eum ab ini- 
mico posse superari. 4 Quomodo enjm potest in altero 
diaboli improbitatem vincere, qui gulte intemperan- 
tiam in se ipso non vincit? * Prior ergo homo tul 
victor esto, ut possis esse victor alterius. Sunt enim 
intra te proprii ! tui hostes, qui quotidie te oppugnant. 
Ecce enim avaritia te divitiarum ambitione cizeumn- 
venit, luxuria epularum suavitate captivat, haeresis 
scientix € perversitate pervertit. Vince crgo inimicos 
proprios, ut vincere possis alienos. Non enim, fratres, 
leve peccatum est, fidelibus indictam Quadragesimam 
8 Domino ^ nan jcjunarc, et jejupia consecrata yen- 
Aris voracitaie dissolvere. Scriptum ? est: Qui. dicit 
se in Christo munere, debet sicut ille ampularit, et ipse 
ambulare (I Joan. n). Si vis ergo Christianus esse, 
debes /, quod Christus facere. llle qui peccatum non 
habebat, Quadragesimam jelunavit; tu non vis Qua- 
dragesimam jejunare , qui peccas. Ille, jnquam, pec- 
catum non habebat, sed pro nostris jejunavit pecca- 
tis. Qualis ergo apud conscientiam tuam Christianus 
es, cum Christo pro te esuriente tu prandes? Cum 
"Salvatore pro te jejunante * reflceris. Non igitur, 
sicut dixi, leve peccatuin est, indictum violare jeju- 


gione 190 quam telis. "^ Cum ergo Sau) abstinen- 
tiam diei suis omyibus indixisget, et. Jonathas ejus 
liJius Pee nescius inler pegias Boglium acies 
victor incedens fayunj mellis intincta sceptrj summi- 
tae, gustagsei; tapta indignatio repente commola 
est, ul et djfferretur victoria, et Divinitas kederptur. 
Denique nec bello finis imponitur, nec regi respon- 
sum propheticum datum. Unde jnjelligimus, quod 
Sau] hostes non tag virtute militum quam müitum 
abstinentia superabat. Denique unius cplpa cunctis 
conferjur jgnayia, et unius dejicto omnibus geperatur 
infirmitas. Deficit enim virtus in exercitu, ubi ? de- 
ficit in observatione jejunium. Quod ut peccatum 
Saul ex. ipsa Divinitatis offensione cognovit, statim 


B Jonath:e. dixit non esse parcendum , sed peccatum 


admissum effusione ejus sanguinis expiandum. Videte 
quanta apyd Sau] regem fuerit religionis gbservantia, 
qui offensum Deum * qptavit eliap) parricidio poii- 
gare et quania sit resoluti culpa jejunii, que nonnisi 
sanguinis effusique punitur. Etsi ignorans Jqnathas 
indictum a patre jejunium P ggia resg]xif, morti at 
dicitur : qui sciens indictum a Christo resolvit jeju- 
ninm, quid meretur? Erge, fratres; etgtitwo nobis 
eusiadjamus 3 ohseryofáene jejuninm, ub bestes 8o- 
siros spirituajes carnalesque vincamus. Habemus 
enim, sicut. nostis, carnales hostes. Jejunemnus igitur, 
ut cos et exercitus noster,"*et Saul superet et, ' obti- 
ueat. Farus enim * quidam mundi est voluptas, sep 
vitia, que, sicut scriptum est, ad tempus quidem im- 


nium. Nam ut hoc exemplis breviter approbemus, C pinguan, fauces, novissima amariorg. aunt felle (Prov. 


legimus in libris ! Regum, cum Sanl. rex brael bcl- 
lum contra Állophylos gereret, universo cuin exercitu 
indixisse jejunium, et ahstincntibus cunctis, eum 
conira adversarios pugnare coepisse (1 Reg. xiv, 24 
seg.). Bonus plane rex qui hostes suos non tam ar- 


v). * Oremus igitur, ut nobis jejunantibus illum spi- 
ritualium. favum largiatur Dominus, qui in zejerna 
beatitudine * in palato faucis animze dulcescat. Ipso 
adjuvante, qui vivit et regnat in secula s:eculorum. 
Amen. ' 


HOMILIA XLI. 
I(gm de Quadragesima V. 
ADMONITIO. 


121 Etsi magna sit hgiuy e 


scriptores : quoruin alii, ut in Vaticano 4 


m duabus Superioribus homiliis colligatip; discrepant tamen inter se codicum 
652, sancti Leoni Magni nomen inscribunt ; nonnulfi, ui in Lauren- 


tjano 1, Plut. xiv, pag. 4132, a tergo, sancti Ambresii ; plures vero, ut in Sangujlensi hamil. 59, de Quadra- 
simg, in 99 Sangia Crucis in Jerusalem, et in Taurinensi serni. 21, sancti Maximi. Jap varo neque a Bal- 
e 


| eriniis, qui noyisstimam Qperum saneti 


. * Cod. Vat. 6452, no quo. Res ed ande jejunia eun 
vincere, etc. 

b Eodem. in cod., esse posse victores. 

* Ibidem, Dum autem, quod hunc num. 

4 Cod. Laurent., Quam enim potest in altero diaboti 
infirmitatem vincere , etc. In supracit. cod. 99 
€od. Urb., quemadmodum pro quomodo. 

* Cod. 98, prius pro priór.. ' 

f Cod. Laur., proprá tibi hostes, etc. ; Ka etiam 
legitur in cod. 98, et Vat. 6402, cod. Urb., propinqui 
tibi hostes. ' 

€ €od. Laurent., cod. 99 5. Crucis, Vat. 6459, S. 
Pet., et Urb., haresis scienti falsitate pervertit, etc. 

h Cod. Laurent., violare, ei jejunia, etc.; ita et 
cod. 99, Vat. 6152, et S. Pet. ' 

i Cod. S. Pet., scriptum est enim. 

i. Cod. Vat. 6452, debes ambulare, quomodo et Chri- 
stus. Cod. S. Pét., debes ambulare, quemadmodum et 
Christus Ille, ec. 


etin, 


onis editionem diligentissime eurgrunt, ia sermonibus ejusdem 


k [dem cod. Vat. et S. Pet., (t refécis. 
! Cod. S. Pet. et Vat. cit., Begnorim pro Regum. 
m Cod. Vat., Cum enim Saul. | 
n Cod. Vat. 6452, ubi defecit. 
9? Ibidem, optabat etiam. 
P lhidem, cum resolverit. 
q Cod. Laurent., custodiamus omni observatione, 
ete, et in cod. 8. Crucis in Jer., Vat. 6453, et S. 
et. 
* Cod. Laurentian., Obtineat : nec in abstinenléa 
posis declinemus ad favum. Mem in cod. S..Crücis iu 
er. quibus consonat cod. Vatic., excopta voce oki- 
neat ; legitur enim obtinet. A ' 
* Cod. Urb., favus enim quedam mundi sunt volu- 
ptates aj vitia. 
! Ex cod. Vat. 6452, 
" Eadem habet cod. 105 € 8. Pet. elt., quí tamen 
nobis dulcescat legit , omittens voces iu valaso jaucis 
anima, 





$17 HOWIIJA. KH. ut 
numeratur, neque a monachis Sancti Mauri sancto jyubrosio sine dubitglone atjribuitur. ffague wunggamm 


dabimus eam non esse Maximi, nisi auctoritate yeterum codicum, atque rationum monumeptis ostendatur, 
aut Leonem, aut Ainbrosiui, aul alium quemplam fuisse cjusdem homifi:x auctorem. IWoc nostros lectores 
monitos volumus, sermonem, in quo agittw de agua. amara, quam Moyses dulcem fecit, a Benedictinis mo- 
nachis Sancti Maugj in appeudicem gpp. sancti Augustini refarri sub num. 25, propterea. quod. iisden pere 
verbis scriptus apud Orige:»em homil. 7 p xod. legatur. Verym nihil gimile hac in hpuilia sancti Maxijpi 
comperies. si animum ad Augustihi verbà a nobis pag. seq. relata, advería$. ^7" ^" "' ' ' 


AncuMENTUM. — Rursum sanciys. Mains. Qwidra- A gysterium "Dei, quemadmodum post amaritudinem 


Jesime figuram [uisse quadraginta duas mansiones 
populi Israelitici in deserto docet, uon snodo torpo*- 
eis gressibus , aed. eliam relgiosis. qctibua.  qnihea- 
antis. 


Reünent adbuc &cusus vesir), frogires , pos boc 
^ superiori dominica preedjcasse, guod. hujup Qua- 
dragesimz nos4re figuram ille quadraginta e du 
mansiones habuerint, per quas populus Ásrael exiens 
de JEgypto diurno profecju iergam repromissionis 
intravit, et. quasi. quibusdag salulis gradibus post 
jugum servitutis ascendit ad regnum ( Num. xy uu, 5 
seq.). Figura, inquam, fuit in illis mansionibus jeju- 
niorum: nostrorum non solum in quantitate numeri, 
sed etam jn ohservatione virintum; non enin 1an- 


legis fjyenta evangelicis pietatis. exuberent. Ibj fons 
upjjs austerps est ad bibendum , fiic plures gt onmes 
Qulces supt 3d paiapdupp. Ibi post fiigationgm nnlla 
refectio, hic. post laborem refrigerium , atgge vicio- 
rja. Sitientjbus eniq fontes ministrant, palpyg via- 


«entibus offeruntur. Palma , inqugp, llerpptur vin- 


£entibus, quia post legis durijjam ag Evangelii gra- 
Mam pervenisse, vicisse gg. Pyspmiug enim guod. 
Jam vicloris est os vivo fonte. diluere, deyteram 
triumpbali palma munire. Per fonte fuu Hngua 
confessionis purificatur, per palmam dextera inar- 
tyris honoratur. Hla, quia Christi exaltavit gloriam, 
hac, quia aram sacrilegii recusavit. Pr:mium enin 


quoddam est palma mariyrii, que copfitenti Jipgu:e 


ium filii Israel in itinere deseri. corporeis gressibus B dulcem fructum tribuit, et victrici dextera: glorioaum 


ambularunt, quantum in via Domini religiosis actibus 
profecerunt. ]n yia plane ambulaverunt Domini, que 
illos ^ potavit ip flucfihuys, et payit e celo. Esurien- 
tibas enim in eremo manna non defuit , periclitan- 
tibus in mari terra non fugit. Ibi mare * in semitam 
&lernitur, hic coelum ad pabulum referatur. Propter 
gratiam famulorum Dei Jordanis fluenta sua retinet. 
aquam suam ? myrrha eommultat. illie retrorsum 
conversa, que sequebatur unda, precedit : hic. in 
melius temperata, qu:xe * amarurn stillabat, vena dul- 
eescit, et mirum in modum 3449 fluvius cursum 
perdidit, fons saporem. Sed quoniam diximus, filios 
israel venientes ad ! myrrham, aqux» amaritudire 
laborasse, eamque , nonnisi ligni iujectione potare 


prestat ornatum. Est plane palma martyribus suavis 
ad cibum, umbrosa ad requiem, hoporahilis ad 
triumphum , semper virens, semper veslita foliis, 
semper parata victoris, atque ideo non 1299 mar- 
cescit palma, quia martyrum gloria non marcescit. 
^ Ipse denique palma sedentj super asinam , e£ ve- 
nienti ad templum Domino a pepulis offeruntur. Cum 
euim discipuli vestimenta sua sternerent, et iter 
i Christo suis amictibus communirent; non habuit . 
majus pr:en,; um , nisi palmas, quod ei devotio plebis 
offerret, significans, stratis in itinere vestibus; in- 
pollutam viam esse in mundo, oblatis palmis ipsum 
mundi esse victorem. Ipse, inquam, victor est, de 
quo ait Scriptura : Vicit leo de tribududa (Apoc. v), ipse 


potuisse, typum quoque in illa fuisse Veteris Testa- C plane victor, qui destruxit diabolicam mortem, vitam 


menti videamus, quo exinde proficiscens populus 
ipse pervenerit ?. Pervenit in locum, qui dicitur 
8 Elim, in quo eraut duodecim fontes purissimi, et 
Beptuaginta virentium multitudo palmarum. Videte 


Cod. Yat. 6490, syperiug. 
b Cod. 99 S. Crucis in Jer. habet que il(og et por- 
tavit in fluctibus, et pavit, etc. ^ ' ^" 
« Cod. 99. legit àt semita 
3 Cod. Vat. 6450, porq. 
e Cod. Vat. 6450, qug amarg gillabnt venena dul- 
cescit. | 


! [n Vulgata cap. zv Exodj legitur : Tulit autem 
Moyses Israel de mari Bubro, et egressi sunt ju. deser- 
tum Sur : ambulaveruntque tribus diebus per salitudi- 
nem, et. non invenerunt aquam, Et venerunt in Mara, 
nec potuerunt bibere aquas de Marg, eo. quod. essent 
amuara..... At ille clamavit qd Dominum, qui ostendi 
ei lignum, quod cum  misissel in aquas , in dulcedine 

verse sunt, etc. 

' . S. Augustinus lib. n Ouest. in. Exod. habet : 
Venerunt autem, e' non. polerant bibere de Merra ; 
«mara enim erat. 
Deinde exponens illa verba, E: ostenditei Dominus 
ignum, etc., Genus ligni erg , inquit , jatugy habens 
vim ; an quolibet ligno 1d (acere po(grat Deus qui (anta 
gnirabilia faciebat? Hoc tumen videtur. significare , 


DIN MCI 


illuminavit xeternam. Palme igitur advenienti erigun- 
tur Christo. Scriptum est : Justus sjcut palma foretit 
(Psal. xci). Recte ergoadvenienti justoeriguntur vexilla 
justitixze, et auctori suorum obseauuntur tituli triut- 


I €od. Vat. 0420, ed marag. 

8 Cod. Vaj. 6420, Helim. 

' Eodem in cod. Vat., Ipsi denique palme sedenti 
mper asinam, et venienti ud templum Domino ab apo- 
stolis offeruntur. Cum euim apostoli, eté. 

i Cogd. 99 ey Vat. 6450, Clyigü. 


quod dictum est : osiendit ei tale jam signus 
essel, quo posset hoc fieri , nis [orte [ocys. erat ub 
igna omuino noy inveniebqntur, wt hoc ipsum. esset 
divini adjutorii, quod ei lignum Dominus ostendit, ubi 
nullum erat ; et per lignum nquaa duíces fecit, pratf- 
guraus gloriam et gratiam. crucjg : sed in tali. etiam 
gatura ligni, quis misi cregter ef dgmonstrator. lau- 
dandug est ? 

Dionysius Carthusianus, Enarr. in Exod. arjic. 52 
vocat flumen illud Marath, et in aquarum) ejus ama 
ritndine monet figuratas esse tentationes, $gritudi 
nesque, quibus justi a Deo probantur, qui? tame i 
dulcescunt non 13m saedit3ljone, quam xiriite pas . 
siunis et crucis Ghristi. Mque alert Anguapapum lupe 
locum iia inferpretanigua. 


1 
i 





$49 


S. MAXIMI TAURINENSIS 30) 


phorum. Prius autem quam tollantur palm:e, iter Do- A velut * fontes purissimi gratia praeoicatioms. exupe 


mini usque ad templum discipulorum vestibus ope- 
ritur, et ut impolluta sit semita Salvatoris, apostolo- 
rum amictibus communitur. Quod quidem in myste- 
rium factum puta. Via enim Christi, qu:e ducit ad 
templum, fides ejus est atque doctrina. Hanc igitur 
viam discipuli, ut nos sine offensione gradiamur, 
amictus proprii corporis exuentes, suo stravere mar- 
tyrio, ut inter diversarum gentium turbas justitize 
semitam membrorum suorum vestimenta 194 'sub- 
Sternant, et coenosam * myrrhaginem, mundt ope- 
riant, et impollutam viam Salvatoris ostendant. Ad 
duodecim ergo fontes post ^» myrrham venit populus 
Israel. Legimus in propheta : Benedicite Domino de 
fontibus Israel ( Psal. xvii). Dominus Christus est, 


rant, et post amaritudinem legis venarum suarum 
larga sapientia sacramenti pocula dulcedinem stil- 
lant. Nec mirum, si potus dulcis est fontium, in 
quorum sinu cibus dulcior est palmarum. Apostoli 
ergo sunt fontes, qui totius terrz faciem doctrinz 
sux; flumine rigaverunt, et fatigatis gentium populis 
potum divini mysterii propinarunt. Septuaginta au- 
tem palmas juxta fontes apostolicos generata, se- 
ptuaginta illos dicipulos dixerim, qui secundo ab 
apostolis gradu propter salutem hominut a Domino 
diriguntur : quos Lucas Evangelista (Cup. x) descri- 
bens binos et binos asserit destinatos. Qui vere velut 
palme post curas hominum eum exsultatione re- 
deuntes gloriantur apud Dominum, sibi etiam d:emo- 


qui nonnisi per apostolorum ora discitur, discipulo- B nia esse subjecta. Recte igitur comparantur palmis, 


rumque doctrinam. Apostoli dicendi $unt fontes, quia 


qui palmarum prxmiío diaboli exstitere victores. 


HOMILIA XLII. 


Item de Quadragesima VI. 


| ADMONITIO. 
225 Ad homiliarum sancti Maximi typis editarum seriem revertor. Hxc in codicibus sex legitur cum in- 
scriptione hujusmodi : Sermo sancti Maximi de Quadragesima ; in duobus Vaticanis, id est 4268 , pag. 81, a 
* ergo, et Palatiuo 455, pag. 590, in Laurentiano i1, Plut. xiv, pag. 110, a tergo, in Taurinensi serm. 16, in Àv- 


.ensi xiv, et in Lucensi 85. Quamobrem a Gymnico pag. 79, a Galesinio 


ag. 110, a Combefisio tom. v, 


pag. 928, a Cumdio tom. Hl, pag. 157, a Raynaudo pag. 206, a Margarino in Biblioth. Max. tom. VI, pag. !5, 
inter homilias S. Maximi numeratur, Quid? Noune ex ipsa scribendi ratione, sanctum Maximum illius esse 


auctorem satis explorate percipitur? 


ARGUMENTUM. — Jnducitur diabolus suis mats dolis, 
an Christus vere sit Deus, explorans. Christi ope ad- 
juti vincere diabolum possumus. A vitiis jejunandum 
est, ut rite Quadragesima dies celebremus. 


Conflictus ille mirabilis, quem inter colli Regem, 
et regni ccelestis tyrannum fuisse, caritatis vestra 
auribus sancti Evangelii lectio, nunc decursa testata 
est, dominice nobis incarnationis triumphale myste- 
rium sonat. Omnipotens enim Dominus ineffabilis 
pietatis affectu. captivitatem miseratus humanam, 
simulque volens diabolicam potestatem suo 4 remo- 
vere de mundo, misit unigenitum Filium suum, non 
divinitate degenerem, non virtute dissimilein, uon 
voluntate discordem, qui nostram suscipiens carnem, 
gpreta veteri conditione nascendi, de femina incor- 
rupti corporis nova lege novus Filius nasceretur, 
quatenus diabolus salutarem hunc hominem in con- 
sortium deitatis adscitum , etsi tentare prosumeret, 
superare non posset. Itaque cum videret leo ille fe- 
ralis agnum Dei post longissimum, atque continuum 
quadraginta dierum ac noctium jejunium esurire, et 
esurientem Deum esse non crederet, arte illym callidis- 
sima tentationis aggreditur, dicens : Si Filius Dei es, 
dic ut lapides isti panes fiant (Matth. 1v). Cogitabat, 
ut :xstimo, apud se tanti doli artifex, et dicebat : Si 
hic ipse est, cujus precepto esurientibus per deserta 
populis manna fluxit e coelo (Exod. xvi); si ipse est, 
quem novi ego flumina produxisse de petra ( Exod. 


* Àl. voraginem. 
b Cod. Vat. 0450, merra. 
* Cod. 99, omnes fontes purissimi. 


* De translatione Christi supra pinnaculum templi, 
quam evangeliste memorant, silet Maximus, eam 
gupponens, et solum, ut sibi proposuit callidam dx - 


xvit), poterit nunc in panem lapides * transformare, 
elsi non mea petitione, sua tamen necessitate, qui 
! esurit. Quod si fecerit; Deum probabo : si nequive- 
rit; hominem deprehendam. 1 96 Exspectabat ergo 
diabolus panem, quem noir tam sibi acquirere quam 
mundo conabatur auferre. Sed rerum Dominus, qui 
et panem de lapide posset efficere , et exploranti hu- 
man: nollet salutis clarescere sacramentum, sic suum 
moderatus est sancto in ore responsum, ut nec ipse, 
qui veritas erat, mendacium loqueretur, nec ille, qui 
ab initio mendax est, quam non erat crediturus, pos 
sit agnoscere veritatem. Ait ergo Dominus : Scriptum 
est : Non in pane tantum vivit homo, sed in omni verbo 
Dei (Deut. vmi). Accepit tentator ex lege responsum, 
cui contraire non possit : non accepit panem, quen 
non manducandi consuetudine, sed decipiendi fraude 
poscebat. In quo enim Filius Dei panem necessarium 
haberet humanum , cui omnis erat propria in divi- 
nitate substantia ? vel qua ratione, qualicunque dé 
lapide Christus terrenum faceret panem (Joan. vi); 
cum ipse, sicut legitur (Matth. xxi), spiritalis et panis 
esset, et lapis? Illusus itaque, irrisusque tentaior, 
aliam machinam tentationis aggreditur. Nam cum se- 
creto suo arcanoque consilio ! staret Dominus suprà 
pinnam templi, ait [illi diabólus : Si Filius Dei e$ 
mitte te deorsum. O quam stulta hzee suasio, nimium- 
que perversa, ut Filio Dei diceret : Mitte te deorsum. 
Nunquid non rectius dixisset: Si Filius Dei es, ascende 


d Cod. Laurent., suo jam removere, etc. 
* Ibidem, transmutare. 
f Ibidem, qui esuriit. 


monis petitionem exponit, plenumque divina sapiett" 
tia Christi responsum collaudat. 


c-r - 


521 


IIOMILIA XLIII. 


222 


» jn ccelum? Quod utique si faceret Dominus, 5 vere A bat, probaret merito ab omnibus adorandum. Et quid 


illum Dei esse Filium comprobaret. Sed inimicus 


celi, ne tentando quidem ascensum vult suadere 


celestem : deorsum, et in. ima provocat : quia optat 
omnes cadere, qui se sensit pr: omnibus cecidisse ; 
nec * intelligit czecus , quia illi conatur ruinam sua- 
dere, qui non solum cadere non potest, sed ruinas 
venit emendare lapsorum. Dominus enim, ut lectum 
est, erigit elisos, Dominus solvit compeditos (Psal. 
cxLv). Qui ergo venerat non decipi, sed decepta sal- 
vare, 197 explorantis artem tanta mensura cautis- 
simx responsionis evacuat, ut tenebrosus hostis non 
solum mysterium pro nobis propositum videre non 
possit, sed magis magisque responsis dominicis cir- 
cumactus obscuriore confunderetur incerto. Ait enim 


plura, carissimi? Dum nefanda tentator loquitur, 
dumque inconcessa prosumit, quasi ab homiue victus 
obmutuit, et quasi a Deo jussus abscessit. Et necesse 
erat f ab illius jam tentatione discederet, iu quo tota 
se 198 mole movens, totisque nisus viribus, ne ve- 
stigium quidem sux reperire potuit voluntatis. Stu- 
pens atque demirans post tot szcula invenisse homi- 
nem humanas concupiscentias non habentem, na- 
tumque in carne nihil penitus corruptionis habere 
carnalis, Discedente itaque retrorsum diabolo , acce- 
dentes, ut lectum est, angeli ministrabant ei. Trium- 
phus iste quante sit gloriz: obsequia nos edocent 
angelorum. Nec mirum sane si ejus angeli ministe- 
rijs 5 occurrerunt, eujus victoriam mirabantur. Et 


illi spiritualis przelii bellator invictus : Scriptum est : B ideo, fratres, si nolumus a diabolo superari, inhzxerca- 


Non tentabis Dominum Deum tuum (Psal. cxtv). Quam 


simplex in hac responsione prudentia, et quam cir- 
cumspecta simplicitas, per quam nec veritas retice- 
tur, nec. reprobus potest probare, qu:* vera sunt. 
Vere, ut scriptum est : Luz in tenebris lucet, et tene- 
bre eam non comprehenderunt (Joan. 1). Audit diabo- 
las, Deum non esse tentandum ; non tamen agnoscit, 
Deum bominemque esse, quem tentat : videt euim 
pariter Christum, et respondere, qux horninis sunt, 
et possit, quxe Dei sunt. Sed nequitiv ejus nec ista 
sufficiunt ; terti:& adhuc tentationis laqueos nectit : 
Duzit, inquit, illum in montem excelsum valde, et 
ostendit ei omnia regna mundi , et honores eorum, di- 
cens : Hec omnia tibi dabo, si procidens adoraveris 


mus ei qui diabolum triumphavit; adhxrere autem 
est Christo, credere, et paternze illi deitatis esse na- 
turam, et materni corporis veritatem. Vincere autem 
diabolum, ipso suffragante Domino, poterit quicun- 
que salutaria Dei przcepta suspirans studuerit exosam 
cunctis tumidze mentis suxe inclinare superbiam, ra- 
dicem omnium malorum avaritiam coercere, inimi- 
cam bonarum virtutum refrenare luxuriam, bosteni 
sanctz caritatis invidiam mitigare, inutilia, et s:zepe 
periculosa obtreclantium vitare colloquia , ^ usura 
etiam perniciosa non amare compendia, custodem 
pacis justitiam muneribus non gravare, noxia faelio- 
num horrere commenta, inglorium et nonnunquam 
cruentum indebiti honoris ambitum declinare, incen- 


te. Sollicite, fratres, advertite quia cadere est omne C tiva discordix contumeliosz lingux maledicta cohi- 


quod suadet inimicus; vere enim procidit omnis, qui 
adorat diabolum ; et vere cadit, qui potestates hono- 
resque mundi per artes sacrilegas, inimico promit- 


. tente, sectatur. Sed Dominus ac Salvator noster so- 


lita cum responsione 4 confudit, dicens : Vade retro, 
Satana ; scriptum est. enim : Dominum Deum tuum 


adorabis, et ipsi soli servies. Sanctarum illi Scriptu- 


rarüm testimonia ingeruntur, non ut inconvertibilis 
doceatur; sed ut impudens confutetur. * Retro ei 
abire przcipitur mundi qui dabit regna; ut imperio 
Filii Dei, cui voluntarius non cedebat, subjaceret in- 
vitus, atque illum a quo se adorari improbe posce- 


bere, mendacia nihilominus, que vitam maculant, 
animam vulnerant, amicitias dissipant, Christiano ab 
ore repellere, atque ab oinuibus superstitionibus dx- 
monuni idolorumque sacrilegiis per quz vel maxime 
benignitas Oinnipotentis offenditur, veri Dei amore 
diffugere. Si ergo ab his, atque universis hujusmodi 
sceleribus, vitiisque jejunemus ; sanct: hujus Qua- 
dragesim:e rite celebrabitur dies, et omnium solem- 
nitatum nostrarum festa exsultantes, cum fiducia lx- 
lioris conscienti:e, et tranquillitate temporum transi- 
gemus, adjuvante Domino nostro Jesu Christo 


HOMILIA XLII. 
De Quadragesima V11. 
; ADMONITIO. 
19:9 Benedictini monachi congregationis Sancti Mauri hanc homiliam in appendicem sermonum sancti 


Augustini rejecerunt, incerti, cuinam auctori accepta referenda esset. Verum Maximo esse omnino tribuen- 


dam non modo editores, fsymnicus, Galesinius, Cumdius, 


* 


Combefisius, Margarinus, Raynaudus statuunt, sed 


codicum etiam mss. Laurentiani 1, Plut. xiv, Vallicellani tom. ll, pag. 205, Lucensis 85, Augiensis, Marti- 


nensis, Taurinensis postulat auctoritas, 


üibus suffragatur et styli mira similitudo, et ratio adhibendorum 


1 
saer:ze Scripture testimoniorum, qua uti Maximus consueverat. Nos eam ante subsequentem edendam existi- 
mavimus, non solum quod ita codices plerique ferant ; verum etiam quod h:zec ad przcedentem referri vi- 


deatur. 


^ Cod. Vat. 12968, ascende ad.celum. 

b Ibidem, verum illum Dei esse Filium, etc. 

* Ibidem, nec intellexit cecus. 

d Cod. Vat., solita cum responsione confundit, etc. 


e Cod. Vat. 453 et Reg. addunt, Retro | illi abire 


precipit. Christus ut hostis. durissimus. adempta sibi 
jam loquendi licentia, cujus voluntatem aqnoscere non 
potest, sentia! potestatem. 


D 


f Codd. Laurent. et Vat. 455, Et necesse erat, ut 
ab illius, etc. | 

& Cod. Laurent., angeli ministeriis occurrunt, cujus 
victoriam mirabantur. 

ih Cod. Laurent., usurarum etiam , etc. Cod. Vat. 
Reg. 435, et sepe circulosa obtrectantum vitare collo- 
quia, usurarum etiam verniciosa, etc 


^. 


S. MAXIMI TAURINENSIS 


22 


AncUuENTUM. — Omnnid, quit perlulit. Ghristus, ndbis À Dei. Hoc est : elsi ego k esuriam , mihi tamen, dia- 


sunt Incitáménta ad etim imitandum. Non alià ratio- 
né oss est se tentari a diabolo; nisi wt nos doceret, 
quibus armis eum refellere debeamus, — ^ 


Peractum a Domino iostro Jes Chiisto ; quod 3 
ctum est, Cum (eátatore éertameii, nóstr$ $eédritati, 


fratres carissimi, fálutique 4 proteit; quià P quos 


olim apud pafadisüd perSuasfóne $éfpentis fateri 
przevaricatio defecit it mfortéra, dotnfàicus due trfur- 
phus erexit ad vitáin «. Nobis itaque vicit qui digiatüs 
est esurire pro robs. Aggreditur itdque diabolus (en- 
tare Christum, exptoratqué sotlicitas si forte rttunt Det 
esse Filium deprefhiéndat; étui nutfutf 4 corrüptionis 
sum * videl esse Vestigiurit: Miratur pafíter ac tur- 
batur hujusmodi in hoc £ sceculuar atvéntasse ho- 


bole, ! non est necessarius panis; verbium autem 
Dei cunctis fidefibus substantiam sempiterna salatié 


operatur. Sed doceri nescius inimicus, stanti Domino - 


super pinnam templi iterum ait: Si Filis Dei es, 
mil(e te deorsüm; scriptum eit enim, qàod An- 
gelis suis inandavit de te, ul. manibuá tullant te, 
né unquam. offendas ad lapidem pedem tuurh (Bath. 
w). Mitte. te, inquit, deorsum. Diabolicz est cot- 
suetudinis, fratre$ carissimi, pricipitium persua- 
deré, séd obedire ei ille non poterát, quí cadere ne- 
sciebat. Nec quidquam de Domiáhó suürreptor impe- 
trat, quia non sunt réfigionis éjus verba séd * frau- 
des. Quem Redemptor humani généri$ rursüs télo 
sententie 19] celestis everberat, dicen$ : Scriptum 


minem, qui fíatus quide esset di lemnirá, sed non gg est: Non tentabis Dominum Deum tuum. (jua respon- 


esset ab honririe prutteatus. Suspicatur illuui Dei esse 
Filium, quem continaatuzi quadraginta dierum videt 
explicuisse jejunium ; $ed rursits dubitat divinam il- 
li & inesse naturam, qdem quasi infirmum ihtef c$- 
teros homines pérsplti ésuriré. Stupet aitonitus 
qu:e sit ista novitas, hurifánurn non habere petcatuim, 
et necessitatem péccatoris homfinis sastinére. Chri- 
stus autem Dominas Rederrlptorqüe nbstef, ut perdi- 
Lum inflrmumque horrinerti revocaret ad Deum, esit- 
rient, fassitudinem; mio foren et omnia 1i sé humani 
corporis irifirma suscepit. Inter ista ergo diabolus du- 
bius et incertus, hoc cum ésuriente Domno sermore 
congreditur : Sí Fifius Dei 130) es, dic ut lapides 
ist panes fani (Matth. w). Stultus, et audax, qui pu- 


taret Det Filtum diabolicam voluntatem edendi ne- C 


cessitite facturum : quasi 5 impossibife esset in 
panem Japidés commutare, du quondam sitientibus 
ir deserto populi$ de petra arida largissima aquaruin 
fluenta produxit (Exod. xvm) : aut esurienti sibi post 
quadraginta dierum jejunium escam non poterat pró- 
videre, cufüs pr$cepto, ut innumerabilis Hebrorum 
exercitus pasceretur, celesíia de nubibus ! alimenta 
fluxerunt (Exod. xvij. Sed. vero ómnipotens Unige- 
nitus, qui nostram magis ! esurifel salutem , talí 
tentatoretmi suum responsione cónfüdit : Non ín pafe 
tantum vivit homo, sed ln amni verbo Dél (Deut. xvtuj. 
Quo responso, carissimi, ut explorator, qui incertus 
venerat, incertior redderetur, inzestimatxe prudentire 
Dominus, nec inesse sibi esuriem denegavil ; hee 
amanducandi necessitatem se habere professus est. Noii, 
inquit, in pane (aftu visit Bumó,; &éd iH omini. terbó 


4 Codd. Vallicel. n et Martinen., profecit. 

b Cod. Martíinet., quod olim. 

€ Codd. baurent. 1, Plut. xiv, et. Vatlic. it, No- 
bis utique vicit. 

4 Codd. Laurent. 1 et Vat. 6453 
sug. videret inesse vestigium. 
. * Cod. Martinen., tidit. 

€ Eodem cod. Vat., in hoc seculo. 

€ Cod. Laurent. 1, illi nor inesse naturam. 

h Codd. Vat. 6452 et Laur. tr, quasi vero impos- 
sibile. 

1 Cod. Vat., elementa [lixerunt. . 
. | Cod. Laur. 1, qui nostram magis esurit. salu- 
tem. 


corrupttonis 


sione iié quid manilesta veritate auctor fatéitatis du- 
diret, verbórum sensuumqde moderator Dominus 
nex alto dare, nec prodidit sé posse, neé nom posse 
méntilus est, sed scriptum est, áit : Nom ienta- 
bis Dominum Deum tuum: IÀ est, Deuti tentst, 
qui jactantize sux vitio superffuami ét inutitefl) vuft 
ostentare virtutem. Quid enini utflibutls Wabef, 
quíd commodi confert, " si pef PietepS Hnc in 
plana déscendero? dut cur adülatigni$ P tote ien- 
tamenüis ista pérsuadeas, cum tui sit Opéris de 
supériorinus €orruentem ad iüferiord dejftére ? 
Post liec vero, ut lectio decursa festatur : Dutit it- 
lum ih montem excelsum, et. ostendil ei oimnlà téjjna 
mundi, dicens : Haec omfía tibi dabo, sf proetidens 
adoraveris me : ut fallax deceptor offert, quód non 
habet ; et ut vere cxeus celoruti Domiino tetrárum 
regna promittit : Hac omnia, inquit, tibi dabo sf pro- 
cidens allordverís mé. Vere 4 procidit ek éadlt, qui 
non lárgiénté Deo, sed ad nutum diaboli 4eiuirit se- 
cüli dignitates. Respóridit aütem ei DoWnmus : Vade 
retro, Sata ; écriptiim enini est : Domitii Deum 
tuum adorabis, et illi soli sérvies. Qui téttando ad lioc 
usque pervenit, ut se ab adofándo Dei Filio posce- 
ret adorari, 3sstimans, quod Christus, qui decipi lau- 
dis suse subreptíone non potuit, indignatione ingesto 
contumeliz se proderet explotawti. Sed fortissintus 
propugnator, qul pto vità ac libertate nostra aidver- 
dus tyrantium suum novum bellum gerebat, nec molli 
adulatione frangitur, nec durissimis injuriis commo- 


P Vétur, sed ita ad omni iuimici tentamenta respondit, 


139 ^e posset i uno eodemmre Deo ét loiline co-- 


k Cod. Martimen., esurio. . 
1 €od. Eaur. r, mi/ti tdmen diabole sciens, si esi 


recessurius panis, qui ex (wo consilio, tuaque colnntaie 


descéniit. Heficit. quidem esuriem  corporeus panis ; 
verbum Dei cunctis fidelibus substantiam, etc. ha 
etiam Vallic. n, verbum autem Dei. 

m Codd. Valf. n ét Martinen., séd fratidis. 

n Codd. Laurent, t Vallicel. ét Martinen., er airo 
se dare nec prodidit posse. . 

^ Cod. Martiuen., sí preteps Hinc früfune de- 
scendero. | 

» Codd. Laurent. et Vallíc. m, adulaticnis sue ten« 
vamentis ista persuadeas. 
. à Cod. 1 Laurent., Vere procidet et cadet, etc. 


. 
adii 


4 


325 


HOMit1A Xtív. 


3ad 


lestis mysteril depreheridere sxcramentum. Et iiteU; & jejunat, qui ffaternas injurías patifféY fectoffs léiil- 


fratres, domiriici certaminis, víetorlque éxermpluni 
sequentes, ét diaboliezs ptaseaverilbs litifias; boram 
qua.Iraginta dierum aécéptabitfé Déo fostrà Jejttürari 
celebremus. Tunc enim dolos ddvéfsdri éuperaié 
poterimus, &i cortíntratis BFecibius; dut pir esti fe- 
junia corporis vitià cómpéscámué, ddt br mitram 
ab omni vanitate et ambiuoliE purgémus, at ait ipsé 
Salvator : fioc gerié Ho ejicillir, 1M. fosinité, ei 
oraione (Matth. xvn). Bene Stet fajunat qiticun- 
que esuriem suam relecti pauperls sá(éisté Susleil- 
tat : béne jejunal, qui eh récürdatíofé fepunfi 
semetipsum reffénáns db omni * fllbcebrarim | vo- 
luptate suspendit : bene Jejunal, dui carnéh saam 
vitiorufu germina pülletantem, suriecirulil 5 niedi- 


tatione virtutum, et sobrietztis alritre éAstidit : bedé B 


tote dimittit : gratissimum Déo « defert jejuiriuin; 
qui Pentem $uamr 4 pravis cogitattüifibus, oculos d 
coneuspíscentis; lingua manusSqüe 3 lite custodit. 
Et fost onifila; fratér; beàtüs éris, et bbrlé esuries 
pinéhi ac &itibs pocatukii; $t Christiame itrentis af- 
féctu Gpérf é&ürire EL Milfré Justitiani, sicut ipse 
Bottiilws dixi : Brad qi éstihtni et sitisti. justitiam, 
gita dpsürulit osi fégnhli cilloritm (Satth. V). Proptet 
(jud; &avissflid, sd voturiras diabolum superare cuta 
ChilétU; dt destlleiitilds (fahséürtes à seculo regna- 
rt cuti Deu ; di optátitus sactáfiskitnin resurrectionis 
donfirttm db ketfé dnentfbüy GeRébráre, sb esca 
ijuhYent vef fotu pro Virfbius ténijéreffius, á vitiis au- 
teti totis Viffbus jejuriefifts. 


BoMiLIA XLiv. 
Dé Quadragesima V111. 
.  ADMONITIO. . 
add Iu editione operum sancti Petri Chrysologi Veneta an. 1750, par. 90, ax»c homilia refertur perinde 


ac si przescripta ab eodem sancto archiepiscopo 


avéiinatihin fuerit. 


ninadvertit errorem editor Áugusta- 


nus, quare an. 1758 locum ei jn sermonibus Chrysologi '1andum non putavit: Codicibus quidem antiquis, 


iisdem optime notze áüjungenda est auctoritas, est ea profecto adjudicanda Maximo. Vaticani 
Mazimi de jejunio quadrágesimali. Non discrepant codices Laurentianus 1, 


sic habent : Sermo sancti 


50 et 6452 


Plut. xrv, Vallicelianus toth. H; Wóvárien: 97, Lucensis 85, Augiéniste; Ih (uite da inseriftio legitür : 


Be Quadragesima. 1n preclarü codicé monastérit Ciste?tiensis Montis Atitátte Háfe 


"wfert. in&cribtlonem ; 


Doniünica prima Qua egestnie serito beati. Müximl Episcopi. De Maximo homflix éjoasderti auctoófe summa 


est editorum Gymníei. Galesfnil; Combeflsit, Qumdii? 


AncvuexT Un. — Dfe jejunio Christi, et Moysis. Christus 
sicut Deus esse. divinis virlutibus creditur, ita. et 
homo esse infirmitatibus dignoscitur. humajás. Sic 
castigarnus. membra jejunlis, ut. animas. virtutibus 
suginemus. 


Advettite, fedtres carissithi; quàntd fiobí3 spiritud- 
lis vit:e dotümentà süccrescunt, 4 qiainquam magní- 
ficis ad propositum sanctitatis provocantür exemplis, 
quod quádrágenis referuntiir diebus beatus Moyses, 
et Dei Fílius jejunasse. Iud sane perspicile, quia 
quantum distat servas a domino, tabtum necesse est 
eorum distare jejunium. Moyses enim veteris editor 
legts est, Christus noti contlitor Testamenti. Jejunat 
Moyses ut preceptis legalibus unius populi erudiat 
disciplinam : Christos jejuuat, * ut universas redimat 
gentes. Jejunat Moyses ut prsseníis vite mandata 
suscipiat; jejunat et Cliristus ut zlérnz» &alutis sa- 
cramenta constituat. f" Jejunat Moyses ut Deum 
videret; jejunat et Jesus ut ununr se essc cam Deo; 
dum diabolum triumphat, ostenderet. Moyses post 
jejunium scriptas digito Dei taljulas, populo prava- 
ricante confregit ; Christus suo jejunio mansurüm 8 per 


» Codd. Laurent., Marüinen. ét Vatic., ab omini 


se illecebrarum. j3 

b Cod. Vatic., sumctarum enmendatfone virtutum. 

« Codd. Laurentian. 1 et Vatiesmm., Deo offert 
jejunium. ! 

" Cod. Laurent. 1, Plut. xiv, Qéamque fnágttificii: 

e Codd. Laurent. 1,* Vatic. 6430; et Vallic. n, ut 
universas totius mundi redimat qeniés, — 

! fidem codd. Laurent. i; Vt. 6350, et YaH. rí, 
Jejunavit Moyses, ut. Deum. videret :— jefiritieit. el 
Christus. 

& Cod. Novar., mansurum per universam Ecclesiam, 


argarini, Raynaudi, ete. ; cofisenisió 

secula Evangelium conservavit. Quid illud est autem, 

quod cmt àterque qoadragenos " jejunaverit dies, 

nón üterqde post fejiniumi esarlissé perhibetur? 
oyses utique non esurivit, ut in bomine fragili ope- 


; Pata divimitas 134 probsretur; esurivit Dei Filins, 


üt a$suniftlone carnis nostra ! ffagilerh se Suscepissó 
hominem revelaret. Quod non i esurii Moyses ee- 
lestis est jfossibitititis exemplum ; quod esurit Chri- 
stas tiostrz estrederftptionis tacFamehtüm. Hujusmodi 
* Dominus peregit in suà carne mysterium, ui, sícul 
Deus esse divinis virtutibus creditur, ita et homo esse 
infirmitatibus dignoscatu? humanis. Et hinc est quod 
Christus ut hómo esürit, ct esurientés pascit ut 
Deus ; ! hine quoe fatigstur itinere, et elaudis viriu- 
tem tribuit ambuldndi; himc (quod oculos sus lixat 
in "lacrymis, et imfrabiliter czecis reformat aspectuüi; 
hinc quod appropinquante myorte tristatur, et mor- 
tuum Lazarum suscitat de sepéticro. Hoc onmia, fra- 
tres, » contfitor ac redeiipiof mostér à Detis ét fiomó 
agit ; non quia talis illi nascendi necessitas fbit, sed 


- quía tale ín colo et in terris vofuit regnare mysté- 


rium. Illud etiarr quantz est adriirationis im Christo, 


k Cod. Vat. 650, quod &um